Os vaivéns dos aranceis repercuten nos dereitos cidadáns

Trump dá ás a unha vella estratexia do conservadurismo para retardar ou facer desaparecer dereitos sociais e civís.
 
As carencias educativas que tiveron os nados antes da CE78 repetían un pasado decimonónico que mutilaba a difusión do pensar necesario para actuar en coherencia democrática. Retardados os dereitos cívicos, a interacción de Economía e Política seguía sendo proveitosa para o dereito de propiedade.
 
Indicios de leis sociais
 
Bismarck decidira en 1883 remediar en Alemaña “a cuestión social” mediante institucións e leis sociais e, por entón, iniciouse en España unha lenta sensibilización nese sentido. En 1890, Cánovas del Castillo reclamou “Política económica”, no canto de “Economía política”, e que “interveñan os Gobernos e aínda a Igrexa , non para reprimir, senón pasa buscar satisfacción ás peticións e esixencias” suscitadas pola “antinomia ou colisión entre o dereito de propiedade, baixo calquera concepto, e o de conservación  persoal ou individual”; referíase as cuestións “ás que a caridade cristiá e o seu remedo o altruísmo, non bastan” (Ateneo de Madrid [10.11.1890: ”A cuestión obreira e o seu novo carácter”). A enquisa “oral e escrita”, que iniciou a Comisión de Reformas Sociais, detallou as moitas rémoras de todo tipo que sostiñan o sacralizado dereito, e a propia Rerum novarum de León XIII apenas o retocou en 1891. Coma se dun espello se tratase , idénticas retardacións mostraba o proceso da abolición escravista. Desde 1817, en que Inglaterra presionou a Fernando VII coa trata de escravos, ata 1886 en que se suprime en Cuba, foi vista “como un atentado ao dereito natural da propiedade, que abría o paso a posteriores cuestionamientos doutras formas de propiedade”. A escravitude, prexudicial para cantos a sufrían aproveitaba a uns poucos, incluídos monarcas e clero, o que non impediu que, para lavar a mala imaxe, algúns escravistas creasen varios institutos de Secundaria, o Hospital do Neno Jesús de Madrid ou, mesmo, algunha universidade (Bahamonde, Ángel e Cayuela, J.[1992]. Facer as Américas. As elites coloniais españolas no século XIX. páx. 218).

 No último terzo do século XIX, evitar a “inseguridade social” que puidese xerar unha revolución política de gran calado esixía limitar os usos e abusos do dereito de propiedade e redistribuír o valor do traballo; a beneficencia caritativa non suplía as carencias que xeraban os escasos salarios. Con todo , en ámbitos como o da educación, os desprazamentos de atención oficial subsistiron. Puido verse, por exemplo, ante a recentemente publicada Lei Moyano; en abril de 1858, un grupo de economistas liberais “discutía” sobre o “Ensino Obrigatorio” e a súa “gratuidade”. Na súa opinión, o dereito do ensino de todos non pasaba de “deber moral imperfecto”; as distincións entre “instrución” e “educación”, “pública” e “privada”, “liberdade” e “obrigación”, e a “utilidade” ou “inutilidade” que puidese ter para a “xente humilde”, indefinían a conveniencia de “asegurar o cumprimento do deber natural que teñen os pais de dar un certo grao de instrución transformando este deber en obrigación legal”. Mentres tanto, no Parlamento prosperou a “liberdade educativa” do conservadurismo confesional (como documentou Yvonne Turin en 1967: A educación e a escola en España, de 1874 a 1902).  Deste xeito, o aprazamento retardatario do beneficio da educación –aos grupos sociais de peor situación soocioeconómica- proseguiu e, en 1892, Concepción Arenal avogaba pola instrución para solucionar “a cuestión social”; segundo ela, tiña moito que ver con “a maneira de pensar” e “a maneira de saber”(En: “A instrución do obreiro”). Ese mesmo ano, ao debaterse o traballo infantil, Juan Sallarés –destacado fabricante téxtil e presidente de Fomento do Traballo Nacional- argumentou con “o grave trastorno” que supoñería en moitos fogares obreiros a diminución deses ingresos (En: O traballo das mulleres e os nenos).

 
Esta encrucillada

Chegados á Guerra incivil, ás retardacións de dereitos sociais que impuxo o réxime franquista respecto ao arranxo da “cuestión social” engadíronse as da “cuestión escolar”, escasa e limitada para unha maioría. Nas pavías estiveron durante longos anos os dereitos educativos de moitos mozos e mozas, como documentou o Apartado IV dos Pactos da Moncloa o 27.10.1977, momento a partir do cal as distancias entre o público e privado, a efectos de educación e escola –e de moitos outros asuntos- proseguiron. A cuestión é que, despois da CE78, na primavera de 2025 proseguen distancias ralentizadoras. Esquecementos do vivido e abusos das palabras axudan a soster un trato desigual aos cidadáns desde que van por primeira vez a unha escola ou a un colexio. Un herdado hábito entorpecedor cara aos dereitos de todos, unido ao emprego sofista das palabras básicas da educación, aínda recortan o seu valor aos máis débiles. Móstrano, agora mesmo, os debates, suspicacias e hostilidades que suscita a tramitación do proxecto de Real Decreto polo que se modifica o R.D. 640/2021, do 27 de xullo, sobre creación de universidades. Segundo os patrocinadores de 35 universidades privadas, ofrece unha “visión distorcida” das mesmas.
 
Os criterios de racionalidade e igualdade democrática só se traducirán no logro dun sistema educativo modernizado se garanten a todos os cidadáns o dereito a unha educación digna, un logro imposible sen fortalecer sólidamente a educación pública. Con todo, coma se o tempo non pasaría , segue habendo escusas e pretextos que socavan en silencio o dereito á educación de todos, mentres os supostos dereitos da liberdade do mercado e da “liberdade de elección de centro” sempre tiveron carta branca en asunto tan primordial. Aínda que se mira, non son outras as razóns e privilexios que esgrime Trum&Company desde o despacho oval coas súas táboas cambiantes de aranceis e demais brincadeiras chulescas. Os seus xestos, vistos na perspectiva do tempo de desenvolvemento dos dereitos sociais e políticos en España –cando o primeiro corresponde á Lei de Accidentes laborais de 30.01.1900-, parecen indicar que este presente prefira dar continuidade a un pasado sempre desfavorable aos mesmos grupos de xente. Os espabilados contan co favor que lles prestan cantos se brindan desde distintas frontes a non perder corda na redistribución de ganancias que esta política neocolonial achega ao neoconservadurismo. Esta neomodernidade, contraria á que moitos imaxinaron despois do París de 1789, raro é o día que non teña algún reflexo. Como adiantada en retroprogresións, a Real Academia de Belas Artes de San Fernando acaba de marcar esa pauta . O trato que acaba de dispensar a Andrés Rábago, emenda o que en novembro de 2019 lle dera o Museo do Prado colgando as súas viñetas críticas á beira da mirada de Goya nos seus Cadernos, debuxos e augafortes. Censurará tamén os ferros orixinais do pintor aragonés que atesoura no seu gabinete, recentemente restaurado?
 
