As Bolsas inquiétanse polo que pasa no interior de Irán

A guerra nese patio non ofrece confianza ás transaccións, especialmente ás de carácter enerxético, vitais no mundo.

Carlos Bousoño, irónico, escribía en 1947 que “Os ríos van á mar/o mar ás praias de moda/de maneira que o mundo está ben feito./ Sobre esta cuestión non pode discutirse. Mais se alguén/quixese alzar a súa voz contra o aserto,/tapar a boca coa proba máis firme: o xeneral…/. A “orde nas filas” a que aludía, e “a boa man” que tivera para facer o que fixera, e “a harmonía preestablecida” para facelo, non o levaban a dicir que, “en xeral”, as praias todas deste mundo eran suficientes para bañarse “no máis xeral xúbilo do Xeneral en Xefe ”. Mutatis mutandis -que adoitaba dicirse para cambiar a temporalidade do que se conta- non parece que cambiasen tanto. A tentación é dicir que non pasou nada desde entón, e que todo segue aí. En 2026, en pleno marzo, o comandante en xefe americano aparece como o xendarme dunha orde en que o mundo debería ser outro, pero o seu empeño en que o sexa non ten “boa man”; só logra que as praias de medio mundo sexan máis perigosas.

Kermesse. Maruja Mallo, 1928. Centro de Arte Reina Sofía.

A que fora berce cultural do mundo occidental, sometida a cursilería imperial, repite unha indignidade de mortaldade silandeira que, sen pausa nin concerto, non cesa de mover trens que atravesan a noite, medio furtivos, repletos de nenos, mulleres e persoas que desde Palestina, Beirut, Teherán, Abu Dabi e outros países do Golfo Pérsico, reviven Treblinka e Auschwitz, Berlín e Dresde, aos fuxidos de Guernica , a “desbandá”de Málaga , e aos  despavoridos de Benasal, Ares do Maestre, Vilar de Cans e Albocácer, no Maestrazgo. Aquelas probas de precisión para a Lexión Cóndor xa non cesaron; as cidades alemás -en que os aliados combinaron fósforo e metralla para destruír mellor gran parte das de Europa Central- e unha boa parte de Londres quedaron moi tocadas. Pero, Hiroshima e Nagasaki sinalaron fitos novos para un terror que, en Corea e Vietnam, e nos masacres do Congo, Uganda e Ruanda, non cesaron de ser paradigma de nova orde imperial en Sudamérica, e en sucesivas batallas nunhas ou outras cidades dese non ben chamado “Oriente Medio”. Mesmo, nas violentas maneiras de operar a policía en tantas partes de EEUU, ÍCEOS (forzas de inmigración) de Trump actúan coma se as raíces do mal cainita –o personaxe da Biblia que matou o seu irmán-, rexuvenecesen unha vez máis.

Este clamor por unha crueldade renovada contra Irán -e a súa área de influencia-, artillada con mísiles, drons e avións de última xeración, máis aceirados e rápidos que antes, máis dixitalizados polos seus fabricantes para que as bombas caian certeiras sobre obxectivos prefixados, concita neste momento moito bandeiras, patrias e paladíns feroces. Invasores e depredadores do que é doutros, forman compactas filas, ordenadas en escuadras que comandan mentes cuadriculadas, pechadas a toda razón que non sexa a da nova orde imperial. Ata nos Parlamentos discútese, con palabras duras como pedras, se convén ou non poñerse ao lado do máis forte, empeñado en impoñer a súa lei arbitraria. Os seus “intereses”, amoldados ao que diga o novo “Rey sol”, fano sentir como o emperador de canto se mova no mundo, coidadoso de que os seus negocios crezan ao ritmo cambiante das súas previsións nunha guerra da que tan ben di que “está case terminada” como que “non parará” ata acabar co potencial bélico dos aiatolás. O máis contento é, Netanyahu, o seu Grigori Rasputín particular, que trata de cumprir a misión que se arroga de lograr, cal novo Saúl, que a “terra prometida” alcance, caia quen caia, a súa máxima extensión e influencia nesa área cobizada en toda a Historia.

Confianza?

Ao resto de vasallos, empézaos a inquedar. Se non polos principios que están en xogo -Dereitos Humanos, Dereito Internacional, fundamentos e Estado de Benestar da UE, e supostos avances no concerto multilateral dos pobos-, polo menos, porque o comercio, o do gas e do petróleo, tan determinantes nos hábitos produtivos e relacionales da vida cotiá da xente, non aguanta ben tanta violencia. Tampouco a vida democrática e as eleccións, inminentes para o propio candidato a emperador neste arriscado xogo. A confianza é fundamental segundo a Bolsa, e na nova orde que quere impoñer o suposto soberano absoluto desde a Casa Branca, implica excesiva “desorde”. Por máis que queira parecer lúcido con tanto poder concentrado nas súas mans, o seu desprezo a canto desde o final da IIGM constituíu “a vella orde” -como lle chama a súa fámula Von der Leyen- asoma cataclismos nas gasolineiras, nos fertilizantes e prezos do gasóleo agrícola, e unha cadea de causas e efectos interminable para quen quere cambiar o pasado para comandando o futuro. Coma se dun conto se tratase, os garavanzos e as patacas, o queixo e a manteiga, o leite e os tomates, pronto repercutirán nas bolsas de compra este imperialismo tramposo.

En canto ao Dereito Internacional e os Dereitos Humanos, unha arma de destrución de neuronas xa está en marcha entre cantos seguen esta exasperada serie televisada. Se Alberti xa sentenciaba en 1941 que “a pomba se equivocaba”, e que no canto de ir ao norte fora ao Sur confundindo mar con ceo, trigo con auga, e noite con mañá, desnortados parecidos romperon a suposta unidade en política exterior; a parcialidade partidista do conservadurismo, reservona no seu, culpa polo si ou polo non ao Gobierno. Estes patriotas , inmisericordes co “non á guerra” non queren -como en 1990 e 2003, sobre todo- que sexa o ideario de todos. Non nos espanta, con todo, que poida vir tras a data de caducidade á “vella orde”, cuxa Declaración de Dereitos tanto custou redactar en 1947. Quéirase ou non -pois o baleiro non existe en política-, o colonialismo que debuxa a man do Comandante en Xefe americano, exhibe unha soidade única ante a que deban desfilar sumisos, coas súas bandeiras e estandartes humillados porque, como certificaba Jorge Manrique, os ríos sigan indo “dar á mar, que é o morrer”. 

TEMAS: Dereito Internacional.- Dereitos Humanos.- Economía de Guerra e posguerra.- Imperialismo.- Estratexias xeopolíticas.

MMC (10.03.2026)

A IA é un gran reto de futuro para o sistema escolar

As súas prestacións son unha grande ocasión para desterrar abandonos e desidias causantes dun vello “mal de escola”.

 

A acumulación de informes e tristezas burocráticas, que Remedios Zafra empezou a poñer en evidencia en 2017, desde a súa análise do Entusiasmo ou Precariedade e traballo na era dixital, axuda a observar os seus reflexos no sistema educativo. Sobre todo, se se lembra que a súa debilidade xa era notable antes de que o trumpismo de Elon Musk e asociados, como Zukerberg ou Pável Dúrov, completasen un círculo que Dante podía poñer no Inferno. A historia escolar xa acumulara unha longa tradición de violencias censoras sobre supostos desvaríos cognitivos da doxa e, en especial, sobre quen entendese que “ensinar” implicaba “educar”, “liberar” e verbos afíns á autonomía persoal. No periplo educador, os pasos intermedios do basto e o sutil produciron control, obediencias cómplices e unha desmemoria de constantes neglixencias silenciosas. Proba relevante é que, no que incumbe a unha educación común, as limitacións que había antes da Constitución de Cádiz, acomodaron no seu articulado a exclusiva doutrinal de la Iglesia Católica, de modo que ler, escribir e contar reflectisen a súa verdade única. En 1851, o Concordato determinou ese mesmo horizonte á Lei Moyano en 1857 e, desde 1953, alcanzou a condicionar, en 1979, o panorama que ten hoxe enmarcado en continuidades limitantes das políticas educativas.

