Canseira e mobilización

Parece coma se estivésemos estancados, con poucas ganas de mover nada; non sexa que se rompa o ser das cousas.

Nos fragmentos filosóficos que nos chegaron desde a antiga Grecia pode verse como, detrás do que acontecía, estaba “o que é” e “o que non é”. Xa disputaban acerca da inmobilidade ou mobilidade do ser. Cando algúns profesores de Filosofía llo explicaban ás xeracións de Posguerra, aquelas cuestións ontolóxicas soaban peregrinas e os seus oíntes imaxinábanse a súa concreción en maridaxes  verticalistas como o de Educación e Descanso.

Que din os rumorosos galegos?

Algunha herdanza sociolóxica deixaron aquelas aprendizaxes. Non son poucos os expertos en estatísticas electorais que, no que incumbe ás que se achegan, prevén que se o 18 de febreiro os galegos que acudan a votar non alcanzan o 62%, a inmobilidade da prevalencia de voto seguirá no seu ser actual. Aducen en prol desta hipótese que, con Feijóo á fronte, a súa estratexia preelectoral procuraba desenvolver a parsimonia do votante, convencido de que gañaría o envite se a participación era frouxa. Nas eleccións de 2020, alcanzou o 47,96% de votos do 58,88% de votantes; abstívose o 41.12%). Pouco variou respecto a 2016, en que triunfara co 47,56% do 53,63% das papeletas; co 46,37% de abstención, seguiu a tradición dominante anterior, de baixa participación Que se chovía ou non chovía e que se os vellos eran inducidos a absterse ou pronunciarse, foron invocacións soadas, cando nalgunhas mesas os mortos podían votar.

Esta parecía a tónica para desenvolver estes días. Queda por ver, por tanto, ata que punto a intromisión dos péllets vai ser capaz de introducir dúbidas nos derechohabientes ao voto, acerca da xestión dos problemas e necesidades de Galicia durante estes anos. Romper a afeita cachaza dos galegos para achegarse ás urnas e que non parezan escépticos, demostraría que moitas cousas que, se son dun determinado modo, non é por inmutabilidade do seu ser natural e que son susceptibles de cambio. Se os que non votaron nas últimas eleccións seguen sen pensar facelo o 18 de febreiro, aínda que vexan en vivo o que pasa en asuntos como os que afectan á pesca, será porque desculpan aos seus xestores próximos do público. Seguindo vellos medos ao que dirán, terán dadas por bos as mensaxes de Feijóo e os seus correlixionarios no sentido de que a culpa de que algo non funciona tena o “sanchismo”; os malos serán os que removan  a tranquilidade do que dicía Parménides con ideas heraclitianas.

Cansazo

Visto o cansazo crecente de todo humano atento aos noticiarios, rende a dúbida tamén de se serven para algo os políticos e os seus partidos instrumentais. A matanza de Israel en Gaza xa supera os 25.000 mortos e, a pesar de ser crecente a estupefacción de centos de miles de manifestantes en todo o mundo, os dirixentes israelís aínda din que quedan meses –e miles de mortos?- ata liberarse da ameaza de Hamás. Intensifican os masacres e bombardeos e xa son doce ou trece espazos no Oriente Medio, onde esta Guerra está a ter repercusión directa. As comunicacións pola Canle de Suez e Mar Rojo están a ser cegadas e xa temos actores dispostos a defender os seus intereses nese amplo territorio estratéxico simulando axudar a israelís ou a palestinos, mentres a ONU, vilipendiada, ten as mans atadas no conflito. Despois de tantos anos repetindo o mesmo espectáculo internacional, neste momento é televisada en directo a vella vinganza que se orixinou por intrusismo en terra estraña. É moi canso que quen ten máis forza para retela queira facer ver que ten máis razón, e que, invocando suposta superioridade moral, trate de ampliala co consentimento dunha humanidade contemplativa.

A moitos cidadáns asolágalles o mesmo cansazo á vista de que, ante problemas concretos, abundan na súa contorna políticos expertos en reordenar o sentido das cousas. Con esta monomanía -igual á dun personaxe  da unamuniana novela  Amor e Pedagoxía-, cren que o obxecto da súa actividade pública é catalogar o universo para, unha vez redefinido, devolverllo ben ordenado a endeusadas ideoloxías. Ese fanatismo absolutista, sen arranxar nada, dificulta e converte en enigma cuestións delicadas como o urbanismo, a convivencia, a liberdade democrática e ata o coñecemento. Complicada a vida aos cidadáns, non é infrecuente que torzan o rico sentido que estes asuntos suxiren, non só ao ser nomeados, senón para entender a análise e evolución digna de canto sucede. Pola vía sofista do curtocircuíto semántico, deixando fóra de xogo o máis atractivo eríxense a si mesmos en sabios do lugar. Subidos aos altares das Redes Sociais, mesmo pugnan por ser insignes a pesar das censuras con que difuminan que non saben ou que non lles interesa que a dura realidade sexa removida.

