As presións sobre a linguaxe medran desmesuradamente

Un apagamento como o que hai un ano deixou en tebras toda España, ameaza con deixar sen luz gran parte das palabras expresivas da democracia.

As coaccións do sistema económico, combinadas cos cabildeos máis estritamente políticos, desfiguran a palabra cada vez máis, e vulgarizar o máis respectable de cuanto ocorre en unha operación en que, tras o silencio do significativo, o superficial oculta o valioso de canto sucede. O resultado é unha koiné simplificadora que, dun ou outro modo, alcanza, en hábitos e xestos á educación, á cultura e á linguaxe en que nos expresamos. O frustrado atentado do sábado 25.04.2026 contra Trump evidencia esta tendencia, en que o silencio se impón á conversación democrática. O gabinete de comunicación do presidente non pon en cuestión se as políticas de Trump o induciron, e se a facilidade de que a posesión de armas -case indiscriminada- que hai en EEUU posibilitou, unha vez máis, un magnicidio, apenas será mencionada. Si aparecerán grosos tópicos do trumpismo dicindo, como dixo Karoline Leavit, que “este tipo de violencia” aliménta “o culto da esquerda ao odio”.

Máscaras. Maruja Mallo, 1954.

O discurso de moitas narrativas xornalísticas -e tamén históricas- ocultando crimes, e desidias ou carencias públicas na atención aos dereitos de todos, renova de contino esa tendencia, acorde cos reiterados silencios de altas personalidades ante a Xustiza española estes días. Estas amnesias oportunistas -case martiriales en xestos e ademáns- lembran escusas do tipo “Deus quéreo”, “Deus connosco”, “Santa Cruzada” e similares, tan coñecidas das persoas xa entradas en anos. Os cambalaches expresivos teñen longa tradición desde antes da cultura de “cristiandade” na Europa medieval. É rechamante que as calumnias e insultos que, antes do ano 313 d.C., dirixían os xudeus contra os cristiáns repetínas estes contra aqueles despois (Joseph Pérez [2005]: Os xudeus en España).  As raíces comúns que compartían, e as variacións da súa situación legal, contribuíron -con outras  de índole social- a que ambos os grupos se acusasen de "estraños", "misántropos" e perturbadores da orde. Ao non adorar aos deuses romanos, o “ateísmo” -acusación grave en Roma- andou primeiro en boca duns e despois os outros, case sempre acompañada de propensión á “superstición” e o “paganismo”, aspectos que, á súa vez, serviron para razzias internas. Prisciliano, por exemplo. foi executado no ano 385, en Tréveris, por vincular o ascetismo cristián a un “excesivo” aprecio á Natureza e a unha interpretación libre do prescrito polos concilios do século IV.

 A “ignorancia daniña” que, segundo a ortodoxia oficial, conlevaba a afección aos vellos ritos politeístas e a súa vinculación á Natureza, moi perseguida desde a cristianización do Imperio, tivo no propio emperador Teodosio un cruel executor. E Martiño de Braga fustigaba, no seu libro De correctione rusticorum, o gran prestixio que aínda tiñan na Gallaecia sueva do século VI os hábitos máxicos de sanación . As acusacións mutuas entre xudeus e cristiáns -de carácter antisocial e mesmo “infanticidio”- traspasaron amplamente o tempo do imperio Romano, e xustificaron inquisicións diversas e, tamén, progromos sucesivos, incluso o nazi. Agora, aqueles antigos usos puristas da linguaxe vindicativa reviven no xenocidio de Israel en Palestina e Líbano; e as razzias do ICE (Servizo de Inmigración e Aduanas) en EEUU, vinculadas ao supremacismo, volven a España nos acordos do PP-VOX sobre un “enraizamento” que dea “prioridade” aos estremeños e aragoneses -e moi pronto, a leoneses e casteláns-, ao servizo de “a unidade”. Xa non repara en insultos soeces aos adversarios ideolóxicos.

Vulgarizacións significativas

Os significantes do discurso político -tan vinculados o pasado - reforzan a imposición á opinión pública de criterios que contradín o valor que, entre o século XVIII e o XXI, adquiriron as palabras que expresaban os mellores ideais humanos. O grao de imprecisión e ruín avaricia que combinan na fala moitos políticos para manipulala, ten gran relevancia. Esta inclinación para esquivar os seus significados valiosos, á parte de indicar a fraxilidade da democracia, limita o alcance dos supostos “avances democráticos” logrados en España desde o 20.11.1975. Reorientada a súa linguaxe cara a unha senda non democrática, contamina os supostos logros “progresistas” e obriga a repensar o papel de ocultación con que a retórica política vehiculou, desde a Transición, abandonos, desidias e rutinas redutoras das mellores expectativas democráticas dos cidadáns.

