A dignidade a partir do 11-N

Para resistir despois do 10-N, seguirá sendo imprescindible propiciar unha cultura atenta ao desenvolvemento efectivo dos dereitos sociais de todos.

Debería abondar con contar o que pasa na vida cotiá da xente corrente, pero non é así. Debería ser obligatorio saber que pasa aí abaixo -e non só aos que están no cumio social ou político-, onde traballan os que fan que funcione todo. Algo deberiamos avanzar desde as antigas crónicas medievais, en que case o suxeito da acción política eran os reis ou os seus pares..

O vilán e o currante

Na última película de Loach, Ricky, o protagonista, é un demandante de traballo como repartidor, currante de toda a vida, amante do seu núcleo familiar e convencido en que do traballo honrado pode saír unha vida mellor. Vese forzado a solicitar un posto nunha de tantas empresas como xurdiron ao compás dos novos desenvolvementos tecnolóxicos, cuxas dimensións globalizadoras chegaron ao barrio obreiro onde transcorre a súa limitada existencia. Podería axudarlle nun transo de crise de todos os empregos anteriores.

Esforzo, autosuperación, emprendimento e proxecto de vida personalizado son as palabras clave que aparecen na súa conversación co vilán da historia, o encargado por unha empresa de reparto da cuadrilla de repartidores, controlar a súa eficiencia e avaliar o seu rendemento para uns accionistas aos que nunca se ve. Sempre aparece por medio unha máquina escaneadora, similar a un móbil, capaz de establecer a trazabilidade de cada paquete e, de paso, a rendibilidade constante e continua de cada operario. O triunfo é lograr canear todos os obstáculos da estrada, chegar a tempo con cada envío e non poñer pegas se hai algunha multa por  ter algún percance persoal ou mecánico que dificultase unha boa estatística en todo o proceso. De todo é responsable o repartidor, un falso autónomo que o pon todo: a furgoneta, a rapidez, a saúde, a responsabilidade ante imprevisibles e ante o posible estropicio ou perda da maquiniña controladora, o seu cordón umbilical como asociado preferente.

Ricky acepta as imposibles condicións do seu traballo incluídas algunhas das máis duras: vender o coche da súa muller para poder meterse na hipoteca para comprar a furgoneta indispensable, abandonar bastante o trato da súa familia e levar unha vida de escravo de si mesmo. Logo de ser un bo empregado nunha das rutas máis difíciles da empresa, chega a aceptar varias multas por serlle imposible chegar a tempo. Chega a facerse cargo, ata, de quedar atrapado en cuantiosas débedas coa súa empresa, entre outras causas, porque o asaltaron uns pandilleiros e rompéronlle a prezada maquina de control. Daquel desencontro quedou magullado físicamente, pero quere seguir cumprindo co encargado da empresa e non pecharse as dubidosas expectativas de tan deshumanizador traballo.

A conversación que ao comezo da película mantén coa súa contratador é antolóxica. O do triunfo persoal e as condicións que implica acábase convertendo en proxecto de vida para todas as horas do día e da semana, ata absorbelo todo. Ningún tipo de dereito se contempla nestes empresarios de si mesmos, ocupados en explotarse para beneficio de terceiros. O seu contrato asociativo descarta todos os dereitos no traballo que, desde finais do século XIX,  se viñeron a recoñecer legalmente nos países desenvolvidos democraticamente. É o que evidencia esta narración de Loach tratando de desmontar a verborrea triunfante en moitos negocios cuxas dimensións tecnolóxicas están ao servizo exclusivo duns poucos, con desprezo absoluto de moitas vidas implicadas. O espectador pode ver como progresividade e explotación poden auxiliarse mutuamente e propiciar que a desigualdade social estea moi ben servida.

A confortable realidade

A literatura, e en particular as súas correntes de realismo, fíxose eco destas contradicións de modo moi explícito. A Historia, a Antropoloxía e a Socioloxía pugnaron por sacar á luz nas súas investigacións os problemas diso derivados. Pero o infantilizante momento actual é infatigable en reducir a actos individuais as relacións sociais contrarias, sen que nada teñan que ver, como causantes ou cómplices, os tempos longos da organización política.

