Unha tormenta perfecta percorre España

O sorriso triste dun presente que é pasado insiste en asegurar que a verdade é relativa.

“O camiño cara á verdade –dicía Schopenhauer- é escarpado, e ninguén que leve chumbo nos pés poderá remontalo”. Entre as formas de oxímoron que estes días florecen, o silencio atronador e o caos harmónico poderían definir a realidade ilusoria en que se move boa parte do presente político. Para empezar, o xa excomisario europeo de asuntos exteriores, José Borrell, despois de deixar o seu posto en Europa con máis dúbidas que certezas polo que fixo e non puido facer en Ucraína e Palestina, iniciou a súa seguinte etapa vital dicindo que se dedicaría a tratar de aprender a ler, entender e situarse ante unha Europa cargada de desunión para afrontar os seus problemas, en especial a súa posición no mundo. É razoable dubidar de que a UE sexa quen, sen a colonización americana, de facer fronte á súa necesidade de ser alguén no taboleiro internacional, e certo parece que a situación en que están os dous territorios mencionados é indecente despois de tantos días de guerra e dunha inestable tregua en Líbano.

O silencio atronador

Neste inestable presente, non é que non haxa moito sobre o que razoar e pedir explicacións, senón que a arte de ter sempre razón, que algúns manexan, crea sofismas tan ben construídos que son capaces de darlle a volta a calquera asunto, por claro que pareza á mente humana. Non é difícil constatar que os humanos, en xeral, tenden á mediocridade e non á perfección virtuosa. Se, por exemplo, fosen honrados a carta cabal, en toda mirada aos asuntos problemáticos, non cesarían de buscar a verdade e que tivese a razón o máis sabio. Non sucede así e, máis ben adoita impoñerse a lei do funil, en combinación co principio operativo de que o máis forte sáese coa súa, case sempre un despropósito impositivo e dominador, máis aló de todo razoamento. Adoita ser frecuente, ademais, que este principio relacional entre conxéneres vai seguido sempre dun desequilibrio a favor dos máis fortes e poderosos; con máis medios –económicos e mediáticos- e máis servidores dos seus intereses, manexan máis fórmulas capaces de facerse eco do que inventan cantos están ao servizo da mesma man que lles dá para comer a diario.

A estrataxema 37 do pequeno tratado que sobre estas mañas da Dialéctica Erística deixou escrito o filósofo prusiano en 1860, propón algo que coincide de cheo coa sorte que corren cantos estean pendentes dalgunhas cuestións xudiciais que estes días acosan ao Gobierno do Estado. “Se un se dá conta –di- de que o adversario é superior e de que un non vai gañar, hai que dicir cousas descorteses, ofensivas e groseiras”. É dicir, “abandonar o obxecto da disputa (posto que se perdeu a partida) para pasar ao adversario e atacalo dunha maneira ou doutra no que é: a isto poderíaselle chamar argumentum ad personam para distinguilo do argumentum ad hominem”. Observar o que esta sucedendo en asuntos como o que incumbe ao fiscal xeral do Estado e verase a múltiple maraña en que se está tratando de envolver a esta institución deixando fóra de foco a causa central que lle deu pávulo: o desfalco a Facenda por parte do noivo dunha persoa relevante na política madrileña, disposta a protexer con medios públicos baixo o seu control a este defraudador confeso. Como estrataxema de distracción, non é tan fino o rápido fillo de Peares , disposto a cominar ao presidente do Goberno por estar supostamente envolvido en trucos do trapicheo. A este tal Feijóo, véselle demasiado o afán de ocultar as súas propias defecciones, e sobre todo a fazaña de desculpar ao presidente valenciano, correlixionario ao que sostén a pesar de as súas responsabilidades na gran traxedia do día 29 de outubro, e aínda que xestos últimos deste, como a subida de salarios aos recentemente nomeados para reconstruír o territorio, rinchan. No medio do sufrimento dos seus paisanos durante máis dun mes, por si soa, esta decisión irracional para afrontar o presente da Horta, silencia o relevante e anima ao balbordo que atrona as redes sociais e os escanos parlamentarios da dereita e ultradereita.

