A postura “correcta” ante canto acontece é máis indefinida ca nunca

Parece propiciar que o optimismo milite no bando menos favorable ao benestar común.

A atención a canto se move entre EEUU, Palestina, Ucraína, Bruxelas, Londres ou Madrid, ou o que de modo máis ou menos mimético traducen as pequenas liortas de parlamentos españois, nalgunhas autonomías ou sobre todo no Congreso e Senado, non deixa dúbidas ao redor do que cada cal entenda como posición “correcta” ante canto ocorre aos humanos sobre o planeta Terra. Hai quen di que estamos ante un gran cambio xeracional -coma se fose algo superficial- e hai quen, centrando a atención nos cambios económicos, observan que as vellas maneiras dos máis fortes procuran aproveitar as debilidades dos fráxiles para aumentar a rendibilidade das súas innovacións tecnolóxicas. Despois de “a globalización” dos anos noventa, xa é posible reimplantar as formas decimonónicas do dominio capitalista sen que as interferencias das  leis e institucións de benestar social se crean necesarias. Xa hai nativos dixitais suficientes para que, de modo divertido, mentres aceptan que a IA lles arranxen a vida, non sintan necesaria unha educación digna, unha sanidade adecuada ou unha vivenda que mereza a pena. O ben común, din, encerra gastos inútiles, cando o benestar é competencia estritamente individual, que non ten arranxo sen o “esforzo” de cada un.

Namentres, a política e o político, o comunitario e esixido de corresponsabilidade perden terreo. A esquerda fala con medo diso e, na dereita, personaxes conservadores, encerrados en círculos de poder moi limitados, non teñen empacho en revitalizar maneiras e estilos que nada teñen que ver co respecto ao diálogo e a pluralidade. O seu autoritarismo é cada vez máis provocador e a linguaxe de que botan man deixa pálidos os manuais de insultos de que, desde os sofistas gregos ata A arte de ter razón (1864) de Arthur Shopenhauer, hai documentación. Nos clubs de adestramento das últimas remesas deste segmento parlamentario trabállanse , máis que os principios de Maquiavelo , as técnicas propagandísticas de Goebbels e, a cantos perdesen a vergoña faladeira, adéstranos en que saquen proveito ás  análises de Lakoff, Non penses que foi un elefante (2004), para controlar as estrataxemas da linguaxe con que dominar a opinión pública. Con ese material, enfróntannos logo a desenmascarar as denuncias que no seu día fixeron Susan George no Informe Lugano (2001) ou Naomí Klein na Doutrina do schock (2007), ou calquera outro informe serio máis recente. O presentismo dominante esixe ser hábiles con canta intriga consiga interpoñer obstáculos ao ascenso mediático do adversario, ao que se deshumaniza sen piedade.

De Utah á Volta

O tráxico final dun activista provocador, Charlie Kirk, na Universidade de Utah, deu pé a Trump e os seus a culpar a “a esquerda” e pregoar que estaban no ”lado correcto” de onde había que estar neste momento. É dicir, que a morte deste correlixionario era instrumentada para demonizar aos discrepantes do conservadurismo xenófobo, armamentista e neocolonial do republicanismo triunfante. Un ensaio publicado no Editorial Século XXI nos anos noventa mostraba como os insultos, falsidades e sambenitos que se colgaban aos cristiáns antes do Edicto de Constantino, no ano 313 d. C., foron os que estes empregaron despois, por exemplo, contra os xudeus; tan reavivados foron que alimentaron os fornos crematorios do Xenocidio nazi. E en España, aínda que os sobrevivintes do estilo educador da posguerra son cada vez menos, aínda son moitos os que, lembrando a escolaridade dos anos cincuenta ou sesenta, saben cal era o “lado correcto” da historia que lles tocara; cada vez que oían falar de “a Cruzada” e de como Don Pelaio iniciara en Covadonga o predominio ideolóxico dos que mandaban, impoñíaselles unha “memoria obrigada”. Isto mesmo zumega, na coxuntura actual, canto toca de modo directo ou indirecto ao que acontece entre Israel e Palestina desde hai máis de dous anos. Os moitos miles de mortos, famentos e desprazados -nenos incluídos- non importan. Desde EEUU e Xerusalén, e desde instancias mediocres próximas, non interesa a versión real do que vemos día a día os telexornais: bombardeos sen conta nin razón, absolutamente fóra de toda “guerra xusta”, masacres obsesionados por unha suposta tradición da máis ortodoxa dogmática sionista. Nunha  España colonizada e dependente, algúns responsables de asuntos comúns preferiron coller con papel de fumar a palabra “XENOCIDIO” e soster que non valía para protestar contra a propaganda israelí. Máis lamentable é aínda que dixesen que non era asunto dos españois, coma se defender os Dereitos Humanos e, en concreto, o dereito á vida, non lles afectase.