TEMAS: Liberdade de comercio.- Liberdade de elección de centro.- Liberdade e universalidade educativa.- Público e Privado.- Convivencia democrática.
 

MMC (14.04.2025). 

A Historia recente segue sendo complicada

 

En 2025, falar con normalidade do recente pasado deste presente non empezou con bo pé. A “Internacional reaccionaria” medra.

Cantos entendan que do pasado se pode aprender algo non coincidirán en que a Historia recente sexa aconsellable. Persisten ancestrais discrepancias, algunhas moi antigas. Valerio Máximo deu a entender, por exemplo, en época do emperador Tiberio, que máis que “a Historia” -en que Roma tiña bos escritores-, conviña que circulasen “as historias”, anécdotas exemplarizantes que adoutrinasen no conveniente. De Cicerón, algo anterior, era a concepción da Historia como “magistra vitae” (De Oratore , 2,36), capaz de ensinar a comportarse sen incorrer en desavinzas  .

O reaccionarismo desmemoriado viviuno de cheo a maioría dos nados despois da Guerra, catástrofe da que nunca oíu falar ata medrar. Dos anos corenta e cincuenta, de escasas prazas escolares e menos recursos, abundan as memorias de quen a súa posibilidade de “estudar” pasou por internados diversos. Tiñan máis de once anos, cando, segundo lembran, oíron falar por primeira vez do “Alzamento”. Antes de misa, en pláticas supostamente espirituais que apenas os libraban da somnolencia, algún educador introducía anécdotas fieis á técnica das Historias recompiladas por Valerio, por Quintiliano na súa case coetánea Institutio Retorica ou por Don Juan Manuel no libro dos exemplos do Conde Lucanor case a finais do século XIII. Aínda non esquecen como, para amenizar educando, algún dos seus formadores sacaba a relucir exemplos nos que o protagonista adoitaba ser o piloto “nacional” García-Morato quen, como anxo exterminador, limpaba o ceo madrileño dos cazas republicanos. Aquel predicador de case todas as madrugadas acrecentaba coa súa narrativa a boa imaxe dos vencedores da Guerra, pero esquecía as ruínas causadas pola aviación do bando franquista en Madrid -incluído o Museo do Prado- ou en Guernica, Málaga, o Maestrazgo e outros lugares. Non mencionaba aos nacionalistas vascos que, segundo contaba o cardeal Gomá ao Marqués de Magaz en 1936, eran “excelentes católicos na súa maioría”, aínda que andasen en “contubernio” co exército vermello, e igualmente esquecía a sensibilidade de quen –fose laicos ou curas-, non entenderan que o “exército colonial” dos sublevados matase á xente –e mesmo sacerdotes- ao estilo dun exército de ocupación; Anxo Ossorio e Gallardo, José Bergamín ou Claudio Sánchez-Albornoz, estaban entre eles.

Aquelas xeracións de criaturas eran inducidas a pensar que caeran no lado máis providencial do tempo histórico e calquera pregunta dubidosa respecto diso era arriscada, pero tamén a Historia para aprender en colexios, escolas e institutos, estaba regulada por idénticos horizontes e metodoloxías. O libro de España que o seu alumnado lía en alto en 1956 -cando roldaba os 13 ou 14 anos-, transmitíalles un patriotismo inspirado nun relato inventado, cal viaxe iniciática similar ao que Edmundo De Amicis facía percorrer en 1886 a Marco en Corazón, Diario dun neno.  Frei Xusto Pérez de Urbel , que o escribira en 1932, reescribiuno en 1942 adaptado ao Estado Novo falando de dous supostos orfos dun falanxista morto no asalto ao cuartel da Montaña, que percorrían os lugares martiriales do “glorioso alzamento”. Edicións deste Libro, posteriores á CE78, “descafeinado” que estiveron obrigados a ler; nela Franco vivía “traballando día e noite e pensando sen cesar nesta España que se librou por el da gadoupa do comunismo”.

A Historia de España que adoitaba estudarse en terceiro, da mesma editorial relixiosa, non desmerecía. Seguía o modelo de José María Pemán na Historia de España contada con sinxeleza, que servira de referencia ao Instituto de España para o seu Manual da Historia de España, texto escolar que contaba ao alumnado de Primeiro Grao en 1939 –cando a Guerra non terminara aínda- que “España renace”, e que os que pelexan para que así sexa “están a demostrar que son do mesmo amorne daqueles de antes que, pola súa fe en Deus e polo seu amor a España, souberon converterse en heroes inmortais”. Análise como o que Emilio Castillejo fixo daqueles textos escolares desvelan a mitificación dunha Guerra que deu poder aos vencedores para educar, despois, o presente de varias xeracións. No seu currículum tamén brillou a Historia do Imperio Español, entre cuxos textos oficiais estivo, en 1943, o dun xefe de patrulla nun  bibliocausto como os lembrados en 2006 por Manolo Rivas en: Os libros arden mal. Non só deu motivos a Josep Bergés, editor de Destino , para unha Correspondencia con Miguel Delibes, de gran valor para saber de que ía desde finais dos anos corenta a censura de libros; tamén foi profesor de futuros  profesores de Historia.

 Pasado e Presente desmemoriado

Agora que a “Internacional reaccionaria” florece máis aló das trolas que corren polas Redes, cobra importancia saber que quen como docentes nos distintos niveis do sistema educativo ensinaron Historia desde antes da CE78 viviron molestias tamén despois; pouco alumnado tivo unha experiencia coa Historia capaz de situar como avance ou retroceso o que lles tocase vivir sobre dereitos e liberdades cívicas. Poucos tiveron preto un afán de maxisterio semellante ao que Francisco de Goya y Lucientes puxo tantas veces na súa pintura en gran formato e en fórmulas de gravado, debuxado e anotado para a súa divulgación. Podía quedarse en pintor compracente de Corte, pero implicouse no seu presente deixando abundante testemuño do que viu nun tempo difícil. Aquela transición do Antigo Réxime, absolutista e dominado polo celo da Santa Inquisición, a unha etapa de cambios modernizadores, ocasionoulle, entre outras convulsións, o ter que exiliarse, xa maior, a Francia, onde seguiu testemuñando que “Aínda aprendo”, como escribiu cara a 1826, no debuxo nº 54 do Caderno G ou Álbum de Bordeus .