Nese panorama é plenamente actual o realismo fílmico de Loach, certeiro en cuestionar o que como modernidade última  nolo venden de contino. Aínda que vaia ao contraxeito do filibusterismo dos que contan que non é así, que todo é mellor do que parece e que non se pode ser pesimista, que hai que dar esperanza. Nunca faltan os que consideran que sobra todo análise crítica intensa, porque felices debemos sentirnos por poder vivir, dos anos sesenta para acá, tal confortabilidad e “progreso” que é incomparablemete mellor que toda a historia anterior, de pleno “atraso”. O cal, en situacións como as vésperas do 10-N, incita á cidadanía á pasividade, sen nada que gañar e á defensiva fronte a canto poida alterar tan tranquilizadora versión.

Enténdese mellor, deste xeito, que, no debate de máis peso simbólico nestes días pasados, os líderes concurrentes ás eleccións limitáronse a soltar os seus lemas de programa, para botarllos mutuamente en cara, sen afán de diálogo, mentres os problemas reais das persoas quedaban nas pavías. Foi levemente distinto o debate das mulleres, aínda que de segundo nivel. Pero non se entende por que uns e outras deixaron o discurso das cousas concretas -máis simple- aos e as representantes das perspectivas máis ultras, que falaron aos oíntes coma se sentisen os seus problemas toda a vida. E menos se entende como cuestións tan centrais para os cidadáns e cidadás como as reformas laborais, tan relacionados coa desigualdade profunda, apenas lograsen algunha mención. Coma se todo alcanzase a ser tan estupendo para todos que non se puidese tocar, non fóra a estropearse tanto logro histórico. Non ten que ver este novo esencialismo cun caldo de cultivo cultural propio de non fascistas consumistas, propicio a que se desenvolva en plenitude o neofascismo emerxente?

Que o que conta Loach non se viu reflectido cando a maioría dos postos de traballo de agora ten similar perfil ao do protagonista da súa película, é grave. Non o é menos que, na axenda destes comunicadores tan superficiais, nin se mencionou a posible contribución dos sindicatos e folgas de diverso tipo -historicamente vitais para o logro dos dereitos sociais- a que axudasen a recuperalos do crecente deterioro en que se sumiron. Curiosa coincidencia foi, con todo, que Esperanza Aguirre -a que denostaba de cantos profesores se opuxeron ás súas políticas educativas, e que chegou a denunciar aos que inventaron aquela camiseta da marea verde- pase estes días polo xulgado do caso Púnica escudándose na súa ignorancia unha vez máis.

Esperemos que os votantes teñan a inspiración suficiente para superar tan desafortunadas conxuncións astralis e, enderezando os despropósitos, aprestarse a soster unha resistencia que se aventura máis dura, pero imprescindible, desde o 11-N. Haberá moitos muros que saltar, como houbo o de Berlín.

TEMAS: Eleccións 10-N.- Resistencia cultural.- Dereitos sociais e políticos.- Precariedad.- Emprego/desemprego.

Manuel Menor Currás

Madrid, 09.11.2019.

Avaliar/ devaluar, ingredientes do voto

Votar parécese moito ao que fai o profesorado de contino co seu alumnado: é un acto complexo con moitos ingredientes a ter en conta

Das múltiples conexións que a vida económica mantén co sistema educativo e as súas tarefas, a da avaliación é importante. O término “avaliar” veu  substituír, entre nós, ao de “examinar” nos anos oitenta. Sen que en realidade supuxese un cambio cualitativo en canto a que os modos de proceder de mestres e profesores cambiasen de modo substantivo, introducía algúns ingredientes que, co paso do tempo poderían incentivarse e desenvolverse máis a conveniencia.. Nas avaliacións, os ingredientes a ter en conta empezaron a ir máis aló dos coñecementos que unha nota ou cualificación dicía nunha materia. As actitudes do alumnado e as habilidades para interrelacionar saberes e “competencias” supostamente ligadas a distintas materias empezaron a xogar un papel máis explícito a partir da LOE en 2006, ao definir no seu artigo 6.1 que había de entenderse por “currículum educativo”.

