As vacinacións traen un raio de esperanza

Nun panorama no que abundan os motivos desesperanzadores, paga a pena saber que existe unha solución estable á pandemia.

O longo período percorrido desde marzo deu pé a todo tipo de posturas, trazos e xeitos de actuar, con gamas tan diversas como as que teñen cabida nun bo dicionario de anomalías dunha vida corrente distorsionada e atrofiada. Que a Ciencia farmacéutica pareza nesta coxuntura adquirir prestixio e, ademais, valor nos futuros bursátiles -que algúns axentes propagan para captar clientela inversora-, obriga a repensar, en paralelo, algúns indicadores da situación en que andamos.

A información de PISA

Teoricamente, a Educación é o sector máis próximo ao científico; o Ministerio homónimo levou desde os anos sesenta o dobre determinativo: Educación e Ciencia. Hoxe, Educación é algo distinto no organigrama político, mentres o outro ámbito pasou nas últimas lexislaturas a ser dependente da carteira de Universidades, ou de Ciencia e Innovación. No entanto, segue sendo imprescindible unha boa base educadora dos ámbitos estritamente escolares para que ese cumio do sistema educativo -e científico- teña consistencia e sentido.

De pouco vale a entoación de ditirambos a ocasionais proxectos, se o común dos españois se queda noutro mundo galáctico porque o circuíto en que lle foi posible estudar algo, empezando en Infantil -que marca distancias para a Primaria-, e continuando nos tramos da obrigatoriedade ata os 16 anos ou nos de calquera das vertentes profesionalizadoras, só pode percibir que é curto, escaso de recursos, que a súa organización é obsoleta e que, en definitiva, o promedio de doce anos investidos para transitalo non mereceu a pena.

Sen ser partidario de que o pretexto dos informes da OCDE sempre propicie que os gobernos de turno -e os opinadores- nos entreteñamos, unha vez máis, en repetir tópicos máis ou menos agudos, case sempre inclinados a defender posicións prexuizadas, os datos actualizados do 25.09.2020 amosan que, no rendemento do alumnado ao final da Primaria, nas áreas de Matemáticas e Ciencias, hai disfuncións, en que parece ter que ver en grado relevante -segundo consello da propia organización que fai estas avaliacións estandarizadas- a preparación do profesorado nas devanditas áreas, á vez que non sobresae a capacidade de razonamento que mostran os encuestados.

Cousa da LOMCE?

O que en liñas xerais debuxa este informe é o nivel acadado cunha lei orgánica que ha ter moitos detractores. Tería interese por canto que a LOMCE avogaba por ter as claves da “calidade educativa”, e foi defendida polos seus promotores amparándose nun retorcido uso dos datos doutras avaliacións da OCDE logo de relegar un pacto educativo que estaba practicamente concluído e que, de xeito evidente, fose máis rendible; pero once anos máis tarde de que se empeñaron que non fóra adiante -porque tiñan todas as bazas para ter maioría nas inmediatas eleccións-, o mellor que se pode facer con todo ese historial acumulado é non esquecer as súas senrazóns.

Con ese fondo de memoria, non se debería perder de vista que se trata dunha foto fixa, puntual e xenérica, do nivel de destrezas para aplicar coñecementos que teñen os alumnos de 15 anos, adquirido non só na escola ou colexio, senón tamén nas súas outras circunstancias ambientais e domésticas en que están inmersos desde antes de nacer. Nos medios adoita destacarse, case soamente, a listaxe comparativa resultante cos países que están na cabeza, que, neste caso, en ambos tipos de competencias son: Xapón Corea, do Sur, Estonia ou Finlandia, mentres os nosos alumnos, nos datos actualizados do 25 de setembro de 2009, non chegan á media dos outro 38 países (A media é de 489 puntos e España rolda entre 481 en Mat. e 483 en Ciencias).

Ten interese advertir que o problema principal que mostra este Informe é que a proporción de alumnos ou alumnas que están no nivel máis alto é mínima, o que fai que o promedio estatístico baixe. Debería inducir a pensar que as cuestións a que apunta estarían inscritas no sistema que temos de ensino, e a mirar ben que e como se ensina, ademais de observar se reafirma e reproduce -pero apenas corrixe- problemas previos á entrada de cada alumno ou alumna no círculo escolar, os que configuran o capital cultural de que é portador desde antes de pisar unha aula.

Desesperanza?

O informe di reiterar “unha posición estable”, aínda que lixeiramente máis baixa que outras veces, da educación española; é dicir, que indica vellos problemas de equidade e inequidade que o sistema educativo existente debería resolver e que -á luz da súa historia anterior- parece reacio a enfrontar. Todas as preguntas principais para corrixilo deberían dirixirse, pois, cara ao que debería suprimirse, que debería modificarse e que debería innovarse; sería máis efectivo que poñer tanta paixón en novas leis educativas, máis empeñadas en soster alternancias partidarias no BOE, que en emendar con paciencia e constancia o que debe emendarse.

O primeiro informe PISA foi en 2002; pero o primeiro informe da OCDE sobre a educación española -de carácter estratéxico, sobre a política americana no Mediterráneo-, é previo a que, en 1969, se editase o Libro branco que anunciaba a Lei Xeral de Educación en 1970. Talvez non chovera abondo para que moitos dos problemas que alí aparecían fosen erradicados; o certo é que, dentro das diferenzas lóxicas, hai capítulos en que a inequidade segue viva e que, pese á CE78, seguen vivos logo de 42 anos. Non todo se debe á Educación; pero cun equilibrio máis xusto que o que estamos mostrando na súa xestión -igual que en canto incumbe á Sanidade e á Dependencia- non habería tanto persoal empeñado en que nos metamos o dedo no ollo uns a outros.

Atentos!

TEMAS: Vacinas Covid-19.- Informes PISA.- LOMCE.- LOMLOE.- Inequidade educativa.

O coronavirus e a LOMLOE

Múltiples aprendizaxes deixa a tormenta sanitaria que sobrevoa o mundo. Nin a ansiedade do público, nin unha posible mala praxe dos servizos médicos valerán de nada.

Do impacto crecente deste andazo merecen destacarse algúns trazos. A nivel interno, a sorprendente rapidez dalgúns políticos para sentirse expertos cando nin os epidemiólogos teñen claro o panorama. E en comparecencias dalgúns da oposición -na Autonomía correspondente ou onde sexa- o non menor desenvoltura dalgúns para case culpar a quen estea gobernando ou intentándoo. Na quenda de interpelacións ao Goberno, do pasado 25.02, puido verse algún amago neste sentido, moi tentador, pero pouco “exemplar” cívicamente falando.

Menos baladí resulta a consideración deste coronavirus Covid-19 dentro do panorama global. O campo dos intercambios comerciais, as reaccións da Bolsa, as acusacións e represalias con posibles pechaduras de fronteiras, están no ambiente. Como o están tamén dúas perspectivas das grandes liñas xeopolíticas de futuro: as novas formas de guerra, e as tácticas de control das grandes poboacións. Nun panorama en que o manexo da aldea global ante posibles riscos, como o do moi certo cambio climático que xa frecuenta a nosa meteoroloxía cotiá, é importante este ensaio de reaccións de masas, sobre todo para ver os comportamentos que suscitan as ordes coordinadas de xuíces, médicos e policía. Desde esta óptica, o mapa que en tempo real pódese ter da difusión progresiva deste aínda pouco coñecido virus é de gran interese.
No noso campo educativo, non é que se estea esperando o contaxio dunha epidemia polas decisións que, como en Xapón por exemplo, houbese que tomar. Se non cunde o alarmismo que, nalgunhas reaccións actuais como o acaparamento subrepticio de máscaras resulta bochornoso, alguén debería recordar que, no caso de que fose preciso, non sería a primeira vez. Os nados na postguerra pasaron senllas tempadas, nos anos cincuenta e sesenta, na suposta tranquilidade dos seus domicilios sen ir á escola: “febre amarela”, chamábase aquilo. En todo caso, o fenómeno que estamos vivindo deixa un conxunto de leccións importantes a ter en conta cando o texto da LOMLOE, coñecido desde  hai máis dun ano, volve a primeiro plano político.