A degradación da significatividade das palabras que a expresaron, segue. Esta linguaxe , que se labrou como se esculpen os cantos rodados, e que o esforzo e dedicación na escola e o estudo afinaran , está a ser atropelada, cada vez máis, polos donos da mercadotecnia e os seus masivos medios de difusión, que se impoñen  a calquera  matiz expresivo e invaden todos os espazos á procura de maximizar a súa rendibilidade. Esta vulgarización conecta, ademais, con outros fenómenos acontecidos desde que España entrou de cheo no desenvolvismo tras o Pacto de Madrid en 1953. Da similitude dos seus resultados daba conta o sociólogo Francisco Jurdao -autor de España en venda (Ed. Ayuso: 1979)- cando dicía que “os chourizos do meu pobo xa non son do meu pobo”. Aínda non se falaba  do indiferente que é comer nuns ou outros sitios do centro urbano: todos iguais e con menús que se preparan en naves industriais -como a maioría do pan que despachan supermercados e panaderías. Moitos turistas non advirten a autenticidade que ten o que comen, e os máis conscientes do lugar non sempre poden ir ás súas casas e cociñar nutrientes que merezan a pena; a competitividade laboral impídello e xa se anuncian apartamentos en que , para preparase algo persoal, só hai un microondas.

Nos museos, ámbito cultural especialmente simbólico, tamén rende unha vulgarización similar. Guías obrigados a explicacións que contaminan o significado de cuanto se exhibe, logran que dóciles visitantes cumpran facéndose un selfie. Todos estes centros parecen iguais: cada ano medra un ritual que amarga a cantos non están dispostos a que tanta xente obsesionada por usar o móbil lles impida contemplar tranquilamente unha peza valiosa e deixarse conmover pola súa expresividade.

MMC (27.04.2026)

TEMAS: Linguaxe e silencio.- Linguaxe política.- Precisión conceptual e significatividade expresiva.- Mentiras e insultos. Trumpismo.

A dura invasión de realidade en Venezuela afecta aos Reis Magos

A presenza dos americanos do Norte na gobernanza de Caracas ten pouco que ver coa democracia.

O acontecido o día tres de xaneiro a Nicolás Maduro, preparado con mimo de alta tecnoloxía e disposto con gran riqueza de medios militares, demostrativos de forza e coacción, vai dunha política que bebe de tradicións impositivas ás que Maquiavelo puxo nome, pero xa existían. Só varía o seu grao de obscenidade teatreira, en que o recato non existe nin a posible vergoña pola súa impunidade, como anunciou a Estratexia de Seguridade Nacional do 10 de decembro pasado, en que Trump exhibía as súas prioridades de carácter económico en canto a enerxía e materias primas preferentes. Esas claves de xeopolítica redefinían os intereses vitais USA e os medios estratéxicos para defendelos. En consecuencia, os pretextos do narcotráfico e a suposta defensa da democracia dos venezolanos, descontentos coas políticas que desde Chaves a Maduro rexeron Venezuela desde 1999, non pasan de pretexto propicio para impoñer –unha vez máis- a vella lei da Doutrina Monroe que, en 1823, advertíalles ás potencias europeas que non se involucrasen en colonizar nin intervir en América.

  Vidal Souto, 1980

O lema "América para os americanos" conlevaba que EE. UU. non se implicaría en asuntos europeos. Esta doutrina, con todo, tan activa cando España tivo a súa “crise do 98” –e sobre todo o final da súa presenza en Cuba- pasou de ser, non só barreira  xustificadora da hexemonía estadounidense, senón tamén ferramenta para intervir fóra do seu territorio. Desde 1904, Theodore Roosevelt permitiu a intervención de EE. UU. en conflitos europeos como o da I GM. O da IIª, coas súas derivacións na división do mundo con “a “Guerra Fría” e os seus correspondentes conflitos dentro e fóra de Europa, en Vietnam e en Oriente Medio, conlevaron a súa incesante presenza. En América Latina, tampouco as distintas nacións  se comportaron desde 1898 consonte os designios dos americanos de USA e o sucedido –entre outros lugares e momentos- en Chile ou Panamá, en Arxentina, Cuba, Guatemala e Bolivia, e agora mesmo en Venezuela, mostra a vixencia da doutrina sustentante da decimonónica “diplomacia das cañoneras” como instrumento dun principio de realidade alleo a toda posibilidade dialogante.