Avaliar e ensinar

Segundo os xeitos de “examinar” ou de “avaliar”, o que e o como ensinar quedan condicionados. Non son indiferentes aos modos de entender a educación. Pero a partir do momento en que o esforzo administrativo se centrou en mostrar “a calidade” educativa, avaliar permitiu ter en conta todos ou algúns dos elementos que interveñen na acción de educar. Pode atenderse, por exemplo, ás características individuais de cada alumno ou tan só a se cumpre con determinados estándares xenéricos. Pode advertirse -máis aló do escueto campo de cada asignatura- a parte que teña o centro e a súa organización interna no desenvolvemento das capacidades do alumnado, por formar parte da interacción dos procesos de ensino-aprendizaxe.
Non todos os modos de avaliación son iguais nin son independentes do obxectivo que se persegue, razón esta de fortes discrepancias sobre unhas ou outras probas. Paradigmático é neste sentido o que acontece cos informes PISA que a OCDE practica sistematicamente desde o ano 2000. Aínda que o que á prensa lle adoitan interesar ante todo os datos comparativos entre países, coma se dunha liga de fútbol se tratase, o que se avalia – a bagaxe cultural do alumnado nun momento concreto da súa evolución- só adoita interesar a investigadores cualificados. Admiten diversos enfoques interpretativos, por encima dos estándares estatísticos, e achegan bastante información sobre outros aspectos colateraia que transcenden o que cada colexio ou escola puido darlles, porque esa bagaxe está moi vinculado ao que, desde antes de nacer, cada neno ou nena arrastra herdado da súa contorna socioeconómica. Pese ao cal, os datos de moitas destas avaliacións foron usados publicamente de xeito moi desleal: máis que nada para hostilizar o espazo educativo segundo tendencias opostas e, ata, para potenciar privatizacións do sistema xeral da educación.
Segundo a “calidade educativa” de que se trate -democratizadora ou privatizadora- a avaliación de que se fale preferentemente será eminentemente diferente. En consonancia, hai Consellerías de Educación -e profesores- que, cando din que avalían, devalúan. Este é o motivo polo cal, nos últimos anos, teñen arreciado as críticas contra os modos de avaliación que fan recaer os fallos ou pouca eficiencia no alumnado, e, en gran medida tamén no profesorado. Cando desde o Ministerio de Wert e a súa LOMCE (2013), trataron de xustificar os recortes que fixeron nas prestacións ao ensino público, puxeron o acento, en paralelo, nunha modalidade de avaliación coherente co modelo privatizador que propugnaban. No Libro branco sobre a Profesión Docente que, coordinado por José Antonio Marina, difundiu aquel Ministerio en 2015, ben podían verse as fontes neoliberais de que estaba nutrido, coma se todo o traballo da escola ?e a carreira docente- fosen cuestión exclusiva de emprendemento persoal. Cada cal que se apañara cos escasos medios e recursos dispoñibles, fosen cales fosen os problemas reais de cada espazo escolar.

Exactamente igual que estaba pasando nas grandes empresas, cuxos agresivos sistemas de avaliación da rendibilidade vían medrar os suicidios: “A avaliación mata a educación”, alegaba en 2013 Roger Schank. Esa forma de avaliación, en que se cargaba a culpa dos desaxustes sobre os que tiñan dereito a unha boa educación -e non se lle daban os medios adecuados para levala a cabo-, viña ditada desde o chamado “Consenso de Washington" que, desde a década dos oitenta, marcaba a ortodoxia a seguir modulando políticas sociais acordes cos axustes económicos.

Ken Loach acaba de mostrar na súa última película, Sorry We Missed You, como segue viva a avaliación continua. Unha maquiniña escaneadora controla a actividade dos operarios dunha empresa de reparto; a eficiencia de cada entrega é allea a todo obstáculo que poida xurdirlles; canto non teña que ver coa estatística de puntualidade e cantidade de paquetes que se movan non entra no cómputo de calidade. Cada operario, suxeito empleador de si mesmo, acaba pronto atrapado e, a medida que as outras facetas da súa vida perden sentido pola sobreexplotación, se maquiniza a súa existencia. Devaluada a actividade laboral, devalúase e deprime de inmediato a personalidade dos individuos e o seu desenvolvemento social, en aras da rendibilidade dos investimentos económicos.

Eleccións para avaliar?