O único momento histórico en que o Estado asumiu autónomo un compromiso serio coa educación de todos foi o da CE31, que apenas durou cinco anos. Desde 1936, un peculiar dereito educativo apartou ás/os estudantes “selectos” da desidia con que a escola pública -cando a había- limitaba as capacidades dos demais. En 1957, a doutrina oficial aseguraba que, fronte a “as doutrinas subversivas” do “ser tradicional dos españois”, “o Nacionalsindicalismo” edificara “un sistema orgánico sobre o campo escombrado da realidade nacional”. Despois da Transición, a xestión do artg. 27 da CE78 -que debería fortalecer a equidade educativa- deu pé aos partidarios da súa fraxilidade para continuar tendo moito predicamento, de modo que conxuntar a súa “universalidade” e “liberdade” segue sendo confuso. Os vellos acordos, en combinación con beneficios económicos contables, colonizan a Educación e impiden que a Administración pública constrúa unha “casa educadora común”, en que todos poidan “habitar” e “ser” cidadáns.

Durante este tempo, a entrada das TIC nos circuítos educativos foi a máis desde os anos oitenta e, sen corrixir a sempre incompleta atención a un amplo sector do alumnado, ademais de reproducir inequidade, expón novos problemas. A posibilidade dos candidatos a docentes para formarse individualmente on-line  é un negocio que copan fondos de capital risco e, sen que a súa eficiencia se vincule á convivencia de todos, esta tecnocracia acurta o aprecio á educación común. Doutra banda, a existencia de políticas e políticos para quen esta educación de todos non está entre as súas ambicións, favorece que a información, grazas á IA, poida subverter mellor as calidades que debería ter. A imparable presenza das plataformas dixitais quere rendibilizar os seus algoritmos e xera unha alienante inseguridade -parecida á do Internet mutante-, en que a crecente robotización das actividades produtivas precariza o valor das aulas para cantos interaccionan nelas. Docentes e alumnos xa experimentaron durante a pandemia unha híbrida comunicación dixital que fixo sospeitar que, no canto de profesores, poderían ser máis útiles, por máis baratos, os dispositivos tecnolóxicos. Moi turbadora é igualmente a saturación que, con Fake news, memes e incitacións ao copieteo do curta e pega, ou supostos divertimentos -a conta de inocentes- poboan situacións disruptivas dun traballo escolar coherente e valioso. O adestramento dos algoritmos pode abrigar tendencias pouco favorables á xustiza social, ao funcionamento democrático e á simple convivencia; na Rede, incluso o odio, como informa MUNDIARIO, pretende aproveitar o suposto anonimato para facer dano. Son moitas, por tanto, as frontes que a IA abre, na escola, á súa obrigada presenza no currículo e, sobre todo, nas metodoloxías apropiadas para aproveitar a multiplicidade informativa que propicia. Prohibila é poñer portas ao campo, e formar docentes que só “bancaricen” saberes é contradicir a deontoloxía profesional que os capacite para xestionar que o alumnado aprenda a construír coñecemento desde a pluralidade cognitiva e actitudinal.

 Un espazo de todos?

A IA e os móbiles son unha oportunidade para revisar a fondo as esixencias que unha escola valiosa debe ter. Desde os anos cincuenta -sen contar os anteriores-, a gran cuestión escolar en España sempre foi que unha crecente “liberdade” de centros, individualista e competitiva, contradixo a equidade do dereito a unha digna educación. Lograda a escolarización universal, a robotización informativa con que traballa a IA é ambigua, e sería lamentable que fortalecese a idea de que todo o alumnado padece o Mal de escola, que dicía Pennac. Hoxe non é de todos, nin para todos; non cobre as necesidades de boa parte do alumnado, nin o capacita para moverse con igualdade de partida na ruda engrenaxe relacional e laboral. As leis orzamentarias seguen sen estar de parte da súa equidade, e a atención a unha escola pública -que ás veces se demanda blindar- é “residual” fronte ao crecente peso da privada e concertada. Se o sistema xa era alérxico a “todos” os educandos, a recente interferencia da IA no seu hábitat anima a múltiples axentes económicos, culturais e políticos, a ampliar os acenos dunha privacidade segregadora. Unha maior exclusión externa –unida á non corrixida internamente en moito centros- debilita, máis aínda, o criterio do xusto e inxusto que rexe o dereito cidadán a unha educación digna.

Conxuntar vontades para coidar qué debe ser educar hoxe e cómo facelo expón unha ética universal que o trumpismo -moi militante en España- non propicia. Os señores dos medios de produción, que sempre dispuxeron de medios para involucionismos, teñen o seu mellor cómplice hoxe na anfibolóxica presenza da IA en móbiles e aparellos dixitais, que fan accesible pasar da información ao coñecemento, pero tamén embaucan e distraen na mentira. Cando nos levaban de excursión e cantabamos Montañas nevadas, o espectro de “o normal” non cambiaba aínda que cantásemos: Imos contar mentiras, tralará. De modo parecido, a “normalidade” destes útiles electrónicos pode ser unha trampa para que o sistema educativo sexa de todos. Se non se atende á sutil influencia dos seus dominios, mutilará máis o dereito a unha “boa educación”; resentirase a solidariedade cos outros e co medio. A “universalidade” educativa, se falsifica a “liberdade” escolar e dixital, seguirá sendo -entre moita palabrería- a Cidade ausente de que falaba María Zambrano en 1928: “todo son alí puntos de partida, problemas para a mirada”, os ollos só “a soñan”, aínda que estea no intelecto “en presenza ideal, chea de graza”.

TEMAS: IA e educación.- Liberdade escolar.- Universalidade educativa.- Dereito á Educación.- Educación común.

MMC (10.03.2026)

O “terrible” é que “o lado correcto da Historia” estea en debate

Se se subestiman ou desprezan os Dereitos Humanos, os significados de “ o correcto” adoitan ser inxustos.

Do xuízo que prime, varía o valor das decisións que se adopten ante todo tipo de conflitos. Pronunciarse ante incertezas e inconvenientes implica dúbidas, e a miúdo reaccións “terribles” dos demais, acordes coas súas propias conveniencias. Case sempre é obsceno o moi acomodaticio xuízo, supostamente imparcial, dos equidistantes; para non enfadar. esperan a ver cal das partes en litixio se impón, e entón din: “Xa o dicía eu”.

O arcanxo San Miguel vencenco ao demo. Luisa Roldal, 1692. Museo das Coleccións Reais.

Neste momento de grave crise internacional, as disparidades que, sobre o lado correcto da Historia, mostran os partidos políticos españois replica as que vive a diario cada cidadán na súa contorna laboral e, probablemente, tamén no seu propio círculo familiar, onde a asiduidade do trato, as reunións festivas e apoios mutuos, vense condicionadas por prexuízos que se foron asentando. Ese posicionamento sempre vai asociado a como se puido construír a adaptación á realidade social, onde normas de conduta, urbanidade e moral, herdanza do lugar e costumes vehicularon desde a infancia unha complexa interacción co medio. Onde crece e se educa cada persoa, rexen criterios culturais do que está ben e está mal: a forza das relacións contraídas condiciona o ben visto. Esa normalidade de “o correcto”, tan tratada no realismo do século XIX, subxace en case todo testemuño literario, como analizou Álvarez-Uría en: Socioloxía e Literatura: dous observatorios da vida social (2022). É evidente, igualmente, en historias como a dos Corleone no Padriño, triloxía onde Scorsese mostrou, desde a primeira parte en 1972 , á terceira de 1990, unha paternalista saga de “honorables ”, en que Michael, o último, trata de lexitimar “o correcto” do clientelismo mafioso dos seus negocios no medio dun baño de sangue.

O criterio de “o correcto”

Para xulgar se teñen razón quen acusa ao Gobierno de Sánchez de non estar do “lado correcto da Historia” neste momento do conflito provocado en Irán por EEUU-Israel, deberían explicalo. Non sexa que “o correcto”, ocultando o “incorrecto” Cumio dos Azores -e a desfeita que xerou en Iraq-, pretenda recrearse co beneficio logrado en dous días polas empresas gasísticas americanas á conta do IBEX español e as Bolsas europeas. Como en todas as guerras, é habitual sumar á loxística militar unha opinión pública que sexa favorable a usala valéndose dos medios de comunicación. Agora máis, pois a globalización de intereses económicos non deixa a ninguén alleo. Dada a guerra de intereses, ten lóxica que as opinións estean divididas, pero máis a ten pescudar que sexa “o correcto” nesta etapa da Historia. Como en calquera outra , as formulacións concretas da política, por moi rendibles que poidan ser para algúns, poden ser gravemente inxustas para outros. En boa ética política, non vale un tipo de “corrección” ou Xustiza en que os dereitos dunha parte -con todas as súas particularidades- sexan minorizados, asoballados e soxulgados aos intereses e conveniencias doutros. Hammurabi xa se adiantou, na próxima terra de Babilonia, a que o seu Código, moi rudimentario, regulase no s. XVIII a.C. certa igualdade de trato entre discrepantes.

