Cabe preguntarse se Moral e Política non teñen por que concordar?

 Andabamos trencos cos riscos de viaxar en tren, cando en ambas as Cámaras parlamentarias estouparon queixas e reproches sobre Moral.

 

Algo arrabaldeiro é o falso debate de onte no Congreso. Os seus partidarios escandalizáronse por algo que, no trato á muller, estivo vixente en actitudes, normas e hábitos sociais. Parecía liberado do costumismo ríxido de outrora e seguiu aflorando nunha historia turbia de loitas sociais en que non terían cabida gran parte dos enfadados. Despois do longo esquecemento que seguiu a que Emilia Pardo Bazán editase en 1892 A escravitude feminina, de Stuart Mill, foi empezar a volver falar da súa “liberación” nos anos setenta, e ter que aguantar supostas liberacións como as do “destape” cinematográfico, para que os tabús que aínda roldaban os libros de moreira e urbanidade, e as prédicas coresmais, saltasen aos noticiarios cada pouco. A liberdade e dereitos das mulleres foron contemplados na CE78 e en regulacións posteriores sobre o uso da súa liberdade persoal, pero –como onte se demostrou- faltaba moito para que a hipocrisía non fose norma, nin os delitos machistas, ou o patriarcalismo que dicía inspirarse en Noé e a Biblia, seguisen tendo bula.

Que necidade! Darlles destino na nenez. Gravado de Goya. Caderno C (1808-1814)

Os incumprimentos do sexto e noveno Mandamentos preceptuados por Moisés –e predicados desde moito antes do século XVI en Trento-, seguen vindo acompañados a miúdo, en plena etapa supostamente democrática, de variadas contravencións do quinto mandamento. Durante centenas de anos, este fenómeno foi invisible; hoxe chámase “violencia de xénero”, e segue existindo aínda que o termo non guste a algunhas feministas. O supremacismo de moitos homes tampouco quere vela, aínda que haxa constancia explícita do que significa: en apenas dous meses deste ano, levouse por diante 9 mulleres; desde 2003, hai rexistradas máis de 1350 asasinadas e, só en 2024, denunciáronse preto de 34.684 casos de animaladas. Non hai dúbida da existencia dunha agresividade, masculina, que afecta as gravemente; tampouco a hai de que o acoso sexual adoita ir acompañado de variadas coaccións psicolóxicas no campo laboral. E non debería ignorarse que foi moita a axuda que a educación formal prestou a que a vella cultura de desigualdades, en que se movía preferentemente a vida das persoas e grupos sociais, se asentase desde a infancia. A Lei Moyano promoveu esa educación diferencial como “normal”, “natural” e –segundo os máis recalcitrantes- “como Deus manda”. Alimentou, ademais, os modelos simbólicos que, despois da escasa vixencia que tivo a CE31, volveu ensinar o falanxismo e confesionalismo únicos. Durante corenta anos, a súa “Economía doméstica” apenas foi contradita na repartición de faenas dos traballos diarios, nos deberes e obrigacións repartidos segundo sexos e idades; ata as leis comerciais reafirmaron con diferenciais distinto valor social as aptitudes do “ser masculino” e “feminino”, mesmo no acceso a profesións , cargos e postos de responsabilidade civil. As represións en contrario eran fortes.

E ti máis?

Pasaron 48 anos desde a CE7, un éxito de duración cronolóxica para unha Constitución española. Cantos máis fan falta para que o “e ti máis” de moitos políticos compita para indicar que nas súas filas –sexa quen sexa o que teña o poder- existe unha defensa indubitable dos dereitos das mulleres á súa dignidade integral en igualdade cos homes? Nas abundantes pequenas liortas actuais entre Gobierno e oposición, alguén debería explicar como a coincidencia alternante de denuncias de abusos sexuais non valla para isto, senón para dicirse de todo e bordar un tempo mediático en que aporrear os escanos gritando “dimisión” provocase o afecto de novos votantes, fronte ao adversario. Seguindo refráns indolentes, dan a entender, con todo, que este tipo de asuntos non ten emenda e que non cren na eficiencia dun maior control interno dos ardores machistas, nin en que un sistema educativo digno, ben xestionado para ser tal, axudaría a eliminar estas secuelas de xénero. Falan diso burocraticamente -porque o pide o guión- e, sen entusiasmo ningún, o 18 de febreiro, ante o caso do DAO da Policía Nacional, os protestóns da actual oposición –cada vez máis próximos a VOX- nin advertiron que non reaccionaran ante casos denunciados baixo a súa xestión. Con máis dun caso vivo en Comunidades como a madrileña, representaron unha estrañeza que, con balbordo e simulacros hipócritas, cumpría co seu partidista expediente moral.