Teoricamente, nunhas eleccións xerais, os artgs. 23, 68 e 69 da CE78, e os artgs. 42 e 43 da Lei electoral establecen o dereito dos electores a avaliar o que fagan os partidos políticos e os seus líderes no tempo dunha lexislatura. Neste 10-N, o tempo é máis curto do habitual, apenas desde abril de 2019, e os avaliados veñen afectados xa por unha serie de acontecementos anteriores. A ningún lle sentou ben a rutura do bipartidismo, unha paisaxe en que creceron os partidarios de fórmulas que, por exceso ou por defecto, puxeron en dúbida os límites do que sexa ou non constitucional, con propostas difícilmente encaixables en canto a dereitos civís sobre todo, como é o caso de VOX ou en canto a concepción xeral do Estado, como poidan representar os grupos independentistas.

Mentres, os avaliadores -os 37.000.608 cidadáns con dereito a voto- atópanse, de xeito agudo, no dilema de votar ou non votar. A motivos clásicos para non facelo, poden engadirse nesta ocasión outros moitos nada despreciables. Os demais avaliadores -os que vaian introducir algunha papeleta na urna que lles asignaron- dirimirán parte do que vaia a vir partir do 11 de novembro, cando o previsible é que o panorama de escanos pode volver quedar con dificultades para pactar. De ser así, de novo poderase ver que este xeito de facer política a golpe da avaliacións compulsivas do voto, quédase curta. A partir deste momento, todo queda de novo en mans dos partidos.

O voto non mide o grado de implicación que teñan os elixidos cos problemas dos seus votantes, aínda que debería. Aos estrategas das campañas electorais tampouco lles interesa moito, salvo que salten á prensa contradicións moi flagrantes e, aínda así, tratarán de encubrilas a base de avaliacións negativas dos seus adversarios. Se fose doutro xeito, as campañas terían outro ton de verdade que non teñen. E a partir de que se contabilizaron os votos, o rigor ético queda a mercé do tipo de cultura política que cada parlamentario ou senador entenda que debe desenvolver  para o seu partido.

Os votantes que se tomen os asuntos educativos como referente importante deberían ter en conta, ademais, que nin sequera o que está nos programas é valioso e que hai propostas que contradin os requisitos de unha educación para todos que mereza o cualificativo de digna. Vexan, xa que logo, que entre as noticias do día cinco de novembro, haberá unha alusiva a que se supriman os recortes que impiden esa dignidade universal. Este tipo de cuestións son as que, tras un debate como o do día catro, debería avaliar cada votante e non só un xenérico cáeme ben ou me cae mal… non?

TEMAS: Eleccións 10-N.- Avaliacións educativas.- Avaliacións políticas. Escola pública. Intereses públicos e Estado de Benestar.

Outros posibles obxectivos de turistificación?

Non é previsible que a caída de Thomas Coock obrigue a reformular a “industria turística”. A autoestima está ben disposta para que se amplíe a súa dimensión.

Francisco Jurdao foi, desde Mixas, pionero no estudo crítico do turismo español. Cando presentou a súa tese sobre La España en venta (1979), atendendo aos cambios de propiedade nos terreos agrícolas que estaba xerando o turismo residencial denunciaba como o aparente enriquecimiento que supoñían unhas vendas por encima dos estándares ao uso entre campesiños, producía novas formas de dependencia. Os fillos dos que venderan xa eran subalternos nos hoteis que copaban a costa. Algúns anos máis tarde, entre finais dos oitenta e comezos dos noventa, volveu ocuparse do fenómeno que estaba transformando a xeografía humana do mundo. O crecente tempo de lecer, os turistas en masa e a rapidez do avión estaban afianzando a Palma de Mallorca, Torremolinos ou Benidorm como o último desenvolvemento turístico periférico das cidades industriais europeas. Jurdao reuniu nunha serie de libros Los mitos del turismo, Anfitriones e invitados, La horda dorada. El idiota que viaja, Turismo: pasaporte al desarrollo...- unha colección de artigos e monografías de sociólogos e antropólogos internacionais que analizaban con trazo minucioso os múltiples tópicos que circulaban, desde facía tempo, para xustificar esta modalidade de negocio. Hipótese principal da colección “Turismo y sociedad” era que, na práctica, viña ser unha fórmula neocolonial na que o país destinatario dos “paquetes turísticos” ordinarios poñía practicamente o concernente ao territorio -e algo de cor local-, mentres o Tour operator levábase a parte do león no reparto de beneficios.

