Infantes e adolescentes estarán mellor protexidos en diante

Falta agora implementar a nova lei en todos os aspectos; é imprescindible para que tamén a sociedade se sinta máis protexida das súas pantasmas.

Entre as raras ocasións actuais en que acontece algo estimulante no Congreso de Deputados, debe figurar a recente sesión en que se aprobou o proxecto de “Lei orgánica de Protección Integral á Infancia e a Adolescencia”, antes de pasala ao Senado.

Entre as súas novidades, achega que os delitos contra quen na idade do ensinanza obrigatoria sexan obxecto de acoso ou violencia sexual, non prescriban ata que acaden os 50 anos de idade; e tamén, un articulado de medidas específicas a plasmar en cada centro educativo, bo punto de esixencia, á vez que de vixilancia, para que as violencias sobre a infancia e a adolescencia desaparezan. Cando en febreiro de 2019 o que era anteproxecto pasou polo CES (Consello Económico e Social) para o seu preceptivo informe previo, este sinalaba “a falta de datos globais, fiables e sistemáticos sobre a envergadura” deste tipo de violencia, xunto ao seu “aumento espectacular” desde 2009, e a dificultade engadida de protexer “o dereito dos nenos e nenas á integridad física e moral” malia ser un “problema grave e de crecentes dimensións”. Segundo o CES, só en 2017 houbera 38.433 vítimas dalgún ilícito penal dos contemplados nesta lei cando era anteproxecto, uns mil máis que o ano anterior.

Cultura ambiental

Os datos que organizacións preocupadas por estas idades achegan a día de hoxe, entre elas Save the Children, non son mellores e non serán fáciles de mellorar. As actitudes que rexeitan son un produto cultural aprendido, dos que teñen moi longa historia detrás. Na infancia e adolescencia da maioría dos españois, o problema existiu pero a preocupación polo que ocorría nos espazos escolares, nas familias e nalgúns ambientes non traspasaba os círculos coloquiais, nin suscitaba maiores escrúpulos de conciencia. Era moi habitual que os maltratos non se recriminasen, pero os que pasamos dos 50 anos fomos testemuñas de situacións obrigadas, en que eran algo “normal”, “natural”, e, ata, obrigado; ata a Biblia esgrimíannos ás veces como exemplo, porque nalgúns dos seus libros hai consellos inspiradores dese tipo. E cando con motivo da lei de Violencia de xénero explicouse que o maltrato ás mulleres repercute no infantil, seguiron tendo cancha os opinadores para os que o primeiro non existe -ou que é pura ideoloxía- e que o segundo é esaxerado.

Polo teu propio ben

En terreo tan embarrado é de agradecer esta lei. Pero só será máis pionera respecto de outros países se se implementa ben e acelera a desaparición deste tipo de comportamentos. A existencia de ilícitos neste ámbito está moi asentada: as familias, espazo onde acontecen maioritariamente tales abusos e moitos outros, custaralles cambiar actitudes que os propiciaron na súa privacidade; institucións tan relevantes como a Igrexa católica tardaron, ata febreiro de 2019, en aceptar que tivesen dentro o seu “escándalo”; e os que descubran o mal chamado “pin parental”, tardarán o seu en admitir que os nenos e adolescentes son tan suxeitos de dereito como calquera adulto.

Detrás de tales violencias está o desapego sufrido por moitas xeracións en que non ser maior de idade era non ser suxeito xurídico, senón apéndice inconcreto doutras vontades minoradoras; esta sinrazón, xeradora de condutas inapropiadas -e, ás veces, bochornosas-, mixtificó, con todo como virtuosa a atención que parecían prestar a nenos e adolescentes quen -nas casas, nos colexios e na rúa- só alcanzaban a verse a si mesmos como norma rectora de hipocrisías daniñas.. Alice Miller, experta en maltrato infantil, estudou ese estilo educador en que todos dicían actuar “polo noso propio ben”; e descubriu como as vidas de moitos quedaron marcadas polos métodos con que nos prohibían, rifar, mentían, castigaban, pegaban, silenciaban e sometían a obediencias que, desde unha cualificación actual, rexeitamos. Aqueles xeitos de enderezar a “boa educación”, opacas aos “Dereitos do Neno”, son violencia pura e dura.