 

O ensino da Historia española despois de 1978, nas etapas escolares e nos medios, non foi igualmente modélica; salvo excepcións que pagan o seu tributo por tentalo , non é exemplar. 2025 adivíñase progresivo para o reaccionarismo que emanará do Norte americano, cando cada centro escolar acumula contraditorias concepcións, ás veces infantilizantes e solemnes, sobre a Historia que ensinan. En xeral  –como constataba Fernando Hernández en 2016, no Bulldozer negro do Xeneral Franco- son moitas as taras que arrastra. As novas xeracións mostran gran ignorancia sobre as etapas recentes e, ao mesmo tempo , non faltan quen acirre esta carencia como conveniente a unha suposta convivencia tranquila. Obstaculizaron dúas leis de Memoria Histórica en 2007 e 2022 e, independentemente de se é acertada a conmemoración da morte de Franco, 87 supostos intelectuais manifestan que é “GUERRACIVILISMO” o que empezou a celebrarse baixo o lema “España en Liberdade: 50 anos”. Se esta desmemoria conceptual é clave para entender a súa contribución ao entendemento democrático, talvez dentro doutros oitenta anos sexa intelixible a súa gloriosa equidistancia co silencio.

 

TEMAS: A materia de Historia.- Historia vivida.- Historia aprendida.- Ignorancia e desmemoria.- Convivencia democrática.

 

MMC (09.01.2025).

Transparencias escuras

Está en risco a veracidade indispensable para a convivencia democrática.

Antes do power point e, case en paralelo coas diapositivas, os centros escolares mellor dotados tiñan proxectores de acetatos que permitían usar imaxes na presentación de asuntos diversos a un público de estudantes. Coa democracia, o termo, aplicado ás relacións entre gobernante e gobernados, veu a expresar ante todo unha información que os principais organismos do Estado dispoñen; inclúe as persoas que ocupan os cargos administrativos, as súas axendas e noticias relacionadas coa xestión dos recursos públicos; mesmo teñen algunha sección disposta para atender preguntas dos cidadáns.

Opacidades

Podería dicirse que é un avance respecto a outras etapas, non democráticas, opacas en moitos aspectos operativos. A diversidade de familias que sostiñan o poder procuraba, ás agachadas, ver como o incrementaba e, nos seus alternantes postos gobernativos, tiñan tempo e disposición para repartirse unha parte importante do pastel orzamentario. As historias dos monopolios en España, engadidas ao funcionamento da autarquía económica, antes de que Berlanga contase en 1953, en Benvido Míster Marshall, as aspiracións ao “progreso” dunha España aínda rural, permiten entender como as ansias de rendibilidade máxima e custo mínimo -á conta do traballo doutros-, foron un caldo de cultivo extraordinario para posteriores adiantos en como saír adiante con cazurrería e, case sempre, tras un amigo ou parente, experto nas mañas dos Corleone.

Ao que se ve, a tan traída e levada Transición non foi capaz de evitar, entorpecer ou simplemente vixiar este comportamento . Non hai alternancia de Gobierno que non deixase ao descuberto unha trama de corrupción e, no presente, máis rico en inventivas, tampouco faltan emprendedores que pretenden epatar ao resto de cidadáns repetindo fórmulas de achegar recursos rápidos pola vía da opacidade. Nunca soñamos que, de adultos e en plena democracia, os portais de transparencia oficiais non servisen para nada; o espectáculo está a coller un camiño plenamente antidemocrático e, ademais de recursos malgastados, está a mostrar gran progreso en estilos repelentes. A vida secularizouse moito e a ninguén espanta demasiado que alguén viva con outro ou outra aínda que non estea formalmente casado. O que non ten graza é a cara con que se esgrimen despropósitos presumindo de inocencia en desaguisados en que o vixiante do tesouro público andaba por medio. En plena pandemia, todo o mundo pasábao mal e os recursos fallaban, e abandonada a honesta verdade, tratan de salvar os abundantes beneficios facilitados a “un particular” que pasaba por alí.

Esta exhibición de liberdade de mercado, ben manipulada, ben se ve que é xenerosa para quen pode controlala a gusto ; ata é capaz de demostrar, repetidas veces, a súa rendibilidade con amiguetes e familiares, Nestes casos, as megapropiedades e o luxo que permite gozar, tan distintas das que o currante normal pode soñar, son unha recompensa moi propia desta esforzada xente, cuxa habilidade colateral é agredir de palabra e obra a quen ouse dicirlles algo; senten por encima de todos e, como voces ao servizo de superiores ocultos, dinlles todo tipo de insensateces, incluída a de non terse suficientemente para saír adiante. Pase o que pase, ven ao resto dos humanos como o señorito Iván, o de Os santos inocentes, de Miguel Delibes.

Listuras

O gran problema non é que lles guste a froita, o chourizo, o Porsche Panamera, o pisazo, o Maserati ou a conta nas Bermudas. Visto o visto, é moi difícil evitar o roubo ou o latrocinio ata o nivel cero; Hammurabi (1840 a. C.) xa tentou poñerlle freo, e xa lle gustaría a Moisés (1250 a. C.), cando baixou do Sinaí coas súas táboas, que non andase máis ou menos disfrazado entre o seu “pobo elixido”. Do mesmo xeito que os pobres que, segundo o Evanxeo de Mateo, sempre os teremos preto, sobrepasará moitas vidas. Non se esqueza a súa frecuencia entre quen foi levados “bos colexios” e exaltáronse na elite.

A grave cuestión é que estas historietas, tan frecuentes, poñen en risco a saúde do sistema democrático. No canto de falar de cuestións relevantes, que deberiamos solucionar, non paramos de parlotear dos seus pormenores e contos. Coma se fosen o asunto central, entretémonos cos dispositivos que uns e outros poñen para silencialas, e nin reparamos na prepotencia que esgrimen algúns cipayos, nin nos sorprende a diferencialidade de barreiras, xurisconsultos e estrategas que algunhas destas persoas son capaces de poñer en danza para tapar presuntas desvergoñas. Tamén nos desocupamos do que non fan e canto estorban para o que se debe facer: as súas políticas parecen dispostas para empecer, máis que para arranxar algo. Os 4.000 anciáns que, segundo a Comisión cidadá pola verdade nas residencias de Madrid, puideron salvarse de morrer de calquera modo, son un bo exemplo desta deshumanizada abandono clasista.

Reiteradas, estas condutas xa parecen estruturais, como metástases do sistema. Entre unhas e outras demostracións de expeditivo capitalismo extractivo, estase anubrando o valor da democracia; está a render a idea de que a permisión destas opacidades dificulta e impide os debates que poderían facer que a vida relacional fose máis xusta e equitativa. No seu lugar, está a formarse un ecosistema de violencia irracional, crecentemente desigual. Na democracia posterior á CE78, tardía e bastante fráxil, estas historias tramposas –herdeiras do que era a vida política-, son modalidades de estupidez infantil. Repiten maneiras nada adultas que de raparigos adoitaban empregarse en xogos que toleraban “listuras” dalgúns. Mostran a présa e gran decepción de quen, competentes para as raposerías , non teñen paciencia nin tolerancia cos demais. A súa continuada secuencia -despois das aspiracións anteriores á Transición- privilexia o lado máis burocrático do sistema, desinflado do seu valor democrático. Chama a atención que para algúns medios, todo isto que a primeira vista non pasa de estúpida présa vergonzante, tan só sexa un problema de comunicación, coma se a narrativa que fan chegar a cidadáns, arranxase unha realidade imprudente e perniciosa. Desencanta moito a nudez de tanto predicador patriótico; rouba a todos a veracidade indispensable para convivir.