Como aprendices de bruxo, ata os malabaristas teñen máis respecto aos xogos cos bastóns de lume . O uso urbano de Madrid é cada vez máis hostil á maioría dos seus cidadáns: recobra vixencia o MADRID ME MATA da  revista homónima en 1984 . A protesta rueira que a tarde do domingo reproduciron as cámaras a modo de final abrupto da VOLTA, só é un anticipo da fartura que xera a demasiada xente cando os predispostos pola propaganda da liberdade de tomar cañas esgrimen maneiras contraditorias coa convivencia democrática. O risco dos esvaramentos semánticos -como o que din tivo Tellado con “cavar fosas” -vai máis aló da deslexitimación da linguaxe que Feijóo acentuou desde a súa chegada á rúa Xénova. Cantando que tamén “lle gusta a froita”, parece dirixir a charanga diaria de quen inventa e conspiran co rancio método de insultos e provocacións. Para un futuro máis imperfecto, fáltalle citar a Biblia, que, a recado, leu no colexio marista de León; a Netanyahu válelle para xustificar os desmáns que provoca en Palestina invocando o Libro dos Xuíces. O problema é que hai outros 35 libros do Antigo Testamento e que, por exemplo , di “…A túa vida estará pendente dun fío, terás medo de noite e de día” (Deuteronomio 28, 16-68). E cando chama “comunistas” a quen reclama xustiza social, non esqueza que o Novo Testamento anuncia: “A vosa riqueza está podrida, os vosos vestidos están apolillados, o voso ouro e a vosa prata están tomados de ferruxe, que será testemuño contra vós e devorará as vosas carnes como lume…” (Epístola de Santiago, 5, 2-3).

TEMAS: Abusos da linguaxe.- Lealdade democrática.- Educación e urbanidade.- Ben común.- Dereitos Humanos.

MMC (14.09.25).

Renqueamos entre "o novo" e as reformas

Chegamos a un punto en que dubidamos, porque estamos en fase de decidir se seguir adiante ou permanecer quedos, coma se fose posible.

É a indeterminación entre un arre! e un xó! que un nervioso campesiño galego lanzaba ao seu burro, parado nun charco do camiño. Unha das varias razóns da indefinición en que nos atopamos é “o novo”, a outra as reformas.

O novo

Esta dirección do movemento social ten á súa vez moitas vertentes. Cada cal ten o seu modelo predominante respecto diso, sen que ninguén domine aínda e algúns sexan minguantes. Se facemos caso ao ruído que meten, empeza a tomar corpo de novo o modelo dos que propoñen unha ben xerarquizada sociedade, baixo unha racionalidade “natural”. Quen o diría; invocan tanto a liberdade de movementos -e de mercado- que confían en que o COVID-19 faga un bo labor de selección darwinista, coma se estivese delimitando en cada barrio aos mellor dotados para sobrevivir nos próximos meses de incerteza se fixese falta saír a cobadazos adiante, pase o que pase. De momento, tratan de impoñer as suas caceroleiras sonoridades en moitas zonas urbanas por enriba de calquera aplauso aos que estean sendo responsables nos seus postos de traballo sanitarios ou de calquera outra índole.