Se no século XVI a Escola de Salamanca empezou a cuestionar no Occidente cristián o dereito absoluto que tiñan os privilexiados do feudalismo para exercer a escravitude, o machismo ou a usurpación de terras e facendas dentro e fóra de Europa, a Declaración de Independencia dos actual EEUU en Virginia veu proclamar, en 1776, que “todos os homes son por natureza igualmente libres e independentes e teñen certos dereitos inherentes, dos cales, cando entran nun estado de sociedade, non poden ser privados ou postergados do “gozo da vida”, de “a liberdade”, do dereito de todos a ”os medios para adquirir e posuír propiedades”, “a felicidade” e “a seguridade”( artg. 1). Se “todo o poder reside no pobo” (artg.2) e había dereito “á resistencia” ou rebelión contra a opresión (artg.3), tamén se prohibían as clases políticas privilexiadas ou hereditarias (artg.4). Esta Carta de Dereitos, incorporada á Constitución de EEU na Convención de Filadelfia, en 1787, foi o antecedente da Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán na Francia de 1789, e ninguén asisado pode dubidar de que seguir esa liña é estar en “o lado correcto da Historia”.

Sobrepasada “a incorrección” histórica de dúas guerras mundiais, con preto de 80 millóns de falecidos entre ambas as -na súa maioría civís- e outros moitos desastres nada colaterais, acordouse en París a Declaración Universal dos Dereitos Humanos o 10.12.1948. “O correcto da Historia” volvía ser esta referencia, como guía  para tratar de resolver novas tentacións de pugna bélica pola primacía duns e outro. Nun contexto de posguerra, serviu de inspiración para saír das grandes carencias e moita tensión que pronto impuxo a Guerra Fría en Europa, mediante o Estado de benestar que propugnaba, desde 1942 en Inglaterra, o Plan Beveridge para fortalecer a “seguridade social”. Bismarck iniciara ese camiño en Prusia en 1882, e a Trump&Cia parécelle agora un atraso; a súa liña de “o correcto” rompeu todo diálogo con Irán sobre o enriquecemento do uranio e outros asuntos conexos. E Israel, pola súa banda, ve “correcto” rabuñar territorios ao seu ao redor e, completando o xenocidio de Gaza, eliminar adversarios ao seu plan hexemónico sobre Oriente Medio.

Este “lado correcto da Historia” é o da conveniencia dun tándem moi perigoso no seu xogo estratéxico de eludir toda norma xurídica limitadora; os seus actores, fiados nun gran potencial tecnolóxico e armamentístico, séntense libres para actuar ao seu antollo. Non lles importou facer crecer a inestable seguridade do mundo, aínda que nesta zona de Oriente Medio todo sexa máis complexo. Por prudencia -e sen que interviñese o dereito- sería “correcto” advertir que neste escenario non hai marionetas como as que parece haber en Venezuela; os aquí pisados teñen máis capacidade para resistir. En fin, todo líder político debería deixar de selo se elixe someter a razón xurídica ou política desta guerra á moral de Trump, ou aos oportunismos de Alemaña, Francia e Inglaterra, inspiradores dunha UE curta nunha ética común.

TEMAS: Dereito internacional.- Dereitos Humanos.- Guerra “xusta”.- Oportunismos políticos e morais.- A ONU e a Xunta de Paz.

MMC (03.02.2026).

Antes da CE78, a educación non era libre nin universal.

Desde entón, unha xenerosa liberdade de mercado erosiona a calidade da súa universalidade, e escurece qué deber ser educar 

O artg. 27.2 da CE78 expuxo o dereito de todos a unha educación atenta  ao “pleno desenvolvemento da personalidade humana”. De todos os xeitos, na inevitable duración subxectiva do tempo, en que pasado e presente coexisten, só confundindo cronoloxía e tempo vivido, é comprensible que a educación carencial que moito xeracións tiveron antes de 1978 siga limitando a dignidade da universalización escolar.

Nas decisións sobre escolarización anteriores a 1931, sumadas ás que rexeron as escolas españolas desde 1936, sen os mestres debidos e dotadas dun  tradicionalismo confesional, rexeu o que o Juan de Mairena criticaba: “mentres menor sexa o número dos aspirantes á cultura superior, máis seguros estarán eles [os partidarios do ‹aristocratismo cultural›] de posuíla como privilexio”. Moito docentes de hoxe, cansos de parsimonias e incumprimentos –que detectan informes recentes-, concordan coas Confesións de Agustín de Hipona S.IV d.C.), en que “hai moito tempo que falo do tempo e que este moito tempo non é senón un traxecto do tempo”, ata ignorar “que é o tempo”. A maioría recoñécese no que dicía Celso Emilio Ferreiro nos anos sesenta: Se dixese que si/ que todo está moi ben,/que ou mundo está moi bon.. / Entón sería o intre/ de falar seriamente. Os máis animosos lembran a Nina, o personaxe galdosiano de Misericordia  (1890), que clamaba: “Digo que non hai xustiza, e para que a haiga, soñaremos todo o que nos dea a gana e soñando, un supoñer, traeremos acá a xustiza”.

Deste cariz é o entusiasmo de asociacións docentes -“vocacional”, como din algúns decanos de Pedagoxía, para ocultar que é deontología profesional-, en lembrar a incidencia que deban ter na educación asuntos como o xenocidio de Gaza, decisión premeditada -inspirada nunha lectura fundamentalista da Biblia-, e acompañada doutros atentados contra o dereito internacional en diversos países. O neocolonialismo de EEUU –e as súas variantes non menos inquietantes en Rusia ou China- ten seguidores tamén en España. A súa mentalidade neoliberal, acusando a quen leve estes asuntos ás aulas de activismo “político”, provocou varios incidentes con profesorado consciente das esixencias da  Paideia na Polis democrática. Censuras “políticas”, como as que impoñía a “Formación do espírito nacional” non lles faltaron, nin lles van a faltar. Noutros ámbitos da vida sociocultural, mediática e literaria, a pesar de a CE78, tamén persisten relatos, terminoloxías e conceptos pedagóxicos –ligados ás maneiras informais de acompañar os procesos de ensino-aprendizaxe-, en que exemplos concretos de conculcación dos Dereitos Humanos, como pode ser o caso de Gaza -ou , na historia española, o acontecido ao proxecto escolar republicano-, elúdense e esfuman con fórmulas equidistantes, cando non se poden ocultar.

Perplexidade

Esa atención non é parte sólida da real “plenitude de desenvolvemento da personalidade”e, cando crece a conciencia dos límite da supervivencia da especie humana na Terra, é grave. A cuestión de fondo é se é xusta a igualdade de trato, ou se ha de prevalecer o capricho duns poucos. De pouco vale que o xenocidio de Gaza suscite a mesma repulsa que Adorno sentía en 1955: “escribir poesía despois de Auschwitz”, era “un acto de barbarie”. Nin que Günter Grass -sobrepasada a súa relación adolescente co nazismo-, tamén escribise en 1992 ,“despois de Auschwitz”, o seu “discurso da perda”, ao que volveu en 1999, cando recibiu o premio Príncipe de Asturias. A lista de cantos lamentaron a perda de humanidade que transmitiu o ocorrido naqueles campos de exterminio, debese ser maior en España, onde, ademais de instaurarse máis de 290 campos de concentración contra quen loitou pola democracia republicana, o xeneral Weyler inventou este instrumento de castigo en 1896, contra os anticolonialistas cubanos. Da perplexidade que xerou esta historia de supremacismos violentos, tamén Javier Muguerza deixou constancia en 1990: “Que porvir –se preguntaba- agarda á razón humana despois de Auschwitz (e do Gulag ou Hiroshima), despois da morte de Dios, despois do ocaso da relixión sobrevindo coa modernidade?”  

