Guerra cultural e madricentrismo educador

MAGA crece en Madrid –e outras Comunidades- moi motivada por razóns económicas e, por suposto, simbólicas.

 Make America Great Again (MEIGA)- é dicir, “que EEUU volva ser grande de novo”-  foi un lema político empregado por Trump na súa campaña electoral de 2016; ademais de ser visible nas gorras, encabezou os orzamentos federais naquel mandato lexislativo e volveu ao auxe desde 2024. Os seus antecedentes inmediatos, máis matizados, estiveron nas campañas demócratas de Clinton en 1992, na da súa muller Hillary en 2008, e tamén no “si se pode” da de Barack  Obama en 2009. Pero o creador do lema foi o partido republicano en 1979, cando retrocedía a hexemonía americana: Let´s Make America Great Again. REAGAN ´80. Donald Trump popularizouno entre os americanos que o levaron de novo á Casa Branca e, tamén, entre moitos americanizados doutras partes do mundo. Non se ha de esquecer, con todo, que, co asasinato de Bob Kennedy o 06.06.1968, quedou enterrada a esperanza no “mundo mellor” que defendía o mellor dos Kennedy. No seu país preferiron unha versión conservadora do reverso do dólar, cuxo deseño proclama desde 1935: The United States of America recoñece que In God we Trust, no  novus ordo saeculorum desde 1776, independizados de Inglaterra.

César Baldaccini,(1965). El dedo pulgar

Con motivo do 250º aniversario dese acontecemento, a presidenta da Comunidad de Madrid, para conmemorar que USA siga sendo “o principal faro do mundo libre”, concedeulle a medalla internacional por traballar “a favor da Hispanidade”. Entregaralla a algún representante oficial do Gobierno de Trump que pase por Madrid e, para que non caiba dúbida do seu oportunismo, asiste, na residencia de Trump en Florida , á  The Hispanic Prosperty Gala-, aplaudindo que se ocupe de “poñer fin aos narcoestados que os ditadores de ultraesquerda están a implantar”. Os reproches non se fixeron esperar, e ela non dubidou en dicir, entre outras lindezas, a quen llos facía que eran uns “frustrados” por pretender “illar” a España. Pero delatárase ao usar o presente do verbo “ser” de modo que o “faro” fose o que non é, e tivo que oír que “sempre estaba do lado equivocado da Historia”: a súa parcialidade inclinábaa sempre do mesmo lado. Nas consideracións previas a esta concesión honorífica, non tivo en conta a “cultura MAGA” de Trump, contraditoria cos Dereitos Humanos, o Dereito Internacional, a inclusión do cambio climático na cooperación multilateral ou a soberanía de terceiros países. Á corte de Ayuso non lle importou a maneira que ten Trump de entender  a “liberdade” ou a súa “providencia” absolutista para as empresas americanas, ou como defendendo os seus intereses pola forza reproduce, ao seu antollo –ad libitum-, ao rei francés Luís XIV. Tampouco lles molesta que o seu supremacismo sexa tal que dea igual ser mexicano, venezolano, iraniano, palestino, groelandés, ou europeo en xeral, para que quen non siga os seus ditados se decate pronto, dun ou outro modo, da súa capacidade represora. Tiñan, dentro de USA, os exemplos do ICE ante inmigrantes non ilegais, e contra manifestacións de pluralidade tolerante para convivir e entenderse; en poucos meses, foron múltiples desde Minnesota a Texas, e en calquera cidade, universidade ou institución solvente –incluso o Supremo, ou a Reserva Federal-, en que asomara alguna discrepancia teórica ou práctica co seu ego supremo. Por iso, a alegación da presidenta dos madrileños dicindo que non era a Trump a quen homenaxeaba, senón a EEUU, non é crible. Javier Milei confirma que os seus esquecementos de como a actual administración americana conculca dereitos e maneiras respectuosas de educación con quen non comparten as súas ideas, reafirma a inclinación das súas propias decisións en Madrid e no rumbo que imprime ao liderado de Feijóo desde  a rúa Xénova, cada vez máis propicio a VOX.