A primeira, que -como o coronavirus na secuencia doutros problemas sanitarios- a LOMLOE é unha lei máis, a oitava xa desde a CE78. É unha tradición na historia educativa española. Xa se contou aquí algunha outra vez como o primeiro ministro de Educación que houbo en España a comezos do século XX, el soíño e en menos dun ano que durou o seu mandato, fixo 308 decretos para un sistema que xa nacera eivado e condicionado en 1857. Nestas oito leis orgánicas, ningunha tocou a fondo as cuestións limitadoras da auténtica liberdade e universalidade educativas que a CE78 mandou tivésense en conta. E nesta tampouco se fai.

A segunda é que é consolador que lle quiten a un unha lousa de enriba. Pero co mesmo consolo, e non máis, que o que dan as autoridades dicindo acotío nos noticiarios que hai que ter calma con esta epidemia de orixe chinesa. A da LOMCE era unha carga pesada, recoñecida nalgúns aspectos pola propia xente conservadora pero razoable. Non hai que ser moi radical para borrar, emendar ou corrixir eses excesos do equipo de Wert en 2013, tan encomiado pola parte máis ultraconservadora e máis neoliberal da paisaxe educativa española. Algunhas das emendas que agora se propoñen serán moi ben acollidas máis aló do circuíto de votantes habituais dos partidos coaligados neste Goberno.

A terceira é que, respecto ao coronavirus, non é nada consolador se non inquietante que, pese a unha suposta colaboración de científicos de todo o mundo, non se saiba apenas nada da mutabilidade que poida ter en humanos este virus. Traducida ao campo educativo, a equivalencia podería estar en que, malia os 42 anos de democracia, teñamos certa indiferenza instituida respecto de se o sistema educativo quedará ben con estes acomodos que vai facer a LOMLOE: un anaquiño de redución do papel da Relixión, outro pouquiño de disimulo nos itinerarios educativos, algunha atención máis ás repeticións de curso, e algunhas cousiñas complementarias para que as particularidades autonómicas non se inquieten moito en canto ao currículum. Parece que se redescubrira agora LÓEA e que, desde o 03.05.2006, non houbese ningún cambio nas demandas educativas. A cuestión é se estes cambios non son unha mutación que, no canto de mirar cara adiante, só miran cara atrás, pero moi en curto, coma se dunha mera réplica alternante se tratase, como tantas outras veces.

A cuarta preferiría remitir unha parte substantiva de todo este trafego aos especialistas. Téñase en conta que os inmunólogos expertos no Covid-19 chaman a atención nas súas recomendacións e protocolos sobre unha cuestión básica: de onde procede a contaminación de alguén, se é local ou é sobrevenida por viaxar ou contactado cos focos orixinarios. Determinar esa relación é clave para as recomendacións máis convenientes a seguir. En educación, con todo, o método científico non parece valer se non é para confirmar algunha opinión de alguén, que non unha hipótese. Case sempre é indiferente o labor investigador de multitude de persoas que nos departamentos de Historia da Educación, Políticas educativas ou Socioloxía da Educación, especialmente, non pescudasen nunca nada sobre os males profundos do sistema. Se non serve toda esta bagaxe do escrito e publicado, reivindicado ata por organizacións solventes e preocupadas polo ben público durante longos anos, non é inútil? É excesivamente elástico, por outra banda, que sexa na práctica ser autoridade nestes asuntos e en nome de que se arrogue alguén ese título. Do cansino desfile de xentes e asociacións que pasaron polo Congreso de Deputados con motivo daquel “pacto educativo” de Méndez de Vigo, tanto valían unhas voces como as contrarias.

A quinta -e poderían ser máis- é que, entre natureza e cultura hai unha íntima relación complementaria a condición de que non se pretendan confundir ambos planos deixando a impresión de que enganar é barato. Unha educación de mala calidade é algo tan cultural como unha de boa calidade. Ás alturas deste século, é cuestión de elección política, claro, pois falamos de algo que nos incumbe a todos. Non dar máis pasos na boa dirección e manter o statu quo de moitos problemas, non é senón deixación, comodidade ou pura rutina burocrática, un tipo de comportamento cultural consentido e interesado. Concretando: o propio dunha cultura desenvolvida, universalizadora dos dereitos educativos en plenitude, non pode quedar encomendado nunha lei orgánica a un prólogo introdutorio, máis ou menos guapo pero que non alcanza a concretar a súa dimensión democratizadora en case nada. Case todas as leis educativas -non todas porque algunhas da época do primeiro franquismo eran puro decreto- teñen uns prólogos moi laudables, pero meramente retóricos, indicativos do quero e non podo ou non teño ganas que, como máximo, queda logo articulado nun tempo de desideratas máis ou menos desganadas, hipotéticas, e que nunca se fará nada para cumprilas: o tempo verbal do potencial simple.

En fin, que, se o coronavirus Cavid-19 serve para metaforizar o que lle sucede ao noso sistema educativo, algunha lección deberiamos sacar en limpo. A calidade con que facemos fronte a ambos campos de problemas non se medirá pola palabrería que se xere, senón pola eficacia en profundidade que se teña disponibilidad para activar. Ata que punto o actual Ministerio de Educación siga tendo as mans atadas e de que xeito as persoas e grupos tratamos de solucionar unha epidemia segundo a nosa libre fantasía, son perspectivas que poden conducir ao caos. Podería non ter importancia se os problemas non seguisen aí e os máis débiles non tivesen que pagar o pato. Pero como sufridores, son os primeiros en recordar a hipocresía das políticas que non nos atrevemos a levar a cabo. Se o panorama que teñen diante un de cada tres nenos e nenas en idade escolar é moi duro, desde ese mundo da exclusión e pobreza que non cesan de recordar as institucións do traballo social os cambios que inspira esta LOMLOE na dirección dunha maior igualdade adivíñanse curtos.

TEMAS: LOMLOE. LOMCE. Políticas educativas. Igualdade educativa. Privado/público.

Manuel Menor Currás

Madrid, 03.03.2020

Unha escola para este século

O sociólogo Rafael Feito acaba de publicar ¿Qué hace una escuela como tú en un siglo como este? nun momento moi oportuno.

Podería ser en calquera outro momento, pois preguntarse polo sentido, recursos e estilo da educación que temos neste país sempre está ben.  Oxalá houbese máis cidadáns -e máis especialistas de recoñecida valía- preocupados polo sistema educador que construímos nos 45 anos últimos! Pero este momento é particular. Unha vez máis estamos nunha encrucillada en que a limpeza crítica desas voces é máis necesaria. Pronto sairá a que pode ser oitava lei orgánica que reforme o que Wert tocou e retocou en 2013, que fora tocado e retocado en 2006. Unha historia repetitiva doutras moitas anteriores, especialmente no concernente ás etapas escolares, desde o principio. García Álix, o primeiro titular do Ministerio de Instrución Pública e Belas Artes, só durou no cargo desde o 18 de abril de 1900 ao 6 de marzo de 1901, pero emitiu 308 normas reguladoras do que lexislara Claudio Moyano en 1857.