Tras o acontecido en Gaza, volve ser difícil reclamar o que  Unamuno, nunha festa de repartición de premios en Ourense, expuña en 1903: “fagamos da patria unha escola, e de cada escola unha patria”.  Lars Gustafsson, pola súa banda, adentrándose no voluntarismo dun exprofesor a piques de morrer, facíao repetir na Morte dun apicultor (2006): “Empezamos de novo”. Algo así  haberán de facer cantos queiran lograr unha escola común, valiosa para todos.  Foron demasiados anos sen falar do que importa -e implica- que toda a poboación teña unha educación digna, ocupada no que fai falta para que todos teñan acceso ao saber. As políticas administrativistas estiveron máis interesadas no logro de “obxectivos” e “competencias” adecuadas ao “capital humano” que convén ao crecemento desarrollista. Talvez por iso, en 2008 –en plena crise-  Daniel Pennac preguntábase en Mal de escola: “Quen me salvou a min da escola, senón tres ou catro profesores?” O “corpus” lexislativo dominante desde 1812 mostra ben a estrutura e recursos deficitarios con que se dotou sempre a educación pública. A pouca ou nula formación que –máis aló do mimetizado dos seus profesores- proporcionouse aos docentes para educar, é significativa. E máis o é o papel do Estado desde o Concordato de 1851, reiterado en 1953 e causante de que un catolicismo pouco cristián protagonizase unha película da que, en 1979, realizouse o remake dos Acordos co Vaticano. Con estas vimbias,  construíuse unha suposta “calidade” e “ideario” educativos de “os selectos”, segregados dos demais cidadáns con outras condicións escolarizadoras, unha diferenza que, desde antes de nacer, xera nestes últimos abundantes motivos de “fracaso ” e “abandono escolar”.

Ás políticas educativas actuais, ocupadas en liberalizar o público, estórballes  que o xenocidio de Gaza preocupe ás asociacións e sindicatos dos educadores. Salvo situacións contadas, en que docentes comprometidos co seu traballo proporcionan instrumentos críticos ao alumnado, os amos do mercado contan co pouco interese dos xestores do sistema por que teña un sentido cidadán, crítico e aberto. Carlos Bousoño, que viviu en Oviedo os rigores da cruzada político-educativa do 36, explicouno en 1997: “Ten que haber un erro na conta,/un roto no calcetín, unha trampa no xogo:/ ás nosas costas alguén bebe todo o alcol de/a dita e emborráchase ata caerse:/ alguén se fai ás agachadas co trigo da/colleita e a dozura das significacións/… 

TEMAS: Dereitos Humanos.- Segregación e xenocidio.- Ultraliberalismo.- Políticas sociais.- Educación común.

MMC (30.01.26)

Pasaron 49 anos desde que asasinaron os Avogados de Atocha

 Convén lembrar con Paul Eluard, o autor de Poesía e verdade (1942), que “se o eco da súa voz se debilitase, pereceremos”.

A Fundación que mantén o recordo dos avogados laboralistas premiou o pasado sábado a mulleres que reclamaban xustiza e Dereitos Humanos en diversas partes do mundo. O eco daquel grupo de mozos demócratas alcanzou así a unha Asociación de Mujeres Saharauis, ás mulleres afgás “Esperanza de liberdade”, e ás Avoas e Nais de Praza de Maio, pendentes de recuperar aínda a máis de 300 nenas e nenos roubados pola ditadura cívico-militar arxentina entre 1976 e 1983. Estas mulleres, por circunstancias sociopolíticas similares ás que -dous anos despois da morte de Franco- propiciaron a “Matanza de Atocha”, destacaron en soster, no medio de grandes riscos e silencios, a esperanza en que a memoria, a verdade e a xustiza poñan nas súas vidas un mínimo de dignidade equitativa, sen medo a perder a vida no intento.

No acto conmemorativo destacou un documental de Marta Arribas, que percorría os anos tardofranquistas seguindo a vida dunha familia obreira. Coser e loitar céntrase nas loitas de mulleres que traballaban en fábricas téxtiles como Induyco S.A., cuxas condicións laborais e protocolos organizativos, dentro e fóra do horario laboral, empezaron a ser vixiados pola policía. As máis indóciles coñeceron a Dirección Xeral de Seguridade (nos sotos da actual sede de goberno da Comunidad de Madrid, na Porta do Sol), e non faltaron xuíces dispostos a que os cárceres tivesen abundantes inquilinas. A coincidencia daquelas protestas, folgas e manifestacións coas que pululaban noutras fábricas da España industrial e universitaria, permitiu ver cómo se artellou o nacemento de Comisións Obreiras como sindicato de clase, e obxectivo a reprimir. O Proceso 1001, que o TOP iniciou en 1972, sumado á serie reivindicativa de variadas asociacións populares, logrou que a sacrificada loita no tallo, a rúa e os despachos de avogados -como o do da c/ Atocha 55- abrisen unha fenda na bunkerizada transición de Arias Navarro e, con Suárez, chegou a legalización do sindicato que lideraba Marcelino Camacho. Pasaran 20 anos ata o 27 de abril de 1977, desde que ,na clandestinidade, iniciara en xaneiro de 1957 os primeiros pasos nas minas da Camocha (en Xixón). Desde o 18 de xullo de 1936, a conta xa sobrepasaba os 40 anos; a CE asinaríase o 27.12.1978.

A fatiga de materiais

A coxuntura sociopolítica actual, tanto a escala internacional como nacional e autonómica, propicia repensar o presente; á calor daquel recordo, advírtese a fatiga de materiais con que se construíu a democracia. O tempo obxectivo, o do Universo e a súa velocidade, relativa segundo Einstein, éo máis desde a óptica da súa duración subxectiva dos recordos de ilusións, logros e fracasos en que transcorrese a vida de cada cal. A cantos viviron as fórmulas absolutistas e ditatoriais da convivencia humana, coas limitacións que causaban a “a liberdade” e equidade de trato mutuo, non lles cabe na cabeza que a comprensividade do tempo vivido acumule tanta soberbia e ignorancia como traducen tantos relatos de suposta historia do realmente acontecido. Non entenden que puido pasar para que moitos dos seus fillos e netos discutan os valores que inclinaron as súas loitas coa grisura que, en todos os aspectos da vida, pensaban inamovible e eterna. Menos comprenden que sexan poucos os líderes políticos -internacionais, nacionais, autonómicos e ata municipais- empeñados en mellorar a liberdade conquistada. Parécelles estraña a mutación que os leva a frear e dificultar que -máis aló da caña de cervexa e as tapas do bar- os dereitos e liberdades de todos atopen cumprimento completo.

A medias en tantas cousas, terminaba o ano 2025, e unha persoa das persoas vivas máis comprometidas na conquista das liberdades constitucionais, escribía: “Mañá, será o último día dun ano de mala xente, de malísimos recordos que oxalá este ano que vén saque o mellor de cada un e fagamos entre todos un mundo mellor…”. Apenas pasaron 24 días de 2026 e, se estivésemos en época romana, deberiamos facer ofrendas aos deuses lares para que fosen propicios e, se o xiro ao redor do sol nos tocase cando a cultura europea era de cristiandade, seguramente fixésemos exvotos a diversos santos protectores. Neste tempo cambiante, en que trata de impoñerse un imperialismo neocolonial, secundado por cipayos ás ordes de amos prepotentes, os santos laicos do despacho de Atocha, 55, ensinan que, para que sexa verdade a escultura do abrazo, deseñada por Juan Genovés para a praza de Antón Martín, hai que rescatar a gran cantidade de persoas. O semianalfabetismo raíña nun mundo en que circula moita información, pouco coñecemento e menos sabedoría. Crece o número de crentes en que rebelarse contra a inxustiza é atributo de ultradereitistas, donos da liberdade.

Crecen os que pensan que a loita de clases é un conto trasnoitado e que, desde Trump -e secuaces- todo o monte é ourego; a subxectividade da duración temporal vivida parécelles idéntica á de sempre e que as circunstancias actuais non difiren doutras épocas. Pero para cantos decidisen ser como entendan que deben ser, o risco de perder os dereitos e liberdades conseguidos é grande. Haberá que malgastar máis intelixencia e valentía para que non pasen de minoría os partidarios de guiarse por informacións que nada teñen que ver co que beneficia ao ben común. Celso Emilio Ferreiro dicía en Longa  noite de pedra  (1962), que había que “volver empezar”, e o mesmo replicaba Lars Gustafsson na Morte dun apicultor (1978).

TEMAS: Transición democrática.- Avogados de Atocha.- Liberdade democrática. Dereitos Humanos.- Memoria e Historia.

MMC (25.01.2026).

O ano 2026, nada máis empezar, non resolve a cadratura do círculo

Encolle o ánimo que Trump non pare de mover o taboleiro do seu país e do mundo entre tantos seguidores.