Esta repetición do pasado mostra que o acontecido en Venezuela  estes días, sen ser o mesmo que no pasado, parécese moito, como tamén se parecen as repercusións afectivas, nada unívocas nas súas máis inmediatos interesados. O amplo número de venezolanos que, por razóns moi distintas inmigraron a España -e particularmente a Madrid e Tenerife- dá pé para lembrar historias dos anos cincuenta, en que multitude de persoas soñaban con emigrar ao Norte (como chamaban a EEUU), onde imaxinaban que vivirían moito mellor. Os “haigas” dalgúns emigrante, como os obxectos que algúns privilexiados colegas levaban á escola porque algún parente llos enviaba, espabilaban os soños dun mundo que podía ser mellor que o que a autárquica cartilla do racionamento impoñía. Aquelas xeracións tardaron en ver que aquel Pacto de Madrid en 1953 perpetuaba a ditadura franquista. Ata 1978, o leite en po que se repartía nas parroquias, e a Coca-Cola que desde ese ano empezou a fabricarse en Barcelona , testemuñaban os plans de EEUU no Mediterráneo, en plena “Guerra Fría”. A americanización desarrollista esixiu unha nova educación máis actualizada para as necesidades do capital humano necesario para os Plans de desenvolvemento e a LXE ampliou en 1970 a escolaridade ata os 14 anos sen apenas modificar un sistema que se rexía por leis e decretos emanados desde a Xunta Técnica de Burgos desde 1936 e 1938. En pleno tardofranquismo, os estudantes universitarios entoaban o Cara al Vent de Raimon , no canto do Cara al Sol de Juan de Tellería , nas súas aulas unha policía especial vixiaba desde xaneiro de 1968 a detección e represión de conflitos, e nos campus a cabalería de “os grises” brincaba en nome da “democracia orgánica”.

 En perspectiva histórica, o acontecido en Venezuela o pasado día tres de xaneiro non é novo. Con todo, o novo é que a esta última actualización da vella doutrina imperialista, o toque de Trump  engádelle o exhibicionismo que caracteriza as súas maneiras de ostentar poder e arrogancia. O estilo Far-West da rolda xestual que acompañou a declaración á prensa -o que dixo e mostrou el mesmo e o seu equipo máis fiel despois da captura de Maduro- expresa, sen  miramentos diplomáticos, qué interesa preservar fronte a posibles ameazas ao dominio USA. Ese conxunto documenta o final dunha etapa relativamente pacífica para os máis achegados do “hemisferio occidental”, e como a multilateral Declaración Universal de Dereitos Humanos non conta –como xa demostraron en Palestina e en Ucraína-, nin parece que vaian contar tampouco os supostos logros do “Estado de Benestar”. Aquela axenda dos dereitos sociais e as súas institucións senlleiras –que o Plan Bveridge inaugurou en 1942-, ou os “trinta anos gloriosos” que lle asignan algúns libros de texto á súa realización ata 1973, están en declive, na medida en que se impón a axenda ultraconservadora que xestionan con Trump  as extensións da Heritage Foundation tan activas, entre outros ámbitos, no educativo (tamén en España).  

A cuestión perentoria non debería ser se ten razón o coro de Feijóo , Gamarra, Ayuso e Aznar, coas súas contradicións entre os seus desexos e as imposicións do propio Trump, que se levou a Maduro e deixou a Delcy Rodríguez no escaparate do aparello venezolano. Doutra banda, a comedida racionalidade do Gobierno de Sánchez tampouco é tranquilizadora. As urxencias do imperialismo americano fronte ao crecente poder asiático ameazan con xerar inestabilidades como as que trouxeron outras transicións imperiais estudadas por Inmanuel  Wallerstein (O moderno sistema mundial, 4 tomos: 2016) Ás ameazas que se fixeron a Cuba, Colombia ou México na mencionada sesión mediática pode sobrevir pronto a operación final sobre a europea Groenlandia. As razóns serán as mesmas, e non a suposta calidade democrática que os daneses exerzan nesa zona; a veda está aberta: Alea xacta est.