Un superficial percorrido dos últimos anos de díxome díxomes habidos na  alternancia política, nestes asuntos e noutros en que mediaron o diñeiro e a corrupción, obriga a lembrar que cantos chegaron a xuízo público –aínda que só se contasen os que ten na súa axenda a Xudicatura- abondan para ver que Política e Moral van a miúdo por sendas contrarias e fan máis caso a Maquiavelo que a Aristóteles ou a Spinoza. É verdade que non todos os políticos son iguais, pero tamén o é que, en demasiadas estratexias dalgúns, existe unha clara contradición; tan inmorais son que, cando pasan o filtro democrático do voto nunhas eleccións, pretenden estar exentas de toda análise sobre os seus modos de entender o ben ou o mal. Cando están en fase de conquistar poder non é pouco perceptible entre as abstraccións conceptuais que propagan, e nas súas estratexias provisionais tamén lles estorba esta dicotomía, pero se tocan poder acomódana  sistémicamente a canto lles estorbe. A análise das políticas dos gobernos, os seus líderes e ministros ou conselleiros, que os historiadores e xornalistas libres realizan nas hemerotecas e arquivos, baséase nos rastros documentais que deixan no que fan ou deixan de facer, no que ignoran e prefiren, no que animan e odian e, ante todo, no que financian co erario público. Iso fala do seu ben e o seu mal –político e moral- e de como non é raro que, ás veces, espante polos  paradoxos que mostra co que din. Neste tempo incerto, empeza a dar medo, como nos anos vinte e trinta.

O estilo fascista dos sempre descontentos contra canto incumbe ao benestar da xente quere darlle un envorco e desencoraxa a quen quere ser cidadán con dereitos na súa vida e traballos. A desestabilidade do benestar logrado en normativas e servizos comúns -que grandes medios e plataformas dixitais ao seu servizo contribúen a xerar-, robotiza o tempo libre de maiores e pequenos. Proporciónalles desinformación acompañada de sentimentos e afectos adictivos, e dá ás a quen trata de que non haxa máis moral que a do vello capitalismo, abafador dos máis débiles. Neste contexto, racharse as vestiduras ante a violencia sexual de “os malos do adversario”, parece demandar aquiescencia do voto a vicios flagrantes en Sanidade, Educación ou Vivenda, tan dependentes da xestión das Autonomías.

TEMAS: Dereitos e Liberdades.- Democracia e Demagoxia.- Violencias contra as mulleres.- Desestabilización democrática.- Moral e Política.

MMC.- (19.02.2026)

Un cambio de ano apenas modifica o tempo cultural

Empeza 2025, con vontade e desexos contraditorios para que as cousas cambien de verdade.

 Non faltan quen confunde os cambios cronolóxicos cos que modifican aspectos relevantes da vida persoal ou social dos humanos. Os primeiros ritman –como é o caso do ano orbital terrestre- feitos, realizacións, propósitos, proxectos e expectativas cotiás, dunha  evenemencialidade de limitado alcance case sempre. O tempo dos segundos adoita ser lento e, con frecuencia, dura décadas e ata séculos de anos comúns; refírese a saltos cualitativos nas maneiras de facer e convivir, que alteran pautas anteriores de diverso tipo. Canto máis fortes son esas modificacións, máis duración temporal adoitan necesitar. Os grandes cambios na evolución humana, desde a Prehistoria ata a actualidade, duraron séculos, e igual sucede coa evolución dos dereitos e liberdades sociais e democráticas; desde que empezaron a mencionarse como aspiración, ata que lograron formularse como talles viron pasar séculos. Son moitos os países aínda en que a Declaración Universal dos Dereitos Humanos (1948), é papel mollado en canto a todos ou moitos dos 30 dereitos e liberdades que abarca desde o propio nacemento de cada ser humano; están consignados nun documento e recoñecidos nalgunhas Constitucións, pero son millóns de persoas as que ven que fallan os seus índices de esixencia universal.