TEMAS: Corrupción.- Convivencia democrática. Recursos públicos. Liberdade de mercado.- Transparencia democrática.

MMC (Madrid, 19.03.2024).

Urbanidade preelectoral

A falta de modais enturba a convivencia. Os artificios da rudeza e a liorta non melloran a realidade; máis ben indican que os outros estorban.

A vida xa é bastante bronca por si mesma. A inestabilidade laboral, a xentrificación, a inflación e as hipotecas, máis outros mil problemas familiares, que os contratos de miseria agrandan, xeran inestabilidade de proxectos de vida e sensacións de exclusión que, á vista da publicidade dominante nas Redes, en valos publicitarios e medios, producen, tensións, frustración e outros efectos daniños na mente, no corpo e nas relacións cos demais. E hai moitas outras variables aínda contribuíndo, a diario, a que a pobreza e a exclusión circulen a diario polas rúas cargando sobre os ombreiros dos que se  senten fóra, abandonados. Non é imprescindible ir a barrios periféricos para ver como a exclusión acampa ao redor, e menos fai falta facer turismo exótico a países que chamabamos “subdesenvolvidos” para velo. A propia tele deixou de frecuentar ese universo de marxinación á hora en que comemos; para que os televidentes crean que viven nun mundo feliz, sóbralles coa Guerra de Ucraína, onde un número impreciso de mísiles e drons voando dá paso a destrucións e malferidos suficientes para que se sentan dentro dunha burbulla que mereza a pena. Agradecidos pola tranquilidade, ao final do noticiario, soportan mellor que a seca ameace con encoros medio baleiros a comezos de maio, sen fronte ningún de choivas no horizonte e con fluctuacións meteorolóxicas entre “a Nena” e “o Neno”. Non pasa nada, aínda non estamos en plena intemperie.

A Ínsua Barataria

En pleno estoicismo decatámonos, con todo, que, nun lugar da Mancha de cuxo nome dá igual acordarse, viven moitos fidalgos dos de lanza en estaleiro, adarga antiga, rocín fraco e galgo corredor. Compiten todos por ver quen é máis listo, máis bravo e valedor de persoas infortunadas. E nos seus intres ociosos, deron todos en ler e escribir mensaxes en que admiradores e admiradoras dinlles que son merecedores de maior estima; tantos chíos  (tuits) mensaxeiros magnificaron as grandezas de cada cal, que lles fan perder o xuízo; deixáronse embelesar e, despois de confirmar con asesores e libros de cabalerías o que sisudos adiviños lles avanzan como presaxio de adeptos, non paran de discutir entre eles sobre quen é o máis aguerrido, sen deixar de encerellarse en dilucidar qué antepasado podería comparárselles. Tanto se enfrascaron nestes asuntos que enchéuselles a fantasía de todo o que leran, sobre todo nas mensaxes de clientes. Pasan as noites de claro en claro e os días de turbio en turbio, e do pouco durmir e do moito ler, secóuselles o celebro e case perderon o xuízo. Tanto, que hai achegados imaxinando que sería bo que, para que tanta mensaxe e libro dañador non causase máis tolemia, mellor sería botalos pola xanela e prenderlles lume. Devanceiros lonxanos queimaran a biblioteca de Alexandría para tranquilidade dos posuidores da verdade.

En 1509, contaba Cervantes que algo de todo iso lles pasara a dous personaxes seus; entre accións de Don Quixote, que a Sancho lle parecían disparates, a fortuna fíxolles ir parar ao castelo dunha parella de aristócratas, onde ambos parece que poderían cumprir algúns dos maiores soños que ambicionaban. Nun ambiente apartado do común dos mortais, transcorren algúns dos episodios máis expresivos dos contrastes entre realidade e imaxinación imposible que Cervantes sinala de contino. As diferenzas e distancias entre o mundo irreal que esaxeran uns duques e o que, segundo o relato, viven ou cren vivir os seus invitados. Cervantes vai poñendo o dedo en canto viría ben a todos que acontecese doutro xeito. Sancho chega a crer que é gobernador de Barataria e que vai limpala de todo mal e de cantos folgazáns roldan por alí; demostra sensatez, bo xuízo e ecuanimidade para o “bo goberno”, pero aínda que supera de abondo cantidade de situacións problemáticas, acaba desencantado e déixao. O que ocorre na segunda parte do Enxeñoso Fidalgo Don Quixote da Mancha ben podería lerse como un trasunto do que noutro lugar da Mancha, non moi lonxe do Toboso, vén sucedendo ou debería suceder. Non parece que a sensatez estea a reinar e, a pesar diso, ninguén cre, nin se sente obrigado, a repetir o que confesa Sancho: “ non son bo para gobernar senón é un rabaño de gando, e as riquezas que se gañan nos tales gobernos son á conta de perder o descanso e o sono” (cap. 54). Outro personaxe di nese mesmo capítulo: “Rogo sempre a Deus que me abra os ollos do entendemento, e me dea a coñecer como o teño que servir”.

A Urbanidade

Polo visto o pasado día dous de maio na Real Casa de Correos de Madrid, cando se conmemoraba o que Goya pintara en 1814, despois da liberdade que pregoara a Constitución de Cádiz, parece que o que se honraba era outra cousa. Se os xestores do evento visen e reparasen no que o mesmo Goya pintara e escribira en moitos outros cadros, debuxos e gravados, non darían o mal exemplo que deron. Non moi lonxe, na Real Academia de San Fernando e no Museo do Prado, hai sobrada documentación gráfica sobre o que acontece cando se esquece o que, ao cabo, merece a pena. O Caderno C, en particular, é toda unha alegación en prol dunha racionalidade ilustrada, menos lastrada do rancor prexuizado que gravou a cámara cando puxo o seu obxectivo no que pasaba nas escadas do escenario. O plano secuencia mostrou enseguida a banalidade do acto; cando o obxectivo se demorou nas caras dos que estaban na tarima, os bicos e miradas, máis a ombreira taurina que a presidenta levaba no seu vestido, fixeron lembrar o cadro da familia de Carlos IV, o retrato colectivo que pintara Goya en 1800. O deleznable guión do acto festivo sería moi distinto se os seus mentores se ocupasen do que Erasmo di no seu libro: Da urbanidade nas maneiras dos nenos (De civilitate morum puerilium), onde en 1530 explicou como a cortesía e as boas maneiras, ademais de expresar a dignidade que un teña, falan do valor e estima que lles dá aos outros, cuestión fundamental para a vida sa de calquera comunidade. Case ao final, di que “a quen lles tocou en sorte ser de bo berce, deshonroso élles non responder a súa liñaxe coas súas maneiras”; se non, máis empeño han poñer en compensalo “coa elegancia das boas maneiras”. Sexan ou non correctos os protocolos que se seguiron este dous de maio -cuestión moi discutible-, a falta de modais foi un tratado de urbanidade especialmente antidemocrática en vésperas electorais.