En 1958, Carlos Bousoño, que vivira de cheo os efectos da Guerra Civil, escribiu Invasión da realidade, un libro de poemas posterior aos arrebatos con que expresara as súas impresións primeiras, en que tratou de aprehender a realidade condicionante. Afrontar os desacougos da existencia desde a radicalidade limitante das tristezas e amarguras que non cumpren as mellores esperanzas é a mellor fonte do saber e do saber facer; tamén a máis dura.

TEMAS.- Xeopolítica actual.- Inperialismo.- Neocolonialismo.- Trumpismo.- Descolonización e Democracia.

 MMC (05.02.2026)

Os discursos e felicitacións no Nadal, son ambiguos.

As eleccións de Estremadura retratan desaxustes que trenzan outros planos cotiáns da realidade

 Noutras eleccións da Comunidade estremeña, a esquerda fora sempre hexemónica. Nas do pasado 21 de decembro, creceu a extrema dereita e o PSOE perdeu dez escanos. O 60% do electorado votante inclinouse cara a posicións conservadoras ou ultras e, aínda que o PP non lograse a cantidade de sufraxios necesarios para gobernar só, hai un forte cambio de tendencia. Sexa cal for a análise das circunstancias, o cambio non incumbe só a unha área de España; non é desestimable pensar que a secuencia electoral que se aveciña en Aragón, Castela-León e Andalucía, mostrará que o acontecido en Estremadura só é un adianto do xa existente.

 Adoita doado ser profetas despois dos feitos, cando nas profesións de xornalistas e historiadores, máis ocupadas en confirmar os acontecementos que en predicilos, sempre hai profetas e augures. Pero entre conselleiros de imaxe e tremoístas de campañas electorais é vella a hipótese de que a dereitización política do mundo leva tempo xestándose. Mentres Europa, España ou Estremadura non desaparezan da cartografía, correntes transnacionais e transregionais fan que os fenómenos que ocorren en cada territorio lles sexan fieis. Neste momento, a constatación de que os votantes de Vox e os abstencionistas estremeños son máis do 50% da súa poboación con dereito a voto, a situación seguiu viva cando, pechadas as urnas, emerxeron interpretacións do acontecido a conta de quen lidera a política nacional  entre supostas corrupcións e episodios predemocráticos nas institucións. Nas voces de moito falantes quedou expresada a urxente necesidade de cambiar o Goberno central. Na súa anoxada melodía, todo era mentira e corrupción, un continuado golpe de estado –parece que contra a libérrima liberdade dun “particular” e a contrafío dos seus intereses-, que viría ser antinatural, pois o que “Deus manda” -suposto invocado desde as dinastías exipcias-, sería a súa gobernanza, por ultraconservadora que puidese ser.

Ter a festa en paz

Para que os seus oíntes se fagan cargo de que ese horizonte téñeno naturalizado, e que entendan boa parte do que está a pasar, non é necesario que se empapapen  da “Estratexia de Seguridade Nacional de Estados Unidos de América”. A Internacional  conservadora púxoa en marcha contra Europa desde antes de Trump en Washington e, ata nas  felicitacións de Nadal, brillan estes días as tinguiduras que lles prefixou  o “trumpismo”. Este termo, cuxa forza nova vén acompañada de “aranceis” –a palabra máis acirrada este ano nos intercambios dixitais en español-, dá o ton da tendencia que se percibe na vida cotiá. Nos  whatsaaps entre colegas de tempos idos, se alguén menciona o “solsticio de inverno” no canto de “o Nadal, e di alternativamente “felices festas” para estas vacacións , enseguida pode xurdir un conflito que a secularización dos tempos enterrara noutros aspectos da vida relacional.

Moi frecuente é así mesmo que, mentres resucita nos tribunais unha das ramas da inacabable trama Púnica -e os inefables recursos que achegaba á caixa B do PP de Aguirre na etapa de Granados-, xurdir controversia por cualificar “progresista” ou “retrógrado” a canto sucede polo mero feito de acontecer despois ou antes de un tempo anterior, ao que ninguén pon data delimitadora. Nesa imprecisión cronolóxica das vivencias do tempo, o “antes” -por máis antigo- sempre sae malparado como periclitado e, superado por un “despois” máis moderno, ten, en por si, maior dignidade, coma se o non transcurso dos anos fose garantía de máis pureza e perfección. No xuízo sobre moitas decisións -políticas e, tamén, familiares ou persoais-, a bondade ou torpeza que implique “avanzar” ou “retroceder”, adoita fiarse moito á súa relatividade situacional no eixo cronolóxico do calendario, ou ao simple transcurso dun tempo suficientemente prolongado.

