O novo mapa de Israel pode confirmar un gran retroceso xurídico

 

En outubro de 2025, está a punto outra vez de reducirse e case desaparecer o que foi Palestina.

En 1945, case terminando a IIGM, descubrírase o gran Holocausto nos campos de exterminio nazis. E en 1947 a Resolución 180 da ONU aprobou a partición do territorio que estaba baixo mandato británico en dous estados: Israel e o Estado Palestino. Cantos docentes explicaban “a cuestión do Oriente Medio”, cada curso tiveron que cambiar os mapas políticos daquela zona estratéxica e, “en presenza da ausencia crecente”, de que falaba o poeta Mahmud Darwish, foron contando as sucesivas diminucións do territorio para os palestinos e a expansión do que sucesivas guerras foron entregando aos colonos israelís. Con máis ou menos acerto, durante todos estes anos e, sobre todo entre os que van despois da “Guerra dos seis días”, en xuño de 1967, as xeracións de estudantes españois, desde que se estableceu o COU da Lei Xeral de Educación en 1970, tiveron unha explicación máis ou menos acertada do que se cociñaba nesa parte do mundo. Que non era algo exclusivo do debate territorial, vírono pronto en 1973 coa crise do petróleo, e se repasan os seus libros, apuntamentos e recordos é posible que poidan asociarlle historias nada colaterais, como a crise da Canal de Suez en 1956, e, do tempo posterior, unha ladaíña de conflitos que alcanzaron tamén a Irán, Iraq e outros territorios desa clave de comunicacións comerciais entre Asia e Europa.

En todas as confrontacións, un Israel vitorioso e cada vez mellor fornecido, afianzaba unha posición non só territorial, senón tamén no plano favorable a cantos teñen poder económico suficiente para xustificar tanta conflitividade desde o plano xurídico das relacións internacionais. O que estes días se ventilará no Cairo, non só é practicamente a extinción da Palestina anterior a estes 78 últimos anos, senón tamén unha mentalidade arruinada no plano xeoestratégico. Unha vez máis na Historia da humanidade, estamos a piques de ver confirmada unha lei primitiva e, en aspectos fundamentais, contraria a canto avance no dereito de Xentes primeiro, e no da Declaración Universal de Dereitos Humanos puido establecer tamén a ONU, en París, un despois do de Palestina, o 10 de decembro de 1948.

Esta regresión é allea a todo apoio aos masacrados en Gaza e Cisxordania. As múltiples manifestacións que se sucederon estes días en toda Europa -por moito que medrasen en cantidade de persoas protestando por tanta morte inútil e tanto odio acumulado- non lles importan aos avariciosos acaparadores do que non é seu. E o peor é que xestos simbólicos como o dos voluntarios da frotiña da Liberdade, coa súa chamada de atención sobre o que en Gaza estaba a acontecer, non só foron repelidos polos militares israelís coa forza e os insultos contra o dereito internacional, senón que foi motivo de gran repulsa parlamentaria. Na Asemblea de Madrid, a presidenta da Comunidade e os seus segundos de a bordo sacaron a pasear o seu propio desprezo pretendendo educar aos madrileños hai catro días no que convén ou non á orde política e social que protexen.

Fotografía da Exposición "Gaza a través dos seus ollos" da UNRWA e o ECHO. Museo Thyssen-Bornemisza

É este un deses momentos fortes en que merece a pena repensalo case todo. Por exemplo, se avanzamos tanto como suxire que esteamos en 2025 e non en plena etapa feudal, cando o señor era o dono, ata do dereito á vida e os servos debían servizos e prestacións ás súas conveniencias e antollos. Tanto “progreso” desenvolveu o ser humano, para que todos os días se reconforte á hora en que o telexornal lle mostra o prácido que é non estar entre as 67.000 persoas que en dous anos viu morrer? Por que non pensar que, por idénticos despropósitos, pódelle tocar a el ou aos seus fillos unha lotería semellante, sen que ninguén se conmova nin proteste? A cuestión non é se se repite a Historia ou non, nin se hai unhas forzas superiores que determinan o destino do mundo. A cuestión é que, dalgún modo, nos países democráticos todos somos responsables porque votamos a uns ou outros gobernantes, conscientes de que cremos que defenden mellor os nosos intereses que os seus adversarios e, ante situacións deste tipo, están aí pero non defenden os dereitos que son de todos e garantía para todos. Ás veces , fan o que poden, pero oíndo a outros e outras, é penoso. Ese é o destino: o que marca unha repetida inclinación a decisións mal tomadas, por mala información ou por desidia.