Viaxar e ser turista

A acumulación de exemplos concretos do turismo mundial, analizados por aqueles expertos, unida a unha historia minuciosa da evolución do turismo internacional desde que o pionero Thomas Cook aproveitase a expansión do ferrocarril para masificar en serie viaxes que, ata 1841, eran privilexio aristocrático de moi poucos, non só fixo visible a diferenza radical entre “viaxar” e “ser turista”. Tamén sementaba a dúbida sobre a viabilidade de fiar en exceso a economía dun país ou dun territorio a esta “industria” que, na súa xenética, levaba moitos ingredientes de fraxilidade estrutural. Que outras áreas do Mediterráneo tivesen máis ou menos paz, sempre condicionou o florecemento do masivo urbanismo litoral que, do Norte ao Sur do Mediterráneo español se impulsou de xeito acelerado desde os anos de Manuel Fraga en Turismo (1962-1969). Que en moitas haxa edificios e urbanizacións que non deberon terse construído por risco de inundación , tampouco é alleo. Como non o é que, en lugares particularmente dedicados ao lecer turístico, o desigual uso desproporcionado aos recursos hídricos, engada a todo o derivado do cambio climático outro sinal de inquietude. Pero, sobre todo, o que se evidenciou estes días é que os intereses dos promotores deste negocio poden ser moi dispares dos de quen naceron e viven no territorio, descoñecidos tamén para quen, ao comprar un “paquete” de vacacións, só pensan nos pracenteiros días que contrataron añorando unha infancia desinhibida.

A creba da empresa inglesa Thomas Cook -como a de calquera outra con centos de miles de clientes-, será agora analizada polo paro que trouxo a miles de empregados, por centos de hoteis e a compañías aéreas. Responsables gobernamentais, cadeas hoteleiras e provedores diversos entrarán, por motivos complementarios, a ver que poidan ou deban facer en circunstancia tan nefasta, xeradora de débedas a terceiros. É de imaxinar, igualmente, que, en zonas turísticas distintas da mediterránea e canaria, onde Cook operaba principalmente, tamén reconsideren a súa propia situación, máis ou menos dependente de operadores alleos.

Neocolonialismo

En 1991, en La horda dorada, Louis Tourner e John Nash xa advertían de varios inconvenientes desta “industria”. O primeiro, segundo estes autores, xa estaría afectando por entón, en EEUU, á deslocalización das industrias produtivas do Norte cara a áreas máis amables e turísticas do Sur, o que causaría “o declive e estancamento” daquelas. É discutible que así sexa, polo menos como factor determinante. Pero este factor non é alleo á cultura de baleirado do interior peninsular español, que empezou paralelo ao do masivo fluxo turístico de praia. O segundo consistiría en que o desenvolvemento das pracenteiras periferias do turismo supoñían un “importante” paso, “equivalente por completo -dicían- á expansión do imperialismo” durante o século XIX. Esperemos que, en caso de debacle económica como a de Cook, non sobreveña nas áreas de masificación turística española o mesmo arrasamento que aconteceu no Terceiro mundo, particularmente o africano. E o terceiro dos inconvenientes que sinalaban, claramente pesimista, incidía en que “o turismo internacional é como a imaxe inversa do rei Midas, por tratarse dun instrumento destinado á destrución de todo aquilo que efectivamente teña certa beleza”. Tamén é discutible esta apreciación, pero non é estraña ao que sosteñen, en cidades moi xentrificadas e moi turísticas, os afectados pola ruidosa invasión das súas rúas e prazas, espazos públicos e cafés, museos e lugares emblemáticos e, de engadido, nas propias casas onde habitan.