Estes abusos teñen moito que ver co que lles ensinaron a moitos educadores, titores ou colegas, quen, de xeito igualmente agresiva reprodúceno con todo tipo de pretextos noutros alumnos, fillos ou compañeiros de pupitre. As mafiosas hipérboles de obediencia e silencio con que se acompañan adoitan ser, como en toda ditadura que se precie, normalidade en non poucos ambientes; ao transmitilas, fan que prosiga a inxustiza profunda de sometementos, crebas e estropicios persoais e, cal pandemia tóxica, repercuten na sociedade. O abuso autoritario -prolongado ás veces en violencia sexual- que se impoñía en moitos ambientes, deixou rastros desgraciados en cantos sufriron maltrato educacional. “O cadro dos malos tratos sufridos na infancia”escribe tamén Miller- non aparece todo dun golpe, é un longo proceso no curso do cal novos aspectos emerxen aos poucos á conciencia... Chega a ser perceptible soamente cando se é adulto, xa que o neno non tivo outra elección que a de sufrir durante anos en silencio”. Esta especialista , logo de penetrar na infancia do dictador alemán e na relación co seu pai, deixou este aviso: “Abondou o delirio dun Führer, abondaron uns millóns de cidadáns ben educados para extinguir, no curso de poucos anos, un número incontable de vidas humanas inocentes”.

A choiva e o pranto

Cando se proclame esta lei orgánica, quedará moito por remover; non só trala atarefada “disciplina” que moitos demandaron sempre, senón tamén no que, recentemente, algúns alegan pola nosa “liberdade”. O regulamento de réxime interior de institutos requiría, en 1940, actitudes acordes coas orientacións establecidas na Lei de 20.09.1938; non desmerecía moito doutros máis próximos, coa “autoridade do profesor” como bandeira . No tránsito á efectividade desta honrosa lei orgánica, nin sequera un exercicio de “impecable paleontoloxía” sobre moitas infancias poderá tapar as súas “gretas e traumas”, nin -segundo expresión de Benedetti- “remendar con zurcido invisible as esgazaduras” que poidan acompañar algúns bos recordos daqueles anos.

TEMAS.- Protección integral da Infancia e Adolescencia.- Dereitos do Neno.- Dereitos Humanos.- Pin parental.- Malos tratos.

Manuel Menor Currás

Madrid, 17.04.2021

Derrogarase pronto a LOMCE?

É un alivio só pensalo, aínda que o que se oe e ve no Parlamento non difira moito do que pode lerse en moitos whatsaap esquizofrénicos.

Os máis atentos ao parlamentarismo español de última fornada poderían admirar o reincidente que é a especie humana respecto de como os clásicos xa previñan aos que quixesen escoitalos.

Na penumbra clásica

Recórdao Jesús Parra, filósofo atento a preguntar se é posible a política sen ética, traendo a colación, entre outros, a Aristóteles, Cicerón e Plutarco. Ao estaxirita (384-322 a.C) na súa Ética a Nicómaco, na que dicía que "non se ensina ética para saber que é a virtude, senón para ser virtuosos", non parece tivese éxito. Sobre todo, se á vez que se lles oe e se lles ve actuar, se quere entender de que nos falan actualmente os nosos parlamentarios cando, tratando de currículos escolares, esixen que trate, e moi intensamente, a “Relixión”, “os valores” ou, en plan máis laico, unha “educación para a cidadanía”, a convivencia ou outra actitude política.

Parra, coma se se dirixise aos que estivesen facendo un prácticum no parlamento en días recentes para un máster de acreditado prestixio, tamén trae a colación a Plutarco (45-127 d.C.), quen deixou dito nas súas Vidas paralelas que “o home é a máis cruel de todas as feras, cando ao poder se une o poder sen virtude”. E non esquece a Cicerón (106-43 a.C) que tanto denostara ao corrupto Verres alegando que “cando os políticos non se rexen pola ética, son como hienas á caza do poder”. Xa nesta liña, cabería amentar o pesimismo de Hobbes (1588-1679), escéptico co homo homini lupus, reclamando a necesidade dun forte para conducir a res publica. Unha secuencia nostálxica, de apelación constante á seguridade do máis brioso, que atopou nos últimos cen anos mil apelacións para traspasar o que non é democracia e que, agora, quere atopar nas Redes rancorosos destinatarios, pagados de si mesmos.