 

Acompáñaos nesta peregrinación cara a un novo concerto social os que presionan e empurran aos alcaldes e concelleiros coa importancia trascendental da cultura do bar e a terraciña. Invocan que son moitísimas familias as que viven de que as demais tomen canas, e que moitas nais non dormen se os seus fillos ou fillas, logo de facer un máster, non son contratados para servir a tanta humanidade sedenta. Coma se o gran futuro de España dependese estratéxicamente de que medrase o número de camareiros dispostos a ser contratados en precario, e de que todo o chan urbano estea dispoñible para tanto emprendedor incomprendido. 

Ninguén se queda atrás nas demandas que tanto florecen nesta desventurada primavera. Nalgún “Ministerio da Abundancia2 como o de Orwell en 1984, debe haber xa alguén encargado de anotar os gremios afectados pola situación creada por esta desgraciada pandemia. Non paran de aparecer cada día os que, paseándose con máscaras de deseño, temen quedar ao bordo da subsistencia ou do racionamento nos próximos meses; todo o que sabe que intúe que ten ao seu lado un grupo de colegas en similares circunstancias á súa, enseguida esgrime un informe de agravios que os responsables de Facenda han de atender con preferencia pola súa perda?.

 

E aí van detrás como tolos apocalípticos algúns líderes espabilados, querendo comandar esa desaforada necesidade de levantar cabeza por encima doutros que pugnan polo mesmo. Toda crispación é pouca; non paran de levantar calquera tipo de lebre con tal de que poida ser obxecto de caza pracenteira. Nesta pelexa, xa pode distinguirse aos que todo lles vale, unha cousa e a contraria, con tal de ver se todos nos pegamos un trompazo para vir enseguida a “salvarnos”. “Obxectivo común” e “cogobernanza” non figuraban na súa gramática de Primeiras Letras. No medio, están os mortos; gardarémoslles loito colectivo uns días, sen que -en pleno século XXI- saibamos exactamente as súas cifras; para que se diga que as estatísticas non teñen nada que ver coa dor.

 

Neste inmenso barullo tamén están cantos cidadáns sigan vivos sen saber se interesan moito a alguén. Non se estrañe ninguén de que nesta procura da nova sociedade que traia “a nova normalidade” consumista, moitos non saiban a que carta quedarse cando a poética dos máis berrón embauca a moitos. Non é a primeira vez que sucede: ¡Atención a cantos invoquen “o novo”! Iso pregoaba o que en Navarra era coñecido como o “Cura azul”, director de revista Xerarquía, de curta duración e obxecto de culto falanxista; e iso adiantou un dos homes que máis determinaron a política educativa “nacional” desde aquel 18 de xullo: José Pemartín, autor dun libro programático: Que é “O novo”. A “realidade” estábana creando eles coa súa propaganda.

As reformas

Como outras que foron, as reformas que veñen aproveitarán as crises para impoñer os intereses hexemónicos, case nunca coincidentes cos da maioría dos cidadáns se facemos caso aos estudos serios doutras etapas críticas da humanidade. Neste momento, cando algunhas das vías de arranxo dos desastres que causou esta COVID-19 só poden vir de Bruxelas, asistiremos a decisións condicionadas por pertencer a nosa estrutura económica ao universo periférico. O centro, marcado desde o Banco Central Europeo e os seus brazos en Berlín, Bruxelas e Estrasburgo, ábrese a prestar axuda económica ao que vaia a ser a “reconstrución económica”, que enseguida tomará o centro da vida política. Pero ninguén regala nada; a cuestión é a contrapartida de “as reformas” a que debamos de comprometernos a cambio.

