Os discursos e felicitacións no Nadal, son ambiguos.

As eleccións de Estremadura retratan desaxustes que trenzan outros planos cotiáns da realidade

 Noutras eleccións da Comunidade estremeña, a esquerda fora sempre hexemónica. Nas do pasado 21 de decembro, creceu a extrema dereita e o PSOE perdeu dez escanos. O 60% do electorado votante inclinouse cara a posicións conservadoras ou ultras e, aínda que o PP non lograse a cantidade de sufraxios necesarios para gobernar só, hai un forte cambio de tendencia. Sexa cal for a análise das circunstancias, o cambio non incumbe só a unha área de España; non é desestimable pensar que a secuencia electoral que se aveciña en Aragón, Castela-León e Andalucía, mostrará que o acontecido en Estremadura só é un adianto do xa existente.

 Adoita doado ser profetas despois dos feitos, cando nas profesións de xornalistas e historiadores, máis ocupadas en confirmar os acontecementos que en predicilos, sempre hai profetas e augures. Pero entre conselleiros de imaxe e tremoístas de campañas electorais é vella a hipótese de que a dereitización política do mundo leva tempo xestándose. Mentres Europa, España ou Estremadura non desaparezan da cartografía, correntes transnacionais e transregionais fan que os fenómenos que ocorren en cada territorio lles sexan fieis. Neste momento, a constatación de que os votantes de Vox e os abstencionistas estremeños son máis do 50% da súa poboación con dereito a voto, a situación seguiu viva cando, pechadas as urnas, emerxeron interpretacións do acontecido a conta de quen lidera a política nacional  entre supostas corrupcións e episodios predemocráticos nas institucións. Nas voces de moito falantes quedou expresada a urxente necesidade de cambiar o Goberno central. Na súa anoxada melodía, todo era mentira e corrupción, un continuado golpe de estado –parece que contra a libérrima liberdade dun “particular” e a contrafío dos seus intereses-, que viría ser antinatural, pois o que “Deus manda” -suposto invocado desde as dinastías exipcias-, sería a súa gobernanza, por ultraconservadora que puidese ser.

Ter a festa en paz

Para que os seus oíntes se fagan cargo de que ese horizonte téñeno naturalizado, e que entendan boa parte do que está a pasar, non é necesario que se empapapen  da “Estratexia de Seguridade Nacional de Estados Unidos de América”. A Internacional  conservadora púxoa en marcha contra Europa desde antes de Trump en Washington e, ata nas  felicitacións de Nadal, brillan estes días as tinguiduras que lles prefixou  o “trumpismo”. Este termo, cuxa forza nova vén acompañada de “aranceis” –a palabra máis acirrada este ano nos intercambios dixitais en español-, dá o ton da tendencia que se percibe na vida cotiá. Nos  whatsaaps entre colegas de tempos idos, se alguén menciona o “solsticio de inverno” no canto de “o Nadal, e di alternativamente “felices festas” para estas vacacións , enseguida pode xurdir un conflito que a secularización dos tempos enterrara noutros aspectos da vida relacional.

Moi frecuente é así mesmo que, mentres resucita nos tribunais unha das ramas da inacabable trama Púnica -e os inefables recursos que achegaba á caixa B do PP de Aguirre na etapa de Granados-, xurdir controversia por cualificar “progresista” ou “retrógrado” a canto sucede polo mero feito de acontecer despois ou antes de un tempo anterior, ao que ninguén pon data delimitadora. Nesa imprecisión cronolóxica das vivencias do tempo, o “antes” -por máis antigo- sempre sae malparado como periclitado e, superado por un “despois” máis moderno, ten, en por si, maior dignidade, coma se o non transcurso dos anos fose garantía de máis pureza e perfección. No xuízo sobre moitas decisións -políticas e, tamén, familiares ou persoais-, a bondade ou torpeza que implique “avanzar” ou “retroceder”, adoita fiarse moito á súa relatividade situacional no eixo cronolóxico do calendario, ou ao simple transcurso dun tempo suficientemente prolongado.