O caos harmónico

Estimulados os cidadáns para desatender a realidade, o efecto inmediato desta estratexia pseudopolítica é que, con actuacións afíns a Maquiavelo , se conculca o principio de que o fin non xustifica os medios. Esta teoría moral, primordial nos libros de Ética, xustifica que os remirados xuíces acepten a trámite e se dean présa nalgunhas causas que chegan ás súas mesas, mentres outras se dilúen no tempo e, por supostas razóns garantistas, esperan ad kalendas graecas. Sen observar quen as interpuxese e documentase, as présas que vemos nalgunhas concretas, e as coincidencias de acusadores e medios en propagar, filtrar e estender dúbidas a partir do mero feito de aceptalas, mostra un sospeitoso celo xusticiero de verdade , tan denodado que está por riba de toda racionalidade saudable para a imparcialidade e, en definitiva, para a democracia.

Namentres, os afectados pola acumulación de afán investigador non dubidan en dicir en voz alta que cren na Xustiza e en que a verdade, por ser “máis forte que as trolas”, abrirase paso. A ninguén se lle oculta que en asuntos controvertidos –e en democracia tamén os hai- alguén debe dirimir sobre o máis razoable e conveniente para que o sistema funcione e teña crédito. Con todo, de antes da CE78, tradición hai en ver casos de malgasto da Xudicatura, instancia teoricamente independente e suxeita á técnica procesual, como para non dar valor a que a clave central da súa actividade é o valor que cada xuíz dá ás probas que sustentan unha determinada causa. Son seres mortais como calquera outro e, como tales, susceptibles de todo tipo de impulsos e procesos que a mente desenvolve para apreciar, valorar, distinguir, decidir e sentenciar. As asociacións de xuíces, fiscais e demais partícipes na acción do Poder Xudicial –empezando polos avogados sindicados- diversifícanse polos seus particulares modos de defender supostos comúns, e os seus membros non están exentos de parcialidade en aceptar e xestionar unhas ou outras causas. Montesquieu non pretendía que o Poder Xudicial se convertese en terceira cámara parlamentaria, nin menos que os xuíces expresar como un que, recentemente, despois de confundirse coa legalidade e lexitimidade do Gobierno actual, tan por encima se sentía do resto dos mortais, que  una excaixeira de supermercado non tiña nada que ensinarlle. Inquietante actitude democrática.

TEMAS: Responsabilidade política.- Trolas e sofismas.- Convivencia e diálogo.- Honradez e legalidade.-  Os tres poderes políticos.

Madrid (30.11.2024)

A normalidade de moitas anormalidades

O lado máis auténtico do que sucede adoita asentarse na distancia entre o que damos por normal e o que é anormal que suceda.

Como todo xuízo de valor, ambas as cualificacións participan da   suposta racionalidade que atribuímos a cuestións que, na cultura ambiental en que estamos inmersos, son tidas por tales. No acto de xulgar deste xeito pode advertirse case sempre un ingrediente mimético e inconsciente, máis vinculado ao sentimento que á reflexión analítica. Moitas veces non se adecúa ao que   de verdade sucede e de aí as controversias que suscitan boa parte destes xuízos.

Trumpismo

Con iso ten que ver tamén a complicada maneira de saber se canto circula baixo suposta “liberdade de expresión” ten máis que  ver coa ignorancia que co coñecemento, se o determinan intereses particulares ou o ben común, ao que se extorsiona coa mentira. Desde logo medra o número de acontecementos  que se disputan o seu ser  “normal” ou “anormal” e, entre os recentes, destaca o resultado das eleccións americanas. Pódese partir de que os votantes son libres de exercer o seu dereito de voto como mellor entendan ou como vexan os seus problemas cotiáns. Pódese  engadir, así mesmo, que para algo foi EEUU, tras a Declaración de Virginia en xuño de 1776, o berce da  máis antiga de todas as constitucións modernas en 1787 e o antecedente inmediato da Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán na Francia revolucionaria de 1789. Ata aquí todo é “normal”, e en 2024 o “normal” tamén debería ser que os supostos dereitos naturais dos seres humanos alí declarados lograsen maior desenvolvemento e que, en circunstancias tan inquedantes como as que sacoden aos terráqueos, as eleccións do pasado martes -despois do primeiro domingo de novembro- potenciasen  que o 45° presidente de EEUU  fose un individuo menos cuestionado nos tribunais, na ética da súa vida privada e pública e igualmente na mente de quen, despois de todo iso e do asalto ao Capitolio en xaneiro de 2021, sentíronse moi a gusto reelixindo ao candidato republicano. O resultado ten moito de “anormalidade” independentemente dos méritos ou deméritos da adversaria e, en consecuencia , na percepción colectiva queda que a contundencia con que se expresaban os redactores da Declaración primigenia de EEUU sobre  a “felicidade”, o “gozo da liberdade” ou o “gozo da vida” (Declaración Virginia: artg. 1) constrinxiuse  en modo extremo e só a “seguridade” persoal e dos próximos importa. Co país dividido practicamente ao medio, e coa populista lectura do común que proclama o xa electo presidente, non parece que esta lexislatura que iniciará o 20 de xaneiro próximo vaia transcorrer “normal”;  a “defensa da democracia” de todos (artg. 2) non está moi garantida.