Reformar e contrarreformar

Nesta tradición de reformar e contrarreformar tan vizosa, é alentador que un bo coñecedor do sistema educativo se pregunte -case mimetizando a canción de Burning- que ten aínda merecedor de ser sostido, e en qué contradi á época en que estamos. O primeiro motivo de interese deste libro é a propia pregunta, pois sitúa ao lector na dúbida que sempre debe acompañar a toda reflexión coherente. De entrada, dá a entender que pode haber moitos elementos que non se corresponden co que debería achegar á sociedade. E a repasalo vai con calma, datos e referencias de autoridade, para suxerir por onde encamiñar os cambios que se necesitan e desbotar os prexuízos establecidos que, con cada nova lei alternante, se adoita tratar de afianzar e reforzar.

A segunda achega reside en que non se trata de opinionitis gregaria nin de xeremíaco queixume, literatura moi ao uso en asuntos educativos. Razoa, por exemplo, contra corrente como non é posible un “pacto educativo”. Logo de 163 anos de deixación, compadreos e guerras escolares -e das outras-, é case imposible ir moito máis alá do que di o art. 27 CE78: a necesidade de combinar universalidad e liberdade. Facelo con gran equilibrio e respectando o sentido auténtico dos dous términos debería ser -en lealdade- a función do Congreso de Deputados e do Executivo, e non o pugnar por desequilibrar a democracia do sistema cada vez un pouco máis. Este criterio pode axudar a entender como tratar de reverter os grandes desequilibrios que estableceu a LOMCE será un paso importante na boa dirección, aínda que non sexa suficiente para equilibrar un funcionamento xusto e harmónico da pluralidade de redes do sistema. En todo caso, é estéril perseguir un pacto propiamente tal. Para Feito é máis útil en todos os aspectos facer acordos concretos. Non satisfarán todas as ilusións, pero posibilitan un campo de xogo en igualdade para poder medrar e enriquecer conxuntamente a universalidade e a liberdade. Se se eliminasen as contradicións existentes, sería un gran avance.

En terceiro lugar, o autor aposta pola valentía nas decisións e non por que o que hai se manteña porque si, coma se fose inamovible e para sempre, de tan naturalizado que está. Neste sentido, as súas dúbidas van cara ao Bacharelato tal como está, como pretexto burocrático do que veña despois se vén. Non está sobrando ese mamotreto cuxa función principal é ser mera academia preparatoria da proba de selectividade? Non sería máis eficiente que eses dous anos servisen para afortalar as destrezas, competencias e actitudes que a cidadanía necesita para enfrontar este mundo tan acelerado? Esta é a pregunta clave do libro: Non merece a pena aproveitar mellor o tempo escolar e que sexa interesante, atractivo e actual, ademais de promover de verdade as boas prácticas que debe ter o sistema?

Cara a unha escola democrática atractiva

E, en cuarto lugar, por este libro decorren cuestións e preguntas que axudan a pensar -máis aló do que hai- se non merecería a pena tratalas en serio, e non como remendo ou oportunismo. Son asuntos moi pertinentes para a recalificación e renovación eficiente do sistema as súas consideracións sobre a relación dos centros educativos coa Universidade e viceversa, a das redes Pública e Concertada, a formación dun profesorado acorde con este tempo, a reorganización interna dos centros, a colaboración das familias -superando o ser suxeito pasivo ou mero obxecto de manipulación-, o sentido de comunidade que debe desenvolver, que se ensina e que se debería ensinar, como se ensina e como se debería facer, a nota de Relixión, que pasa cos tempos escolares?. En fin, un abanico de materias e problemas que necesitan ser ben resoltas porque interesan a todos. Dalgún modo, Rafael Feito estanos dicindo que, de como coidemos a educación, depende a calidade da nosa convivencia colectiva. É un punto dos máis sensibles para observarnos a nós mesmos: como nos queremos ou como nos odiamos dando renda solta ao primitivismo hobbesiano. Merece, xa que logo, a pena que sexa repensada con criterio e non ao servizo de prexuízos mal aprendidos.

Este libro de Rafael Feito é, doutra banda, unha boa síntese dun longo e froitífero traballo, non só na Universidade Complutense, senón nas continuas reflexións e análises sobre os problemas do día a día. Desde os noventa, estivo pendente de canto aqueixa á educación española. A súa obsesión por “unha escola democrática” levouno a pisar todas as pucharcas noutros libros, artigos, conferencias, debates e en rfeito.blogspot.com experimentou, ata, a implicarse nun dos instrumentos que a Constitución dispuxo para xerar responsabilidade: as ANPAS. Sabe ben de que fala e non é a primeira vez que trata os asuntos.

Estéase ou non de acordo co que di, merece a pena atender os seus documentados argumentos, moi propios de quen está máis pola resistencia que pola pasividade e que prefire a innovación á rutina burocrática. Porque non lle gusta contar a historia tal como non foi, o autor pregúntase -e pregúntanos- polo sentido que debería ter esta educación que tantos parecidos ten, aínda, á que hai moitos lustros nos deron e que ampara, aínda, demasiada obsolescencia decimonónica.

TEMAS: Educación democrática. Calidade da Educación. Convivencia pública. LOMCE. Acordos educativos.

Manuel Menor Currás

Madrid, 14.02.2020

http://arbor.revistas.csic.es/index.php/arbor/article/viewFile/895/902

Como nun soño, reiniciamos o tecer e destecer educativos

O Anteproxecto de reforma educativa reduce os compoñentes máis virulentos da LOMCE, pero non coarta asimetrías principais que dualizan o sistema.

Conta Carmen Herdeiro, a propósito de Xénero e Coeducación -libro seu recente-, como desde os inicios do recente movemento feminista en España, ambas cuestións non só foron motivo de reflexión e actuación de moitos docentes, senón que deron vitalidade a organizacións que pretenderon representar as súas reivindicacións.

8 de marzo 

Achégase outro 8 de marzo e, se se  bota a vista atrás, T.E.(Traballadores do Ensino), a revista en que quedaron reflectidas as preocupacións dos ensinantes afiliados a CCOO, pódese advertir esta presenza desde hai mais de corenta anos. No seu último número, o 369, esta inquietude vén xustificada pola continuidade de noticias lastimosas e desigualdades que -por razón de sexo- seguen impregnando a vida laboral e social.

O risco de que, despois de tantos anos, a procura desta sensibilidade igualadora pareza unha repetición inútil é grande. E máis cando no discurso político eclosionaron grupos, medios e actitudes que pretenden explotar o tradicionalismo patriarcal como fonte de votos contando, ademais, coa complicidade de moitas instancias que o levan incrustado no seu ADN constitutivo.

O urdimento

Esta tendencia a cansarse de ter que seguir empezando, sen cesar -como esixía Lars Gustafsson en A morte dun apicultor- é tentadora tamén no concernente ás políticas educativas, cando se está tratando -unha vez máis- de destecer a última trama ou contrafío do tecido que trazou a LOMCE. Nesta operación tenden a reiterarse actuacións do pasado. Este Ministerio procede coma se fose suficiente con retirar os fíos que máis distorsionaron a LOE. Parece que refundirá os cambios nun texto novo tratando de derrogar os seus artigos máis gravosos e, de paso, intentará un reequilibrio dos dous ingredientes principais do art. 27CE: a liberdade e o dereito universal á educación. Con este método, o PSOE estaría tratando de cumprir cos que nestes anos pugnaron por que a lei vixente desde 2013 tivese o menor percorrido posible. No entanto, ao non entrar no fondo da cuestión e deixar fóra de foco fíos esenciais da urdimbre, esta seguirá case intacta; moi erosionada nestes últimos anos, pero desequilibrada en canto a elementos principais que, de orixe, a LODE (1985) e a propia LOXSE (1990) intentaron corrixir.