 

Como adolescente hiperactivo, ansioso por deixar pegada aos seus 79 anos, o seu xogo, en aparencia aloucado, vai colocando as súas pezas onde máis lle convén á súa estratexia neocolonial. Á Bolsa non lle parece mal e non atopa demasiada resistencia en moitos ambientes. As súas proclamas primeiras sobre o Golfo de México, Panamá e Groenlandia parecían só retórica banal e enseguida viñeron ensaios máis precisos en Oriente Medio apoiando a Netanyahu e aos petrodólares árabes para complexos turísticos en Gaza. Agora, o que acaba de facer en Venezuela desconcertou máis a propios e estraños por explicar que o que máis lle importaba era o petróleo e as terras raras. A democracia podía esperar, pois o labor extractivo duraría anos. Por se a puidese compaxinar, a premio Nóbel de 2025 iniciou unha peregrinación –empezando polo Vaticano- por ver de que vai a trampa visual, e a Academia Sueca está a pensar se en 2026 premiará o autoproclamado pacifista de oito guerras e máis conflitos.

 

                                                O rapto de Europa segundo Vidal Souto

Namentres –como xa se dixo nesta columna-, a Real Academia Española,  recoñeceu á palabra “arancel” como a máis usada en 2025 e, entre as que a seguiron en frecuencia, está tamén “trumpismo”, neoloxismo válido para referirse ás ideas, estilo e políticas asociadas a Donald Trump. En minúscula ¡e sen comiñas, fala do seu populismo conservador, con retórica hipernacionalista e mitos antiprogresistas. Tras os dous termos está unha historia non improvisada desde a súa primeira campaña electoral. Con ela alcanzou o liderado republicano USA en 2016 e, desde entón, o seu desinhibición converteuse en táctica exitosa con decisións que contraveñen gran parte do establecido. Como analizou Maya Kandel no seu Trump e o Trumpismo: unha primeira aproximación (2025), tras o show que constantemente representa ante as masas, tamén hai unha redefinición do conservadurismo con ingredientes evanxélicos brancos e fundamentalistas católico. Nesta combinación da dereita americana, neoreaccionarios diversos e achegas da dereita tecnolóxica, están Heritage Foundation, o Instituto Claremont, NatCon, Fundación Edmund Burke, o fundador de Paypal e Palantir, o movemento MEGA e multimillonarios investidores en Sillicon Valley, Elon Musk e os seus medios. Diversos teóricos do movemento nacional-conservador, que se uniron a Trump xa na primeira lexislatura, pertencen ao elitismo intelectual e, en 2024, lograron que votantes das clases traballadoras, das clase medias e populares, se sentisen representados coa súa oferta ao sentimentalismo antisistema. A principal división que agora existe en EEUU entre demócratas e republicanos sería, segundo Kandel, a que marca o nivel educativo.

 

En 2026, o xogo de Trump , co seu narcisista estilo vulgar, e a súa personalidade de triunfante negociador implacable, con solucións simplistas para todo, está a facer do taboleiro internacional un xogo de nenos. Cuba e Groenlandia –ademais de Irán- parece que vaian ser as seguintes pezas con que entusiasmar aos seus votantes antes das eleccións de medio mandato, o 02.06.2026, en que se elixirá o 34% do Senado e 435 escanos da Cámara de Representantes, ademais de 34 dos gobernadores dos 50 estados da Federación. Pillados por sorpresa, os políticos europeos apúranse a poñer remendos a unha situación en que o “amigo americano” está a mostrar que pode non ser tal se prosegue co seu realismo para frear ao expansionismo da China. Tardarán en recoñecer se teñen ou non capacidade de reaccionar con outra xogada que desbarate a subordinada protección que esixe. A OTAN xa está case rota, o militarismo europeo toma carreira e o restablecemento da mili xa leva 30.000 mozos “voluntarios” en Francia, mentres en España imaxinan un exército de interposición entre Ucraína e Rusia, para cando asinen a paz. En todo caso, a variedade de políticos europeos é tal que, como na Hungría de Viktor Orbán, favorables á desunión europea, aproveitan a necesidade de uniformidade de voto para retardar decisións con criterio propio.

Da decadencia e caída

Ante xogadas como a que Trump expón aos socios de Dinamarca a conta de Groenlandia, “polas boas ou polas malas”, as voces consentidoras de transgresións do dereito internacional e os Dereitos Humanos tamén disentirán dos milagres que trouxo consigo a sucesiva ampliación da primitiva Unión do Carbón e do Aceiro (CECA) desde 1951 –antecesora do Tratado de Roma e a súa Comunidade Económica Europea (CEE) en 1957, da UE actual desde 2002, e as súas posteriores ampliacións. Pronto confirmaremos que, nese tempo, non foi capaz de dotarse de personalidade independente, e de responder á ofensiva que axexa desde EEUU. É o momento de advertir con claridade que é sintomático non ser capaces de ter unha historia común para os escolares, pero será fácil facer unha “Historia da decadencia e caída da UE”, igual que Gibbon escribiu (entre 1776 e 1788) a de Roma ao advertir a gran presenza que o Papado católico seguía tendo na cidade dos Césares despois da “toma da cidade” polas tropas do Reino de Italia en 1870.

Desde España, podemos contribuír moito nesta dirección. O 18% dos españois, segundo enquisa recente, propician que o trumpismo ultra creza. O PP tenlle tanta afinidade que, ademais de cederlle parcelas de poder nas autonomías –en Estremadura están niso-, se lles suman os seus votos a escala nacional serán bos propagadores das ideas de TRUMP sobre o país, o mundo e o que faga falta. O mitinero Feijóo –en competencia con Ayuso- xa o imita imputando ao Gobierno o “comprar o poder” co seu plans reformistas, de financiamento autonómico ou o que sexa. E hai un amplo público receptivo, con longa traxectoria de desafecto como mostra, ademais da Vivenda, o Estudo estatal do sindicato STES: Causa do estado de malestar docente no ensino público non universitario: “Nove de cada dez docentes de centros públicos considera que non existe unha aposta clara pola escola pública fronte á privatización do ensino”. Moitos deixárona, porque a miúdo é imposible dar clase: “un 83% dos profesores ven cada vez máis agresións verbais e físicas”. A degradada situación e o pouco investimento nas aulas fan medrar o número de adolescentes que nin estuda nin deixan estudar, e as súas familias non poden motivalos. En barrios de Madrid e Andalucía ou Murcia, Aragón e Euskadi, é un milagre que algunhas o fagan. Poucas teñen a expectativa na educación que, como conta Peridis (O tesouro do convento caído), tivo a súa familia para que el e os seus irmáns estudasen cando non había onde.

TEMAS: Trumpismo.- Neocolonialismo.- Dereitos Humanos.- Democracia.- Escola común e servizos públicos.

 

MMC (13.01.2026).

O simultaneamente bo, bonito e barato non existe

 

O uso de “os tres bes” en iniciativas comerciais é publicidade. En asuntos públicos como Sanidade ou Educación, adoita ser unha trampa visual social.

 

Os noticias que nas últimas semanas deparan asquerosas escenas de misoxinia e acoso sexual, especialmente lamentables en partidos políticos. Unidas á vez que fan perder as relativas a procesos e sentenzas xudiciais estrañas, ocasionan enredos tramposos  e, na pequena liorta das confrontacións, decisións políticas que deberían ter altura de miras non cesan en mostrar que os telexornais que queden a esta lexislatura non propician o optimismo. Entre tanto disparate, é rechamante que, ante un asunto como as directrices do CEO do Hospital Universitario de Torrexón, no canto de desculparse do non feito ou mal feito, a responsable de Sanidade na Comunidad de Madrid, botándose flores, alegue estándares de calidade que non cesan de ser cuestionados. Traballar para unha empresa sanitaria durante 17 anos, leva a encomendar fallos propios a unha suposta desidia do Gobierno central e a quedarse, en exclusiva, con que creceu o orzamento. Esta explicación, que denigra como “política” calquera crítica, sobreentende como “apolítico” e, por bo, bonito e barato -sen nada cuestionable, nin mellorable- canto fai e di.