Mazonismo

Normalidade e anormalidade tamén andan ao retortero nunha contorna máis próxima. Está en cuestión a xestión da catástrofe ambiental ocorrida o 29 de outubro en Valencia , e o cronograma da reacción do  presidente valenciano trampeando co “eu non fun”, mostra síntomas de “anormalidade”. Entre acusacións aos seus adversarios, retoques ás contradicións, desafortunados xantares de traballo e ignorancia dos protocolos que conlevaba un aviso eficiente á poboación, foi o protagonista principal dun  “anormal” modo de xestionar a situación. E de engadido, pretende infantilizar aos cidadáns con explicacións  que “normalicen” unha incompetencia ao modo que empregan quen non dan a talla e crean problemas ao seu ao redor. O estropicio causado transcorre repetindo imperturbable o acontecido en moitos outros momentos en que o “principio de Peter” foi  plausible hipótese explicativa de como entre as xerarquías políticas –e doutras organizacións- a máxima responsabilidade vai parar a miúdo ao máis incompetente, hábil sen dúbida en despregar o nivel de cazurrería eficiente para alcanzar a cúspide. A primeira vez que se formulou esta teoría foi cara a 1969, pasaron 55 anos e resiste ben a súa capacidade de interpretar a normalidade do funcionamento “anormal” do presidente valenciano ante un acontecemento tan tráxico. Ademais de chegar tarde , as súas explicacións deixan mal aos outros representantes do Estado e conseguiu “normalizar” a indignada reacción cidadá contra a desidia na xestión desta DANA. Só faltaría que, como noutras actuacións irresponsables na propia Comunidade valenciá, quedase como “normal” a continuidade deste personaxe no seu posto e, ao seu lado, a de quen  propicia a súa torpeza.

A “normalización” de “ anormalidades”, abundante no pasado, non cesa neste presente en que son “normais” as trolas para finxir, para pervertir e manipular canto acontece. Seguen sendo “normais”, por exemplo, os contraditorios  criterios éticos con que se xulga o que acontece en Ucraína  e, con máis vigor, o que vén acontecendo en Palestina  desde 1947. E aínda que sexa “anormal”, “normais” son as reaccións que xeran os seareiros de Netanyahu en quen discrepa deles en calquera parte do mundo, como sucedeu o pasado venres en Ámsterdam , co resultado de 60 detidos. O máis grave é que os novos modos de controlar información e poder non reparan en repetir como verdade vellos sofismas, de modo que palabras que parecían dicir algo, xa é “normal” que non digan nada e non sirvan apenas para entenderse. Entre o que se di que foi algo, e o que realmente foi ou está a ser, crecen os desencontros e rende a desconfianza.

A concordia e o diálogo non deberían ser “anormais” en democracia e, con todo, crecen os negacionistas de todo. Acaban de adiantarse as eleccións en Alemaña e será ocasión de observar ata que punto o sistema democrático está san nese país –e indirectamente en Europa- para aguantar a “normalidade” de tanta “anormalidade” discursiva como rolda polos medios e Redes entre variacións económicas contrarias á expectativa do crecemento infinito. O problema empeza a estar vivo na paciencia dos humanos, dubitativos de se  merece a pena continuar crendo e non desesperar. En situacións como a actual, o máis esperanzador son os miles de mozos voluntarios que, canda as institucións públicas, están a botar unha man aos damnificados por unha Natureza que non pregunta se estamos preparados. Ese patrón é fiable para non repetir o mito de Sísifo como castigo.

TEMAS:  Responsabilidade política.- Democracia participativa.- Dereitos Humanos.- Liberdade de expresión.- Ignorancia e mentira.

 MMC (10.11.2024)

É hora de que a liberdade e a responsabilidade vaian xuntas

Os que máis falan, supostamente en nome de todos, gañarían moito se fosen máis coherentes co que esixe o ben colectivo.