As conversacións de sobremesa destes días -dicir do Nadal ou simplemente celebratorios da mutabilidade posicional da Terra ao comezo do Inverno- son recorrentes con tales asuntos, e non está escrito nunha nova regulamentación da urbanidade un cambio de moda que o vaia a evitar. Case é consubstancial á convivencia interxeracional, sobre todo cando o tránsito dos costumes foi acelerado -como foron as de quen sobrepasa os cincuenta anos- respecto a cantos non superasen a corentena. Nas táboas cuneiformes dos  habitantes da antiga Mesopotamia xa aparecen estas controversias dos maiores en idade e suposta capacidade de goberno. O raro é que en ámbitos actuais de xestión do público -en que os intercambios políticos son supostamente máis transparentes e a información máis ampla-, a presenza do que non funcionou no pasado volva ser  reclamada como “moderna”, nova e principal solución de problemas colectivos. Ignorar, esquecer e desprezar o seu coñecemento é unha estrataxema dos empeñados en ter razón desde antes de que, cara a 1789, se lograse  empezar a falar de dereitos cidadáns. Ocultan a memoria do que non funcionou e, a pesar de motivar grandes desgrazas, aos seus novos modelos -inxustos por xa experimentados como inútiles para solucionar algo-, confírenlles a razón do forte ante quen aspira a unha  dignidade na convivencia, en transaccións , relacións laborais e modos básicos de vida que cumpran os Dereitos Humanos.

Á marxe do que decida o centro para as periferias da xeografía política, lembrar na vida diaria o pasado non desexado, e asumir a experiencia dos esquecidos e masacrados, é optar por un presente esperanzado noutro. É fácil, por tanto, que na sobremesa ou mentres se dispón todo para un intre pracenteiro, máis ou menos costumista -familiar ou extrafamiliar-, calquera verbo ou adxectivo usado a destempo ao comentar o que se supón que estea pasando -ou ao felicitar o Nadal ou unhas festas especiais-, xurda a faísca do desencontro e se  reproduza a pelexa habitual nos foros de opinión. Nos posibles desacordos que poidan xurdir coa parentela e cuñados estes días, non se debería esquecer que, ante todo, merece a pena ter a festa en paz; non sexa que, entre os pastores e as ovelliñas do Belén, Herodes se saaíse coa súa. Sorte a todos e todas!

TEMAS: Trumpismo.- Auxe ultradereita.-Festas de Nadal.- Secuencia de eleccións autonómicas.- Convivencia pública.

MMC (23.12.2025)

Nadal, Nadal: un tempo heteroxéneo e sincrético

Catro días despois do solsticio de inverno, cando a luz do Sol volve alongar os días na Terra, é a festa do Nadal.

 

Antes da americanización masiva da vida española, ata o día 24 de decembro pola noite apenas era visible o Nadal máis aló dalgúns preparativos para a cea, ou da improvisada construción minimalista do Belén. A medida que o desenvolvemento económico colleu impulso, sen que se notase moito a diminución do compoñente relixioso, esta festa expandiuse a todo o mes, asolagada de ingredientes que aumentaron o amplo sincretismo que xa acumulaba desde que no século cuarto se cristianizaron as Saturnalia, as festas romanas en honra do Sol. Hoxe, na mestura de elementos que concorren, a ninguén se lle escapa como son alimentadas por pautas  capitalistas de consumo. Nesta festa tan popular, os agasallos e viaxes de reencontro familiar enchen os días anteriores e posteriores ao solsticio con luces, charangas, confetis e lotería. Os mercadiños e, sobre todo as grandes superficies, empregan as panxoliñas como estímulo sentimental para comprar compulsivamente o que faga falta e o que non. Convertida a cidade e a casa rural en atracción turística, as posibilidades de consumo de cada cidadán teñen na liberdade de mercado deste longo mes -comercial ata despois do seis de xaneiro- mil formas de vivir o Nadal.

 Non é doado actualmente felicitar a alguén con tal motivo. Non se sabe ben que celebra o destinatario dunha felicitación, se en plan relixioso ou como partidario do naturalismo luminoso do Sol en Stonehenge , na meridiana marcada no chan da catedral de Pisa ou no de San Petronio de Bolonia. Menos se alude á rutineira convención de comidas ou ceas de traballo ou de familia, en que custa saber que conmemora cada invitado nun complicado quebracabezas de persoas  difíciles de unir por concordancia nos conceptos de felicidade e Nadal. A perspectiva tradicional desta festa sobrevive e, onde se poida oír o Adeste fideles, ou o Puer natus in Bethleem, ben cantado, aínda que sexa nalgunha humilde reunión, ninguén botará en falta un concerto solemne en Viena; non fai falta se entre os reunidos sobrevoan similares sentimentos de vontade de entendemento e concordia. Pero non adoita ser frecuente.