No día a día

O problema é que non reparan sequera no panorama en que nos movemos, probablemente porque os favorece. A celebración do Día Internacional da Violencia contra a Muller, o 25 de novembro, debería alertarnos de canto, a diario, se traspasa esa liña da igualdade de trato nos fogares, os lugares de traballo, os espazos de lecer e tempo libre, a publicidade gratuíta e, para que non falte nada, ata nos ámbitos da escola e dos hábitos de institucións relixiosas que, sen comprometerse coa igualdade dos Dereitos Humanos, se precian de caritativas. Espazos todos en que a violencia do máis forte, a imposición non só física senón tamén psicolóxica e simbólica, conxúganse para causar danos, irreparables moitas veces, a persoas tan dignas de vivir no mundo como calquera arrogante chulesco ou máis.

Nesta liña de quitar hábitos innecesarios para convivir, é valiosa a noticia que chega do parlamento galego suprimindo ás nenas a obrigación do uniforme de saia. Unha noticia escolar, ao fin, de alto valor social, que vén poñer no seu sitio a tanto partidario do estéril, os decimonónicos distingos entre colexios de nenos e nenas e obriga, de paso, a repensar que pasa coa suposta “liberdade” educativa ou, sobre todo, co negocio das subvencións e concertos ao circuíto privado do sistema educativo, tan protexidos nalgunhas Comunidades. Agora que en Galicia encararon que o hábito non fai ao monxe, tamén sería coherente que se abandonasen en todo o Estado que diñeiro público pague a segregación escolar -que a LOMCE aínda protexe- ampliando a negativa aos que en calquera ámbito do sistema educativo non pasan do código binario de home/muller. Que pasa coas demais modalidades de ser ou sentirse humano? Como se denigra ou posterga aos diversos do canon patriarcal? Que atención lles presta o noso sistema educativo?

Postergación e preeminencias existen nunha boa parte da educación española, estruturada de entrada -pero non gratuitamente- en pública, concertada e propiamente privada. E de engadido, na acordada baixo o paraguas dos dereitos da familia, un xeito de impoñer criterios alleos aos dereitos do menor, alleos a que os nenos e nenas teñan unha infancia libre de presións adoutrinantes, tamén en canto a modelos de sexualidade cuxa "naturalidade" envolver en razóns moi diversas. Falaba Casado hai pouco dos inmigrantes que non se atiñan aos nosos costumes. Talvez entendese que os islámicos, por exemplo, son moi distintos dos unificados como cristiáns polos Reis Católicos no século XV. De pouco vale, con todo, ocultar que estes colexios e quen os privilexian seguen pautas similares, ancorados no dogmatismo “da verdade” de que falaba Pío XI na encíclica Divini illius Magistri (1929), e alleos a calquera outra consideración que non coincida coa súa pulcritude de criterio.

Proba evidente é que, por máis que agora falan de “diálogo”, a moitos bispos pódelles o subconsciente cando falan de varóns-varóns para o ministerio eclesiástico. Non só alleos ás mulleres -in ecclesia taceant-, senón tamén a outras variedades xenéticas do ser humano que ha ter a Igrexa católica sempre no seu seo por máis que a Biblia non estivese moi atenta. Solapar e ocultar por razóns de suposta supremacía epistemolóxica, falso prestixio ou, tamén, como pretexto para achacar delitos de pederastia a quen per se non lles corresponde, como mínimo é de hipócritas, unha especie que no Evanxeo orixinal non queda ben parada.

Derrogación LOMCE

Namentres, é de celebrar que o equipo de Celáa saque a relucir expresamente a súa intención de derrogar a LOMCE, e non tan só un tenteo con algúns aspectos “máis lesivos” dos dereitos que esta lei tan promovida desde moitos sedicentes liberais, máis carcas do que pregoan, conculcou. Non facelo sería unha ofensa a cantos nestes penosos anos resistiron -na Comunidade de Madrid algúns máis que no resto de España- os empurróns dos plaxiarios de Margaret Thatcher. Aos ollos de moitos cidadáns e cidadás actuaron contrariamente ao que en 1978 chegou a ser a Constitución de todos e todas. Non hai quorum suficiente para revisar o artigo 27CE, por exemplo, ou os Acordos tan ambiguamente constitucionais que Marcelino Oreja xestou entre 1977 e 1979 co Vaticano, pero deberíase, aínda que só fose para fortalecer os dereitos dos menores non deixándoos ao arbitrio de tanta prepotencia equívoca que non acaba de desaparecer do horizonte.