Este xogo da galiña cega, facendo que os televidentes queden colgados de contradicións deste tipo non atende a que, despois de 50 anos de democracia constitucional, na xestión dos  asuntos de todos quedaron operativos quebros tendentes a reverter canto acontecese ao redor do Estado de Benestar. Sabendo ou sen saber, seguen a estratexia neocolonial de Trump pretendendo que, en Europa, non avance o desenvolvemento dos dereitos de todos, senón que se revertan os que, desde o Plan Beveridge, xeraron Benestar social despois de a IIGM, dando por non acontecida a longa pelexa obreira ata que, na Alemaña de Bimarck , botou a andar en 1883 o seguro de enfermidade), en 1884 o de accidentes e, en 1889, o de vellez. En España, hai tempo que moitos políticos esqueceron que, despois da primeira lei social sobre accidentes en 1900, a implantación das demais foi moi lenta; desde que naceu o INP (Instituto Nacional de Previsión) en 1908, o “retiro obreiro” non empezou a existir ata 1919, e o seguro de maternidade tardou dez anos máis. O raro é que esquezan, ademais, que o sistema de saúde universal e de pensións non se logrou alcanzar ata a Lei 26/ 1985, do 31 de xullo, e a súa fortaleza sempre tivo detractores.

René Magritte, 1929. "A tradición das imaxes". Museo LACMA. Los Ángeles

Se a tardanza de acceso dos españois a unhas condicións de vida dignas, é manifesta, non o é menos a desmemoria do moito que custou que este substrato legal de benestar tivese consistencia. É relevante lembralo cando hai tanta xente común –e tantos políticos- ocupados en reverter a limitación que esta institucionalidade organizativa supuxo á propiedade privada; se as ganancias e condicións do ámbito laboral volven ser controladas só polos propietarios do capital e os medios de produción, a orde social volve enseguida ao ser o de cando Víctor Hugo escribiu Os miserables en 1862. Ninguén debería esquecer que, desde a crise do petróleo en 1973, a caída do muro de Berlín e, sobre todo, a era Thatcher-Reagan, o benestar común europeo mediatizouse. Entendería mellor que o actual impulso trumpista, unido ao capitalismo ciberespacial, trate de dar o último empurrón ao enfraquecemento que xa teñen os servizos sociais. Tamén facilitaría aos votantes españois caer na conta de que, na secuencia de eleccións que se acaba de abrir en Estremadura, as políticas do público deciden maneiras moi distintas de distribuír os seus recursos nos orzamentos. Modos de facer pasar por públicos obxectivos privados sempre existiron, pero creceu a súa forza, sen que as crises económicas de 2008, ou a do Covid-19, os freasen.

Desmemoria e segregación

No campo educacional, o periplo é idéntico. Desde que, en 1812, a Constitución de Cádiz expuxo a necesidade dunha Instrución pública xeral, houbo que esperar a 1989 para que a educación común alcanzase a todo o alumnado menor de catorce anos de idade. Pois ben, nesta centenaria historia de abandonos , mesmo despois da CE78 prosegue unha ampla gama desigualdades. Á marxe de logros relevantes, as series estatísticas constátano, e calquera pode velo se lembra as pelexas e desencontros que houbo nestes  47 anos últimos. Para que o sistema fose menos discriminatorio, folgas, manifestacións, plataformas reivindicativas, demandas sindicais, reclamacións de APAS e estudantes, dan conta de que veu coxeando a educación de que fala o artg. 27. Libros que o contan hai moitos, como un en que José Luis Pazos proclamaba en 2018: Non nos calarán!, ou un de Edicións Morata, do mesmo ano, en que enumeraba un longo Caderno de queixas sobre o Artg. 27 . É dicir, que o sistema educativo español, como espazo en que concertar a universalidade e a liberdade, acumula, desde 1978, gran conflitividade coas políticas que desenvolveron ese artigo constitucional. As cuestións a que se refire sempre falan dunha desigualdade, non exenta ás veces de racismo, e tamén din que os segregados seguen sendo os mesmos de sempre. Pertencen eminentemente a sectores de pouco peso socioeconómico e cultural, pero o efecto multiplicador prexudica a toda a cidadanía, ao rebaixar a calidade da convivencia.

No 14º Congreso de FECCOO, en maio  de 2025, o lema foi: “Acabar coas desigualdades e gañar novos dereitos”. As leis estatais e autonómicas, alimentadas por tendencias que non priorizaron a rede pública-pública de centros, postergan a pluralidade laica da cidadanía, alimentan a segregación e mercantilizan unha educación que, indiferente á xustiza social, non se ocupa de se xera individuos abandonados á súa sorte. España sitúase deste xeito como un dos países europeos de máis desigualdade. Save the Children dicía en setembro de 2024 que un de cada tres nenos vivía en risco de exclusión e, en decembro, un informe de Bruxelas situouna á cola da UE “polo seu risco de pobreza, paro e abandono escolar”. CCOO volveu a confirmar nun novo informe o pasado día 11.12.2025, que a segregación escolar, é un problema de xustiza social sen resolver.

Sería desatino esquecer a tantos docentes e organizacións que pelexaron por que esta limitación principal da  actual educación común non sexa maior. Máis o será non facelo cando poderosas forzas políticas e económicas acordaron  que o dereito a unha educación digna volva á situación anterior a que, en 1948, fose recoñecido entre os Dereitos Humanos (artg. 26).

 

TEMAS.- Estado de Benestar.- Dereitos Humanos.- Dereito á Sanidade e á Educación.- Neocolonialismos liberais.- Políticas segregadoras.

MMC (12.12.2025)

Conxugar os verbos de acción é cada vez máis complicado.

Entre o tempo pasado, presente e futuro, transcorren demasiadas cousas. Poucas veces as calibramos do todo, pero motivan perplexidade

Como outros asuntos menos solemnes, tampouco este é novo. Foi un dos debates máis importantes da filosofía grega. Heráclito e Parménides, cando falaban do “ser” falaban do tempo e a mutabilidade ou perennidade. E toda a Literatura, oral e escrita, segue ocupándose do tempo, da posibilidade de atrapalo e fixalo para as xeracións futuras. Borges, bo coñecedor dos libros sapienciais da Biblia, na “penumbra” do seu “declive” –cando xa era cego e estaba entrado en anos- afirmaba que “Somos a nosa memoria, somos ese quimérico museo de formas inconstantes, esa chea de espellos rotos (Eloxio da sombra,1969). A todo iso engádese, cada vez máis firme, o convencemento de que o noso ecosistema, a propia Terra, é memoria do pasado, como mostran os xeólogos e, máis os paleobiólogos cos seus estudos sobre a historia da Terra e dos antepasados dos humanos. Despois da información que deita canto ten que ver co cambio climático, veñen dicir que a Historia global é memoria compartida e que a Historia humana, como algo independente, non existe: o xénero homo interrelacionado co medio desde as súas orixes, depende del para o futuro que lle quede.

Por conseguinte, o coherente para ver e xulgar que pasa, e decidir como determinamos, condicionamos ou simplemente contemplamos os acontecementos de cada día, sería partir de que o futuro deste presente depende en gran medida do legado que deixemos a quen veña detrás. A RAE e o Instituto Cervantes, unha vez que deixen á beira as súas discrepancias filolóxico-económicas, deberían pararse a estudar se a aprendizaxe escolar das conxugacións dos tempos de acción é correcto; pretendendo ser aséptico e pechado o pasado, o presente e o futuro real de cada verbo deixan fóra moitas determinacións que non cobren ben os “imperfectos”. Se o presente e o pasado están ligados entre si, a determinación ou indeterminación do quefacer -de fronte ao futuro humano- inclínanse decididamente cara a unha maior perplexidade. A Guía de perplexos, que o andalusí Maimónides escribiu en 1190, talvez puidese ser de gran orientación neste momento, aínda que non é nada seguro. Para un tempo de regreso aos tempos inhóspitos do pasado, Miguel Delibes deixou escrito O Herexe.

É de advertir que xusto nestes días concorren, entre outros asuntos, a sempre inconclusa paz na terra de Palestina, un non menos azaroso final para as terras do este ucraíno e os prolegómenos doutro gran conflito ao redor de Venezuela , cuxos primeiros pasos armados xa levan máis de 40 mortos. O cono sur latinoamericano está no ollo avizor da aguia imperial de Washington e, xusto onte, viu como a Milei pónselle de fronte mentres os que miran o tempo histórico na Arxentina desde un punto de vista contrario, acaban de afirmar que “o futuro é do pobo”.  Máis aló da “racionalidade” persoal ou grupal, de partido ou de clase, que se asentou no país sureño, a suposta “liberdade” política maioritaria –ata un 40%- entendeu que “o razoable” da súa aposta por “A Liberdade avanza” debía determinar o presente.