 Tras o potente cambio sociolóxico operado no costumismo do Nadal, hai outros moitos elementos en que a organización económica e social, enlazadas coa tecnoloxía, os transportes e os modos de relacionarse no traballo e no lecer, modularon formas de convivencia plurais. Todo está enlazado entre si e, quérase ou non, o tempo transcorrido desde a infancia foinos facendo doutro xeito. A cuestión que preocupa a non poucos crentes en credos dispares sobre o Nadal e a felicidade, pero coincidentes en cuestións de xustiza esixidas polos Dereitos Humanos, é que a pauta dominante móvese en circuítos ocupados, ante todo, do individualismo narcisista. Cabe celebrar que, con boa ou mala fe, cada cal teña ante si múltiples camiños para exercitarse, e tamén para dar ao Nadal un sentido aberto e coherente, para o que talvez sexa suficiente reflexionar sobre como a súa marca na cronoloxía de cada ano non borra as distancias que existen nos modos de ver as cousas, pensar e actuar, conversar e ata nas maneiras de votar .

                                                                       O din don do Nadal

Sería horrible que todo o mundo pensase o mesmo, pero tamén o é que haxa xente empeñada en que non se pense, como reclamaba aquel Ministerio  da Verdade de George Orwell na súa novela distópica: 1984, algo moi parecido a estar, a diario, en desacordo permanente. De todos os xeitos, as panxoliñas mesmas e outras formas expresivas de felicitacións que suscitan os días de Nadal acumularon rastros dignos de ser tidos en conta. Agustín García Calvo, por exemplo, escribiu cara a 2007 un pequeno artigo en que, a modo de poema infantil, o “din don do “Nadal” rimaba con “ten o que dá”. O seu «malgaste de luces e ruídos», concordaba con algunhas das súas outras “andanadas” ou intentos de razoar amablemente contra convencionalismos que amodorran aos cidadáns e converten en tópico todo indicio de intelectualidade benpensante. Os seus lectores asociaban as súas brillantes reflexións á súa propia memoria infantil, en que era principio fundamental que “o que se dá non quita”, que os máis sensatos completaban engadindo: “máis vale dar que recibir”.

Fotografía de Baldomero Moreiras, pintor de Golpellás

En 1965, García Calvo fora expulsado da súa cátedra na Complutense porque, como outros profesores –Aranguren e Tenro, entre eles-, defendera a liberdade dos seus estudantes. Ata 1976, non puido volver á súa cátedra; non deixou, con todo, de ocuparse nos seus ensaios e artigos sobre asuntos cotiáns parecidos aos deste momento. O “din don” deste momento do Nadal é contraditorio con dores e penas de verdade como o malestar da escola e da sanidade públicas, as corrupcións, o desenvolvemento sostible en tempos de DANAS, as trolas que serven os medios aos políticos, a xudicialización da Política ou a sobrevaloración dunha Xustiza nada abstracta senón con xuíces equívocos. Ninguén pode crer nas  “guerras xustas”, cando en Palestina e Ucraína levamos meses vendo escasa imparcialidade informativa. Nun libro de 2008, en que García Calvo recompilaba artigos anteriores, dicíalles aos seus lectores: “Non te cabreas igual que eu só co feito de que botes unha mirada en torno, desde os latazos de política nacional, internacional, sanitaria, educativa, ata as pláticas familiares sobre chalé con dous garaxes ou o supernovo tipo de movilitos, ao mundo enteiro desfacéndose en horrores e miserias ou, se non, en obras urbanísticas, e máis e máis, para o futuro, arrasando o que quedaba de cidades e de pobos?”.

 En moitas conversacións destes días, o receo tamén irá ao Nadal que se celebra ao redor da antiga Real Casa de Correos na Porta do Sol. Os actuais ocupantes deste edificio non queren que se lembren as funcións que tivo antes, en mans da Dirección Xeral de Seguridade na posguerra. O seu voluble “din don” do Nadal quere que as xeracións máis novas o ignoren cando se acheguen a ese epicentro da xolda do Nadal. Quen en nome da liberdade política sufriron persecución naquelas dependencias entenden mellor que ninguén que a liberdade que pregoan agora os dirixentes da Comunidade madrileña está nas antípodas. O esquecemento que propugnan reflicte ben as contradicións en que andamos. O breve pregón destas festas recentemente inauguradas desde o balcón da Presidencia de Madrid obriga a dicir que, se esta columna termina dicindo:  BO NADAL, non é nese sentido, senón a pesar de todo.

TEMAS: Festas de Nadal.- Concordia cívica.- Cooperación.- Problemas políticos.- Verdadeiros problemas dos cidadáns. 

 MMC (21.12.2024)