Os intereses xerais

Entre o desiderátum xeral e a práctica política concreta adoita mediar unha gran distancia, xeradora de conflitos crecentes.

Os últimos acontecementos de Palestina, con guerrilleiros de Hamás saltándose con aparente facilidade a estrita vixilancia dun Israel mellor armado que ninguén, fai saltar moitas alarmas preto e lonxe dunha xeografía especialmente lacerada desde 1948. Nesa zona, o sionismo logrou facer efectiva, co apoio firme de Truman, a partición efectiva de Palestina; a cambio da axuda para que validase un segundo mandato, despois da brevidade do primeiro, a conxuntura propiciou o que os sionistas viñan pedindo desde a Declaración Balfour en 1917 e a Sociedade de Nacións en 1922. O establecemento dun “Fogar Nacional Xudeu” gañara en simpatía desde que, en xaneiro de 1945, as tropas rusas deran a coñecer os horrores do campo de exterminio nazi en Auschwitz.

Non é xustificable o da pasada fin de semana, pero é intelixible. No transcurso destes setenta e oito anos, a cohabitación prepotente a que os israelís someteron aos palestinos, deixou a estes progresivamente illados e sen vida propia; en Cisxordania e a Franxa de Gaza, os poucos que aínda quedan gravitan permanentemente entre a humillación e a depresión, mentres os vitoriosos de varias guerras demostran a diario como o suposto carácter moral e espiritual único do que, como proclamaba en 2004 o Programa de Xerusalén -o respecto mutuo do multifacético territorio xudeu, e a aspiración á paz e á mellora do mundo-, foron conculcados en sucesivos conflitos. Desde 1948, a superioridade técnica do Estado de Israel, encerrado na defensa dun solipsismo crecientemente conservador, foi exercitada como poderoso vixiante dos intereses occidentais. Desde antes de Alejandro Magno, esa área, sempre estratéxica nas comunicacións económicas e culturais da Eurasia política, o é na perspectiva doutros actores e, tamén, na dos líderes europeos, para quen “o ataque” “despreciable” -esta “horrible violencia” “indiscriminada”- esperta “a solidariedade con Israel”, a “consternación” e a renovación do “compromiso coa estabilidade rexional”. Nada dixeron, con todo, sobre como poñer fin á situación desesperada do 80% de quen, alén dun muro tan deostado como o de Berlín, subsiste grazas á solidariedade instrumental das ONG. Menos mencionaron o incumprimento por parte de Israel do establecido sobre a repartición do territorio. En definitiva, a “cuestión do Oriente medio”, que, desde 1948, constrinxiu máis a presenza palestina, segue sen resolver o interese xeral da convivencia plural. O poeta Mahmud Darwix, nado preto de Belén en 1941, morreu preguntándose, “en presenza da ausencia” da súa terra, se a terra é “a Terra de todos os homes”.

 Como un fractal

A estrutura do que sucede entre Palestina e Israel é un fractal repetitivo do que acontece entre Ucraína e Rusia.

En liñas xerais, reflicte así mesmo a que sostén as inestables relacións entre demócratas e republicanos de EEUU, constituíndo, mesmo, un paralelismo de asombrosas reiteracións co que todo cidadán pode atisbar na política española. Un día si e outro tamén, os líderes das formacións políticas anhelan transmitir que traballan polo interese xeral; dino de continuo para que non haxa dúbida da súa preocupación, tan grande que a maioría das veces en que mencionan o prezado sintagma, parece que cada un ten a exclusiva. Con tal intensidade fano, que sería ofensivo entender o prezado “interese xeral” de modo distinto ao seu; é dicir, que a idea que poidan ter os demais non ten valor e non serve de nada.

