Coidado coas trolas! É Día de Inocentes

Tómense estas tres como referencia posible e mudable: non teñen pretensión de valor absoluto nunha listaxe aleatoria

O 28 de decembro, día dos Santos Inocentes, durante moitos anos o peor non era que nos coasen algunha inocentada, senón que se risen porque non caeramos na conta da pifia. Nun presente tan quebradizo como o deste ano que termina, o recomendable é non baixar a garda ante a cantidade de trolas que nos poden estar contando: estas tres son focos tensos do verdadeiro e o falso.

1.- O perigo (da Covid-19) terminou

Cando estes días oímos afirmacións deste carácter, parece que se refiran á vacina. En parte, é válida esta se nos referimos a que hai un inicio de solución para conter a pandemia; a trola consistiría en dar por feito que, posto que ese desenlace xa está aí, podemos baixar a garda e regresar directamente a donde adoitabamos antes de marzo de 2020. Falta moito, probablemente un ano, para que a ansiada normalidade, non a”nova” que uns e outros se apresuran a vendernos, senón a auténtica, sexa posible sen riscos maiores que os que habitualmente ten o vivir.

Esta parte da trola ou inocentada, son propensos a inducila os que se ocupan de rendibilidades económicas de xeito compulsivo, tendentes a ver pexas á súa libre iniciativa en canto é necesario para preservar a saúde de todos; non admiten que a vida e saúde (dos demais) son valores superiores. Deberiamos tomar nota de quen son estes audaces emprendedores, inmunes á dor allea, e, polo mesmo san principio, cortar calquera tipo de relación comercial, transacional ou do tipo que for con eles: non lles importamos nada, salvo como material de desfeita e en condicións flexibles. Liberdade non é isto, e menos cando median decisións políticas que nos incumben a todos; este tipo de utilitarismo moral non é difícil de ver nestes días de supostas festas de Nadal -non só o día de Inocentes-, cando hai tanto candidato ocupado en que non nos esquezamos da falta de sustancia de supostas gabanzas que intentan facer ao noso ego. O que non deberimos esquecer é que o voto é unha prolongación das nosas neuronas, e que non debe ser para quen só saben usalo para rirse da nosa inocencia.

2.- O Brexit xa está arranxado

É en gran medida outra hipérbole que, antes de que veña o día un de xaneiro -e os que falten para que cada sector económico estea encauzado sen demasiada desfeita-, púxose en circulación para que nos esquezamos da hecatombe que supuxeron estes días para os transportistas varados na Canle da Mancha á espera dos trámites burocráticos; a máquina das supostas negociacións para apurar os prazos deixou mil flocos por remendar.

O certo é que esta historia, como outras moitas de marcha atrás, é moi desagradable; será difícil que durante un tempo máis ben longo non siga xerando múltiples inconvenientes a uns e outros. Os resabiados cultivadores da melancolía imperialista da Gran Bretaña seguirán dicindo que o seu Brexit é unha vitoria; nunca dirán que o uso da liberdade non é iso nin para iso. Mentres os deixen funcionar coas súas privilexiadas transaccións internacionais, menos o explicarán os que controlan a autonomía legal da City londinense respecto de a propia Inglaterra, Escocia, Gales, O Ulster e todo o que resta da época victoriana, incluído ese peñasco chamado Xibraltar. Á beira da preservación dese privilexio, o demais, incluída a pesca e o turismo, son cuestións menores, que prexudicarán aos ingleses e europeos do común.

3.- Atacan a liberdade de elección de centro

“Non imos permitir que se ataque ao ensino concertado”: iso dicía aínda fai dous días alguén relevante da Comunidade de Madrid, en cuxa Consellería encabezan -como non podía ser menos desde o Tamayazo- os queixumes por que a LOMLOE cercene, a piques de entrar no BOE, “a liberdade das familias á hora de elixir un centro onde educar aos nosos fillos e proporcionarlle a formación necesaria”. Dino e quédanse tan anchos: que hai máis sagrado que os fillos ou que a liberdade? E, si nolo cremos sen máis explicacións, é outra santa inocentada que nos queren coar; por repetición non queda.