TEMAS: Mensaxes preelectorais.- Convivencia democrática.- Modais de convivencia.- Desencanto e problemas.- Pobres e excluídos.

MMC (04.04.2023)

Verborrea indixesta

 
Nestes tempos nada propicios para a lírica, abundan en disparates que só educan o egocentrismo individualista.
 
Empeza a ser habitual que criterios de antollos leven a persoas supostamente responsables de xestionar asuntos públicos á irracionalidade. Cando pretenden tapar asuntos en que demostraron incompetencia, as súas xustificacións confirman que o principio de Peter é máis universal que o da lei da gravidade. As súas mañas de emenda do que din ou fan, e as tácticas de veto a explicacións coherentes en sede parlamentaria, son graves e non hai enxeñaría social capaz de parar o esborralle que xeran na credibilidade do sistema.
 
“Política cutre”
 
Esta apelación do vicepresidente da Comunidade de Madrid, Enrique Ossorio, paira desfacerse dunha interpelación sobre a xestión de residencias da terceira idade nos primeiros meses da pandemia, tentou que fose un burladeiro, e foi aplaudida polos seus colegas de partido; non foi unha gran faena taurina e dixo: “estou farto de que cambien o que digo para facer política cutre”. É dicir, que foi alta política, e de gran calidade, a que se desenvolveu cando miles de anciáns estiveron entre a vida e a morte e optou polo máis difícil para as súas vidas: o veto a que non fosen trasladados onde puidesen ser coidados. Non lle importaron moito, desde logo, nin tampouco parecen importarlle, as derivacións de dor, loito mal levado e sensación de culpa dos seus familiares. Segundo este egrexio conselleiro de Educación, xa lles pasou, e segue adiante na súa faena ante os tendidos, tan ricamente.
 
En apoio dunha postura que evadise responsabilidades, os compañeiros de Vox proporcionáronlle outro burladeiro cunha proposta de comisión de investigación que se ocupase de “estudar” como poderían ser estes espazos dos momentos finais de vida; non lles interesaba que o que pasou, aínda que só fose para aprender algo, senón volver deixar as cousas orientadas cara ao potencial simple, ese tempo verbal en que a elucubración inconsistente versaría sobre ese asunto como podía tratar dos círculos anxélicos do Areopaxita. Retiraron a proposta, pero non as mostras de que a cultura que propagan xuntos vén resumirse en que, cando din representar aos españois, só se representan a si mesmos, sen ganas de responsabilizarse de que o dereito á vida dos cidadáns só é valioso si é para todos e non queda en papel mollado.
 
A berrea
 
Protagonizárona e divulgaron os mozos dun colexio maior madrileño. Non foron nenos de familias desestruturadas ou barrios marxinais que, mentres aprenden a pelexar coa hostilidade da vida real, navegan como poden até lograr, no mellor dos casos, asentarse un pouco; non son os críos do 27% que o sistema educativo non sabe atender e abandonan a escola antes de tempo ou non alcanzan a ter as “competencias” que deben ter paira sobrevivir. Non. Son a parte “selecta”, os que foron formados como “selectos” segundo pregoaba desde case comezos do século XX un dos prohomes do confesionalismo educativo. Son mozos que pasaron por colexios ben e transitaron pola EVAU con boas calificacións; proceden de familias que dispoñen, como mínimo, de 1200 euros para pagarlles una residencia ben, onde van ter “selectos” contactos para situarse ben nesta sociedade competitiva, pero que, segundo a doutrina social que lles ensinan, non é que pertenzan a unha “clase” oposta aos outros, senón que por designio celestial naceron mellor situados que os do absentistas. Desde a óptima posición que tiñan na distribución de eficiencia académica -que mostra a campá de Gauss dos colexios de Secundaria que frecuentaron-, pasaron  a un colexio maior que servirá de catapulta para  triunfar como emprendedores con todos ases da baralla na man.
 
Sabiamos todo isto desde que Ibáñez Martín deu recursos, e carta branca, ás organizacións confesionais -e a algunhas de Falanxe naquel momento-, para que nestes colexios se trabasen lazos de fidelidades para o futuro. O art. 27 do Concordato de 1953 referendaba o privilexio que un Decreto de 21.09.1942, lles daba para “formar ao alumno nesta complexa e desatendida profesión: a profesión de home”. Segundo confirmaba outro de outubro de 1973, entre os seus fins seguía estando a formación “humana, cívica e social, relixiosa e ética”. Folga dicir que, foron bastantes as personalidades daquel réxime -e algunhas dos circuítos eclesiásticos- que pugnaron por encomiar e bendicir a importancia destes centros de captación de cachorros adictos aos seus respectivos credos ideolóxicos, función que aos poucos, pero sobre todo desde 1967 ampliouse coa proliferación de universidades privadas en que non hai reparo ningún en amosar que a verdade -e, por suposto, as normas de convivencia- seguen estando onde adoitaban.
 
A berrea outonal destes mozos permite adiviñar de que pasta van estar feitos os futuros dirixentes políticos e a crema de fidelidades da vida social e económica que se está preparando ao virar a esquina. Xa teñen un chiva expiatorio para acalar as voces que reclaman outras actuacións, mentres as fotografías amosan o coro de voces que saían de todas as xanelas do colexio rexentado polos Agostiños. Aínda por riba, as supostamente ofendidas mozas do colexio de en fronte -fundado pola Congregación de Agostiñas Misioneiras en 1969- defenden a eses mozos dicindo que é una “tradición entre colexios maiores, da que se creou una impresión de odio e machismo que non pode estar máis lonxe da realidade”. En fin, que os pasos entre tradición e modernidade andan lonxe de atopar una asimilación coherente.
 
Vocación docente
 
Entre tanta verborrea como ambos os asuntos suscitaron, cabe preguntarse se a causa ou motivo non estará na insuficiente “vocación docente” de quen foron ou son os mestres e profesores destes mozos e mozas. Segundo denunciaba hai dous días en Público o deputado na Asemblea de Madrid Agustín Moreno, ten que ver con que se están cargando o sentido da universidade como espazo de coñecemento; as decisións que se están tomando nesta Comunidade abusan de todos os conceptos democráticos en nome dunha “liberdade” absolutamente egoísta paira consentir impunemente un desregulado negocio da educación. Con todo, entre algunhas voces socialdemócratas, segundo se puido ouvir estes días nun encontro sobre formación do profesorado, parece moi relevante que todo candidato á docencia mostre signos de ter “vocación”. Progresaron tanto que buscan, de novo, para o traballo de ensinar a persoas tan excelsas que, ademais de buenísimas por inspiración celestial, sexan baratas porque estean dispostas a obedecer en silencio e, por tanto, a poñelo todo da súa parte para formarse sen que a Administración poña nada da súa.
 