TEMAS: Parlamento. Democracia. Dereitos do menor. Igualdade. Violencia contra a Muller. Acordos co Vaticano. Artigo 27 CE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 25.11.2018

O novo Goberno mostra claros sinais de liderado social

Estará moi condicionado, no entanto, o seu ritmo de recuperación consistente dos dereitos cidadáns; entre outros, os de Educación ou Sanidade.

Co acontecido trala moción de censura, pode darse a razón a Heráclito cando afirmaba que “ningún home pode cruzar o mesmo río dúas veces, porque nin a auga nin o home serán os mesmos”. A mobilidade e o cambio forman parte do ser e da existencia. Tiña razón Mercedes Sosa cando cantaba aquel Cambia, todo cambia que tanto xogo político deu en 1989.

Tan rápido foi o acontecido con esta moción que, neste momento, xa case soa prehistórica: o sobrevido tampouco deixou marxe para o descanso. Fronte á impasibilidade lenta que caracterizaba a Rajoy, Sánchez é sorprendentemente áxil. Fórono os seus nomeamentos, e moi pensados para integrar sensibilidades a contrapesar. Formalmente, a compensación paritaria de mulleres e homes neste Goberno está ampliamente realizada: veremos se desemboca en políticas decididamente feministas. As perspectivas das diferentes Comunidades, especialmente de Cataluña, tamén parecen ser contempladas con detemento. E en canto ás capacidades dos elixidos -agas o erro en Cultura, rapidamente emendado con criterio-, os eloxios iniciais foron practicamente unánimes. E para cumprir as expectativas que moitos votantes albergaron hai xa máis de dous anos, os cambios que se anunciaron no primeiro Consello de Ministras e Ministros do día 15 empezaron a mostrar que non só de simboloxías se trataba. A renovación da extensión do dereito universal á Sanidade, os primeiros pasos no Pacto de Toledo e, moi destacado, o asunto dos refuxiados do Aquarius ou o vinculado aos valados de Ceuta e Melilla, camiñan nunha dirección ben distinta do que ata hai nada se naturalizara como inmóbil.

Moi significativo foi, así mesmo, o cambio en Educación. Non só pola personalidade que, desde o primeiro momento, mostrou a nova ministra Pilar Celáa situándose respecto ao papel fundamental da escola pública, senón tamén por elixir para a Secretaría de Estado a un gran experto como Alejandro Tiana, de cuxa capacidade nese posto quedou sobrada constancia na xestión da LOE e a quen incomprensiblemente cesaran en 2008. É o máis idóneo para desmantelar a LOMCE de Wert. Xa o fixo coa LOCE de Pilar del Castillo.

O problema con Heráclito, de todos os xeitos, é que o cambio non basta para explicalo todo. Tamén Parménides pensou, no século V a.C., na integridade do ente: sen partes e uniforme, cheo de “o que é”; a verdade do ser -segundo o seu fragmentario Poema da Natureza- revelaríase na súa absoluta inmutabilidade. Estoutra cara da realidade que en certos aspectos reproducen como disciplinas a Historia e a Antropoloxía- é paralelamente manifesta nas reaccións que suscitou este envorco político, perfecto constitucionalmente pero inusitado. Aí seguen as reaccións nos medios. A portada de ABC do xoves día 15, sinalando que Pedro Sánchez impón por decreto “a España bonita”; as reticencias de Rafael Hernando sobre de “a prudencia” fronte a “a humanidade” cos refuxiados; os investimentos de recursos que supoñen os cambios cara á igualdade en todos os ámbitos; ou as misivas dos profesores de Relixión respecto do seu no sistema educativo, son outras tantas advertencias do peso do inmanente para fraxilizar este cambio cando soamente está empezando..

A expectativa, pois, reside en comprobar ata onde teñan posibilidade -nas distintas áreas ministeriais- para facer que os cambios en marcha sexan tan eficientes que modifiquen de xeito consistente a erosionada realidade, é dicir, as condicións de asimetría social existentes. En Educación, a gran cuestión será igualmente saber ata cando pervivirán as desigualdades estruturais en que se apoia o sistema: as súasdualidades profundas, os seus currículos obsoletos, a organización interna do traballo nas aulas con xeitos pouco propicios para que hoxe resulte atractivo e produtivo o estudo e o coñecemento. Conseguirán fixar ese “pacto educativo” de todos?

TEMAS: Cambio político. Dereitos sociais. Dereito universal Educación. Dereitos do Neno. Educación pública.

Manuel Menor Currás

Madrid, 17.06.2018