En termos estatísticos, tal como van as cuestións preparatorias para a viabilidade da segunda investidura á Presidencia do Goberno, pouco máis da metade dos españois está en desacordo con case a outra metade. Á parte, ou no medio, están bastantes delimitacións e matices respecto a o que uns e outros estean acordes en canto a “interese xeral”. Oíndoos a todos, aos seus voceiros, detractores e amigos, cae na conta do irredutible que é o fin último da Ética coas súas versións pragmáticas da gran lei do funil, en que o fin xustifica os medios sempre que vaian en beneficio da propia visión das relacións sociais. Non é só que cada cal fale da feira segundo lle foi, senón que, ademais, pugnará por que sempre lle siga indo ben, sen contar con que poida danar a outros tanta vantaxe.

O espello educativo

Con todo, non é raro que das sucesivas versións duns e outros, amigos e detractores, voceiros e contraprogramadores, se poidan ver consolidadas coherencias e incoherencias entre os devanditos e feitos. Educación é un deses ámbitos que mellor reflicten os valores, ideas e accións ás que dan valor os humanos noutros moitos planos da realidade. O que é ou non é a escola, o instituto, o colexio, a universidade e outros elementos do sistema educativo, é a súa repercusión inmediata; o que hai ou non hai, os medios de que dispón, os obxectivos a que obedece e a eficiencia que teña constitúen iso que tanto se invoca para falar da súa “calidade”. Ese conxunto é, en definitiva, o que fai que quen transita polo seu itinerario, poida dicir desa experiencia obrigatoria que foi un “fracaso” ou, ao contrario, unha marabilla.

Como queira que é de interese xeral, ademais, que o que fai ese sistema repercuta de inmediato en que a sociedade estea ben disposta a unha mellor convivencia, ninguén debera escandalizarse por que canto acontece entre israelitas e palestinos, entre ucraínos e rusos, ou entre faccións e partidos de diversa cor, estea a desenvolverse de igual modo dentro do sistema educador que logramos construír en España. Estamos nun territorio onde moitas cuestións estruturais de fondo interpretan o art. 27 da CE78 aténdose a maneiras formativas subordinadas “á orde sobrenatural e ao que esixa o ben común nas leis do Estado”, que dicía o art. 2 da Lei de Ensino Primario de xullo de 1945; os Acordos coa Santa Sé referendárono situando a Relixión, e asuntos lindeiros, como cuestión “fundamental” (arts. 1, 2 e 4 do Acordo asinado o 03.01.1979). Mentres, o paso polas aulas de máis dun terzo do alumnado segue sendo un “fracaso”: o 28% dos españois de 34 anos non ten a ESO, e España ten unha das taxas de abandono escolar máis temperán da UE.

TEMAS: Ética e Política.- Pluralidade cultural.- Educación e empatía social.- Coherencia e incoherencia política.- Violencia coxuntural e estrutural

MMC (10.10.2023)

Autoenganos tralos conflitos crecentes entre ética e política

A conversación ocúpase de se son galgos ou podencos. Anda distraída das necesidades crecentes dos cidadáns, razón central da política.

Este momento é propicio para entender mellor que nunca as distincións que, por pragmatismo, adoitan borrarse entre o ético e o legal. A fraxilidade económica -e tamén a política- mostran máis descarnadamente as diferenzas cualitativas do un e o outro, e desa tensión afloran con vigor as reivindicacións de calidade democrática. A proba está, con iso, na presunta superioridade moral da esquerda, que cando, por exemplo, a corrupción de políticos da dereita desbordou as primeiras páxinas dos xornais quixo marcar este territorio do moral como propio.

A unha velocidade de vertixe estanse sucedendo as ocasións de comprobalo. Primeiro foi a cuestión dos foguetes “intelixentes” que, ao parecer, distinguirían perfectamente aos malos. Por medio, houbo que atender a variados supostos que carrexaron tres importantes dimisións. A dubidosa ética da legalidade de másteres e tese de doutoramento tamén afectou a membros do Goberno, non só todo o máis selecto do PP. E continuamos nese vaivén, onde a corrección política se debate entre a moral e o oportunismo coxuntural: a ministra de Xustiza e o de Ciencia esfollan agora a margarida de se dimitir ou esperar a ser destituídos. Ha de prevalecer o moral ou o legalmente máis comenenzudo a un Goberno ao que, en todo caso, a súa debilidade aritmética acrecéntaselle a de credibilidade?