Si en política educativa ou social un político di ocorrencias porque non ten nada que dicir é malo; e se o que di mostra que lle importa un ravo o que lle suceda á maioría cidadá, peor. É máis ou menos o mesmo que dixo Ossorio da súa propia incompetencia á fronte das residencias e -supostamente- da educación dos madrileños, que tamén di xestionar. Este tipo de políticos pertencen a unha clase superior e non se manchan con problemas vulgares como facer que as cousas da súa responsabilidade se fagan con protocolos esixentes en dignidade profesional; entre outras cousas, porque podería ser caro e engorroso.
 
Non se espanten, pero o tránsito das vidas dos seus fillos por este mundo vai camiño de estar rexido por persoas que berrean cando se lles antolla e non pasan da verborrea cando de coartar a cega Natureza se trata. Aí está, para confirmalo, Dna. Ana Rosa (AR) pregoando na súa tele as milagrerías e desprezando o valor da ciencia e do coñecemento; así avanza o cego guiando a outro cego. Sorte!
 
TEMAS:
Convivencia democrática.- Coñecemento científico.- Liberdade e Dereitos Humanos.- Profesionalización docente.-Natureza e Cultura
 
MMC (Madrid, 12.10.2022)

Adoutrinamiento e “verdade obxectiva” andan en liza

Ensináronnos que para ter algunha “veracidad” no que dicimos era imprescindible romper cos nosos prexuízos previos.

Parece que non, como proclaman acontecementos relacionados co 8-M e partidarios da a verdade “obxectiva”, que estes días teñen defensores, dispostos a facer valer o que sexa. Por exemplo, na Casa de Windsor, grazas ás confesións de Harry e a súa esposa,netos da raíña, acóllense a que non teñen “iguais recordos”. Máis preto, na rúa Xénova, testemuñas implicadas no pasado do PP acolléronse á doutrina de non contestar a preguntas que teñan que ver con ese tempo histórico, cando arrecian as dúbidas. Uns e outros están no seu dereito, a cambio de quedarse sen presente entre cantos prefiren a autenticidade sobre a impostura.

A doutrina do Adoctrinamiento

A novidade máis recente é a teoría do “adoutrinamento” que, para tapar un episodio non menos chusco, lanzou o alcalde madrileño, e afecta ás políticas educativas. A reserva de Almeida respecto da posible asistencia dun persoeiro político a un centro público, para que lle preguntasen sobre cuestións de xénero, parécese ao minucioso afán dos equipos modestos para embarrar un encontro cando os visita un dos grandes: os seus xogadores exhiben todo tipo de enganos, máis ou menos regulamentarios, para que ningunha xogada saia adiante: os italianos foron artistas en tácticas do catenaccio, invento futboleiro dos anos 30. Habilidades como a deste alcalde voceiro dos sofismas do seu partido son, ademais, encirrados enseguida por unha ampla inchada mediática, verdadeiros árbitros das ciencias morais da verdade e o ben públicos. ADOUTRINAMENTO está a piques de pasar neste momento ao Ficcionario da senrazón política, partidaria de que o disentimiento sexa o sistema ordinario de canto nos afecta e, por suposto, de canto poida acontecer, posto que o que importa é ir improvisando e saíndo dos barullos como se poida.

 O problema é que o pasado case nunca pasou do todo e segue estando aí, por moito que o agachemos. Si aplicamos a doutrina Almeida á maioría dos defectos que teña o noso sistema educativo, atoparémonos con que os pactos orixinarios, que dalgún modo acolle o art. 27 da CE78, e as propostas de novos pactos máis precisos que desde os anos noventa foron un clamor para cantos vían na dinámica do consenso unha necesidade urxente e incontrovertida -como aínda tratou de promover Méndez de Vigo-, verase que son imposibles, e todos os cidadáns cansarán ao non ver modo de cambiar o improcedente. A doutrina do “adoutrinamento” deseguida percorre as filas dunhas e outras trincheiras da verdade e, como na I Guerra Mundial, os adeptos á guerra de posicións se estancan na crenza de que teñen a verdade e toda a verdade: non lles fai falta para nada contar cos outros para que podrezan os problemas reais. Maquiavelo, aínda que nunca dixo que “o fin xustifica os medios”, fiaba máis fino nas situacións de desencontro e, polo menos, introduciu en 1513 máis elegancia e finura nas tácticas políticas para moverse ante un suposto ben que todos din perseguir.

Adoutrinamientos varios

Teñen un problema coa memoria; Almeida e os seus siareiros talvez deberían pensalo mellor e non que os seus adversarios dean en someter o BOE, a CE78 e ata os Acordos co Vaticano de 1977-79 -sucesores dos Concordatos de 1851 e 1953- a este criterio do “adoutrinamiento”. De súpeto, haberían de suprimir a maior parte da historia educativa española, especialmente a que máis gusta á súa bancada -empezando polos libros de texto que a acompañaron- e canto aínda persiste en “adoutrinar” a todo tipo de cidadáns, de diverso modo e con variable intensidade. En fin, que isto do cristal con que se miran estes asuntos desde este Madrid que, co confinamiento, quere parecerse á aldea gala de Ásterix e Óbelix, empeza a rezumar crecentemente sabores de vila acordes co que din os terraplanistas, os negacionistas e os partidarios do PIN parental; estes sabores e saberes á carta, que non excedan a asepsia instruccional e o que contaba o “sentido común” e a súa avóa a preguiza mental, quedan moi epatantes nos territorios chieiros e similares, pero destrúen o esforzo de coñecemento acumulado desde a nosa tataravoa Lucy cando decidiu ser bípeda hai 3,2 millóns de anos no Rift etíope.

“Ministerio da verdade”

Sempre hai persoas dispostas ao que sexa con tal de ir tirando, pero, incluso contando caos dificultados para atopar traballo, vai ser tarefa imposible atopar ese tipo de docentes que saiban ensinar de modo tan neutralmente “obxectivo”, “natural” e “como Deus manda”, que non se contaminen nunca de subxectividade ningunha, e que, ademais, non se sintan obxecto, dunha ou outra forma, da censura aleatoria dun distópico Ministerio da Verdade. O propio Almeida, por máis que desde o século XVIII sexa barato confesarse de restricción mental -o gran subterfuxio para mentir sen remordemento ningún-, debería examinarse seriamente antes de seguirse aproximando ao extremo dereito do campo de xogo, non sexa que a viga que leva no ollo lle cause un bo descalabro: os métodos da depuración de disidentes son imparables cando se poñen en marcha. Doutra banda, quéirao ou non, na súa posición de voceiro e alcalde fai Pedagoxía social e, como tal, está obrigado a dar exemplo aos cidadáns; embarrando o campo de xogo réstase a si mesmo credibilidade e razón ilustrada. Actuar permanentemente pro domo sua nótase moito cando os cidadáns só se satisfan si ven bo deporte, non cambadelas continuas á súa convivencia intelixente e democrática.