Cambia o ano cronolóxico unha vez máis. Celebramos a número 2025, se tomamos como referencia o modo de contar a secuencia dos doce meses da Terra ao redor do Sol segundo o calendario gregoriano. A referencia astronómica está no que rexe o mundo musulmán, o hebreo, o chinés e os doutras culturas; na zona occidental europea, cristianizada desde o século IV d. C., esa referencia astronómica nunca deixou do todo o antigo calendario romano. Os nomes dos meses aínda lembran aos deuses e emperadores daquel imperio, e a numeración dos anos alude ao nacemento de Xesús, teoricamente no ano 525 da fundación de Roma. A fusión de ingredientes dispares asumiuna durante séculos o “calendario xuliano”, nome debido ás reformas que introducira Xulio César no ano 45 a. C. E en parte segue despois de que o papa Gregorio XVI fixese en 1582, para a área católica occidental, algunhas precisións de días bisestos que axustasen mellor os tempos astronómicos.

 

Fotografía do autor

Máis aló e máis acó de calendarios que axuden a precisar a relación dos humanos co tempo, está a gran cuestión do cambio e a permanencia, a duración e a suposta inmobilidade que, no transcurso dunha vida humana pode percibirse. Nesta mensurabilidade non é fácil concordar. Ten tan enriba a subxectividade que, como adoita dicirse en Galicia, cada un fala da feira segundo lle vai nela. As varas de medir adoitan estar acomodadas a intereses e afectos non sempre confesables e, a miúdo, discutibles, de modo que o que a uns lles parece un avance, outros o ven como retroceso. A dificultade da concordancia, que xornalistas e historiadores coñecen ben, é case consubstancial ao ser humano. É palpable en filósofos como Schopenhauer, máis ben escéptico sobre a humanidade. E é notoria igualmente nos primeiros libros con recomendacións para príncipes na Idade Moderna. Os libros de urbanidade e bos costumes  repetíronas no século XIX e XX, e os expertos en protocolo reitéranas con novos matices. Para quedar ben ante os demais e resultar aceptables en festas de achegados e familiares como as destes días, é preceptiva a moderación e máis se na conversación non se logra evitar que non vire ao redor de política, relixión, herdanzas e afeccións como o fútbol. Segundo a Enciclopedia da Cortesía Moderna, de Noel Clarasó (1955), tales asuntos poderían ser motivo de afervoadas disputas, entorpecedoras das tranquilas veladas familiares.

 

No transo do paso do 2024 ao 2025, independentemente do que cada cal converse cos seus veciños, familiares ou amigos, rapidamente poderá comprobar o pouco que cambiará gran parte do que de verdade ten importancia vital. Dun ano a outro, a rutina e os hábitos contraídos seguirán dominando unha boa parte da escena pública e menos pública. Estes días, os discursos da maioría de políticos que saíron a contar os seus desexos, constitúen un florilexio de apaños entre a urbanidade e beliscos aos seus contrarios para soster, ante todo, o que fixesen e non modificar o propósito de saírse coa súa, non sexa que poidan acordar medidas sólidas de futuro. Nin sequera na xestión de algo perentorio como a provisionalidade do tempo que lle resta á Terra, son quen de atopar ocasión para dialogar a fondo e sen prexuízos para acordar o necesario. Menos se poñerán de acordo en cuestións que afectan ao común benestar dos cidadáns: o mesmo concepto de “ benestar de todos” molesta a moitos, na crenza de que o mellor é que cada cal se apañe como poida. Algúns hai que, para que as súas profecías se cumpran, poñen á fronte de cuestións relevantes a expertos en favorecer o libre mercado dos máis emprendedores, e eliminar toda prevención reguladora do ben común.