Quen leva anos traballando no mundo educativo, poden engadir outra gran dúbida. Ten que ver coas queixas sobre o pouco alcance que adoitan ter nas súas aulas as reformas educativas. Algúns lembran aínda a Lei de Ensino Medio de 1938, outros encomian moito a de 1953, de Ruiz Jiménez; son máis os que non se apean de que a LXE de 1970 era fenomenal, outros din o mesmo da LOXSE, vinte anos posterior, e, en fin, a LXE de 2006, a LOMCE de 2013 e a LOMLOE de 2020. É raro que coincidan nas súas valoracións, pero seguen en moitísimas conversacións nos claustros dos centros educativos. Aos múltiples cambios normativos vividos no transcurso do seu tempo docente, sucédelles algo parecido ao que aconteceu en Palestina no mesmo período.  O Libro branco da LXE dicía en 1969 que “a desigualdade inevitable dos dons, determina sempre un horizonte de posibilidades”, e cantas normas educativas viñeron despois -igual que todas as que houbo desde o Regulamento Xeral de 1821 – en boa medida reiterado en 1857 pola “Lei Moyano”-, non cesaron de deixar fóra da súa atención altas proporcións de analfabetismo e semianalfabetismo, que non cesan de aparecer nos sucesivos Informes da OCDE desde 1962.

Non parece que, incluso cinguíndonos á etapa de restauración democrática, freásese a desatención a unha educación común digna e equitativa. Cando o gran risco da democracia actual é liquidar os dereitos sociais, os “nados para perder” -como os chamaba o sociólogo Rafael Feito en 1990- seguen perdendo o da educación. Non cesa, con todo, unha historia interminable de disensos, en que non chega o día dun “pacto escolar” que reaxuste o que non axustou o artigo 27 da Constitución en 1978. Levamos desde entón nove leis orgánicas, sen logralo.

TEMAS: Palestina.- Novo mapa estratéxico do Oriente Medio.- Dereito internacional.- ONU.- Educación Común.

MMC (06.10. 2025).

Moitas esperas actuais non adoitan albergar esperanza

A esperanza parece cambiar de bando, e os que a abandeiran agora son decepcionados de expectativas sociais anteriores.

 

A oratoria de Trump fai anunciou doutra era. Na sede da ONU de Nova York deixou mudo a máis de medio mundo e, en practicamente unha hora, veu dicir que se todos lle fan caso, el arránxao todo. Entre o que ignorou ou negou e o que dixo solucionar en apenas uns meses –nada menos que sete guerras, segundo el-, propugnouse con méritos para o premio Nóbel da Paz. En menos dunha hora máis coroarase a si mesmo definitivamente como o gran emperador, sen ONU nin multilateralismo político por medio. Bástase a si mesmo cos seus apaños de crecepelo barato.

Por agora, fixou, urbi et orbi, a doutrina salvífica do cambio con que anima moito o que fai, para sintonizar co que entende debe ser o gran cambio histórico. Na súa mensaxe conta con que , mentres uns se poñen a favor do que dixo -pois expresou o trumpismo que querían oír-, os seus opoñentes, que en EEUU parecen calados -e en Europa, apenas traspasan o diplomático silencio-, poucos se opoñen en público ao neocolonialismo que revelou na ONU. Como outros asuntos de gran relevancia, a corrección política deixou este discurso en materia opinable. Coma se dese igual a verdade con que se chaman ás cousas, e ser o xusto de como deban chamarse, era indiferente como as chamase. Pero a validez e o rigor de canto alí se proclamou ,á vista de todo o mundo, foi que un supermillonario –dos duros de pelar nos seus negocios- podía dicir o que quixese e que esa era a doutrina; contaba con abundantes lobbys, intereses e medios, para impoñer a súa verdade.