Tamén nisto sucede, con todo, que tampouco en educación a liberdade é iso que din; se non soubésemos  o que calan seríalles máis fácil. A cuestión é que, como adultos, xa maiores e en risco, temos memoria de que, “cando carecía de importancia a diferenza entre o agora e o antes” -como di Antonio Gamoneda nos seus recomendables recordos de infancia: Un armario cheo de area-, sempre querían o mesmo: que os seus colexios privados, de pago, se distinguisen sobradamente do común escolar; xa entón alegaban como “función social” a segregación dos “selectos”, en corraliños particulares cara aos que conseguiran que se decantara unha parte substantiva dos recursos que o “Estado Novo” detraía do gasto público. Os Pactos da Moncloa, asinados 40 anos despois daquela infausta Guerra, contan os déficits que -non só de prazas escolares- faltaban a un cativo panorama educativo de acceso universal en equidade para todos; as facilidades que as sucesivas leis franquistas lle foran dando á “iniciativa privada” -con licenzas, subvencións, exenciones fiscais e outras enxundiosas disposicións para facilitarlles os seus negocios “de pago”-, foron totais, mentres a deficiencia acumulada, con supresión de centros públicos e, sobre todo, coa depuración e exilio de tantos e tantos profesionais, fixeran do sistema educativo un ermo. Hai un Decreto, do día 05.05.1941 (BOE do 17), que explica que, en diante, subvencionaríase ao ensino privado -católico entón en máis dun 90%- cun 50% dos recursos do que se destinase a persoal e material das escolas de primeira creación.

Probablemente estes defensores actuais da liberdade de elección de centro indiscriminada, nos digan que eles non estaban alí; si estabamos os que tivemos que sufrir esa penosa historia e sóanos a burla que digan que esta morixerada LOMLOE  os ataca ou os rouba; ser demócrata -salvo que nos equivocamos ao estudar a Declaración de Dereitos do Home e do Cidadán de 1789- non se compadece ben con soster privilexios inxustificados a conta do diñeiro do común; se o miran ben, o art. 27 da CE78, tampouco.

TEMAS: LOMLOE.- Ensino concertado.- Liberdade e igualdade educativas.- BREXIT.- Vacinas contra a COVID-19.

Manuel Menor Currás

Madrid, 28,12.2020

As vacinacións traen un raio de esperanza

Nun panorama no que abundan os motivos desesperanzadores, paga a pena saber que existe unha solución estable á pandemia.

O longo período percorrido desde marzo deu pé a todo tipo de posturas, trazos e xeitos de actuar, con gamas tan diversas como as que teñen cabida nun bo dicionario de anomalías dunha vida corrente distorsionada e atrofiada. Que a Ciencia farmacéutica pareza nesta coxuntura adquirir prestixio e, ademais, valor nos futuros bursátiles -que algúns axentes propagan para captar clientela inversora-, obriga a repensar, en paralelo, algúns indicadores da situación en que andamos.

A información de PISA

Teoricamente, a Educación é o sector máis próximo ao científico; o Ministerio homónimo levou desde os anos sesenta o dobre determinativo: Educación e Ciencia. Hoxe, Educación é algo distinto no organigrama político, mentres o outro ámbito pasou nas últimas lexislaturas a ser dependente da carteira de Universidades, ou de Ciencia e Innovación. No entanto, segue sendo imprescindible unha boa base educadora dos ámbitos estritamente escolares para que ese cumio do sistema educativo -e científico- teña consistencia e sentido.

De pouco vale a entoación de ditirambos a ocasionais proxectos, se o común dos españois se queda noutro mundo galáctico porque o circuíto en que lle foi posible estudar algo, empezando en Infantil -que marca distancias para a Primaria-, e continuando nos tramos da obrigatoriedade ata os 16 anos ou nos de calquera das vertentes profesionalizadoras, só pode percibir que é curto, escaso de recursos, que a súa organización é obsoleta e que, en definitiva, o promedio de doce anos investidos para transitalo non mereceu a pena.