Nesta mesma semana saberemos cal é o futuro do presente “de progreso” en España, unha vez o que decida JUNTS este luns en Perpinyà (Francia) o seu apoio ao Gobierno do PSOE. Atrapados entre as súas contradicións e o avance do voto entre quen entende o “progreso” xusto nunha Alianza crecente co integrismo, probablemente leven os seus votos para tentar protexerse a si mesmos. Aínda que parezan máis taimados nas súas comparecencias públicas, non é difícil asocialos a cantos explicitamente militan nesas antípodas da regresión ao pasado -e ao pasado deste pasado-, tan “natural” que nel estaban os devanceiros de todos eles para ditarlles que era o “Dereito Natural”. Cabe lembrar neste sentido ou, por mellor dicir, non se debe esquecer –se se quere ser fiel á memoria que nos constitúe como humanos- que hai tan só uns días a ilustre deputada no Congreso, Rocío Aguirre, deixou estupefactos a propios e estraños á denominación de “ violencia de xénero”, ao dicir da sufrida por 48 mulleres en 2024 que “só foran 48. As 1235 acaecidas desde que en 2003 hai cómputo oficial non contaban, nin por suposto tampouco todas as que en similares circunstancias acontecesen ao longo da historia da humanidade. Esa síntese de “incultura” fronte ao que trataron de fixar os 30 artigos da  Declaración de Dereitos Humanos en 1948, como norma básica e inviolable para canto poida unilos, está en retroceso e son moitos os que presumen diso. A propia irmá desta señora, Esperanza, mostrouse “sen complexos” dicindo, en 2021, que “Só unha dereita unida e orgullosa da súa historia pode volver gobernar España. Niso están e contan con respaldo millonario aquí e en EEUU, a matriz do neoliberalismo que impulsa a contorna que arroupa ao trumpismo.

Tetsuya Ishida, 1992. Decidido por min mesmo.

“Todo isto debería atemorizarme –dicía Borges-, pero é unha dozura, un regreso” á memoria.  De cantos textos houbera na Terra, era consciente de poder ler tan só uns poucos. Pero o que seguía “lendo e transformando” no seu recordo era que, nas diversas caras das cousas, estas “miserias” deixaba o pasado do tempo. Cervantes, ao prologar en 1605 a súa historia de Don Quixote, “no silencio do esquecemento” e con “anos ao lombo”, propoñía unha “lenda seca como un esparto, allea de invención, minguada de estilo, pobre de conceptos e falta de erudición e doutrina”, consciente de que era unha “invectiva contra os libros de cabalerías”, e pretendía “derrubar a máquina mal fundada destes caballerescos libros”. Non cabe outra fórmula para quen pretenda perspectivas máis luminosas para moverse entre as perplexidades do presente sen aterse á suposta sabedoría que transmiten os 280 caracteres dos chíos dixitais.

No tortuoso camiño actual, pode ser un eco inspirador Byung-Chul Han, recente Premio Princesa de Asturias de Comunicación e Humanidades. O breve pero denso discurso deste filósofo surcoreano, na entrega dese galardón, é apto apara eludir tebras e vaguidades que os ontes do mundo deixaron no aire, e que un presente mortuorio reclama. Non é liberdade o que trae, senón perdas de civismo, corresponsabilidade e respecto aos demais, que non lograrán que a Terra sexa unha patria de todos, senón un deserto de exclusión para cantos non se ateñan ao despotismo mediático duns poucos. Por certo, cara a onde se inclinan as normas da Educación española, sobre todo as das Comunidades Autónomas, as súas verdadeiras executoras?

TEMAS: Neoliberalismo.- Liberdade política.- Negacionismos.- Corresponsabilidade cívica.- DEREITOS HUMANOS.

MMC(27.10.2025) 

Moitas esperas actuais non adoitan albergar esperanza

A esperanza parece cambiar de bando, e os que a abandeiran agora son decepcionados de expectativas sociais anteriores.

 

A oratoria de Trump fai anunciou doutra era. Na sede da ONU de Nova York deixou mudo a máis de medio mundo e, en practicamente unha hora, veu dicir que se todos lle fan caso, el arránxao todo. Entre o que ignorou ou negou e o que dixo solucionar en apenas uns meses –nada menos que sete guerras, segundo el-, propugnouse con méritos para o premio Nóbel da Paz. En menos dunha hora máis coroarase a si mesmo definitivamente como o gran emperador, sen ONU nin multilateralismo político por medio. Bástase a si mesmo cos seus apaños de crecepelo barato.

Por agora, fixou, urbi et orbi, a doutrina salvífica do cambio con que anima moito o que fai, para sintonizar co que entende debe ser o gran cambio histórico. Na súa mensaxe conta con que , mentres uns se poñen a favor do que dixo -pois expresou o trumpismo que querían oír-, os seus opoñentes, que en EEUU parecen calados -e en Europa, apenas traspasan o diplomático silencio-, poucos se opoñen en público ao neocolonialismo que revelou na ONU. Como outros asuntos de gran relevancia, a corrección política deixou este discurso en materia opinable. Coma se dese igual a verdade con que se chaman ás cousas, e ser o xusto de como deban chamarse, era indiferente como as chamase. Pero a validez e o rigor de canto alí se proclamou ,á vista de todo o mundo, foi que un supermillonario –dos duros de pelar nos seus negocios- podía dicir o que quixese e que esa era a doutrina; contaba con abundantes lobbys, intereses e medios, para impoñer a súa verdade.

Entre os dogmas operativos que deixou anunciados, e que os seus fieis xa propagan, o primeiro é que só el ten razón. En nome da súa verdade, non só permite anular aos seus adversarios –convertidos en inimigos a bater-, senón que canto se fixo desde a fundación da ONU non existe; non se expuxo como el quixese que fose e, `por tanto, é coma se non existise. O percorrido rápido por canto puidese contradicir a súa visión da realidade histórica dos últimos oitenta anos pasados indica que na narrativa nova que lanza ao mundo ese pasado ha de reescribirse, con nada  de memoria, nada de historiografía, e moito de revisionismo. Sobre todo, en canto se refira ás implicacións analíticas da actividade humana na Climatoloxía e a Biosfera. Segundo a nova doutrina, o relativo ao Antropoceno é tabú ou falsidade e, por tanto, debe negarse sistematicamente, por máis que as Conferencias internacionais do clima o avisasen desde hai máis de cincuenta anos.

A segunda gran tese -dogmática- é que, fronte a tanto adversario empeñado en dicir que hai que, ante a inminencia dos riscos que pesan sobre a humanidade precísase máis solidariedade colaborativa, o urxente e inapelable é que PRIMEIRO AMÉRICA. É dicir, que a norma e contraste do ben ou do mal de canto se faga ou deba facerse, é a conveniencia de que sirva a EEUU. Como en todo imperialismo, segue vixente a lei do máis forte e os demais han de someterse. A antiga Pax romana revitaliza, despois de 2.400 anos, aranceis cada pouco, impón a súa moral social a cantos tenten poñerlle obstáculos, a súa diplomacia de cañonera -que tanto gobernou o seu “patio de atrás” durante décadas-, reviviu nas sete guerras que di acabar, nega recursos económicos a unha ONU en que non deixou de exercer o ser veto sistemático a canto non lle gustaba e, para remate, consolida ao seu antollo con aliados como Netanyahu, unha peculiar “reestruturación do Oriente Medio”.

A partida de cartas 1948-1950. Balthus. Museo Thysenn, Madrid.

Esta norma de gobernanza remite a política do presente a mitificación de un pasado en que todo vale. A racionalidade discursiva cede paso á lóxica do invento de comenencia dunha verdade que proclaman medios amigos, ben engraxados de beneficios se non contradín as dúas teses anteriores. Segundo Trump, EEUU está a vivir o seu mellor momento histórico; non engade que, a conta dos recursos que detrae do resto do planeta, non sexa que alguén quede sen participar en tan gloriosa depredación.

 E agora, que?

Sentado o anterior, explícase que a esperanza non sexa o que era. Os que a tiñan desesperan, e os decepcionados con políticas que supuxesen un avance na conquista dos Dereitos Humanos –outro fito de 1948, despois da IIGM-, anímanse coa esperanza de que ese horizonte se volva a como era antes de que Hammurabi inventase un mínimo código relacional; a lei máis natural –entenden- é que o peixe grande se coma ao mozo; non fai falta máis e que cada pau aguante a súa vela. O mellor dos sentimentos morais é o do proveito duns poucos; quen non estea capacitado para esta estreita marxe de humanidade, que se retire, ou será ignorado con todas as da lei, vilipendiado por estorbar . O gran instrumento que teñen para que non se note moito o seu empeño misional, é afirmar e negar o mesmo todas as veces que faga falta; tratan de facer ver aos demais que non se contradín, senón que velan máis que ninguén pola verdade e, empeñados en ter razón –e con medios para que pareza que a teñen- aí están eles pelexando denodadamente. É soado o colaboracionismo que atopan na complexa realidade, sempre con tantas arestas que sempre hai algún xuíz que, experto en inquisición  prospectiva, estea disposto a batallar  pola nova crenza, facendo crecer o despropósito de cantos os tachan de ignorantes, negacionistas e montaraces.