Ao publicitar este Anteproxecto como “o posible” fronte aos partidarios da intanxibilidade da mellora da calidade educativa do PP, este reformismo do PSOE, independentemente da súa entidade, convértese en instrumento relevante da campaña electoral que xa está en marcha. O comigo ou contra min faise a conta do gran poder simbólico da educación acentuando de novo a síndrome de Penélope sen avanzar na confección dunha tea consistente de todos e para todos.

Con tal provisionalidade, esta é outra ocasión perdida para atender ás raíces de problemas centrais do sistema na súa configuración actual. As aparencias da mercadotecnia impóñense á realidade. En todo caso, recorrer ás supostas falsidades que se están vertendo contra este Anteproxecto -que vai entrar no Congreso en cuestión de días- non debería ser un distractor xeito de ocultar o que non se vai facer. Os cidadáns merecen razoada explicación sobre o que “non toca”.

O soño de “o que toca”

Non facer esta “pedagoxía” será contraproducente: ninguén adoita fiarse de promesas a longo prazo e menos en política. O risco que corre o PSOE é que medre  a indiferenza, a abstención e a súa falta de credibilidade. Se nesta restauración da LOE asumen as limitacións que tivo esta lei para fortalecer de diversos modos a escola pública, réstanlle valor a ambas. Se a laicidade non é aceptada para garantir a igualdade do alumnado, o crucial dereito universal á educación segue quedando mediatizado. Se os recursos dispoñibles para as atencións educativas dos cidadáns non son distribuídos coas esixencias da xustiza conmutativa social, o financiamento da escola pública non só será endeble senón discriminatoria de orixe. O centro do problema seguirá, así, onde estaba cando, con Méndez de Vigo, quedaban fóra daquel ”pacto” as mesmas cuestións.

Doutra banda, as lexislaturas anteriores do PSOE, de 1982 a 1996 e de 2004 a 2011, afortalaron a tradición das súas restritivas posicións respecto, por exemplo, ao que fora a “Alternativa para o Ensino” (Colexio de Doutores e Licenciados, 1975-76), matriz do seu programa electoral antes de tocar poder. Un ministro seu contou como os bispos intentaran que proseguise o costume de asinar os decretos que eles prepararan; os condicionantes do cargo proseguiron e, a día de hoxe, ese nó gordiano do sistema educativo español segue sendo competencia de Moncloa e non do Ministerio: unha inexplicada razón de Estado continúalle impoñendo barreiras ás súas preocupacións democratizadoras en igualdade.
Como en cuestións de xénero e coeducación, este Anteproxecto segue, pois, no vello tecer e destecer que -como estudou Yvonne Turin en 1967- xa contaminou no século XIX a liberdade e o dereito universal á educación, cando na Lei Moyano (1857) tivo prevalencia o acordado no Concordato (1851) e a historia da ILE (Institución Libre de Ensino) exemplificou o seu alcance. Insistir, xa que logo, en 2019 en que hai que contentarse cunha mediatizada proactividade reformista fai que, en perspectiva, sexa ficción este incesante afán por redecorar o tear educativo. Mircea Cartarescu diría deste empeño o que afirmou da súa propia escritura: “Únicamente o soño me reflicte de xeito realista? (Nostalxia, 2012, p.16).

TEMAS: Anteproxecto reforma educativa. LOMCE/LOE. Acordos España-Vaticano. Igualdade educativa. Igualdade de xénero. Liberdade. Dereito universal á Educación. Artc. 27CE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 30.01.2019

A atención social é a gran cuestión subxacente

Prosegue a perspectiva de intemperie para 2019, salvo que o voto dos cidadáns sexa máis proclive á hexemonía do ben común sobre o privado.

Unha recente sentenza do TSJM fronte a unha demanda sobre a recentemente inaugurada medida municipal que restrinxe o tráfico automobilístico en Madrid Centro, argúe que "existe un indubidable interese público na aplicación inmediata das normas que a compoñen". Segundo este tribunal, os querelantes, o PP e Comunidade de Madrid, non detallan en que consisterían os prexuízos que cualificaban de irreparables se se aplicase a norma; “unha mera invocación xenérica" non é suficiente. Por outra banda, non serían procedentes “medidas cautelares” en contra salvo que as consecuencias derivadas do proceso resultasen “irreparables”. Non sucedendo así, aplicalas sería “un axuizamento sobre o fondo do proceso". 

Esta sentenza ten indubidable interese no terreo das políticas educativas, pola similitude de posibles conflitos entre ben xeral e intereses individuais. Unha das pugnas que protagoniza a posible reforma da LOMCE é a relativa a unha suposta “demanda social” (art. 109.2), o motivo en que se apoiaría a “liberdade de elección de centros” potenciando a súa libre creación con concerto polo medio. Esa suposta “demanda social” é proclive a fragmentar o sistema educativo por razóns alleas aos dereitos fundamentais dos cidadáns, soportando así mesmo particularidades que, a gusto dos consumidores e baixo amparo de diñeiro público, facilitaría o negocio privado da educación. Esta hábil manobra que Wert introduciu na lei orgánica aínda vixente, faculta a interpretación neoliberal do dereito universal á educación lesiva para unha educación igual de todos os españois.

A versión neoliberal

Se houbese dúbidas, José Luís Pazos mostrou en ¡No nos callarán! a interpretación práctica que, coas súas decisións sistémicas, dea a Consellería de Educación da Comunidade de Madrid a esa presunta “demanda social” e á súa tutelada liberdade de negocio educativo. Ese abano de medidas facilitou que o seu sistema educativo fose cambiando de signo -cada vez máis favorable ao subsistema privado e privado-concertado- a conta de detraer recursos á súa parte pública, dificultando innecesariamente que poida haber un sistema de cohesión compartido por toda a poboación en nome de supostos idearios particulares. Non é casual, ademais, que cando algunhas destas decisións foron recorridas e gañadas ante os tribunais, teñan pouco percorrido efectivo; que destino agarde a algúns dos implicados en diversas investigacións xudiciais sobre corrupción está por ver. Logo de 9 anos, á Gürtel fáltalle moito por dicir nas súas conexións con políticas educativas, igual que ao caso Lezo e ao dos usos e abusos a que -segundo indicios- sexa sometida a “Axencia Informática e de Comunicacións da Comunidade de Madrid” para presuntamente pagar a proveedores do PP. 

Entre 2010 e 2014, sobre todo, moitos xestores da autonomía madrileña favoreceron os intereses privados co pretexto de servir aos intereses públicos. Non só en Educación, senón tamén en Sanidade e, entre outras actividades, as da sociedade pública de Arrendamentos e Promocións, onde -para aforrar?- vendéronse edificios céntricos a compradores cos que se estipulara  que se lles alugarían para sé de diversos organismos. A mesma técnica, por outra banda, do “capitalismo extractivo” que se empregou en máis de 100 solares municipais para instalar colexios concertados de entidades amigas.

Os exexetas 

Neste contexto, pódese entender mellor boa parte do cabreo constante que teatralizan Casado e Rivera respecto ante os posibles acertos que poida ter a xestión de Sánchez en Cataluña e noutras frontes políticas. Estando por medio os Orzamentos, protestan por non poder xestionarlos eles e a súa clientela. Tamén é máis intelixible o sermonario de Aznar cando se erixe en facedor da constitucionalidade dos demais sen mirarse a si mesmo, a súa traxectoria e a dos seus dilectos seguidores. Este exclusivo sentido patrimonialista, aplicado ao artigo 27 e a como debe ser a educación dos españois, transpiran os que proclaman que a pretensión de Pilar Celáa co anteproxecto que presentará en xaneiro ao Congreso de Deputados, é “unha lei contra o ensino e contra o país”.