Manuel Menor Currás

Madrid, 10.03.2021

TEMAS: Adoutrinamento.- Veracidad informativa.- Obxectividade/Subxectividade.- Convivencia democrática.- “Ministerio da verdade”.

NIn son extraños os aplausos nin as caceeroladas

Sempre estiveron aí; agora afloran. A uniforme aparencia do confinamiento propicia ser incautos, pero non debería impedir ser prudentes.

Os que aplauden ás oito é posible que, a partir do sábado, deixen de aplaudir. As cacerolas, que ata hai pouco se mesturaban tímidas, colleron forza e, nalgunhas zonas, levan a voz cantante. Ambas sonoridades -coas súas paisaxes sonoras respectivos- simbolizan posicións distintas e, ata, opostas en moitos casos. Coma se dun gran patio de colexio se tratase, na España sonora destes días algo está variando.

Aplausos e cacerolas

O son, que sempre acompaña aos acontecementos, é dos aspectos da expresión humana que menos adoita usarse para documentar que suceda nun determinado momento; nin nos relatos literarios -salvo extraordinarios narradores- adoita prestarse atención á información que presta. En contraste cos animais, os humanos, en xeral, adoitamos ter máis embotada esta percepción. Algúns músicos e especialistas si lle veñen prestando máis atención desde que o canadiense Murray Schafer interesouse por iso a comezos dos anos setenta; en España, tamén prendeu a idea e, a comezos dos oitenta, xa había unha tese sobre a paisaxe sonora que, na contorna de Valladolid se desenvolveu entre 1890 e 1923. As 1200 páxinas mecanografadas desa tese son un luxo de análise mostrando a amplitude de interrelación significativas que, nese espazo urbano, tiñan a vida social, económica e política coa moi estritamente cultural. É unha perspectiva de gran interese par quen queira analizar que o que está pasando aquí, agora mesmo.

Que hai un debate e moitos desacordos é obvio e, ata certo punto, necesario. As unanimidades son extraordinariamente raras na evolución humana e, normalmente, signo de historias estrañas con limitacións que atentan contra o valioso da integridade moral. Neste momento, con todo, o que crecentemente se vai mostrando -pois estamos nunha paisaxe dinámica- é unha disconformidade que esconde serios problemas de fondo, ademais de que o que sucedía hai uns días en Núñez de Balboa (de Madrid) de xeito anecdótica está adquirindo presenza organizada noutros barrios madrileños e, ata, en cidades como Valladolid e Granada, con risco de enfrontamentos. Non é igual tratar de derrocar a un Goberno -como algúns desexarían- ou simplemente chamarlle a atención, sen ter en conta que esteamos ou non ante un problema moi serio e urxente -non ante un xogo divertido-, unha situación moi delicada, bastante máis aló de España.

Indiferentes a isto, as sensibilidades que afloran expresan, de todos os xeitos, urxencias e conflitos de intereses máis profundos; en todos os patios de recreo houbo sempre de todo, por moi vixiado que estivese, incluídas extorsiones dos máis fortes aos máis débiles e, ata, encerronas en que o que realmente sucedía nada tiña que ver co que parecía suceder, con desleixo incluído cara a quen tivese que pagar o pato. Sempre houbo, tamén, a urxencia de cada cal confundir a realidade cos desexos, cuestión que, nunha paisaxe onde hai 17 autonomías máis dúas cidades autónomas, a cogobernanza cun Goberno central complícao todo máis.

Volver empezar

Proveitoso sería que, nesta maraña twittera, avaliaramos ata onde nos levou a presunta educación en valores democráticos, morais, éticos ou cristiáns ata agora, o outro enleado panorama de fondo, en que se viu arriscado poñer como asignatura común unha “Educación para a Convivencia”, ou a súa réplica en 2006, “Educación para a Cidadanía”: a LOMCE de 2013 é todo un paradigma de desacordos. Agora que nos debatemos entre o urxente -a saúde pública de todos- e o necesario -as necesidades de reactivación económica-, deberiamos ter máis claro de que nos sirva o común e o particular á hora de decidir: se, por exemplo, habemos de dar preferencia aos consellos dos médicos e virólogos, ou ao que algúns empresarios ansían, indiferentes a calquera rebrote. Se non habemos de prestar atención a que fagan coa Sanidade e a Educación pública nestes anos e dá igual, tampouco deberiamos enfadarnos pola coherencia ou a insensatez dos nosos políticos; deberiamos estar tranquilos con que as súas conveniencias apresuradas por demostrar a súa valía persoal ante os seus posibles votantes propicien que os máis aloucados se atopen tan a gusto. 

Esta anormal “nova normalidade” é, pese a todo, un bo momento para repensar para que nos serviu o sistema educativo que temos, con tantas carencias como arrastra desde antes da EGB (nos anos setenta). Como ningún outro instante, préstase para considerar que aprendamos sobre o que importa: que sobra e que falta, para repreguntarnos -como fai Rafael Feito nun libro recente- que pinta unha educación como a que temos nun mundo que está mutando tanto ante os nosos ollos. Deberiamos deixarnos de bizantinismos que non nos protexen de nada para ocuparnos do que lle falta á “universalidade” educativa para que sexa de verdade un ensino de todos e para todos. En que consiste realmente a súa “calidade”: que sexamos capaces de distinguirnos mellor dos nosos veciños? Conseguiremos mellor “excelencia” educativa se logramos “capital humano” estupendo para as empresas aínda que conviva peor? 

Todo en educación -como na vida colectiva- é unha cuestión de preferencias, elección e acordos; igual que coa COVID-19, non é aséptico nacer nun ou outro barrio, nunha ou outra cidade: ten consecuencias para os demais que uns nazan sen dereitos mentres outros se permitan o que lles vieña en gana. No mundo incerto en que estamos todos metidos, ou concordamos no que máis importa ou nos perderemos todos; non é que teñamos que ser uniformes en todo pero si habemos de aprender a respectar a igualdade profunda que temos como persoas. Iso propoñía, xa en 1789, a Declaración dos Dereitos do Cidadán; o que, logo da IIGM, acordamos chamar Dereitos Humanos como algo que non é de concesión benevolente, senón de rango universal por nacemento. ¡Ánimo¡ Neste ruidoso momento, tamén hai esperanzados sons: a punto parece, por exemplo, unha avanzada vacuna que xa está en 2ª fase de ensaio. E tamén están acordes os principais motores da Unión Europea en crear instrumentos financeiros que propicien a recuperación económica; non para autoenganarnos, senón para “volver empezar”, como dicía ante calquera adversidade o apicultor de Lars Gustaffson.