A rápida turistificación española é tan potente que, en 2018, achegou á economía 190.090 millóns de Euros e supuxo, en agosto de 2019, o 15%do emprego. Seguramente non é o mellor momento para repensar a nosa cultura do lecer e o que supoña, a título individual e como país. As previsións electorais para o 10-N, nunha situación política e económica internacional tan inestable como a presente, non o fai propicio. Máis recomendable parece a non mudanza de criterio que -con intención nada secular- recomendaba Ignacio de Loyola para tempos de tribulación. No entanto, a sociedade española deberá pararse a reflexionar, nalgunha outra circunstancia máis propicia -e máis pronto que tarde-, sobre as debilidades desta actividade tan preeminente, sometida a un moi aleatorio vaivén coxuntural e fundada nunha rendibilidade baseada, en xeral, en man de obra barata. Sobre todo porque, ao común dos cidadáns, esta crecente servidume periférica lles lastra á baixa moitos outros aspectos importantes da súa vida colectiva e exerce de ominoso imán entre os máis novos. Non pouco turbador é, ademais, que en moitos programas políticos -novos e non tan novos- se crea que o cambio de tendencia produtiva vai vir regalado, á marxe dunha boa educación para todos. Aspiran a que uns poucos a teñan selecta, mentres os outros se han de contentar, como moito, cunha escolarización débil para alimentar traballos de pouca esixencia. Con menos inxenuidade que a que Berlanga fixo que mostrasen en 1953 os paisanos de Bienvenido Mr. Marshall, esta “calidade” reproduce os requirimentos do turismo hexemónico que en España promoveron os asociados de Tomás Coock, de similar cariz que os do xigantesco megacomplexo de xogo que alentaba, en 2012, Esperanza Aguirre para Alcorcón. Se revisan a actitude que, neste comezo de curso, estiveron adoptando os sucesores desta muller respecto ao CEIP Montelindo, de Bustarviejo, verán a adicción que teñen a este modelo de educación. Desde aquel “tamayazo” de 2003, non pararon con talfixación, apta, ao parecer, para ter votantes.

TEMAS: Industria turística. Turistificación. Thomas Coock. España en venta. Eleccións 10-N.

Manuel Menor Currás

Madrid, 02.10.2019

Que pasa coas andoriñas e os pardais?

Coincide a dúbida con problemas serios noutros hábitats básicos: a Terra berra pola súa atmosfera limpa, chove moi duramente, o ecosistema político é fráxil.

Despois dos graves danos causados por unha DANA (Depresión Illada en Niveis altos ou “Pinga fría”) en diversas áreas da costa mediterránea ou no Leste de Madrid, as noticias sobre cuestións climáticas acadan presenza significativa. As protestas mundiais da xente máis nova, o propio cumio da ONU entre os días 21 e 23, algúns posicionamientos sindicais, ou a decisión alemá de destinar unha cuantiosa cantidade de recursos a frear o quecemento  global, son indicios de que os problemas ambientais sensibilizan ao gran público, máis aló dos grupos e persoas ás que estes problemas da Terra común veñen preocupando desde fai moito.

Ornitoloxía

Das pluriformes expresións que a erosión crecente do medio climático está mostrando cada vez máis preto das nosas vidas, a repercusión nas aves é cada vez máis preocupante. Non só polo que representa nos hábitos aprenidos desde nenos, senón tamén polas repercusións que xa ten noutros aspectos da nosa vida, en que interveñen a flora e outros animais de diverso interese. Hai cinco anos, Miguel Ángel Criado alertaba dicindo que “non volverán as escuras andoriñas”. O que observara Bécquer como habitual no comportamento cíclico da Natureza empezaba a non ser posible, polo menos coa intensidade e regularidade con que acontecía nos tempos do poeta, antes de 1870. O que agora volve advertir Miguel Ángel, a 19.09.2019, confirma aqueles augurios: imos “cara a un mundo sen paxaros”. A alerta segue e aumenta en intensidade, na medida en que o volume de especies que foron abundantes ao noso ao redor está diminuíndo ante os nosos ollos. O fenómeno, global, está sendo detectado claramente con instrumentos técnicos de última xeración.

O que pasa cos asuntos ornitolóxicos garda similitudes co que advirten os estudos demoscópicos de opinión política. O ecosistema en que se moven as expectativas dos votantes españois, en liñas xerais similar ao que se detecta en EEUU ou en moitos países de Europa, parece estar ante cambios potentes. Os modos de votar que mostraron os americanos na elección de Trump e as inclinacións dos ingleses respecto ao Brexit xa han ter abundante repercusión noutros países de Europa e, en non pouca medida, tamén nas anteriores eleccións españolas do 28 de abril.