A exaltación do que manda

Como na maioría, nesta conmemoración pesa moito a ansiedade de que unha “memoria imposta” -acorde coas decisións que se toman na sede da antiga Dirección Xeral de Seguridade, na Porta do Sol- sexa un escaparate dos intereses do ayusismo. Fronte a toda documentación en contrario, invisibiliza os lados escuros da súa xestión, sobre todo en servizos públicos como Sanidade, Educación e Vivenda, onde fai e refai -ao modo trumpista-, múltiples facetas de vida de cantas persoas conviven en Madrid. A atracción desta cidade para xentes diversas residía en que ninguén se sentía estraño; poucos naceran nela e, segundo repetía Umbral, non pasaba de “poblachón manchego”, onde “a barra de pan debaixo do brazo ” indicaba proximidade e proximidade amigable: ninguén preguntaba a ninguén de onde era, e todos sabían que, para saír adiante, debían axudarse. Os anos sesenta e setenta non foran amables, e o mellor modo de defender “a liberdade” era pelexar de xeito conxunto para poder expresarse sen necesidade de ser tan “intelixentes” como demandaba La Codorniz aos seus lectores. Desde que a “liberdade” trumpista frecuenta o discurso de Ayuso, Madrid é calquera cousa, e non falta quen diga que xa é “Miami-dous”. Foi sucedendo desde o ano 53, en que o pacto cos americanos non só trouxo consigo bases militases en plena Guerra Fría. Tras a Coca-Cola, intensificouse a americanización da vida económica, cultural e social, como intuíu Berlanga en Benvido Mr. Marshall, e os intereses providenciais dos americanos estiveron moi ben atendidos e vixiados en España, mesmo en reformas como a da EXB e o BUP en 1970. 

En 2025, a “guerra cultural” que se libra en EEUU, atopou moitos aliados en España, dispostos a que a versión trumpista de MAGA invada e erosione as conquistas democráticas, máis ou menos fráxiles, dos españois. Retrotraen a “orde do mundo” aos tempos en que falar de dereitos sociais e laborais ou de igualdade era perigoso e, para implantar de novo aquela mentalidade, acosan a Gobernos  inestables, non arranxan nada, pero insultan a cantos tratan de construír unha racionalidade que facilite a convivencia. O seu proxecto, asociado a plans internacionais, pretende seducir a grupos amplos de discrepantes coa poderosa axuda dos donos das plataformas dixitais que, masaxean as súas neuronas a fin de que reclamen xefes “redentores” e os voten. Esta imitación de Joseph Goebbels, axudada por sectores confesionais de diversa crenza, branquea a súa estratexia acorde en que hai que eliminar “o mal”. Na escola, namentres, é dubidoso que quen defende “os dereitos dos nenos” poidan facelo ou tentalo. Hai casos de censura á introdución de maneiras democráticas nas aulas e a xestión dos recursos, ao modo que fai Madrid, sobre todo desde 2003, non é propicia.

TEMAS: Cultura MAGA.- Trumpismo/Ayusismo.- Recursos públicos.- Intereses privados.- Educación común e Democracia.

MMC (13.02.2026)

Transparencias escuras

Está en risco a veracidade indispensable para a convivencia democrática.

Antes do power point e, case en paralelo coas diapositivas, os centros escolares mellor dotados tiñan proxectores de acetatos que permitían usar imaxes na presentación de asuntos diversos a un público de estudantes. Coa democracia, o termo, aplicado ás relacións entre gobernante e gobernados, veu a expresar ante todo unha información que os principais organismos do Estado dispoñen; inclúe as persoas que ocupan os cargos administrativos, as súas axendas e noticias relacionadas coa xestión dos recursos públicos; mesmo teñen algunha sección disposta para atender preguntas dos cidadáns.

Opacidades

Podería dicirse que é un avance respecto a outras etapas, non democráticas, opacas en moitos aspectos operativos. A diversidade de familias que sostiñan o poder procuraba, ás agachadas, ver como o incrementaba e, nos seus alternantes postos gobernativos, tiñan tempo e disposición para repartirse unha parte importante do pastel orzamentario. As historias dos monopolios en España, engadidas ao funcionamento da autarquía económica, antes de que Berlanga contase en 1953, en Benvido Míster Marshall, as aspiracións ao “progreso” dunha España aínda rural, permiten entender como as ansias de rendibilidade máxima e custo mínimo -á conta do traballo doutros-, foron un caldo de cultivo extraordinario para posteriores adiantos en como saír adiante con cazurrería e, case sempre, tras un amigo ou parente, experto nas mañas dos Corleone.