Sen ser partidario de que o pretexto dos informes da OCDE sempre propicie que os gobernos de turno -e os opinadores- nos entreteñamos, unha vez máis, en repetir tópicos máis ou menos agudos, case sempre inclinados a defender posicións prexuizadas, os datos actualizados do 25.09.2020 amosan que, no rendemento do alumnado ao final da Primaria, nas áreas de Matemáticas e Ciencias, hai disfuncións, en que parece ter que ver en grado relevante -segundo consello da propia organización que fai estas avaliacións estandarizadas- a preparación do profesorado nas devanditas áreas, á vez que non sobresae a capacidade de razonamento que mostran os encuestados.

Cousa da LOMCE?

O que en liñas xerais debuxa este informe é o nivel acadado cunha lei orgánica que ha ter moitos detractores. Tería interese por canto que a LOMCE avogaba por ter as claves da “calidade educativa”, e foi defendida polos seus promotores amparándose nun retorcido uso dos datos doutras avaliacións da OCDE logo de relegar un pacto educativo que estaba practicamente concluído e que, de xeito evidente, fose máis rendible; pero once anos máis tarde de que se empeñaron que non fóra adiante -porque tiñan todas as bazas para ter maioría nas inmediatas eleccións-, o mellor que se pode facer con todo ese historial acumulado é non esquecer as súas senrazóns.

Con ese fondo de memoria, non se debería perder de vista que se trata dunha foto fixa, puntual e xenérica, do nivel de destrezas para aplicar coñecementos que teñen os alumnos de 15 anos, adquirido non só na escola ou colexio, senón tamén nas súas outras circunstancias ambientais e domésticas en que están inmersos desde antes de nacer. Nos medios adoita destacarse, case soamente, a listaxe comparativa resultante cos países que están na cabeza, que, neste caso, en ambos tipos de competencias son: Xapón Corea, do Sur, Estonia ou Finlandia, mentres os nosos alumnos, nos datos actualizados do 25 de setembro de 2009, non chegan á media dos outro 38 países (A media é de 489 puntos e España rolda entre 481 en Mat. e 483 en Ciencias).

Ten interese advertir que o problema principal que mostra este Informe é que a proporción de alumnos ou alumnas que están no nivel máis alto é mínima, o que fai que o promedio estatístico baixe. Debería inducir a pensar que as cuestións a que apunta estarían inscritas no sistema que temos de ensino, e a mirar ben que e como se ensina, ademais de observar se reafirma e reproduce -pero apenas corrixe- problemas previos á entrada de cada alumno ou alumna no círculo escolar, os que configuran o capital cultural de que é portador desde antes de pisar unha aula.

Desesperanza?

O informe di reiterar “unha posición estable”, aínda que lixeiramente máis baixa que outras veces, da educación española; é dicir, que indica vellos problemas de equidade e inequidade que o sistema educativo existente debería resolver e que -á luz da súa historia anterior- parece reacio a enfrontar. Todas as preguntas principais para corrixilo deberían dirixirse, pois, cara ao que debería suprimirse, que debería modificarse e que debería innovarse; sería máis efectivo que poñer tanta paixón en novas leis educativas, máis empeñadas en soster alternancias partidarias no BOE, que en emendar con paciencia e constancia o que debe emendarse.

O primeiro informe PISA foi en 2002; pero o primeiro informe da OCDE sobre a educación española -de carácter estratéxico, sobre a política americana no Mediterráneo-, é previo a que, en 1969, se editase o Libro branco que anunciaba a Lei Xeral de Educación en 1970. Talvez non chovera abondo para que moitos dos problemas que alí aparecían fosen erradicados; o certo é que, dentro das diferenzas lóxicas, hai capítulos en que a inequidade segue viva e que, pese á CE78, seguen vivos logo de 42 anos. Non todo se debe á Educación; pero cun equilibrio máis xusto que o que estamos mostrando na súa xestión -igual que en canto incumbe á Sanidade e á Dependencia- non habería tanto persoal empeñado en que nos metamos o dedo no ollo uns a outros.

Atentos!

TEMAS: Vacinas Covid-19.- Informes PISA.- LOMCE.- LOMLOE.- Inequidade educativa.