Sucede especialmente no ámbito das políticas educativas, onde acertar é difícil. O corpus normativo neste terreo, repetitivo desde antes de 1857, fai pousada a súa historia e que o seu aprecio cívico poucas veces teña que ver co que realmente sucede nas aulas, por pomposos que sexan os fervores das Autonomías. Por tal motivo, é digno de ser observado o balbordo que se está montando a raíz do anuncio de antonte na Coruña, dun plan do MECDF sobre reforzo escolar en matemáticas e comprensión lectora que repartiría 500 millóns de € entre case cinco millóns de alumnos comprendidos entre terceiro de Primaria e cuarto de ESO. Equivale a 100 euros por estudante na lexislatura: 25€ cada ano, e como vaia afectar á organización actual das aulas escolares de toda España, á conta de qué e de quen, está en mantillas.

Cabe aventurar que pouco pode transformar culturas escolares vixentes, entre outros aspectos, en formación do profesorado, atención a desigualdades profundas e inspección dunha discriminatoria “liberdade de elección” que poucos teñen. Se só os retocan, máis dun terzo de alumnos, cando vaian por primeira vez á escola ou ao colexio, enseguida advertirá que o seu tránsito será un “fracaso”. O sistema ten esta limitación desde antes de que a OCDE se interesase pola educación española en 1969, e non faltaron quen o denuncie. Non é desdeñable a intención da iniciativa, pero é pousado volver repetir que remover transfondo de carencias competenciais como as que acaba de mostrar unha vez máis PISA, require outro compromiso co ensino público. 

TEMAS: Ensino público.- Reformas educativas.- Recursos.- Aprendizaxes e competencias.- Igualdade educativa.

 

MMC (22.01.2024)

O Artigo 27CE e as políticas nocivas para a escola pública

¡No nos callarán!, de José Luís Pazos, é un minucioso dietario das decisións adoptadas pola Comunidade de Madrid nestes 15 últimos anos

O 40º aniversario da Constitución (CE78) ha solemnizado todo tipo de opinións, lóxicas nun proceso cuxo inicio non foi bonancible e en que, despois, non brillou unha idílica sintonía. O acontecido coa Educación neste transcurso de case dúas xeracións é un bo espello para observar o realmente acontecido. Indiscutible é que os desacordos producíronse desde antes da primeira redacción do actual artigo 27, como contaron os propios redactores do texto e expresaron as súas seus votacións. Tamén, que quedaron abertas as dúas posibilidades de desenvolvemento que viñan competindo desde antes do Concordato de 1851, de modo que a alternancia de leis orgánicas ata o presente foi unha constante. Aí segue, en fin, a LOMCE como última interpretación do art. 27CE, co equipo de Celáa vendo que deba derrogar máis e sen que o seu anteproxecto reformista -nun Goberno provisional- suscite entusiasmos xeralizados.

A xerencia do Artigo 27CE

Xusto agora aparece o libro de José Luis Pazos: ¡No nos callarán!, que analiza o desenvolvemento do art.27CE partindo de que a limitada concreción da igualdade do dereito de todos os cidadáns a unha boa educación dependeu das decisións adoptadas en cada Comunidade. Desde a FAPA Giner de los Ríos, o autor estivo nas institucións en que se informaron as políticas educativas antes de ser normativas na de Madrid. O que escribiu obedece ao vivido en contacto inmediato co acontecido, sobre todo nos centros escolares públicos, como testemuña durante os últimos 15 anos. O resultado é un minucioso dietario da pouca aceptación que han ter as propostas das familias durante ese tempo, atentas ás necesidades educativas dos seus fillos e fillas. Reflexa como canto nesa dura etapa proxectouse e executou desde a Consellería de Educación madrileña como -pese á vixencia de LOEA ata 2013- serviu, máis ben, de ensaio experimental para as directrices da LOMCE vixentes hoxe en todo o Estado. Nunha secuencia implacable, o lector verá canto aconteceu e, sobre todo, o que, en interese das familias maioritarias, nunca debeu acontecer: que as decisións máis relevantes privilexiasen ao terzo máis escolleito da poboación.