En que vaia a consistir apertarse o cinto e a quen corresponda facelo prioritariamente será o gran debate que nos espera; canta precariedade esteamos dispostos a suprimir ou canta esteamos en fase de aumentar, con máis pobreza, máis precariedade e, en definitiva, menos xustiza distributiva, é o que está en xogo. A gran cuestión será saber quen paga e quen se segue levando a parte máis substantiva da renda que sexamos capaces de xerar no medio de tantos problemas, xa visibles nos puntos onde se distribúe comida aos máis necesitados. 

O único claro é que imos ter moito que aprender aínda. Neste momento en que as palabras demagóxicas xa voan para intentar convencer aos máis incautos co sentido cambiado que teñen na fala común, o que mellor podemos facer é o que recomendaba Antonio Machado a través de Juan de Mairena: “repensar o pensado, e dubidar da súa propia dúbida, que é o único modo de empezar a crer algo”.

TEMAS: COVID-19.- Xustiza distributiva.- Lealdade democrática.- Crise económica.- Cogobernanza.

Manuel Menor Currás

Madrid, 27.05.2020 

Díaz-Ayuso relaciona Cuelgamuros con iconoclasias del pasado

La mención de hechos que tanto juego publicitario dieron a quienes se levantaron  contra la II República solo tiene interés electoral.

La asociación que acaba de hacer Isabel Díaz-Ayuso  entre la exhumación de Franco en Cuelgamuros y lo acontecido con algunas iglesias y conventos, especialmente en mayo de 1931 –cinco años antes del Frente Popular-, solo documenta cómo algunos políticos, en vez de ocuparse de gobernar, alientan cierto guerracivilismo  para atraer adeptos. 

Los tiempos preelectorales son propicios a todo tipo de invenciones. En el afán de saldar cuentas con oponentes, erigirse en campeón de las sombras propicia que los votantes no analicen qué esté pasando mientras reviven estereotipos de cuando el pasado tenía quien lo contara en exclusiva. No se olvide que la Enciclopedia Álvarez entre 1954 y 1966 y, antes, aquella Historia de España contada con sencillez, de José María Pemán, o , igualmente, el Manual de Historia de España, del Instituto de España, en 1939, fueron de obligada lectura para varias generaciones. Tampoco se ha de omitir que las explicaciones de Historia española distan de ser igualmente razonables en todos los centros educativos, como ha mostrado un análisis de 2016 aquí citado otras veces: El bulldozer negro del general Franco. Aquellos libros, de tan prolífica difusión antes de la LGE en 1970, todavía siguen siendo objeto de culto  en librerías diversas.

El texto

La mención a imprecisos incendios de iglesias, conventos y similares, lo banaliza todo., no solo la Historia sino también los proyectos de arreglo de problemas urgentes de la vida política. No es notoria la existencia de grupúsculos empeñados en repetir las fórmulas de pelea incivil de las guerras carlistas, que ocuparon a los españoles durante más de 15 años del siglo XIX y alcanzaron a repetirse hasta 1936-39. Las estadísticas sobre  prácticas religiosas indican la poca pasión que suscitan ese tipo de asuntos, y cómo crece el proceso de secularización frente a las obsesiones del nacionalcatolicismo.  

 Esta situación, sin embargo, no gusta a grupos ultras de distintas configuraciones pero de credo similar, para los que, pese a lo postizo que pueda ser, el discurso sobre aquel pasado conflictivo y goyesco les sigue siendo rentable. En este plano es en el que se ha movido la Sra. Díaz-Ayuso. Plenamente consciente de lo que decía el  pasado día tres de octubre en la Asamblea de Madrid, se la vio leyendo  para no trafucarse en lo que dijo; no fuera a desagradar a sus socios de Gobierno. No mencionó, sin embargo, el desvalijamiento de patrimonio cultural de que han sido objeto esos espacios religiosos –por robo, malversación y descuido intencionado- en los años de postguerra, y no precisamente a mano de quienes, en un lapsus freudiano, relacionó la presidenta madrileña en  su aparición pública el pasado día tres.