TEMAS: Educación de todos.- Convivencia pública.- Desacordos e debates.-Calidade democrática.- Dereitos Humanos.

Manuel Menor Currás

Madrid, 19.05. 2014.

Unha escola para este século

O sociólogo Rafael Feito acaba de publicar ¿Qué hace una escuela como tú en un siglo como este? nun momento moi oportuno.

Podería ser en calquera outro momento, pois preguntarse polo sentido, recursos e estilo da educación que temos neste país sempre está ben.  Oxalá houbese máis cidadáns -e máis especialistas de recoñecida valía- preocupados polo sistema educador que construímos nos 45 anos últimos! Pero este momento é particular. Unha vez máis estamos nunha encrucillada en que a limpeza crítica desas voces é máis necesaria. Pronto sairá a que pode ser oitava lei orgánica que reforme o que Wert tocou e retocou en 2013, que fora tocado e retocado en 2006. Unha historia repetitiva doutras moitas anteriores, especialmente no concernente ás etapas escolares, desde o principio. García Álix, o primeiro titular do Ministerio de Instrución Pública e Belas Artes, só durou no cargo desde o 18 de abril de 1900 ao 6 de marzo de 1901, pero emitiu 308 normas reguladoras do que lexislara Claudio Moyano en 1857.

Reformar e contrarreformar

Nesta tradición de reformar e contrarreformar tan vizosa, é alentador que un bo coñecedor do sistema educativo se pregunte -case mimetizando a canción de Burning- que ten aínda merecedor de ser sostido, e en qué contradi á época en que estamos. O primeiro motivo de interese deste libro é a propia pregunta, pois sitúa ao lector na dúbida que sempre debe acompañar a toda reflexión coherente. De entrada, dá a entender que pode haber moitos elementos que non se corresponden co que debería achegar á sociedade. E a repasalo vai con calma, datos e referencias de autoridade, para suxerir por onde encamiñar os cambios que se necesitan e desbotar os prexuízos establecidos que, con cada nova lei alternante, se adoita tratar de afianzar e reforzar.

A segunda achega reside en que non se trata de opinionitis gregaria nin de xeremíaco queixume, literatura moi ao uso en asuntos educativos. Razoa, por exemplo, contra corrente como non é posible un “pacto educativo”. Logo de 163 anos de deixación, compadreos e guerras escolares -e das outras-, é case imposible ir moito máis alá do que di o art. 27 CE78: a necesidade de combinar universalidad e liberdade. Facelo con gran equilibrio e respectando o sentido auténtico dos dous términos debería ser -en lealdade- a función do Congreso de Deputados e do Executivo, e non o pugnar por desequilibrar a democracia do sistema cada vez un pouco máis. Este criterio pode axudar a entender como tratar de reverter os grandes desequilibrios que estableceu a LOMCE será un paso importante na boa dirección, aínda que non sexa suficiente para equilibrar un funcionamento xusto e harmónico da pluralidade de redes do sistema. En todo caso, é estéril perseguir un pacto propiamente tal. Para Feito é máis útil en todos os aspectos facer acordos concretos. Non satisfarán todas as ilusións, pero posibilitan un campo de xogo en igualdade para poder medrar e enriquecer conxuntamente a universalidade e a liberdade. Se se eliminasen as contradicións existentes, sería un gran avance.

En terceiro lugar, o autor aposta pola valentía nas decisións e non por que o que hai se manteña porque si, coma se fose inamovible e para sempre, de tan naturalizado que está. Neste sentido, as súas dúbidas van cara ao Bacharelato tal como está, como pretexto burocrático do que veña despois se vén. Non está sobrando ese mamotreto cuxa función principal é ser mera academia preparatoria da proba de selectividade? Non sería máis eficiente que eses dous anos servisen para afortalar as destrezas, competencias e actitudes que a cidadanía necesita para enfrontar este mundo tan acelerado? Esta é a pregunta clave do libro: Non merece a pena aproveitar mellor o tempo escolar e que sexa interesante, atractivo e actual, ademais de promover de verdade as boas prácticas que debe ter o sistema?

Cara a unha escola democrática atractiva

E, en cuarto lugar, por este libro decorren cuestións e preguntas que axudan a pensar -máis aló do que hai- se non merecería a pena tratalas en serio, e non como remendo ou oportunismo. Son asuntos moi pertinentes para a recalificación e renovación eficiente do sistema as súas consideracións sobre a relación dos centros educativos coa Universidade e viceversa, a das redes Pública e Concertada, a formación dun profesorado acorde con este tempo, a reorganización interna dos centros, a colaboración das familias -superando o ser suxeito pasivo ou mero obxecto de manipulación-, o sentido de comunidade que debe desenvolver, que se ensina e que se debería ensinar, como se ensina e como se debería facer, a nota de Relixión, que pasa cos tempos escolares?. En fin, un abanico de materias e problemas que necesitan ser ben resoltas porque interesan a todos. Dalgún modo, Rafael Feito estanos dicindo que, de como coidemos a educación, depende a calidade da nosa convivencia colectiva. É un punto dos máis sensibles para observarnos a nós mesmos: como nos queremos ou como nos odiamos dando renda solta ao primitivismo hobbesiano. Merece, xa que logo, a pena que sexa repensada con criterio e non ao servizo de prexuízos mal aprendidos.

Este libro de Rafael Feito é, doutra banda, unha boa síntese dun longo e froitífero traballo, non só na Universidade Complutense, senón nas continuas reflexións e análises sobre os problemas do día a día. Desde os noventa, estivo pendente de canto aqueixa á educación española. A súa obsesión por “unha escola democrática” levouno a pisar todas as pucharcas noutros libros, artigos, conferencias, debates e en rfeito.blogspot.com experimentou, ata, a implicarse nun dos instrumentos que a Constitución dispuxo para xerar responsabilidade: as ANPAS. Sabe ben de que fala e non é a primeira vez que trata os asuntos.

Estéase ou non de acordo co que di, merece a pena atender os seus documentados argumentos, moi propios de quen está máis pola resistencia que pola pasividade e que prefire a innovación á rutina burocrática. Porque non lle gusta contar a historia tal como non foi, o autor pregúntase -e pregúntanos- polo sentido que debería ter esta educación que tantos parecidos ten, aínda, á que hai moitos lustros nos deron e que ampara, aínda, demasiada obsolescencia decimonónica.

TEMAS: Educación democrática. Calidade da Educación. Convivencia pública. LOMCE. Acordos educativos.

Manuel Menor Currás

Madrid, 14.02.2020

http://arbor.revistas.csic.es/index.php/arbor/article/viewFile/895/902