Ansian a minoración dos dereitos e liberdades, aínda que custase moito
lograr que tivesen rango constitucional.
O Capricho é termo que en Madrid deu nome, con maiúscula, a un palacio rodeado dun parque espléndido da IX duquesa de Osuna (1752-1834), retratada por Goya. O seu destino como búnker durante a Guerra indica a azarosa evolución que tivo, non menos incerta desde que Peridis iniciase en 1985 a restauración integral daquel espazo rescatándoo do abandono coas súas “escolas taller”. Foran un éxito no mosteiro de Santa María, en Aguilar de Campóo e noutros edificios patrimoniais, pero a Esperanza Aguirre non lle satisfacía e retiroulle o proxecto. Hai tempo que podía ser un bo lugar para a memoria e o goce cidadán: cos caprichos dalgúns/as perdemos todos.
A teor do voluble comportamento de Eva no relato do Paraíso orixinal, non
menos caprichoso fora o destino da humanidade. A minuciosa análise que as
teólogas feministas fan do texto do Xénese non impide que outros atopen
nel un pretexto para que o voto individual da muller dea un paso atrás na 19ª
Emenda á Constitución americana. Fora aprobada o 25.05.1919, e o Congreso ratificou
o 18.08.1920 que o voto non podía negarse nin limitarse por razón de sexo. A
perseveranza das mulleres sufraxistas desde 1848 o lograra despois de que a 1ª
GM destacase o traballo feminino nas fábricas, mentres os mozos se enfrontaban ao
barullo en que os nacionalismos europeos meteran a case todo o mundo, incluídos
países africanos, asiáticos e un emerxente “Oriente medio”. Agora, caprichosos
exégetas que apelan ao “nacionalismo cristián” queren poñer o fogar familiar
como suxeito de voto e que só o "cabeza de familia o exerza en nome do núcleo doméstico. Esta misoxinia , baseada nunha patriarcal
xerarquía de submisión ao home, excluiría o voto libre das mulleres. De momento, a reforma electoral da Lei
Save America, se sae adiante, fará que millóns de mulleres teñan
problemas para votar, sobre todo se son divorciadas, persoas transxénero ou
teñen dificultade para xustificar o seu nome orixinal. Co pretexto de evitar
fraude electoral, probablemente queden sen votar este mesmo ano.
Os caprichos son mudables por natureza,
sobre todo se quen os expresa
advirte facilidade en lograr que se cumpra, aínda que transgredan as normas establecidas.
Por razóns variadas, hoxe coma onte, nos centros escolares hai mozos e mozas dotados
con esta capacidade que frutifica entre hábitos inculcados desde a máis tenra infancia.
Arrolados con altas doses de consentimento, adoitan alentalos/as a sacar
vantaxe a unha distinción que se arrogan ante os seus colegas. En tempos de
escaseza, esa característica adoitaba exercela, por exemplo, quen con recursos
para un balón se arrogaban o dereito para conceder ou quitarlles a posibilidade
de xogar se non lles “facían a pelota”. As xeracións posteriores tamén tiveron arquetipos
que luciron caprichosos modais. Vargas Llosa aproveitounos para a súa novela
Os cachorros (1967), en parte autobiográfica, mostrando como o
distintivo “esforzo” destes para estudar contaba coa predilección dalgúns docentes.
Hoxe, nalgúns centros escolares certos caprichos engreídos adoptan unha pegañenta
vertente de bulliyng e acoso, que algúns críos e crías levan prendida ao
móbil coa adicción que lles xeraron os algoritmos. A imaxe “divertida” e desgraciada
que conforman no seu salto á vida política ten unha pródiga tradición analóxica
en casos históricos de emperadores e reis, cuxos alcumes aluden a inclinacións caprichosas
cos seus subordinados.
As maneiras en que a arrogancia do poder, unida aos modos informativos das Redes, desenvolve personaxes que
prolongan o seu infantilismo máis aló do razoable, creceron. Incapaces de
limitar a súa teatralidade, buscan para as súas brincadeiras, frecuentemente
estúpidas, o gústame dos pelotas de quenda e de quen quere saír na foto.
A panoplia de caprichosos políticos e a súa aureola de influencers
desborda os telexornais desde hai tempo. Presidentes como o de EEUU ou o
de Rusia son modélicos, e o dunha organización como a OTAN -que tanta lea xerou
no referendo de 1986 para entrar ou non entrar-, ten á fronte a un cipayo ao
servizo dos caprichos de Trump. A capacidade deste líder do narcisismo
político para dicir unha cousa e a contraria mostra de continuo o seu
capricho en burlar ata a ilegalidade o pouco contrapeso doutras
institucións. Antes de lograr o seu segundo mandato e precedido de todo tipo
de caprichos cumpridos, o seu intento de golpe de estado a punto estivo de
dar ao traste coa escasa marxe de votos favorables a Joe Biden. Unha vez derrotada Kamala Harris en
2024, o seu modo de remar ao contraxeito do instituido -en múltiples frontes de
aparentes ocorrencias- pon a proba a democracia do seu país e, indirectamente,
a doutras partes do mundo.
En España, como mostran os xuízos que están a tratar de pescudar o
acontecido no “caso Kitchen” hai 13 anos -ou, como outras veces, corrupcións e
corruptelas varias- o modelo ten soleira. Tan ben o locen alcaldes
inspirados en caprichosos desatinos, como presidencias de Comunidades
autónomas en que a exclusiva do Día de “a súa” Comunidade manexa un absolutismo
inspirado no “Desexado” Fernando VII. O tupido mostrario indica como está a
cambiar a ecoloxía do “capricho”. A
medida que esquece aspectos cruciais nas institucións democráticas e no
desempeño de “o público”, traslada á conversación cotiá os caprichos de quen
di que mandan e os modos de saírse coa súa. Mentres gran parte de cidadáns
aparece como “atrezo” do esperpento, os ocupados en comparar supostas diferenzas
de vida entre mozas e maiores deberían preocuparse por esta evolución dos “caprichos
do poder” político. Parecían adormentados no tempo e lembran como, despois
de a I GM, a fráxil República de Weimar só foi unha tregua para o ascenso
democrático do nazismo ao poder. Institucións principais padecen, aquí e agora,
unha erosión tan avanzada, que a “estratexia” trumpista da America First
inspira aos que, caprichosos, lles sobran os demais: o proxecto da
“Prioridade nacional” do PP-VOX aspira ao logro dunha “España única”.
TEMAS: Orde
constitucional.- Democracia e Prioridade nacional.- “Caprichos antidemocráticos
do poder.- Educación e democracia.-“Nacionalismo cristián”.
MMC: Madrid, 04.05.2026.