 

Metidos na elasticidade do tempo –que non do calendario-, no aninovo seguirán pendentes de cambio cara a ese benestar desexable da comunidade democrática, multitude de asuntos que, ás veces, están a medias, e outras nin se tocaron en multitude de anos. Entre os bos propósitos que poidan facerse estes días, ben valería a pena revisar o vivido en contornas escolares para analizar se a modernidade que corresponde á escola segue condicionada por temporalidades anteriores, que seguen poñendo en cuestión o dereito de todos a un tempo escolarización digna. Para sentir estes asuntos como un dereito, valer como referencia a autoridade de Enmanuel Kant, para quen todo ser humano ten a súa dignidade, non é menos que ninguén e a súa existencia é “en si mesma un fin”, non unha cousa que houbese de servir “só “como medio” para outro fin. É unha persoa, “un ser que por rango e dignidade distínguese de todas as cousas”, un suxeito moral e político de dereito, razón pola que a lei ha de garantir a todos os cidadáns os mesmos dereitos.

Pode dicirse que é moito o que falta para un cambio democrático que teña este profundo sentido ético. E haberá que recoñecer que no ámbito educativo falla a análise das moitas reformas que se fixeron desde que, a mediados do século XIX, empezouse a lexislar o seu sistema xeral. Como argumenta Marina Garcés (Nova Ilustración radical, 2017), co tipo de “progreso” en que fomos educados perdemos “ o futuro, [e] non podemos seguir perdendo o tempo”. Para o que nos reste, o máis innovador é aprender a facer ben o moito que queda por facer. Sorte co novo ano!

TEMAS: Dereitos e liberdades.- Dereitos Humanos.- Medios e fins.- Diálogo democrático.- Cambios significativos/cambios evenemenciais.

MMC (31.12.2024) 

BLOQUEO DEMOCRÁTICO?

Vai ser o gran boneco a axitar durante todo o verán, mentres se invisibilizan outros moitos problemas.

Desde a perspectiva do gañador das eleccións do pasado día 23, ou goberna el ou haberá “bloqueo”. Iso veu dicir Feijóo na sede do seu partido para xustificar o programa que emprendería despois dunha vitoria dificultada para formar goberno. Entre os oíntes da súa propia formación, a explicación non resultou convincente; entre caras longas e aclamacións a Díaz Ayuso, o futuro das promesas que debía confirmar quedou no aire, proclive a que os partidarios dos “idus de marzo” aparecesen de inmediato nas Redes.

O artg. 99 da CE78

O artg. 99 da CE78 fixa os tempos e condicións en que se moverán ata setembro as opcións de chegar á Moncloa. Corresponde ao Rey, previa consulta cos representantes dos grupos parlamentarios, propoñer o candidato á Presidencia do Goberno e, despois de que este expoña o seu programa á Cámara e solicite a súa confianza, será nomeado Presidente se conta cunha maioría absoluta de deputados; no caso de que non a teña, noutra votación ás 48 horas bastaralle unha maioría simple. E se non lograse esta, habería dous meses para tentalo de novo, pola contra disolveríanse as Cámaras e o Rey , co referendo do Presidente do Congreso, convocaría outras eleccións. En 2016, vivimos xa esta repetición de eleccións; non gobernou a lista máis votada, e non foi unha anomalía democrática.

No canto de reiterar as consignas que proclamaba Rajoy, Feijóo ha pensar no treito complexo que deberá pasar antes de que a súa chegada á Presidencia alcance a cumprirse. No canto de embarrar o camiño un pouco máis, pode reflexionar sobre as pegadas que deixou nel desde antes de deixar a Xunta de Galicia; as desconfianzas sobre a súa calidade xestora e as súas masaxes aos medios, unidas ás meteduras de pata -que o levaron a contar cos votos da extrema dereita nas eleccións autonómicas e municipais-, deixaron en moitos cidadáns a sensación de que lle importaba pouco o compromiso cos dereitos e liberdades democráticos. As súas querenzas non lle impediron branquear a presenza de VOX nas institucións e, que se saiba, neste momento só conta con UPN e esta formación, diminuída en escanos parlamentarios, pero con ruidosa visibilidade. Os de Feijóo creron o que un peculiar “consenso demoscópico” lles agoiraba, e, ensoberbecidos, descoidaron outras alianzas sen lograr ningunha das maiorías necesarias.