Eleccións

A cuestión é, agora, en que medida determinarán as do 10 de novembro, cando o cansazo, enchenta e o aburrimiento do visto, entrevisto e adiviñado nestes cinco meses últimos  minou a confianza dos votantes nos líderes que, de xeito evidente, repetirán candidatura. Moitos españois xa non durmiron ben porque a xestión e os xestos -máis preocupados polo tacticismo, pola imaxe nas Redes e moi probablemente por cuestións estrictamente persoais- non só mostraron pouca madureza, senón tamén a obsesión por ter a exclusiva do mesmo horizonte: non afastarse do centro. Ese hábitat confortable que todos anceian, un ecosistema mornamente pechado na mansa tranquilidade, inimigo de cambios sensibles e imposible de soster sen virar constantemente cara á dereita, é o orgullo que levou a Pedro Sánchez a desistir de alianzas coa súa propia esquerda. Veremos que pasa con esta decisión, máis atenta a non contaminar unha imaxe que a solucionar os problemas que ten a maior parte da xente.
De aquí á data das urnas ben pode pasar o que non calculan en Ferraz. Que pode haber moita abstención de potenciais votantes, e que esta favoreza especialmente á dereita, é unha posibilidade, á que din non temer. Que moitos voten en branco, para mostrar o seu descontento con quen non fixeron o traballo que debían cos votos logrados nas eleccións anteriores, tamén poida que suceda. Non é fácil adiviñar -aínda coas máis finas análises estatísticas provincia a provincia- cantos van optar polo un ou polo outro, por máis que haxa unha maioría de votantes que, fieis ao que estimaron no mes de abril, repitan o voto de entón. Doutra banda, a forza que poida ter nos votantes de dereitas, o aterse ás caricaturas que se están mostrando dos líderes dunha suposta esquerda, desde o PSOE a todo o restante espectro, é impredicible. Tampouco é fiable o clima que, co recordo da famosa foto do trifásico daquela manifestación de Colón, poida alentarse nos votantes do PSOE, Podemos, Compromís ou similares. Os modos de expresar o descontento ou a conformidade son moitos e, como no mundo dos negocios, moi cambiantes e pegadizos. O darse de baixa para que non che chegue propaganda electoral á caixa do correo é interesante, pero non é decisivo o seu signo.
De momento, o hábitat político é moi inestable e fácilmente empeorable. Téñanse en conta problemas tan serios como o xuízo do 1-Ou, o propio Brexit ou os movementos estratéxicos de Trump en Oriente Medio e fronte a China. Non se esqueza tampouco que hai problemas pendentes, de andar por casa, aos que se segue atendendo basicamente cos Orzamentos de Montoro aínda. Calquera que estea pendente dalgún tratamento sanitario de importancia pódeo palpar nas súas propias carnes. E se de engadido ha atender a custos como os que, desde 2012, contraveñen a igualdade nos estudos universitarios, estará farto de ver que os grupos de rendas máis baixas, por moitas razóns que lles dean, non entendan que teñan que pagar o que non teñen porque lles dificultaron o acceso á bolsa que puidese paliar ou solucionar o problema.

Biotopos

En correspondencia aos problemas globais da biosfera, o ecosistema sanitario, o ecosistema político e o ecosistema educativo parecen acordes en facernos máis pesimista a vida individual e colectiva: a convivencia enrarécese cada día un pouco máis. Antigamente, cando a postguerra, o clima cultural imperante pretendía que todo fose vontade de Deus. Pese á fame, aínda as andoriñas ían e viñan cada ano, “a colgar os seus niños” no noso balcón, e, como Bécquer, os nenos confiaban en que “outra vez coas ás nos seus cristais xogando volverán”. Hoxe -cando moitos xa non teñen esa experiencia- tratan de que todo o xustifique a centrista liberdade do Mercado. Adiantados seus como Vox aventuran cos seus xestos de propaganda e griterío o bo arranxo dos danos que produce. Negan, por exemplo, a violencia de xénero e, reclamando a través de Faite oír o chamado “Pin parental”, indican ao mundo educativo o recurso para que todo patriarca que se precie se libere de frustracións sen conto. ¡Atentos!

TEMAS: Eleccións 10-N. Ecosistemas. Ornitoloxía. Cambio climático. Centrismo político.

Manuel Menor Currás

Madrid, 21.09.2019