As conversacións de sobremesa destes días -dicir do Nadal ou simplemente celebratorios da mutabilidade posicional da Terra ao comezo do Inverno- son recorrentes con tales asuntos, e non está escrito nunha nova regulamentación da urbanidade un cambio de moda que o vaia a evitar. Case é consubstancial á convivencia interxeracional, sobre todo cando o tránsito dos costumes foi acelerado -como foron as de quen sobrepasa os cincuenta anos- respecto a cantos non superasen a corentena. Nas táboas cuneiformes dos  habitantes da antiga Mesopotamia xa aparecen estas controversias dos maiores en idade e suposta capacidade de goberno. O raro é que en ámbitos actuais de xestión do público -en que os intercambios políticos son supostamente máis transparentes e a información máis ampla-, a presenza do que non funcionou no pasado volva ser  reclamada como “moderna”, nova e principal solución de problemas colectivos. Ignorar, esquecer e desprezar o seu coñecemento é unha estrataxema dos empeñados en ter razón desde antes de que, cara a 1789, se lograse  empezar a falar de dereitos cidadáns. Ocultan a memoria do que non funcionou e, a pesar de motivar grandes desgrazas, aos seus novos modelos -inxustos por xa experimentados como inútiles para solucionar algo-, confírenlles a razón do forte ante quen aspira a unha  dignidade na convivencia, en transaccións , relacións laborais e modos básicos de vida que cumpran os Dereitos Humanos.

Á marxe do que decida o centro para as periferias da xeografía política, lembrar na vida diaria o pasado non desexado, e asumir a experiencia dos esquecidos e masacrados, é optar por un presente esperanzado noutro. É fácil, por tanto, que na sobremesa ou mentres se dispón todo para un intre pracenteiro, máis ou menos costumista -familiar ou extrafamiliar-, calquera verbo ou adxectivo usado a destempo ao comentar o que se supón que estea pasando -ou ao felicitar o Nadal ou unhas festas especiais-, xurda a faísca do desencontro e se  reproduza a pelexa habitual nos foros de opinión. Nos posibles desacordos que poidan xurdir coa parentela e cuñados estes días, non se debería esquecer que, ante todo, merece a pena ter a festa en paz; non sexa que, entre os pastores e as ovelliñas do Belén, Herodes se saaíse coa súa. Sorte a todos e todas!

TEMAS: Trumpismo.- Auxe ultradereita.-Festas de Nadal.- Secuencia de eleccións autonómicas.- Convivencia pública.

MMC (23.12.2025)

Microgolpismos perigosos

A volta á cotiandade vén acompañada en 2023 de expectativas nada halagüeñas en demasiados aspectos.

Pasados os formalismos festivos da felicidade programada, os poucos días transcorridos do novo ano traen continuísmos repetitivos do despreciable. Catro mulleres mortas, máis un neno ferido por defender á súa nai, indican a forza dunha violencia, arraigada nas relacións humanas como algo tan “natural” que só somos capaces de lamentar despois de ocorrida. Que unha guerra tan próxima como a de Ucraína proseguise no medio dunha suposta tregua de Pascua, fala máis da hipocrisía dos humanos que da súa vontade leal a uns principios de convivencia compartidos. E un asunto como o do populismo antidemocrático que os bolsonaristas protagonizaron en Brasília contra as institucións do Estado, veu a lembrar o fráxil que é un sistema en que a complexidade de cada asunto é imposible de solucionar co simplismo de quen sempre din ter razón e cuestionan as que outros poidan mostrar en propostas diferentes.

Cada un destes asuntos, e algúns outros que foron noticia nestes poucos días de 2023, súmanse aos que cada cal arrastre na súa propia contorna de mediocridade e carencias máis ou menos prolongadas e constitúen un escenario que se inclina cara ao escepticismo duro. Na España non tan baleirada, as aldeas eran, ás veces, focos de tensións e enconos cuxa axitación podía xerar escenas tráxicas; agora que media España está practicamente baleira ou a piques de estalo, a traizón a mundos de convivencia soñados como posibles mostra un mundo triste en que o cansazo, a fame e as inclemencias naturais e humanas inducen ao ensimismamento, sen garantía ningunha de que esta intemperie mal remendada na Transición non leve a enfrontamentos peores.