Borroso 2019

A discordancia entre o ben común e o moi estritamente privado fai recordar como case sempre media nas nosas opinións unha brétema de historia difícil de compartir. A un símbolo tan importante como o do Nadal sucédelle igual: sen deixarse seducir polas súas versións máis pegañentas, non só contén interpretacións enfrontadas, senón que exemplifica desaxustes en que o noso propio pasado do actual resúltanos borroso e deformado. Mircea Cartarescu, no prólogo da súa gran triloxía, Cegador, conta como “o vivaz e absurdo hoxe” versa “sobre a tensión e a falta de entendemento entre a miña mente de agora, a de fai un instante e a de hai dez anos; sobre a súa interacción, sobre a inxerencia dunha na imaxinería e as emocións da outra. [..] Canta fascinación pola ruína e a putrefacción!”. Bo sería terminar 2018 coa ambición de que tanto magreo, e tanta fascinación por un pasado desigual como está aflorando, non sexa o máis desexable para un venturoso 2019.

TEMAS: Atención social. Dereitos políticos. Políticas educativas. Neoliberalismo. Estratexias contra o Estado de Benestar. Constitución. LOMCE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 23.12.2018

O Artigo 27CE e as políticas nocivas para a escola pública

¡No nos callarán!, de José Luís Pazos, é un minucioso dietario das decisións adoptadas pola Comunidade de Madrid nestes 15 últimos anos

O 40º aniversario da Constitución (CE78) ha solemnizado todo tipo de opinións, lóxicas nun proceso cuxo inicio non foi bonancible e en que, despois, non brillou unha idílica sintonía. O acontecido coa Educación neste transcurso de case dúas xeracións é un bo espello para observar o realmente acontecido. Indiscutible é que os desacordos producíronse desde antes da primeira redacción do actual artigo 27, como contaron os propios redactores do texto e expresaron as súas seus votacións. Tamén, que quedaron abertas as dúas posibilidades de desenvolvemento que viñan competindo desde antes do Concordato de 1851, de modo que a alternancia de leis orgánicas ata o presente foi unha constante. Aí segue, en fin, a LOMCE como última interpretación do art. 27CE, co equipo de Celáa vendo que deba derrogar máis e sen que o seu anteproxecto reformista -nun Goberno provisional- suscite entusiasmos xeralizados.

A xerencia do Artigo 27CE

Xusto agora aparece o libro de José Luis Pazos: ¡No nos callarán!, que analiza o desenvolvemento do art.27CE partindo de que a limitada concreción da igualdade do dereito de todos os cidadáns a unha boa educación dependeu das decisións adoptadas en cada Comunidade. Desde a FAPA Giner de los Ríos, o autor estivo nas institucións en que se informaron as políticas educativas antes de ser normativas na de Madrid. O que escribiu obedece ao vivido en contacto inmediato co acontecido, sobre todo nos centros escolares públicos, como testemuña durante os últimos 15 anos. O resultado é un minucioso dietario da pouca aceptación que han ter as propostas das familias durante ese tempo, atentas ás necesidades educativas dos seus fillos e fillas. Reflexa como canto nesa dura etapa proxectouse e executou desde a Consellería de Educación madrileña como -pese á vixencia de LOEA ata 2013- serviu, máis ben, de ensaio experimental para as directrices da LOMCE vixentes hoxe en todo o Estado. Nunha secuencia implacable, o lector verá canto aconteceu e, sobre todo, o que, en interese das familias maioritarias, nunca debeu acontecer: que as decisións máis relevantes privilexiasen ao terzo máis escolleito da poboación.

Este modo de actuar, promovido sucesivamente baixo Gallardón, Aguirre, González, Cifuentes e, agora mesmo, Garrido, configurou unha tradución do artigo 27CE moi favorable ás redes privada e concertada e moi contraria á rede pública de centros. No libro de Pazos aparece esa complicidade coa educación como oportunidade de negocio, revestida dos formalismos administrativos oportunos e unha abafadora cobertura propagandística. Entre os diversos instrumentos con que a sistematizaron, os concertos e exenciones avantaxadas -xestionadas á beira de axudas e bolsas-, se complementan cun amplo catálogo de actuacións. O libro presta especial atención a como, en prexuízo da escola pública, repetíronse, ano tras ano, recortes de orzamentos, diminución de profesorado, elección a dedo dos seus directores, o incremento das ratios de alumnado por aula ou a desatención ao máis necesitado de titoría, ademais de desatención prolongada aos propios edificios. De paso, en prexuízo dun ambiente escolar propicio, redución das becas de libros de texto e comedor, eliminación de rutas escolares, pechadura de bacharelatos nocturnos e múltiples especialidades de FP, e supresión do ciclo 0-6 en escolas infantís públicas, á vez que introduciron nesa rede escolar un programa de bilingüismo disgregador e algún circuíto de “excelencia” que, en contradición coas ratios e dotacións do resto de institutos, discrimina máis a uns poucos “selectos” do outro alumnado: todo un símbolo de segregación educativa, incapaz de ocultar múltiples déficits programados con apoio de exprofesores da rede pública.

Un miniimperio privado

No relato do expresidente da FAPA tamén se pode ver como, para que o obxectivo central destas políticas se cumprise, a Consellería madrileña freou a demanda de prazas en institutos, regalou máis de 100 grandes solares municipais a empresas privadas ou utilizou o mecanismo dos “cheques escolares” para potenciar as redes privadas. E como, para disimular que o favor ás élites se facía a conta dos outros cidadáns, sincronizouse unha constante hostilidade polifacética cara ás persoas, asociacións e sindicatos discrepantes das súas políticas educativas. É dicir, que no libro de Pazos aparecen as claves de como estes xestores da Comunidade de Madrid utilizaron “a crise” para desmantelar mellor un mediatizado estado de benestar no educativo e crear un miniimperio independente, colonizador de clientelas cativas a conta do erario público. En síntese narrativa, os algoritmos que Naomí Klein explicou na doutrina do shock.

A guinda desa frenética obsesión foi que, con diñeiro de todos, pagaron para que se favorecese a súa narcisista imaxe nos medios, outra mostra dunha sistémica prepotencia interpretativa do artigo 27CE, de que aínda nos quedan rubores a sufrir segundo se resolvan investigacións xudiciais en curso. Máis duradero será o dano que causou ás familias cuxos nenos e nenas non puideron ter a educación que deberon ter. Sen contar as carencias de diversa orde que deparará á sociedade unha xestión neoliberal tan desvergonzada.

Unha guía social?

Este alegato de Pazos deconstrúe os camiños que impuxo ese mantra de “a calidade” con que a LOMCE rexe o sistema educativo español -o escolar e o universitario-, obediente a ficcións para “melloralo”. Os que queiran camiñar cara a unha escola de todos e para todos teñen en ¡No nos callarán!-recentemente publicado por Edicións ACC, de Madrid- un atractivo instrumento de valor múltiple. Documenta o alcance actual do art. 27CE: restritivo para unha maioría social e privilexiado para uns poucos. Testemuña a resistencia dos cidadáns, neste caso desde as asociacións de pais e nais de alumnos, en defensa dos dereitos dos menores nun campo tan principal como o da súa educación. E mostra, ademais, o contraste entre responsabilidade e irresponsabilidad cívica: cando algúns políticos e xerentes desaparecen da escena, os administrados séntense moi aliviados, mentres os resistentes deste libro fan verdade que os dereitos de todos só se sosteñen co esforzo de todos. Adicionalmente, logo desta lectura, pódese concluír con máis fundamento se o artigo 27CE -e indirectamente a Constitución- debe ser revisado, cambiado do todo ou continuar como está cando cumpre 40 anos.