A “nova normalidade” é un modo de falar da anormalidade en que estamos instalados e na que nos quede por diante. Non só en canto a superar o problema actual co COVID-10, senón no que veña a continuación para as relacións internacionais, nacionais e de proximidade. Os que neste momento polas razóns que foren sintan de cerca o rozamento ou a embestida deste virus aínda descontrolado, saberán entendelo; e os que na dúbida de saír ou non á rúa sufran algún tipo de ansiedade ante o inesperado ou fobia ante a multitude, tamén palparían de que vai o anormal da presunta normalidade que se publicita nesta fase.

Responsabilidade

Un ámbito onde a anormalidade está sendo habitual é na “gobernanza compartida” de que estes días tamén se fala tanto. Poida que, en parte, sexa polos medos que aínda levanta a resaca do que foron anos sen democracia e, en parte tamén, pola nostalxia que teñan os partidos maioritarios por gobernar como cando tiñan maiorías absolutas, de cando e fixesen o que fixesen, ninguén lles ía a botar en cara o seu particularísimo modo de actuar sen encomendarse a ninguén. Ou poida que, con máis razón, sexa por non estar no candeleiro mediático tan de continuo como está o Executivo actual, o que os levaría a non terlle mágoa e menos por constituír, por primeira vez, un Goberno de coalición cun aire máis esquerdoso do habitual. O caso é que, aos líderes das formacións sedicentes constitucionalistas ata non fai moito, cústalles moitísimo aceptar o do estado de alarma e que se poida alongar seguramente máis; votalo ou dialogar en torno a iso parécelles que desmerece da súa dignidade.

Probablemente teñan inspiración especial para saber como se debería xestionar unha situación tan problemática como esta desde o Goberno central, porque desde as Autonomías -onde están xestionando a parte que lles corresponde de gobernanza- xa están gobernando; iso si, de mala gana, pois calquera escusa vénlles ben para atopar algo non ben resolto; parece que o clásico agravio catalán multiplicouse por cinco ou por sete: todo un martirio para escoitar calquera telediario. En todo caso, esta excepcionalidade é unha boa ocasión para que demostren que existen para estar máis preto dos problemas e atendelos, non para que cada un nos conte que é máis guapo ca ninguén; sería unha pena que non parasen de competir por ver a quen lles vén máis grande o cargo. Se tanta présa teñen por que a “nova normalidade” alcance pronto ao seu territorio en toda a dimensión do que era a “normalidade, que nos adianten que farán se as présas traen unha segunda vaga de COVID-19. E antes de seguir xogando cos seus votantes, repasen a intervención da anestesista Mónica Garcíana Asemblea de Madrid, no pleno do día 29 de abril, por se teñen a tentación de manipulalos coa súa propaganda.

Liberdade

En nome deste extraordinario concepto que tanto sangue custou, pódense dicir moitísimas tonterías, e máis en situacións de risco, crise e escuridade. Ninguén queremos que nos coarten; todos sabemos, con todo, que, co pretexto da liberdade, podemos danar a outros e danarnos a nós mesmos. Aínda que non saibamos canto tempo da nosa vida haxa ter que transcorrer para que o que facemos sexa froito dun mínimo de liberdade e coherencia, si sabemos que cando algunhas persoas nos falan de liberdade, mellor ter coidado. No recente manifesto encabezado por Aznar ou Vargas Llosa e Álvarez de Toledo, en que clamaban “contra o autoritarismo” dos que se estean arrogando un poder desmedido, sie a súa traxectoria arróupaos para arrogarse ter a balanza da liberdade adecuada nun momento tan duro como este, deberiamos pedirlles perdón por non recordala.

Este conmenenzudo xeito de falar da liberdade emprégano principalmente os que, no seu nome, lle sacan proveito aos buracos do aparello lexislativo en cuestións de negocios. No caso da sanidade, por exemplo, as correlacións entre neoliberalismo e xestión privada de servizos públicos quedou de manifesto na deficiencia destes días, por moito que publiciten o de IFEMA ou que temos a mellor Sanidade do mundo. E en atención á Terceira Idade ou Educación? Quen falou máis de liberdade de elección de centro que as sucesivas presidentas que ha ter a a Comunidade de Madrid desde 2003, se non foi para ter en Europa o máximo nivel de privatizaciones do sistema educativo? Non é de agora, claro; é de familia: herdaron dos seus devanceiros decimonónicos esa idea, asociada a unha praxe en que, con ser os máis duros coas liberdades que se controlan desde Interior, non paran de esixir as liberdades que lles interesan de verdade, as que lles confiren capacidade para desenvolver un capitalismo extractivo a conta dunha cidadanía cativa.