Ao que se ve, a tan traída e levada Transición non foi capaz de evitar, entorpecer ou simplemente vixiar este comportamento . Non hai alternancia de Gobierno que non deixase ao descuberto unha trama de corrupción e, no presente, máis rico en inventivas, tampouco faltan emprendedores que pretenden epatar ao resto de cidadáns repetindo fórmulas de achegar recursos rápidos pola vía da opacidade. Nunca soñamos que, de adultos e en plena democracia, os portais de transparencia oficiais non servisen para nada; o espectáculo está a coller un camiño plenamente antidemocrático e, ademais de recursos malgastados, está a mostrar gran progreso en estilos repelentes. A vida secularizouse moito e a ninguén espanta demasiado que alguén viva con outro ou outra aínda que non estea formalmente casado. O que non ten graza é a cara con que se esgrimen despropósitos presumindo de inocencia en desaguisados en que o vixiante do tesouro público andaba por medio. En plena pandemia, todo o mundo pasábao mal e os recursos fallaban, e abandonada a honesta verdade, tratan de salvar os abundantes beneficios facilitados a “un particular” que pasaba por alí.

Esta exhibición de liberdade de mercado, ben manipulada, ben se ve que é xenerosa para quen pode controlala a gusto ; ata é capaz de demostrar, repetidas veces, a súa rendibilidade con amiguetes e familiares, Nestes casos, as megapropiedades e o luxo que permite gozar, tan distintas das que o currante normal pode soñar, son unha recompensa moi propia desta esforzada xente, cuxa habilidade colateral é agredir de palabra e obra a quen ouse dicirlles algo; senten por encima de todos e, como voces ao servizo de superiores ocultos, dinlles todo tipo de insensateces, incluída a de non terse suficientemente para saír adiante. Pase o que pase, ven ao resto dos humanos como o señorito Iván, o de Os santos inocentes, de Miguel Delibes.

Listuras

O gran problema non é que lles guste a froita, o chourizo, o Porsche Panamera, o pisazo, o Maserati ou a conta nas Bermudas. Visto o visto, é moi difícil evitar o roubo ou o latrocinio ata o nivel cero; Hammurabi (1840 a. C.) xa tentou poñerlle freo, e xa lle gustaría a Moisés (1250 a. C.), cando baixou do Sinaí coas súas táboas, que non andase máis ou menos disfrazado entre o seu “pobo elixido”. Do mesmo xeito que os pobres que, segundo o Evanxeo de Mateo, sempre os teremos preto, sobrepasará moitas vidas. Non se esqueza a súa frecuencia entre quen foi levados “bos colexios” e exaltáronse na elite.

A grave cuestión é que estas historietas, tan frecuentes, poñen en risco a saúde do sistema democrático. No canto de falar de cuestións relevantes, que deberiamos solucionar, non paramos de parlotear dos seus pormenores e contos. Coma se fosen o asunto central, entretémonos cos dispositivos que uns e outros poñen para silencialas, e nin reparamos na prepotencia que esgrimen algúns cipayos, nin nos sorprende a diferencialidade de barreiras, xurisconsultos e estrategas que algunhas destas persoas son capaces de poñer en danza para tapar presuntas desvergoñas. Tamén nos desocupamos do que non fan e canto estorban para o que se debe facer: as súas políticas parecen dispostas para empecer, máis que para arranxar algo. Os 4.000 anciáns que, segundo a Comisión cidadá pola verdade nas residencias de Madrid, puideron salvarse de morrer de calquera modo, son un bo exemplo desta deshumanizada abandono clasista.

Reiteradas, estas condutas xa parecen estruturais, como metástases do sistema. Entre unhas e outras demostracións de expeditivo capitalismo extractivo, estase anubrando o valor da democracia; está a render a idea de que a permisión destas opacidades dificulta e impide os debates que poderían facer que a vida relacional fose máis xusta e equitativa. No seu lugar, está a formarse un ecosistema de violencia irracional, crecentemente desigual. Na democracia posterior á CE78, tardía e bastante fráxil, estas historias tramposas –herdeiras do que era a vida política-, son modalidades de estupidez infantil. Repiten maneiras nada adultas que de raparigos adoitaban empregarse en xogos que toleraban “listuras” dalgúns. Mostran a présa e gran decepción de quen, competentes para as raposerías , non teñen paciencia nin tolerancia cos demais. A súa continuada secuencia -despois das aspiracións anteriores á Transición- privilexia o lado máis burocrático do sistema, desinflado do seu valor democrático. Chama a atención que para algúns medios, todo isto que a primeira vista non pasa de estúpida présa vergonzante, tan só sexa un problema de comunicación, coma se a narrativa que fan chegar a cidadáns, arranxase unha realidade imprudente e perniciosa. Desencanta moito a nudez de tanto predicador patriótico; rouba a todos a veracidade indispensable para convivir.

TEMAS: Corrupción.- Convivencia democrática. Recursos públicos. Liberdade de mercado.- Transparencia democrática.

MMC (Madrid, 19.03.2024).