TEMAS: Ensino Público. Concertos educativos. Consellerías de Educación. Artigo 27CE. LOMCE. Reformas educativas. AMPA (Asociacións de nais e pais de alumnos). FAPA Giner de los Ríos.

Manuel Menor Currás

Logo da sentenza do TS, como queda a Xustiza?

A xudialización da política -incluída a educativa- desvirtúa á política e ás sentenzas xudiciais. Os intereses creados mandan máis?

Igual que “empoderar”, “poñer en valor” é expresión recente que vai camiño de ser topicamente reiterativa. Tan en auxe está que, en case todo acto, comentario, evento, opinión máis ou menos animosa en prol de calquera causa de certa, o que opina, expón ou esixe algún cambio séntese desacertado se non a pronuncia. Vai camiño, por outra banda, de querer ser propiedade particular de persoas e grupos con pretensión de marca exclusiva cuxa misión e obxectivo fora encauzar, dirixir e controlar a resolución de problemas non só sociais senón tamén persoais.

Recorden os que sigan con algún interese os debates das políticas educativas, como a palabra “valores” -e non digamos a expresión calidade educativa- seguen sendo obxecto de agres discusións que nese afán de absoluto, acaban sendo excluíntes por razóns que case sempre pretenden ser intocables, por máis que sexan a causa do desencontro. Esa significatividade excluída que se preserva encerra os elementos relevantes do debate, mantendo na escuridade do non dito o privilexio de seguir existindo e impoñéndose a cantos non teñen acceso ao poder de decisión ou se pretende que non o teñan.

“Valores” e “Calidade”

Cando en 2011 acabouse armando en torno a estes dous eixes “valores” e “calidade”, unha plataforma reivindicativa como, por exemplo, “A Marea Verde”, independentemente da evolución que haxa ter esta asociación de grupos que se sentían máis agraviados polas políticas educativas de diversos gobernos autonómicos que polas do Ministerio de Educación, invocaron un “valor” contrario: “Unha escola de todos para todos”. O mesmo fixeron moi pronto outras “mareas” como a de Sanidade reivindicando o público fronte a unha invasión desequilibradora das privatizacións co pretexto do individual exclusivo. Preservar, non perder de vista o valor do ben común, da xustiza distributiva. Esta é a pelexa de fondo, igual que cando no século XVIII, as revolucións burguesas “puxeron en valor” un conxunto de “valores” que todo ser humano ten por nacer, cando o Antigo Réxime primaba o que se recibía por familia, sangue ou confesionalidade de calquera clase, como razóns da diferenza de trato colectivo. Desde entón, todo intento de marcha atrás en canto a non recoñecemento público desa liberdade, igualdade e fraternidad común, adoita carrexar perigo para a convivencia democracia.

Por iso, é un mal síntoma o que pode significar a sentenza do Tribunal Supremo que pretendía clarificar a cuestión do imposto ás hipotecas bancarias. A gama de desconfianzas en que vai meter á xustiza española é de longo alcance. Esta dubitación profunda en que andaba o TS, á que seguiu esta doutrina que nin sequera é salomónica, se se engade a outros reveses dos nosos altos xurisconsultos ante tribunais europeos, deixará pegada en cantos teñan que acudir a esta instancia supostamente independente. A división de opinións en torno ao “valor” ou “valores” que protexe este último pronunciamiento do TS será, ademais, moito máis profunda cando boa parte da política española -a máis sensible precisamente a esa división de opinións en torno ao que debe primar cando son varios os “valores” ou modos de ver que mereza a pena- está pendente de resolución. E máis aguda será cando salten á palestra mediática as resolucións pendentes respecto da secuencia de casos graves de corrupción, directa ou indirectamente protexidas ou alentadas por altas instancias e personalidades do mundo político nestes anos de ferro.

A mellora do sistema educativo

En Educación, son sobradamente coñecidos asuntos cruciais que converteron ao Supremo e ao Constitucional en cuarta cámara decisoria, resultando en xeral, inclinada cara ás posicións máis conservadoras en canto a “valores”. Casos hai xa soados, como o da variación de doutrina respecto ao uso dos recursos públicos para colexios que segregan ao seu alumnado, entre outros aspectos da LOMCE. Ou situacións como as dos profesores interinos a quen non se pagaban as vacacións de verán, e que en Estrasburgo se lle enmendou a plana. E que dicir de sentenzas tomadas en Tribunais Superiores Autonómicos respecto de reclamacións de instancias sociais como algunhas AMPAS en prol do ensino público, que non sendo partido con representación na respectiva Asemblea quedáronse coa súa razón nas pavías, sen poder proseguir a súa chamada de atención sobre “postas en valor” en que a discriminación de recursos era relevante?

Parece que pronto, posiblemente antes de Nadal, poderemos dispoñer do texto que emende a LOMCE. E seguramente volveremos asistir, coma se do xogo da oca se tratase, ao reinicio dun proceso varias veces reiterado na secuencia de leis orgánicas que, desde o artigo 27 da CE, regulan o sistema educativo e, particularmente, as etapas escolares. Pronto veremos reaparecer as apelacións á distintiva “posta en valor” dos “valores” en xogo -con escuridade respecto dos “valores de negocio” que se xogan algúns actores particulares-. Probablemente sexa dado ver, máis pronto que tarde, como afrouxa a virulencia que esta distancia entre uns e outros poida suscitarse aínda: non está claro como dilúa o tempo o acontecido noutras coxunturas. O cansazo e a indiferenza alcanzan aos antigos rockeiros que van de retirada, mentres os novos xogan máis coa oportunidade mediática que coa consistencia argumental que lles daría poder contar cos recursos apropiados nun Proxecto de Orzamentos Xerais sen devaneos. O último tecido de Penélope para a regulación educativa ocultará, solapará ou poñerá en primeiro plano valores exixibles democraticamente en igualdade nunha escola de todos e para todos? Que van poñer en valor?

TEMAS: Tribunal Supremo. Independencia xudicial. Valores democráticos. LOMCE. Unha nova lei educativa?

Manuel Menor Currás

Madrid, 07.11.2018

O custo cero como precepto ten curto percorrido

Perrencha para uns ou mercadotecnia para outros... o decreto que suprimirá o recorte obrigatorio do gasto educativo será advertible pronto nas aulas?

Como primeira medida para frear a LOMCE non está mal, aínda que sexa curta e non vai estar dispoñible na súa totalidade para o curso próximo. Pero céntrase no principal: o investimento e, de paso, atalla aquela ousadía retórica de Wert respecto de que, con menos recursos, podía haber unha boa educación. Os recortes viñeron antes da LOMCE, co famoso R.D.-lei 14/2012 que agora Pilar Celáa pretende revertir e que a LOMCE certificou.

Reversión
O custo total de un e o outro, con todas as secuelas en sucesivos decretos de Wert e Méndez de Vigo, e o seu tratamento no déficit con Bruxelas -soportado especialmente pola escola pública-, foi obxecto de todas as reivindicacións dos profesionais da educación nestes anos marianos. Dan fe diso os comunicados e manifestacións de mareaverde, CEAPA e colectivos de mestres e profesores. Na Comisión parlamentaria para o Pacto Social e Político en Educación hai abundantes referencias a iso, igual que en sesións do Consello Escolar do Estado. E unha síntese do que supuxo aquel afán de desmantelamento privatizador, está accesible nun recente libro de FE-CCOO, conmemorativo do seu 40º aniversario. O capítulo dous recolle canto a revista Traballadores do Ensino (T. E.) testemuñou: as medidas que en cada comunidade foron tomándose -incluídas as que agora poñen reparos á supresión do decreto orixinario- e as contías globais do retallado. Permite ver, sen trampas, o favorable trato que -durante todo o tempo da suposta crise- tivo o ensino privado. É un bo baremo, ademais, para cuantificar o diferencial que poida alcanzar esta reversión do decreto de 2012 que agora quere iniciarse.