Este modo de actuar, promovido sucesivamente baixo Gallardón, Aguirre, González, Cifuentes e, agora mesmo, Garrido, configurou unha tradución do artigo 27CE moi favorable ás redes privada e concertada e moi contraria á rede pública de centros. No libro de Pazos aparece esa complicidade coa educación como oportunidade de negocio, revestida dos formalismos administrativos oportunos e unha abafadora cobertura propagandística. Entre os diversos instrumentos con que a sistematizaron, os concertos e exenciones avantaxadas -xestionadas á beira de axudas e bolsas-, se complementan cun amplo catálogo de actuacións. O libro presta especial atención a como, en prexuízo da escola pública, repetíronse, ano tras ano, recortes de orzamentos, diminución de profesorado, elección a dedo dos seus directores, o incremento das ratios de alumnado por aula ou a desatención ao máis necesitado de titoría, ademais de desatención prolongada aos propios edificios. De paso, en prexuízo dun ambiente escolar propicio, redución das becas de libros de texto e comedor, eliminación de rutas escolares, pechadura de bacharelatos nocturnos e múltiples especialidades de FP, e supresión do ciclo 0-6 en escolas infantís públicas, á vez que introduciron nesa rede escolar un programa de bilingüismo disgregador e algún circuíto de “excelencia” que, en contradición coas ratios e dotacións do resto de institutos, discrimina máis a uns poucos “selectos” do outro alumnado: todo un símbolo de segregación educativa, incapaz de ocultar múltiples déficits programados con apoio de exprofesores da rede pública.

Un miniimperio privado

No relato do expresidente da FAPA tamén se pode ver como, para que o obxectivo central destas políticas se cumprise, a Consellería madrileña freou a demanda de prazas en institutos, regalou máis de 100 grandes solares municipais a empresas privadas ou utilizou o mecanismo dos “cheques escolares” para potenciar as redes privadas. E como, para disimular que o favor ás élites se facía a conta dos outros cidadáns, sincronizouse unha constante hostilidade polifacética cara ás persoas, asociacións e sindicatos discrepantes das súas políticas educativas. É dicir, que no libro de Pazos aparecen as claves de como estes xestores da Comunidade de Madrid utilizaron “a crise” para desmantelar mellor un mediatizado estado de benestar no educativo e crear un miniimperio independente, colonizador de clientelas cativas a conta do erario público. En síntese narrativa, os algoritmos que Naomí Klein explicou na doutrina do shock.

A guinda desa frenética obsesión foi que, con diñeiro de todos, pagaron para que se favorecese a súa narcisista imaxe nos medios, outra mostra dunha sistémica prepotencia interpretativa do artigo 27CE, de que aínda nos quedan rubores a sufrir segundo se resolvan investigacións xudiciais en curso. Máis duradero será o dano que causou ás familias cuxos nenos e nenas non puideron ter a educación que deberon ter. Sen contar as carencias de diversa orde que deparará á sociedade unha xestión neoliberal tan desvergonzada.

Unha guía social?

Este alegato de Pazos deconstrúe os camiños que impuxo ese mantra de “a calidade” con que a LOMCE rexe o sistema educativo español -o escolar e o universitario-, obediente a ficcións para “melloralo”. Os que queiran camiñar cara a unha escola de todos e para todos teñen en ¡No nos callarán!-recentemente publicado por Edicións ACC, de Madrid- un atractivo instrumento de valor múltiple. Documenta o alcance actual do art. 27CE: restritivo para unha maioría social e privilexiado para uns poucos. Testemuña a resistencia dos cidadáns, neste caso desde as asociacións de pais e nais de alumnos, en defensa dos dereitos dos menores nun campo tan principal como o da súa educación. E mostra, ademais, o contraste entre responsabilidade e irresponsabilidad cívica: cando algúns políticos e xerentes desaparecen da escena, os administrados séntense moi aliviados, mentres os resistentes deste libro fan verdade que os dereitos de todos só se sosteñen co esforzo de todos. Adicionalmente, logo desta lectura, pódese concluír con máis fundamento se o artigo 27CE -e indirectamente a Constitución- debe ser revisado, cambiado do todo ou continuar como está cando cumpre 40 anos.

TEMAS: Ensino Público. Concertos educativos. Consellerías de Educación. Artigo 27CE. LOMCE. Reformas educativas. AMPA (Asociacións de nais e pais de alumnos). FAPA Giner de los Ríos.

Manuel Menor Currás