Para que nada falte, recorren ás súas propias tradicións, abundantes, por certo. Nihil novum sub sole, e menos neste panorama doutrinal do que Menéndez e Pelayo deixou unha gran guía de “heterodoxos”. Desde a estatua que lle lembra na Biblioteca Nacional, ben podería testemuñar que, antes da Thatcher e Reagan, xa o século XIX proporcionara ás variadas gamas do conservadurismo amplos recursos para frear canto tentase mover “a orde debida”. As nostalxias de tradicionalismos seguen dando vida neste presente aos máis aplicados en España a privatizar o común, de modo que só “os máis capaces” dean a talla para moverse na desesperanza. Mirar que pasa nas Comunidades autónómas en cuestións como Sanidade, Educación ,Medio ambiente e servizos sociais e verán quen é os propagadores do trumpismo en España. Lean amodo medios dixitais cunha liña editorial tan iluminadora como a do Debate, que retomou a que, en 1910, pugnaba por “a súa” verdade única. A seguidista de Trump confirmarana os patrocinadores desta cabeceira para mediados de novembro, nun congreso  en que propoñen aos seus seguidores “reivindicar a virtude da esperanza”. Nun momento “de crise cultural en Occidente”, segundo din, o relatorio inaugural no CEU de Madrid estará a cargo de Kevin Roberts, presidente de Heritage Foundation, gran protagonista no goberno actual de EEUU.

TEMAS: Dereitos Humanos.- ONU.- O común e o privado.- Heritage Foundation.- Negacionismo integral.

MMC (29.09.2025)

Mala educación -e mala conciencia- desprezan a agonía de Gaza

Unha hipertrofiada manipulación das palabras pretende que todos esquezan unha terra sementada de entullos e miseria.

Algúns opinantes, responsables outrora de acontecementos parecidos aos que durante estes dous anos últimos asolagan os noticiarios, non cesan de dicir parvadas por ver se conseguen moitos likes (“gústame”) nas súas contas de redes insociais. Cantos máis polgares cara arriba ou máis corazonciños acumulan, máis satisfán a súa melancolía e, coa retroalimentación que xeran a unha IA determinada, máis se concilia o nseu infantilismo coa vellez irreparable e máis fan crecer a hipertrofiada circulación de lixo mediático.

Outros que, fóra ou dentro dos nosos lares, exercen como representantes de quen os vote nunhas eleccións, utilizan o paroleo nas mesmas canles engadindo decisións de idéntica coherencia sintáctica. Desde EEUU, con Trump á cabeza desta pedagoxía, a demostración de matonismo imperialista en canto aconsella, suxire e executa, sitúa aos gazatíes e palestinos ao nivel da sola das súas botas, posición en que trata de colocar tamén a cantos digan algo que contradiga ou minusvalore as súas outras políticas. Os Dereitos Humanos -en particular o da liberdade de expresión-, tanto dentro como fóra do seu país, tráenlle á expectativa e canto poidan pensar os demais élle indiferente, como acaba de demostrar co fiscal xeral do seu país e, no diálogo sobre asuntos conflitivos, nunha recente votación na sede da ONU, en Nova York, respecto á representatividade do Estado Palestino. Antes do debate que terá lugar estes días, o seu apoio incondicional á política de exterminio de Netanyahu só espera á repartición de dividendos que se xere tras o desentullo de Gaza. A fase reconstructora desta franxa -Terra prometida para novos colonizadores- levarán a cabo os prometedores de novas experiencias turísticas, publicistas de paz, irmandadora entre os pobos.

Parecido paradigma de Far-West orienta, en terras españolas, aos afoutos defensores de supostos valores patrios. A compaixón, a humanidade e os dereitos básicos, iguais para todo ser humano polo feito de existir, non existen; nin parece que ninguén lles falase deles nin, sequera, de que teñan constancia de que están recoñecidos na CE78 como base xurídica do ordenamento democrático. Non recoñecen que estean en risco en canto acontece nun asunto decisivo na convivencia global, multilateral. Prefiren revitalizar o odio, a forza e o medo ao outro. A Guerra contra Palestina é un xenocidio que xa leva no seu haber máis de 65.000 mortos -entre eles máis de 22.000 nenos,  e que algúns observadores multiplican por dez-, máis os centos de miles de refuxiados, unicamente sérvelles para poñer de volta e media a un Goberno con cuxa sensibilidade humanizadora coinciden cada vez máis países -incluído agora o reino Unido e moi pronto Francia, que tantas responsabilidades tiveron nesa zona ata moi entrados os anos corenta. Foi lento, pero a empatía de moitos opositores españois, en particular a de voceiras hiperventiladas en xestos e palabras de suposta indignación, xa deixa exemplos contrarios á convivencia democrática dos seus votantes co resto da cidadanía.

Rendibilidades do nominalismo

Todo lles vale para dicir que son audaces e que xa está ben de que non lles deixen gobernar a eles. Desde o principio, botaron man do emprego máis ou menos axustado do termo “XENOCIDIO”, coma se con disputar se son galgos ou podencos non viñese o lobo, en principio contra os gazatíes e, colateralmente, contra quen ouse contradicir canto queren que digan os demais. É mellor “masacre”, “exterminio”, “etnocidio”, “matanza”, “progromo” e “holocausto”? Nese falso debate, ao que faltaron as súas psicanalistas, acompañáronos miles de opinadores pendentes da man que lles dá para comer máis que da realidade que deberían explicar a lectores e oíntes. Desde hai unhas horas, con todo, desde que viron que España non está soa nesta pelexa fronte ao expansionismo israelí, frearon un pouco, pero atrás deixaron grandes oportunidades de practicar a decencia. Non lle deron ao Goberno a baza da concordancia en “política exterior”, tan publicitada outrora e, ao mando de Tellado e Ayuso, non pararon de regodearse na patalexo enrabuxado. Á madrileña, o papel permanente de Mademoiselle  Rottenmeier, que liamos en Heidi,  non lle pega, e máis se lle rolda a idea de que vale máis. En canto ao ferrolán, móstrase como O Guerreiro do anteface ou, talvez, O Capitán Trono, a súa ansiedade por disimular a incompetencia cazurra do seu xefe coincide con que ambos lle marcan o paso. Seguirano facendo ata os “idus de marzo”, de que tanto sabe Casado, o defenestrado.

Ela, por agora , coas mañas que foi aprendendo das notas que lle transmite o equipo de MAR, o seu escudeiro, decidiu sacarlle partido ao inconcluso final da Volta a España cun evento en que se vexa ben que está aí. O de Gaza e os gazatíes tráea  sen coidado, como tamén que contradiga canto fixo ou dixo de Ucraína. Élle máis rendible ser fiel a FAES e os seus mentores e, como está entre “os que poden facer” que dicía Aznar, preocupado por Occidente, brindoulle a súa decisión de coartar aos profesores e mestres, para que non falen destas cousas nas aulas. Este peculiar referendo á “liberdade de ensino” reitera que os obxectivos dos centros educativos han de avirse co que pense o gobernante de quenda. Por nulos que sexan en distinguir a Viriato de Witiza, o que menos lles importa é que os ensinantes de Historia o saiban facer. Onda os de Filosofía téñeno mal sempre para ensinar, e non é o momento para que lembrar que dicía o Prólogo da Lei de Ensino Medio de 1938. Poida que a norma madrileña última sexa esa, pero se van máis atrás, atoparán nos Feitos e ditos memorables, do historiador romano Valerio Máximo (da época do fillo de Nerón, Tiberio), que a moito gobernantes só lles gusta que conten historietas, das que as criaturas deduzan a “boa conduta” que deban seguir. Temen que a Historia -e o bo xornalismo- descubran a verdade do Rey espido. Non lles é rendible que, nun mundo moi incerto, o alumnado se decate de que as súas vidas poden estar en mans de políticos/as desmemoriados/as.

TEMAS: Dereitos Humanos.- Estado palestino.- Gaza.- Redes sociais e política.- Historia e convivencia social.

MMC (22.09.2025)