Con esta medida Celáa retoma a testemuña onde Méndez de Vigo o deixou. No seu proxecto de pacto estaban os recursos; a discrepancia coñecida co PSOE estivo na súa contía. Pode, pois, ser un bo camiño para preparar unha alternativa á LOMCE e o seu contexto. No entanto, unha vez que as cinco comunidades do PP fixeron o seu xesto de retirarse, logo de tres horas de reunión para decatarse da derrogación do penoso decreto, superado o empate de rabechas as cuestións principais seguen en pé e non son de pouca importancia.

Custo cero?

Aquí -como no concernente ao teito de gasto-, se dirime a posibilidade política deste Goberno e, por suposto, a súa vontade de exercela cun grado de compromiso convincente. Ambas cousas van xuntas, dada a precariedade de votos parlamentarios con que conta para saír adiante día a día, en intensa negociación cruzada con outros asuntos de non menor substancia. Pero é unha ocasión para demostrar a calidade política dos xestores do Ministerio neste momento, que se acabará medindo non por consensuar, senón pola categoría dos acordos a que sexan capaces de chegar. É de desexar que non se cansen ao primeiro rifirrafe. Esta medida non ten custo cero -especialmente para as Comunidades-, pero os outros asuntos, con ser o do soporte normativo do aforro en educación moi significativo, téñeno menos. En primeiro lugar, o alcance global da reversión do recortado a que se aspira, cos seus prazos correspondentes. E en segundo lugar, o emprego real deses recursos en situar á escola pública nas condicións que necesita. Aí verase que o valor dos xestos iniciadosmedirase en que moitas decisións obrigarana a sobrepoñerse a obstáculos máis serios que o desta “rabecha” dos representantes do PP; teraos tamén de dentro do PSOE.

Duns e outros partidos, poderase confirmar pronto a vontade de acordo, consenso e pacto que teñan por un sistema educativo que poida cumprir con dignidade contrastada o dereito de todos os cidadáns a unha boa educación. Suponse -pero terán que demostralo con feitos- que non se satisfán coa mera escolarización de todos os nenos e nenass nin, tampouco, con que o sistema siga funcionando con clara mostra de privilexios ao segmento dos que en xeral menos o necesitan.



TEMAS: Reversión recortes educativos. LOMCE. R.D.-lei 14/2012, de 2º de abril. Revista T.E. (Traballadores do ensino).

Manuel Menor Currás

Madrid, 31.07.2018

Casado e Cía. apostan por manter a LOMCE

Como signo renovador do PP, Casado avoga -sen complexos- polas esencias fundamentalistas do conservadurismo. A súa educación ha ser coherente.

Non é difícil comprobar que ser novo é un asunto principalmente biolóxico. Segundo algúns, unha enfermidade que pasa pronto. Adoita conferir máis axilidade para determinadas cousas, pero non necesariamente as virtudes que a mercadotecnia lle asigna coma se a inconsciencia dos poucos anos fose un grado de prestixio. En política, por exemplo, esta pouquidade, aínda que sexa moda, non implica máis xenerosidade para a convivencia colectiva. A fogosidade, a inexperiencia e o triunfalismo adoitan traer conflitos non moi distintos dos que se achacan á xerontocracia cando está impregnada de fría aspereza e credulidade displicente .

Con xente nova por medio, os relatos flúen estes días tan novos que nin atención poñen a se desenvolven guións vellos. No PP, por exemplo, o suposto “rexuvenecemento” e “renovación” do partido parece buscar a restauración máis desacomplexada das esencias fundacionais. Os asuntos feministas ou educativos -o campo simbólico máis potente ao que remiten as súas pelexas os nosos partidos actuais-, pero tamén o “teito de gasto” ou “Cataluña”, “a familia”, “a liberdade”, “o mérito e o esforzo” ou o “dereito á vida” foron os primeiros acentos conceptuais de Casado no seu tránsito cara á rúa Xénova (de Madrid). A lectura desta peculiar conxunción semántica, xa permite ver quen lle acompañan nesta viaxe: Vox, Faite oír, FAES, Libertad digital, moitos comentaristas de ABC, La Razón e algúns programas de COPE ou esRadio, entre outros medios e siglas, sempre a favor do “rearme” fronte ao que -por democrático que poida ser- de antemán cualifican como “sectario” “peregrino” e rompepatrias. No horizonte inmediato deste frentismo “reconquistador” -e sen que medien nin 100 días de graza ao novo Goberno- volverán oírse xestos e invectivas vividas na substitución acontecida en marzo de 2004: coma se a nova presenza na Moncloa fose o resultado dun roubo ou, segundo moitos, dun golpe de estado que o novo líder do PP tratará de contrarrestar “a lombos” -di Isabel San Sebastián- dun proxecto regenerador cuxa base é a recuperación dos valores sobre os que se levantou o PP?

Esta fogosidade mitineira que, logo dun congreso tan novidoso como dubidoso, invadiu aos populares, pode acabar en fiasco se os problemas que se coñecen do paso do novo líder polas universidades resultan xudicialmente certos. Sería unha máis entre as concordancias que leva ser mozo intrépido e dun partido cuxas manganchas son moi coñecidas polos xuíces sen que mellore a súa exemplaridade representativa. Igual que sentirse portador dos afáns rexeneradores do Cardeal Cañizares, procurando que non se repare moito no visto con Soraya Sáenz Santamaría?

Amor a España

A “hipótese aberta” que, segundo Albiac, comeza -pois segundo este opinador “Santamaría era o máis morto”-, no medio das dificultades internas e externas a superar optou por recuperar como voz ilusionante a dos segmentos máis activos fronte a cambios favorables aos dereitos e liberdades de todos. A súa estratexia parece inclinarse deste xeito por potenciar as forzas máis neoliberais e neocons coñecidas, ata erixirse en voceiro absoluto da limpeza e o amor a España.

Nesa “España das bandeiras nos balcóns” que tanto lle interesa ao novo Casado, quedan demasiados cidadáns fóra. Entre privilexiados e crentes en que o pasado, moi de outrora, foi mellor que este presente, andan os compromisarios dobremente patrióticos que o elixiron, os que apostan pola Europa máis recalcitrante. O problema é que, con esta nostálxica linguaxe mitineira e tipo Trump, os problemas pendentes seguirán tal cal ou máis ben peor. Xa que logo, nin rexuvecemento nin lifting trae este trintañeiro. Por algo di que quere manter a LOMCE, o mellor que os seus camaradas fixeron por que o preceptuado polo artc. 27CE sobre do dereito de todos a un tempo boa educación, continúe sendo débil, curto e segregador.

TEMAS: Novo proxecto PP. LOMCE. Pablo Casado. Neocons. Conservadurismo. Dereito universal á educación.

Manuel Menor Currás

Madrid, 27.07.2018.

Sen equidade, a excelencia adultera o sistema educativo público

Sos ou non no Universo, tratamos, en exceso, de modular a individualidade diferencial. Os acentos dualizadores pautan condutas antidemocráticas.

Segundo un estudo recente de Oxford, sería imposible que existise vida no Universo. Estariamos, pois, sos na Terra. Con todo, aínda que non hai evidencia de que haxa vida intelixente, tampouco a hai de que non exista noutras estrelas desta ou outra galaxia. Si hai evidencias, en cambio, de que o ser humano foi un animal depredador, mesmo carroñeiro , e inquidantes son os sinais de que segue con esa querencia.

