Pasaron 49 anos desde que asasinaron os Avogados de Atocha

 Convén lembrar con Paul Eluard, o autor de Poesía e verdade (1942), que “se o eco da súa voz se debilitase, pereceremos”.

A Fundación que mantén o recordo dos avogados laboralistas premiou o pasado sábado a mulleres que reclamaban xustiza e Dereitos Humanos en diversas partes do mundo. O eco daquel grupo de mozos demócratas alcanzou así a unha Asociación de Mujeres Saharauis, ás mulleres afgás “Esperanza de liberdade”, e ás Avoas e Nais de Praza de Maio, pendentes de recuperar aínda a máis de 300 nenas e nenos roubados pola ditadura cívico-militar arxentina entre 1976 e 1983. Estas mulleres, por circunstancias sociopolíticas similares ás que -dous anos despois da morte de Franco- propiciaron a “Matanza de Atocha”, destacaron en soster, no medio de grandes riscos e silencios, a esperanza en que a memoria, a verdade e a xustiza poñan nas súas vidas un mínimo de dignidade equitativa, sen medo a perder a vida no intento.

No acto conmemorativo destacou un documental de Marta Arribas, que percorría os anos tardofranquistas seguindo a vida dunha familia obreira. Coser e loitar céntrase nas loitas de mulleres que traballaban en fábricas téxtiles como Induyco S.A., cuxas condicións laborais e protocolos organizativos, dentro e fóra do horario laboral, empezaron a ser vixiados pola policía. As máis indóciles coñeceron a Dirección Xeral de Seguridade (nos sotos da actual sede de goberno da Comunidad de Madrid, na Porta do Sol), e non faltaron xuíces dispostos a que os cárceres tivesen abundantes inquilinas. A coincidencia daquelas protestas, folgas e manifestacións coas que pululaban noutras fábricas da España industrial e universitaria, permitiu ver cómo se artellou o nacemento de Comisións Obreiras como sindicato de clase, e obxectivo a reprimir. O Proceso 1001, que o TOP iniciou en 1972, sumado á serie reivindicativa de variadas asociacións populares, logrou que a sacrificada loita no tallo, a rúa e os despachos de avogados -como o do da c/ Atocha 55- abrisen unha fenda na bunkerizada transición de Arias Navarro e, con Suárez, chegou a legalización do sindicato que lideraba Marcelino Camacho. Pasaran 20 anos ata o 27 de abril de 1977, desde que ,na clandestinidade, iniciara en xaneiro de 1957 os primeiros pasos nas minas da Camocha (en Xixón). Desde o 18 de xullo de 1936, a conta xa sobrepasaba os 40 anos; a CE asinaríase o 27.12.1978.

A fatiga de materiais

A coxuntura sociopolítica actual, tanto a escala internacional como nacional e autonómica, propicia repensar o presente; á calor daquel recordo, advírtese a fatiga de materiais con que se construíu a democracia. O tempo obxectivo, o do Universo e a súa velocidade, relativa segundo Einstein, éo máis desde a óptica da súa duración subxectiva dos recordos de ilusións, logros e fracasos en que transcorrese a vida de cada cal. A cantos viviron as fórmulas absolutistas e ditatoriais da convivencia humana, coas limitacións que causaban a “a liberdade” e equidade de trato mutuo, non lles cabe na cabeza que a comprensividade do tempo vivido acumule tanta soberbia e ignorancia como traducen tantos relatos de suposta historia do realmente acontecido. Non entenden que puido pasar para que moitos dos seus fillos e netos discutan os valores que inclinaron as súas loitas coa grisura que, en todos os aspectos da vida, pensaban inamovible e eterna. Menos comprenden que sexan poucos os líderes políticos -internacionais, nacionais, autonómicos e ata municipais- empeñados en mellorar a liberdade conquistada. Parécelles estraña a mutación que os leva a frear e dificultar que -máis aló da caña de cervexa e as tapas do bar- os dereitos e liberdades de todos atopen cumprimento completo.

A medias en tantas cousas, terminaba o ano 2025, e unha persoa das persoas vivas máis comprometidas na conquista das liberdades constitucionais, escribía: “Mañá, será o último día dun ano de mala xente, de malísimos recordos que oxalá este ano que vén saque o mellor de cada un e fagamos entre todos un mundo mellor…”. Apenas pasaron 24 días de 2026 e, se estivésemos en época romana, deberiamos facer ofrendas aos deuses lares para que fosen propicios e, se o xiro ao redor do sol nos tocase cando a cultura europea era de cristiandade, seguramente fixésemos exvotos a diversos santos protectores. Neste tempo cambiante, en que trata de impoñerse un imperialismo neocolonial, secundado por cipayos ás ordes de amos prepotentes, os santos laicos do despacho de Atocha, 55, ensinan que, para que sexa verdade a escultura do abrazo, deseñada por Juan Genovés para a praza de Antón Martín, hai que rescatar a gran cantidade de persoas. O semianalfabetismo raíña nun mundo en que circula moita información, pouco coñecemento e menos sabedoría. Crece o número de crentes en que rebelarse contra a inxustiza é atributo de ultradereitistas, donos da liberdade.

Crecen os que pensan que a loita de clases é un conto trasnoitado e que, desde Trump -e secuaces- todo o monte é ourego; a subxectividade da duración temporal vivida parécelles idéntica á de sempre e que as circunstancias actuais non difiren doutras épocas. Pero para cantos decidisen ser como entendan que deben ser, o risco de perder os dereitos e liberdades conseguidos é grande. Haberá que malgastar máis intelixencia e valentía para que non pasen de minoría os partidarios de guiarse por informacións que nada teñen que ver co que beneficia ao ben común. Celso Emilio Ferreiro dicía en Longa  noite de pedra  (1962), que había que “volver empezar”, e o mesmo replicaba Lars Gustafsson na Morte dun apicultor (1978).

TEMAS: Transición democrática.- Avogados de Atocha.- Liberdade democrática. Dereitos Humanos.- Memoria e Historia.

MMC (25.01.2026).