Ler?

O do mal exemplo que poidan dar dálles igual: non cren nunha educación da cidadanía; a xente de bo berce considérao cursi ou que, con ir confesarse de cando en vez á parroquia, é suficiente. Logo de tanto alarde de dobre moral, ninguén debería estrañarse de atopar na rúa persoas que se queiran saltar as normas saudables para todos, que intenten facer un botellón ou unha xoldra indebida; sáltense a obrigación da máscara ou calquera outra que, por limitarnos a normalidade de sempre, consideren estúpida. Non vén mal, xa que logo, pensar un intre que debe primar: sie o ben colectivo ou o sálvese quen poida, o máis listo case sempre. Non será fácil en moitos casos, decidir, pero se volve a rebrotar esta pandemia e o virus mutou mentres non teñamos vacina para todos, vai ser moito peor.

Segundo a Federación de Gremios de Editores, os índices de lectura medraron estes días un 4%; quedan algúns máis de retiro mitigado e o capítulo primeiro A Política de Aristóteles é de interese: “Vemos que calquera cidade é unha certa comunidade, e que toda comunidade esta constituída con miras a algún ben é evidente […] Sobre todo, pretende o ben superior a que é superior e comprende ás demais…”.

Manuel Menor Currás

Madrid, 04.05.1944.

TEMAS: COVID-19.- Responsabilidade política.- Liberdade política.- Ben común.- Exemplaridade cívica.

Postais para este verán

Unha breve mostra indica que, no presente, abundan ingredientes para que pareza como que facemos, aínda que reiteremos pautas inmóbiles.

1.- XÉNERO: Di  o arcebispo de Toledo –puesto que -posto que en tempos anteriores ao XIX era moi apetecible pola súa riqueza feudal- que “non cre na igualdade de xénero”. “Non é -di- a solución para vencer ao machismo inaceptable”. Pola súa banda, o Banco de Santander patrocina no mesmo periódico un contido en que propaga que “o talento non entende de xénero, tratando de facerse eco dunha exposición fotográfica que patrocina. A mensaxe, que no primeiro caso é máis primitiva e tendente a que non se disperse o rabaño, no segundo ábrese a múltiples interpretacións. É unha cuestión de mercadotecnia, que cada unha das dúas empresas - segundo Ángel Munárriz, la Iglesia también es  S.A- trata de manexar ao seu favor.

2.- MADRID CENTRAL: Tarde e máis regular que ben, logrouse concretar un mecanismo que paliara un serio problema de Madrid. Logo de anos de inoperancia e tratamento fraudulento das estacións medidoras do aire, podía ser un bo comezo. De súpeto, o cambio municipal arrampla cos datos, co interese do proxecto e resetea todo. A Larra encantoulle oír a Díaz Ayuso, arguíndo que

que facía aumentar a delincuencia. Para maior desconcerto, unha xuíza puxo algo de orde no galiñeiro e, mentres Almeida persiste na súa idea feliz de que ese Madrid Central era un desmán, a UE recordou que que se non lle poñen couto á contaminación ambiental da cidade pronto haberá multa por non cumprir. É un problema de lectura ou de sintaxe?

3.- EDUCACIÓN INCLUSIVA: Díaz Ayuso tamén mostrou o seu afán polo traballo educativo deixando a moitos docentes ao bordo da incompetencia: “Hai pais preocupados porque se rumorea que nalgúns colexios hai colectivos que lles falan aos seus fillos de temas que eles non queren”. E apuntouse a “seguir avanzando no respecto, na tolerancia e contra a discriminación e contra o acoso” Pola súa banda, os seus aliados de VOX -coa anuencia de Aguado, do Cs- comezaron a pedir -repetindo a dinámica iniciada en Andalucía- a lixtaxes de quen impartise talleres sobre diversidade afectivo-sexual. Non tardaron en CCOO-Madrid en recordar a serie  de dereitos e normas legais que entre uns e outros están excedendo. A quen aproveitan as supostas rumoroloxías?