Durante millóns de anos viviu da depredación de froitos silvestres, a pesca e a caza. Só desde o Neolítico, cando empeza a colaborar coa Natureza trala invención da agricultura, cesa ese sistema único: sería cara ao 10.000-8.000 a. C. En todo o tempo anterior, incluído o Paleolítico Superior, que data en Europa do 40.000 a. C., en que chega aquí o Homo Sapiens logo dun amplo percorrido espacial e evolutivo, aliméntase similarmente a outros animais. A Lucy, o fósil do Australopithecus afarensis atopado en Etiopía o 24.11.1974 polo paleontólogo Donald Johanson, calculáronlle 3, 2 millóns de anos. andara ergueita e tiña os pés similares aos nosos; distinguíase doutros primates, pero a súa árbore filoxenética tiña detrás varios tipos de homo, homínidos e hominoideos, ata chegar aos primates de fai 60 millóns de anos, tamén ascendentes de simios actuais. Este cronograma fai comprensibles -que non xustificables- comportamentos que emerxen cando esas habilidades primeiras entran en conflito coa civilidade que a cultura creou para adozar o trato entre os seres humanos, iso que a Aristóteles lle facía apreciar a vida na Polis, antecedente do que hoxe chamamos civismo: as formas de respecto, filantropía e humanidade que evolucionaron para ser -hai ben pouco- recoñecidas como Dereitos humanos universais e principios constitucionais democráticos.

Depredadores e selectos

Canto contradi a súa aprendizaxe arrastra indicadores da brutalidade: forza, abuso, e afán de dominar a outros ou outras; actitudes con xestos de chulería, patriarcalismo, misoxinia e balbordo triunfalista, que adoitan vir acompañados de ignorante grosería. Ou de hipócrita xestualidade supostamente “culta” cando, hostil a toda humanidade, pregoa -a soas ou en manda- exitosos danos aos máis débiles. Leopoldo II de Bélgica (1840-1909), coas súas andanzas coloniais xenocidas no Congo, exemplifica á perfección toda a canallada que a historia humana, antes e despois, soportou. Pero... ollo ao presente! A xenofobia que Europa tolera hoxe cos refuxiados -contradicindo os seus tratados como UE- tamén, xa que en cada ser humano aniña a idea, ao dicir de Sartre, que “o inferno son os outros”.

Os demais son a medida e o límite de nosa propia liberdade e personalidade, o desafío constante dos nosos encontros e desencontros como humanos. Só no seu descubrimento e cultivo reside a construción dunha moral colectiva que mellore a convivencia: esa aprendizaxe relacional é a obriga da boa educación -igualitaria- a que todos os cidadáns teñen dereito. Non pode ser, xa que logo, que a vida en sociedade continúe sendo, á altura de 2018, unha permanente rifa de patio de colexio. Urxe que desapareza esa competitividade que a última expresión do acomodaticio art. 27CE, a LOMCE, promove como estímulo depredador dos máis selectos da tribo a modo de bandeira dunha educación pública de calidade.

Un mozo de 19 anos, Francisco Tomás y Valiente, neto do expresidente do Tribunal Constitucional asasinado por ETA, ao recibir un “premio de excelencia” da Comunidade de Madrid acaba de alegar, como sentido do ensino, que “a prioridade non podemos ser aqueles que obtemos resultados considerados como excelentes, senón aqueles que teñen máis dificultades”, porque outro elemento esencial da calidade educativa é a equidade. ¡Non cabe mellor acoutación ao soliloquio dos investigadores de Oxford, extraterrestres como moitos xestores do noso sistema educativo!


TEMAS: Educación pública. LOMCE. Artc. 27 CE. Excelencia educativa. Equidade. Dereitos Humanos.

Manuel Menor Currás
Madrid, 29.06.2018

Sen présas nin pausas, veremos que afán é posible cada día

Dos límites e ambicións do novo Goberno -entre o posible e o desexable- falou Isabel Celáa nunha entrevista a Eldiario.es

Poden estar aí non poucas das pautas que, con realismo, pretende o seu proxecto educativo, a outra competencia da portavoz gobernamental. Ante todo, que facer coa LOMCE. Desmontala”por partes”, dando prioridade aos aspectos que, desde 2013, acentuaron a desigualdade, parece un bo obxectivo sempre que “a medio e longo prazo” -cuestión aleatoria neste momento- culmine nunha máis xusta estrutura educativa que resulte difícil de remover ao primeiro de vez. O pasado foi pródigo en enconadas alternancias estériles.

O demais é aclaratorio do principal. E é que a LOMCE sintetizou gran parte das aspiracións dos sectores máis reacios a que o sistema educativo se modernizase en profundidade e fora quen de adoptar as mellores prácticas en beneficio igualitario de todos os españois. A liberdade e a universalidade do dereito á educación que recoñece o artigo 27 da CE han ter nesta lei a súa interpretación máis parcial. Desexable, xa que logo, é que se revise a fondo ese articulado, de modo que se compatibilicen ambos dereitos e se blinde o seu exercicio sen demérito para o ensino público; e posible é ir dando pasos significativos nesa dirección “sen présa pero sen pausa”, con fórmulas concretas que freen o deterioro sufrido. O intolerable é que a educación siga sendo o primeiro chanzo para privilexiar modelicamente a grupos que aumenten, con diñeiro público, a fenda social a medida que medre como negocio e forma demostrativa da diferenza. Só será excelente se cumpre como sistema de cohesión social e unidade moral de convivencia.

Nas palabras da ministra se trasloce, ademais, unha relevante atención á Formación profesional. A súa experiencia no País Vasco poderá serlle de gran utilidade para que esa vía educativa alcance, ao fin, no imaxinario colectivo recoñecemento suficiente. Máis aló do ampliado nome do seu Ministerio, será crucial unha mellor redefinición da segunda etapa diso de modo que non resulte tan temperán discriminatoria como está sendo. Desde a reforma primeira na LOXSE -e desde as precedentes nos anos sesenta e setenta de Lora Tamayo e Villar Palasí-, a definición polivalente dese final da Secundaria Obrigatoria converteuse en clave para a calidade do sistema educativo. En todo este tempo, o discurso -social e político- sobre a educación, sempre estivo viciado por razóns máis ou menos relacionadas con esa etapa. Recórdense aqueles estigmas de “baixada do nivel” ou de “exebeización do sistema” que tanto serviron de escusa para frear os intentos democratizadores. Pero como expoñente de fallos e progresos, aí seguen os tercos datos do moi azacaneado “fracaso e abandono escolar” existente, o gran reto a superar sen portas falsas máis aló dos compromisos con EUROPA-2020.

Que eixe vertebrador?

Sen desmerecer de tan principais asuntos, nas respostas de Celáa aparecen conexos outros de gran valor. Veremos se unha vez máis, e ata onde, son instrumentados para vender o posible como substituto do necesario, esa historia cansina que, desde 1812, na Constitución de Cádiz, non cesa. Nela entran a Relixión ou as relixións e a ideoloxización -cuestión bastante máis ampla que a que pretende cinguirse á súa presenza no currículum-; o papel da privada e dos colexios concertados no sistema, que tanto alenta unha das liberdades menos libres: a da elección de centro; e, cun alcance maior do que cabe intuír na entrevista, a formación do profesorado, ese intanxible tan sobado como desatendido, e a participación democrática na xestión modernizadora das aulas, un dos mellores signos do valor que se lles asigna.

Se no medio de tanto avatar impredicible como o da política actual-“de urxencia”-, a ministra e o seu equipo poden manterse consecuentes con que “o ensino público é o eixe vertebrador do sistema” e non a criada de servizo, xa será positivo. Será digno e xusto, equitativo e saudable.

TEMAS: Educación pública. Pactos educativos. Programa de Goberno. ISO. LOMCE. Formación profesional. Fracaso escolar

.

Manuel Menor Currás

Madrid, 21.06.2018