Técnicamente hablando, la gran aportación “histórica” de Isabel Díaz-Ayuso en esa fecha ha consistido en dejar bien documentada la complacencia de la Sra. Monasterio cuando asoció lo que los jueces del Supremo acababan de dirimir respecto a Cuelgamuros, con los responsables de uno los episodios que más dañaron el prestigio de la IIª República hace 88 años. Con tanto salto en el tiempo,  ni le importa lo ocurrido entretanto, ni que lo realmente acontecido entre el 10 y el 12 de mayo de 1931 haya tenido interpretaciones contrarias. Confundiendo el post quem con el propter quem, su lección de Historia ha omitido que tengan consistencia las que apunten a una reacción provocada en círculos monárquicos contra la recién proclamada II República; y ha obviado, asimismo, que la Presidencia de aquel Gobierno provisional la detentara un católico como Niceto Alcalá Zamora y que el responsable de Gobernación fuera un liberal moderado como Miguel Maura. 

Acomodándose bien a sus prejuicios sobre “rojos”, Díaz-Ayuso se dejó llevar por el afán de epatar confundiendo. Como si aquellos luctuosos acontecimientos, a casi un mes del 14.04.1931 implicaran que, per se, la República fuera culpable. O como si explicaran que la “Cruzada” de Franco y sus compinches –muchos de ellos gente de iglesia- fuera justa u obligada. Con tales sofismas como bandera puede explicarse que haya hecho carrera en un partido que tiene sub judice importantes causas de corrupción.  Pero por menos –como plagiar un texto académico-, su directora general de Educación Concertada ha visto truncado su currículo.  Tal vez podría disculparse que, a título personal, Díaz-Ayuso valorara tanto a Franco que entendiera  que con él se habría acabado la Historia y que sin él  no haya futuro. Pero, aparte de mendaz, esta beatífica teoría  es impresentable en quien pretenda representar a una sociedad plural como la madrileña.

El contexto

El “triunfo”, la “victoria” y los revisionismos torpes a los que la duda, predicción y desconfianza de esta señora se adhiere, expresan que llena sus carencias políticas con  compromisos ciegos. Después de 88 años, y sin cuidado alguno por sostener al menos una mínima equidistancia respecto a lo acontecido –lo que ya indicaría dificultad para limpiarse de prepotencia-, este género de discurso es de pésima pedagogía.  Cuando la conciencia y lealtad democrática no alcanza al relato, inútil es alardear de diálogo, hermandad y similares.

Si no hay justicia en lo que se quiere compartir, y solo se anhela que la ignorancia prosiga en bronca y camorra,  no hay Historia. Quiéralo Díaz-Ayuso o no, es necesaria  alguna Ley de Memoria Histórica que repare injusticias sufridas por los víctimas en aquella contienda o en acontecimientos similares como ha demandado la ONU. Y por mejorable que pueda ser la de 2007, su artículo uno es bien fácil de entender: “reconocer y ampliar derechos a favor de quienes padecieron persecución o violencia, por razones políticas, ideológicas, o de creencia religiosa, durante la Guerra Civil y la Dictadura”.

Nada se gana con promover el negacionismo de miles de damnificados. A la pérdida de tiempo, la extravagante mención de la presidenta madrileña a la quema de iglesias añade servilismo a las obsesiones de VOX, de similar desvergüenza a la de Ortega Smith mentando a las 13 Rosas. Los ciudadanos votantes  tienen perfecto derecho a repudiar a quien se mete en ese triste jardín de manera tan deshonesta.

TEMAS: Memoria histórica. Historia actual de España. Lealtad democrática. Pedagogía política.  Educación social.

Manuel Menor Currás

Madrid 05/10/2019