Entre os dogmas operativos que deixou anunciados, e que os seus fieis xa propagan, o primeiro é que só el ten razón. En nome da súa verdade, non só permite anular aos seus adversarios –convertidos en inimigos a bater-, senón que canto se fixo desde a fundación da ONU non existe; non se expuxo como el quixese que fose e, `por tanto, é coma se non existise. O percorrido rápido por canto puidese contradicir a súa visión da realidade histórica dos últimos oitenta anos pasados indica que na narrativa nova que lanza ao mundo ese pasado ha de reescribirse, con nada  de memoria, nada de historiografía, e moito de revisionismo. Sobre todo, en canto se refira ás implicacións analíticas da actividade humana na Climatoloxía e a Biosfera. Segundo a nova doutrina, o relativo ao Antropoceno é tabú ou falsidade e, por tanto, debe negarse sistematicamente, por máis que as Conferencias internacionais do clima o avisasen desde hai máis de cincuenta anos.

A segunda gran tese -dogmática- é que, fronte a tanto adversario empeñado en dicir que hai que, ante a inminencia dos riscos que pesan sobre a humanidade precísase máis solidariedade colaborativa, o urxente e inapelable é que PRIMEIRO AMÉRICA. É dicir, que a norma e contraste do ben ou do mal de canto se faga ou deba facerse, é a conveniencia de que sirva a EEUU. Como en todo imperialismo, segue vixente a lei do máis forte e os demais han de someterse. A antiga Pax romana revitaliza, despois de 2.400 anos, aranceis cada pouco, impón a súa moral social a cantos tenten poñerlle obstáculos, a súa diplomacia de cañonera -que tanto gobernou o seu “patio de atrás” durante décadas-, reviviu nas sete guerras que di acabar, nega recursos económicos a unha ONU en que non deixou de exercer o ser veto sistemático a canto non lle gustaba e, para remate, consolida ao seu antollo con aliados como Netanyahu, unha peculiar “reestruturación do Oriente Medio”.

A partida de cartas 1948-1950. Balthus. Museo Thysenn, Madrid.

Esta norma de gobernanza remite a política do presente a mitificación de un pasado en que todo vale. A racionalidade discursiva cede paso á lóxica do invento de comenencia dunha verdade que proclaman medios amigos, ben engraxados de beneficios se non contradín as dúas teses anteriores. Segundo Trump, EEUU está a vivir o seu mellor momento histórico; non engade que, a conta dos recursos que detrae do resto do planeta, non sexa que alguén quede sen participar en tan gloriosa depredación.

 E agora, que?

Sentado o anterior, explícase que a esperanza non sexa o que era. Os que a tiñan desesperan, e os decepcionados con políticas que supuxesen un avance na conquista dos Dereitos Humanos –outro fito de 1948, despois da IIGM-, anímanse coa esperanza de que ese horizonte se volva a como era antes de que Hammurabi inventase un mínimo código relacional; a lei máis natural –entenden- é que o peixe grande se coma ao mozo; non fai falta máis e que cada pau aguante a súa vela. O mellor dos sentimentos morais é o do proveito duns poucos; quen non estea capacitado para esta estreita marxe de humanidade, que se retire, ou será ignorado con todas as da lei, vilipendiado por estorbar . O gran instrumento que teñen para que non se note moito o seu empeño misional, é afirmar e negar o mesmo todas as veces que faga falta; tratan de facer ver aos demais que non se contradín, senón que velan máis que ninguén pola verdade e, empeñados en ter razón –e con medios para que pareza que a teñen- aí están eles pelexando denodadamente. É soado o colaboracionismo que atopan na complexa realidade, sempre con tantas arestas que sempre hai algún xuíz que, experto en inquisición  prospectiva, estea disposto a batallar  pola nova crenza, facendo crecer o despropósito de cantos os tachan de ignorantes, negacionistas e montaraces.