 

O outro posible candidato á Presidencia, Pedro Sánchez, tampouco o ten fácil. É indubidable a súa capacidade de resistencia, amplamente acreditada desde 2016 ante as dificultades externas e internas en que tivo que moverse. Despois do duro castigo na eleccións autonómicas e municipais, esa capacidade -e os datos positivos que deita en canto a logros para a convivencia colectiva- volveu a destacar esa capacidade. Pero, nin a freada que produciu ás pretensións conservadoras loogrou que a prensa e os medios que lle son remisos puxeron en circulación deran en dicir que, se revalida o cargo, o “país está en mans dos seus inimigos” e que España tería “un Frankestein máis tenebroso” que o que foi. O certo é que, á dificultade de que sexan menos agora os escanos do seu partido, únese a necesidade de contar cunha diversidade ampla de partidos “nacionalistas” e “comunistas” -máis algún que a prensa amarela tacha de “terrorista”-, e a abstención dos escanos de Junts. Moverse nese complicado quebracabezas non será sinxelo, pero é Sánchez e non Feijóo quen pode facelo. No seu trato desta lexislatura con eses grupos aprendeu a sortear múltiples trampas para sacar adiante non poucos logros que os seus opositores -de dentro e fóra do seu partido- néganlle.

Bloqueos informativos

Entre as cláusulas de Feijóo no seu discurso da rúa Xénova, veu fixar que ou el ou “o caos”, é dicir, “bloqueo”. Promovía así a ladaíña que, en diante, trataría de validar en sucesivas intervencións públicas para entusiasmar a cantos ansíen verlo no tránsito cara á Moncloa. O vocábulo, oficiado solemnemente varias veces por ver se cala no electorado a “soberbia ilexitimidade” do seu opoñente, xa marca o unísono das voces afíns de prensa, radio e televisión. Por terra, mar e aire, esa será a opinión publicada ata que ninguén dubide de que o “sanchismo” é herba mala para o xardín da patria, onde só un selecto grupo de elixidos ten dereitos intransferibles. Entre as leccións desta cita electoral, a primeira é que “son moitos os chamados e poucos os elixidos”. O discurso de Feijóo confírmaa.

Outro reiterado hábito é que todos os que son votados -e gran parte dos que votan- inclínanse por valorar os resultados do modo máis oportuno para soster alto o ánimo. Tan bonancible opinión, favorable ao grupo de pertenza, non pode eludir, con todo, que, despois de 48 anos de democracia restaurada, persistan outras formas de bloqueo da expansión democrática aos dereitos e liberdades. Son moitos os aspectos en que tardaron en figurar como tales no BOE, e non son poucos os que aínda non lograron ser legalizados e asentados de modo consistente. Son non poucas, ademais, as institucións ás que, á súa vez, custa ver que chegase na práctica cotiá unha racionalidade igualitaria de aplicación das esixencias democratizadoras.

A pelexa  partidista pola Presidencia non debería facer perder de vista como se repiten unha e outra vez as vantaxes que moitos cidadáns e cidadás nunca tiveron, mentres algúns dos agraciados son os herdeiros de privilexiados anteriores á CE78. Disto vai, en realidade, a gran distancia existente entre os dous bloques de partidos actuais. O raro é que, a pesar diso, a divisoria entre os votantes españois pareza non advertilo; despois de 48 anos, os votos de case a metade non se corresponden coa desigualdade de dereitos existente en asuntos como a Sanidade ou a Educación. Pola súa banda, os mitins e debates públicos que precederon ao 23-Xul apenas rozaron asuntos tan urxentes como desigualadores, tales como a cuestión climática, a carencia de auga para todos, unha guerra como a de Ucraína, as migracións imparables, pero alardearon moito coa panacea do “crecemento económico”. Este “bloqueo” informativo non importa? BO VERÁN!

TEMAS: Eleccións 23-I.- Bloqueo parlamentario.- Bloqueos informativos.- Consenso demoscópico.- Dereitos e liberdades cívicas.

MMC (Madrid, 25.07.2023)