Mediado este mes de xullo, non é fácil saber se a alguén lle interesa a verdade

Moitas institucións, incluídas as de carácter culturalmente máis sacralizado, seguen perdendo prestixio.

Parece que foi Silvio Berlusconi quen, despois de tantos escándalos e casos xudiciais con procedementos arquivados, quen se fixo a pregunta: “Pero é que interésalle a alguén a verdade?” Logrou o seu éxito político a pesar de corrupcións coñecidas e supostas, mediante o control dunha boa parte da prensa italiana, con que calou á oposición e sostivo un inmobilismo clientelista que, contrapoñendo o anticomunismo ao comunismo -esquema clásico en Italia desde a IIªGM-, permitiu saltarse a lexislación común do Estado. Como actor principal dese xoguete escénico, manexou ao seu gusto os códigos da honra e pertenza clientelar, a repartición de privilexios aos amigos, o truco do medo para quedar fóra e o do resentimento doutros adversarios.

Le Lionel, ayant faime, se jette sur l´antilope. Henri Rousseau (1898-1905)

O recordo de Berlusconi no presente español suscítano ingredientes cuxa semellanza suxire preguntarse quen manexa os fíos da tremoia en que se escenifica a calidade democrática. Actores que saen a escena todos os días por razón da súa representatividade parecen malas copias do expresidente italiano, e outros cumpren como comparsas. Vese mellor se se observa a conxunción da secuencia de casos xudiciais, a súa expresión nos medios, e a disposición instrumental e operativa das investigacións que conlevan. O cronograma resultante, ademais dos asuntos en marcha, mostra os retardados e os que xa pasaron rápidos por xulgados de prestancia -como o caso do irmán de Pedro Sánchez-, e indican razóns e ritmos de acción e reacción tan significativos que fan dubidar da súa ecuanimidade. Por encima do que digan os máis directamente afectados -sempre pro domo sua e co “e ti máis” na boca-, non é fácil establecer, máis aló da sospeita, que estea a dicirse realmente, sobre todo cando -aínda que a selección española de fútbol estea a dar ocasións de euforia colectiva- o ético e o legal non van parellos.

O certo, en todo caso, é que a acción obxectiva dos gobernos no benestar cidadán queda difusa, e moi retardada polo cinto de castidade que lle puxo a prensa conservadora á información destes asuntos. Esta medida hixiénica preserva aos lectores de ver pecados da dereita e ultradereita, e sinala mil sospeitas sobre a honra da esquerda e os seus progresismos, unha situación que produce todo tipo de dúbidas cada vez que se pronuncian en directo os líderes. Cridos como están de ser os amos da verdade e do ben -calidades intrínsecas do “ser” dos asuntos-, canto non digan eles é pura invención de “os malos”, pervertidos para xerar desorde, trampas e sortilexios que fagan vivir a todos e todas na mentira. Os espectadores ven, igual que nas películas do Oeste, que entre os bos e os malos desta guerra maniquea sempre gañan ”os nosos”, e que na secuencia da realidade, sós ante o perigo como Gary Cooper en 1952, pásano francamente mal como lle sucedía a Grace Kelly.

Dúbidas e máis dúbidas

A estas alturas, vendo o regodeo vacacional dalgúns xuíces nas súas investigacións, cada día máis reorientadas á “limpeza de sangue”, é loable que na contorna de Ayuso nunca suceda nada fóra do que corresponde ao seu noivo ou o seu xefe de gabinete no guión. Sempre virtuosos e xente de ben, como Rajoy, home “ben intencionado”, erixido en xuíz de primacías nacionais francesas, ou como Feijóo, excelso en vixiar un paro que non lle inclúa. Estas confluencias , proclives a soster aspiracións de poder, veñen demostrar que ás calidades do “ser” -que explicaba o neoescolasticismo obrigatorio da Introdución á Filosofía, de Millás Puelles- cústelles estar vinculadas a “a verdade” e “ao ben”. É case imposible xa ligalo a “o belo”- como tamén se lle adscribía- e non parece que “ens , bonum, verum et bellum convertuntur”, é dicir, que se non son intercambiables, como lle conviña a unha Teoloxía en que “os transcendentais do ser” eran fundamento permanente de racionalidade, menos parece que o continxente ben destes líderes sexa o pertinente .

O citado libro de Filosofía, desde 1955 -en que se editou por primeira vez, e en Comúns de Letras era practicamente obrigatorio-, alcanzou no  2000 a 15ª edición. Quen tivo que lelo porque entraba no currículo dos seus estudos, e quen non o necesitaron ou adoptaron outra hipótese sobre os usos da filosofía aristotélica de que se apropiou o tomismo, son propicios a entender que o que daquela cultura transcende cando oen ou observan aos seus líderes políticos, faga dubidar, mesmo aos máis adeptos, das institucións comúns que controlan ou a que aspiran. E a súa dúbida crece cando paran a oír ou ler o que din dos seus adversarios. Cabe deducir, pois, que como nalgunhas fatigas neurolóxicas en que hai síntomas de debilidade, parálise, tremores, dores de cabeza recorrentes e alteracións sensoriais, o parlamentarismo democrático sofre esquizofrenia. Este cansazo ciclotímico acrecéntano, ademais, cantos queren seguir exercendo como “eminencia gris” -que dicía Bourdieu- e activan a ansiedade do espírito clerical para intervir en asuntos comúns como a educación ou os dereitos e liberdades constitucionais. Aproveitando unha pulsión xeral dos humanos cara ao sacro, acollen estes asuntos á vontade de Deus e mesmo preservan como “pecado” posibles delitos e infraccións civís; cando se agudiza a contradición entre o encomendado á conciencia relixiosa e o Código penal , e os seus propios fieis esixen reparación, dilatan procedementos que -independentemente dunha  moral privada- cumpran a lei común.

O cinismo de tantos actores políticos dana a todos os cidadáns, fartos de ver excepcións privilexiadas en quen non teñen empacho en buscarse atallos partidistas, ou lideran confesionalismos que non pagan impostos e, acollidos a subvencións e exencións, non paran de facer crecer  as súas posesións no Rexistro da Propiedade. Desde a CE78, estas maquinaciones intrigantes creceron e cabe preguntarse con Berlusconi se a alguén lle interesa a verdade ou o ben democrático. Abraham, ante o malhumor de Yahvé con Sodoma e Gomorra, non atopou suficientes xustos para impedir o castigo (Xen. 18, 20-33), e cabe preguntarse -como exercicio deste caderno de verán-  cantos aposten polo futuro da democracia española.

TEMAS: Democracia.- Constitucionalismo.- Privado/Público.- Ética e Política. División de poderes.

MMC (Madrid: 15.07.2026).