4.- CIDADANÍA: A sesión da Asemblea de Madrid para unha investidura presidencial da Comunidade, sen ninguén a quen investir, tivo ingredientes de gran interese. Por unha banda, Vox logrou ser o centro: estivo na boca de cantos oficiaron no acto, pese a ser o segundo partido máis pequeno. Por outro, Cs mostrou, unha vez máis, como as súas tácticas e interese como partido lévanlle a un calexón sen saída: vai de vítima e, ademais de trapisondista no seu trato ás agachadas coa ultraderecha, non cesa de ser o rexenerador dun PP corrupto. E en terceiro lugar, todos os partidos, incluídos os que teñen algunha posibilidade real de que non se repitan as eleccións, estiveron acordes en emitir mensaxes en que pretextaban un altísimo interese pola cidadanía. Nun arrebato de sincera desmesura, resumiuno Rocío Monasterio (de Vox, claro): “Non imos deixar de facer esforzos, de dedicar horas para chegar a un acordo, porque cremos que os madrileños o merecen”. Pensaba que criamos que cansaran?

5.- MERITOCRACIA: O de Patricia Ortega, primeira muller ascendida ao xeneralato no Exército español, foi acontecemento propicio para dar unha pátina de modernidade a esta institución. A súa cúspide era alcanzable tamén polos que pasaran xa de ser, como na sociedade, secundarias nas conversacións de oficiais. Desde o 23.03.1988, en que foi publicado o primeiro Real Decreto que aprobaba o acceso das mulleres aos corpos e escalas do Exército nas mesmas condicións de acceso e promoción que os homes, transcorreron 31 anos, o que engadido ás condicións que ha ter que acreditar esta muller, fai preguntarse: É rápido ou lento o ritmo de igualdad y el canon de mujer que aquí se puxeron de manifesto?

E 6.- MIRADAS DESDE A HISTORIA: “Feminidade” fronte a “feminismo” era, segundo

contou no seu momento Mª José Lejárraga, o lema de comezos do século XX fronte ás pretensións das mulleres pioneiras dos seus dereitos. Que abarcaban ambos constructos foi un debate aberto e inconcluso. Intimamente vinculados á educación, os seus simbolismos e leis, aí continúa -con argumentos idénticos aos de outrora- nun presente moi rico en postais indicativas de que a data de caducidade de pautas sociais relevantes non cesou. Se o que Patrimonio Nacional quere exhibir no seu Museo das Coleccións Reais é cronolóxica e temáticamente curto, estas historias actuais desbordan, por transversais, ás que intentará contar de Austrias e Borbóns; non concluíron e acreditan un acendrado pedigrí, fácilmente comprobable.

Recentemente inaugurado o Ministerio de Educación, en 1900, García Álix xa sinalaba como “a liberdade de ensino, no noso país, converteuse nun censurable mercantilismo. A moda, o capricho, a propaganda interesada, viñeron apartando dos centros docentes oficiais aos fillos das nosas clases elevadas ou acomodadas, entregándoos aos colexios de institucións de carácter privado que, coa chamada incorporación, vaian secando o tronco do ensino oficial” (Diario

del Congreso de Diputados, 17.12.1900

 
Doutra banda, oír falar actualmente a algúns políticos indica o pouco que se cambiou. Francos Rodríguez, testemuña do que pregoaron os Congresos Católicos desde 1889 “despois de que León XIII adoutrinase sobre liberdade de educación, de conciencia e de expresión (Libertas praestantissimum, 15, 18, 19?, 30, 31)-, víaos máis que como “lugares de concordia e de fe”, como “o bastión onde resoaron gritos de guerra, frases incendiarias e palabras que conmoveron a conciencias, non para elevalas a Deus, senón para empuxalas cun odio inextinguible á loita fratricida” (Diario de Sesións do Congreso de Diputados, 12.07.1901 de Deputados, 12.07.1901).

E veu esta, acompañada de contrarreformas. Como aquel curso para ensinantes de Primaria, en xuño de 1938 (Pamplona), onde, segundo contaría Marta Mata, “máis da metade do tempo estivo dedicado a temática ideolóxica, un terzo a educación física e o resto a formación pedagóxica”. Ou a constitución do CSIC en 1939, por Ley de 24 de novembro . Para erradicar a JAE e indirectamente a ILE, empeñáronse –“fronte á pobreza e paralización pasadas”- en “impoñer á orde da cultura as ideas esenciais que inspirou o noso Glorioso Movemento, nas que se conxugan as leccións máis puras da tradición universal e católica coas esixencias da modernidad”? Co resultado de que, ata 1943, depuraran a más de 60.000 maestros e profesores.
¡Sorte e bo verán!

TEMAS: Liberdade de educación. Diversidade e inclusión. Xénero e Feminismo. Cidadanía.Responsabilidade política.

Manuel Menor Currás

Madrid, 15.07.2019