Para que nada falte, recorren ás súas propias tradicións, abundantes, por certo. Nihil novum sub sole, e menos neste panorama doutrinal do que Menéndez e Pelayo deixou unha gran guía de “heterodoxos”. Desde a estatua que lle lembra na Biblioteca Nacional, ben podería testemuñar que, antes da Thatcher e Reagan, xa o século XIX proporcionara ás variadas gamas do conservadurismo amplos recursos para frear canto tentase mover “a orde debida”. As nostalxias de tradicionalismos seguen dando vida neste presente aos máis aplicados en España a privatizar o común, de modo que só “os máis capaces” dean a talla para moverse na desesperanza. Mirar que pasa nas Comunidades autónómas en cuestións como Sanidade, Educación ,Medio ambiente e servizos sociais e verán quen é os propagadores do trumpismo en España. Lean amodo medios dixitais cunha liña editorial tan iluminadora como a do Debate, que retomou a que, en 1910, pugnaba por “a súa” verdade única. A seguidista de Trump confirmarana os patrocinadores desta cabeceira para mediados de novembro, nun congreso  en que propoñen aos seus seguidores “reivindicar a virtude da esperanza”. Nun momento “de crise cultural en Occidente”, segundo din, o relatorio inaugural no CEU de Madrid estará a cargo de Kevin Roberts, presidente de Heritage Foundation, gran protagonista no goberno actual de EEUU.

TEMAS: Dereitos Humanos.- ONU.- O común e o privado.- Heritage Foundation.- Negacionismo integral.

MMC (29.09.2025)

É Sirat, o transo no deserto da Historia actual?

 O camiño de ida e volta, interior e exterior, que propón Oliver Laxe, é un bo símbolo do que acontece neste tempo convulso.

 

Cabe celebrar a lucidez do xurado de Cannes ao darlle o primeiro premio ao cineasta galego. Ofrece gran cantidade de elementos, moi aptos para a reflexión de todo camiñante agora mesmo na Historia. Da comparación que cada cal faga, deducirá –sen entrar en detalles privados- a grandeza ou torpeza do andar colectivo e as verbalizaciones con que o contamos.

 

Da multilateralidade

 

Non é este termo, propiamente, un neoloxismo. En verdade, este lema da Conferencia que reúne en Sevilla a case todos os socios da ONU, por ver se concertan medios e recursos para soster esta institución multinacional durante os próximos dez anos, quixo ser condición do seu nacemento, terminada a IIªGM e sobre os restos do que quixera ser a Sociedade de Nacións despois da Primeira. Chama a atención que o talón de Aquiles siga sendo o mesmo: unha desigualdade orixinaria que, en todos os debates do Consello de Seguridade, concedeu poder de veto aos socios máis poderosos, líderes en 1945 de dous bloques políticos enfrontados desde antes de terminar aquela Guerra. Na súa orixe , moitos historiadores sitúan a Guerra incivil española de 1936 a 1939, e as demandas da República española na sede da SDN en Xenebra poden servir de paradigma a ineficientes aparencias de multiculturalidade moitas outras veces. As últimas, con motivo das guerras de agora mesmo en Ucraína e en territorio palestino, en que o desprezo á ONU e as súas axencias, e en particular ao Tribunal da Haia, son tan recentes que calquera pode repasalas.

 

Esta oportunidade de “corrixir o rumbo” –que reitera a Conferencia de Sevilla -, enfróntase a tres obxectivos cruciais: corrixir a pobreza, facer un mundo máis xusto e igualitario e enfrontar a crise climática. E nos tres é moi visible a cantidade de rotos que ten a ONU, a pesar dos cales se salva porque a humanidade non foi capaz de facer nada mellor, nin en recoñecemento dos Dereitos de todos, nin en canto a posibles remedios para conxurar vontades nun proxecto común de seres humanos en convivencia. Dados os seus déficits orixinais, e a súa decadencia a mans dos máis poderosos, o camiño para percorrer está infestado de minas. Como en Sirat , as mellores intencións poden acabar mal e, como moito, nunha vulgaridade anodina que non arranxa nada e non se sabe onde vai. Proba evidente diso é a ausencia  -chamar como se queira- da Administración USA, onde interpretan, neste momento, que a ONU só consome recursos e non lles produce beneficios palpables a tanto negacionista votante de Trump . Este capitalismo dixital ten recursos sobrados para facer predominar o seu punto de vista, ocultar a realidade do que acontece e facer que non decaian os crentes no  “crecemento infinito”, intento moi posible quitando do medio aos contrarios. Convertidos os problemas reais en cuestión de opinión gratuíta e graciosos puntos de vista, todo é da cor que queira o que controla os medios, as súas redes e as súas réplicas, aínda que nada sexa verdade nin se lle aproxime.