Unha paisaxe moral abrupta

Momentos como este son propicios tamén para as desculpas. Pero é difícilmente asumible o que está sucedendo coa aplicación do lexislado para cortar a sangría humana que implica o que, no que vai de ano, xa sexan 44 as mulleres asasinadas, ademais de varios nenos e nenas que poden entrar no cómputo da “violencia de xénero”. Sería impresentable que calquera outro colectivo social tivese estas cifras, repetidas polas estatísticas ano tras ano desde que en 2003 empezamos a contabilizalas. Con todo, case forma parte da paisaxe, só levemente alterada coas manifestacións de dó que adoitan reiterarse nos municipios onde se producen estas desgrazas.

En tan abrupta paisaxe empezan a destacar os damnificados por pederastia e por ser separados das súas familias como bebés roubados. Sobre do primeiro, o máis accidentado ata agora foi -en espazos educativos da Igrexa- danos detectados nas dioceses de Astorga e Granada, máis algúns casos noutros colexios. Polo que nalgunhas novelas de fai anos -e nalgún libro recente sobre Os internados do medo (2015)- ha ir aflorando, é moi probable que sexa un fenómeno máis amplo. Apúntano, ademais, as crecidas denuncias en EEUU, Irlanda, Australia, Chile ou Alemania, que fixeron que o Papa Francisco pedise perdón. Aquí, preventivamente, algún prelado, separadamente de repetir o do perdón -coma se bastase para non ter que resarcir en xustiza aos damnificados-, trata de remitir o problema á “responsabilidade de todos”, unha forma de escapismo que dificilmente aceptarán os que teñan que sufrir ser confiados na súa infancia a sacerdotes ou monxas incompetentes, non controlados eclesiásticamente nin na xurisdicción civil.

Do mesmo cariz é que, despois de 1936, e con variado pretexto “redentor” dos vencedores daquela contenda incivil, moitas nais fosen privadas dos seus fillos mentres a maioría dos bispos españois, admiradores de Franco durante 40 anos, o canonizaron nas súas homilías cando morreu. O recente libro de Neus Roig, Non chores, que vas serfeliz, -en que aparecen referencias a congregacións relixiosas de carácter hospitalario e a deixación do Estado en canto a facilitar que os afectados poidan atopar ás súas familias biolóxicas- é unha denuncia en toda regra

Paco Lara, mestre 

 

Podemos autoenganarnos coa epiderme da paisaxe política actual e pechar os ollos, pero nada é o que parece. As raíces da súa aparencia actual -como en todo paisaxe xeográfica- teñen o seu fundamento cuasi xeológico ben atrás. Quen viva eses anos anteriores verá que -con raras excepcións de apelación ao Evanxeo primitivo, como a do Colexio San Antonio no barrio madrileño de Tetuán-, case un terzo estrutural da educación española segue hoxe de modo moi similar a como era antes, mentres ao ensino público se lle denegan instrumentos adecuados para atender a unha poboación plural, en que, segundo Cáritas, catro millóns de persoas viven en situación de “marxinación severa”. A moral social en que navegamos políticos e cidadáns, si ten moito que ver con ese sistema, por efémera que poida ser a conxuntura política. Paco Lara -recentemente falecido- en barrios con máis problemas, ha de ser un estímulo para cantos pelexan por que a ética e a legalidade vaian da man.


TEMAS: Ética e Política. Educación Pública e concertada. Violencia machista. Marxinación. Pederastia.

Manuel Menor Currás

O duro traballo educador que, entre outros, desenvolveu

Madrid, 25.09.2018