 

Outro exemplo didáctico para cantos vexan e escoiten ofréceo o Goberno sionista de Israel, onde os sucesivos choques bélicos -especialmente desde a “Guerra dos seis días”, do 5 ao 11 de xuño de 1967 - foron aproveitados polas faccións máis ultras do sionismo para darlle a volta ás tendencias democráticas de convivencia e liberdade en igualdade. Un 10% da poboación, de tendencia ultra, basicamente integrada por colonos outrora ilegais en Gaza e Cisxordania, está a ver cumprida estes días a súa aspiración colonizadora racista, de paso, que trata de construír o “Gran Israel” a conta, non só de Palestina, senón de Xordania, Siria e, mesmo, Arabia. Como noutras épocas históricas, os soños dos máis aloucados soñan cos encomios que moito libros de Historia repiten acríticamente en honra de cantos en cada presente aspiran a deixar constancia dun egolatrismo que, neste caso, din que lles anuncia a Biblia desde Adán e Eva.

 

Ao “chove sobre mollado”

 

Neste anaco da Hispania romana, o rexeitamento á multilateralidade doméstica é coñecido desde aquel Viriato que fixo o que puido e que puido pouco cos traidores e encanallados co colonizador. Algo máis sutil, o ínclito aspirante a vivir na Moncloa, Alberto Feijóo, acompañado dos seus lexionarios máis fieis, deixou plasmada o martes pasado, a continuidade desta corrente operativa. Probada a súa competencia práctica en diversas traizóns á tribo galaica en diversos asuntos, foi elixido para substituír ao seu antecesor na trirreme de Xénova. Como Roma non paga traidores, non importa que se traizoe a si mesmo un pouco máis nas pelexas parlamentarias e mediáticas. Ha de demostrar ante os seus adversarios de esquerda –e ante os do seu propio partido- que calquera suceso válelle, para non arrimar o ombreiro ao arranxo das mil tropelías que a diario inventan todo tipo de humanos e humanoides para “aproveitarse” do que sexa. A competencia sistémica de Feijóo , é botar balóns fóra para, desde un suposto desdobramento de si mesmo, e implicarse en pór encarnado, por activa e por pasiva a un longo listado de opoñentes causantes de que, en tempo de expectativa electoral, non alcanzar o triunfo. O seu recurso narrativo de hai seis días, sobre unha hipotética acusación do Supremo ao ministro Bolaños, a pedimento dun prospectivo Peinado, aparentou prudencia no uso dos superlativos e hipérboles doutras insinuacións. Demostrou, unha vez máis, a súa nula dispoñibilidade de lealdade democrática para vir dicir dicir: sen facer nada por ninguén, isto cae en por si, chóvenme do ceo catro votos que non teño e durmo ao fin na Moncloa.

 

Quen pretende manexar á súa bóla o mundo actual -porque poden-,  propician o escepticismo do auditorio, non o seu estoicismo. Unha  multilateralidade democrática ansia a felicidade que, como lembrou o pasado día 25 Rafael Fraguas nunha homenaxe póstuma ao gran Ignasi Rise, quería Hegel cando dicía que “a felicidade era saír ao mundo e deixar que o mundo penetre en nós”. Proposta que aborrece do que propugnan Trump&Achegados.

 

TEMAS: Sirat.- Dereitos Humanos.- Negacionismos.- Convivencia.- ONU.

MMC (30.06.2025).