 

Tensións polarizadoras

 

É 2023 ano de eleccións e, tamén, de polarizacións. É máis fácil deixarse levar de lendas suxestivas que nos evadan dos problemas, que tratar de transitar os camiños da razón, a lóxica e o entendemento. A mentira, a fraude e a ficción dos falaces sofismas roldarán as nosas vidas tratando de que vexamos o que non hai, sintamos atraídos por suxerencias estúpidas e inclinemos o noso voto cara a causas que non nos liberarán de seguir sendo escravos dunha terra e unha sociedade hostil. Váisenos requirir competencia para distinguir e entender ideas complexas mesturadas con fondos sentimentos, e só dispoñeremos de rápidas suxestións, capaces de acelerar as conviccións e prexuízos que, no transcurso dos poucos ou moitos anos, construíse cada cal acerca da realidade envolvente. Os moi convencidos do seu particular modo de ver e actuar son relativamente indiferentes a canto suceda: senten inamovibles na súa verdade. Pero tamén está o amplo número dos incapaces para entender o libro de instrucións que gobernan o mundo, e menos as que rexen as pautas das súas vidas. Ademais dos dubitativos que non saben ben por onde inclinarse, están esas persoas metidas en situacións difíciles desde antes de nacer, que cren que, a pesar de verse como instrumentos de produción para intereses alleos, serán máis prexudicados se non apoian co seu voto a quen non farán nada por aliviar a súa situación.

 

É raro que as cuantificacións estatísticas dunhas e outras tendencias sexan practicamente idénticas, en dous bloques antagónicos. Adiantando o xogo da procura do voto fácil entre os cidadáns escépticos e os moi escaldados por situacións hostís que ninguén lles remedia, o paradigma obsceno que oxalá non fósemos ver repetido adiantouno a portavoz do PP no Congreso nunha turbia comparación entre o ocorrido en Brasília e o que, ao seu modo de ver, lle pasa ás decisións que adopta o Goberno de España; segundo o seu polémico chío, o asalto ultra ás institucións estatais brasileiras, aquí sería “unha simple desorde pública”. Nun contexto propiciado por acontecementos de índole xudicial e penal do mes de decembro, é interpretable, pero na secuencia que, sen ir máis lonxe, veñen debullando desde 2004, é outro insulto ao diálogo democrático. Desde que consideraron un “roubo” aquel acceso de Zapatero ao poder executivo despois dos atentados de Atocha, cando esta moza da Rioxa asumiu o papel da mítica monxa alférez para defender os intereses conservadores sumouse aos correlixionarios que xa propagaban esa doutrina antes de que o trumpismo empezase a ser un exemplo de márketing político. É posible que as súas enquisas de opinión lles aconsellen esa liña verbal por ver se deste xeito recuperan o poder que din é seu; ata é moi probable que sexa esa a causa de tan explosiva rudeza e medias verdades, suplantadoras da ética universal, pero non deixa de ser un recurso inquidante, e máis cando o utiliza no parlamento baixo o liderado supostamente centrado de Feijóo.

 

A xeometría analítica do espazo político español é cada vez máis incerta, polas variacións e invarianzas das propiedades dos corpos -non ncesariamente sólidos- que se poden someter a exame. Os atropelos do tempo fan, ademais, que os observadores, especialmente os que a comezos deste ano acumularon máis lustros, cando oen barbaridades deste tipo sexan os máis nostálxicos de tempos perdidos. Coñecen estes bizantinismos dialécticos, protectores de quen tivo sempre nas súas mans o destino dos demais; viron que a Sanidade, a Educación e os servizos públicos seguen polos mesmos camiños privatizadores de cando eran adolescentes e mozos -antes de que estas criaturas políticas de agora empezasen a gatear-, e recoñecen ben estas suxerencias propiciatorias da desolación colectiva. As desavinzas que esconden coa razón do público e a igualdade de dereitos móstranselles tan expresivas de desacordos constitucionais profundos, como causantes dunha dolorosa desorde instituida, incapaz de ilusionar con futuro algún ao resto da cidadanía. Pablo Andrés Escapa di nos seus recentes Contos de Nadal que “quen non foi viaxeiro non sabe de melancolías”, pero os “soñadores do perdido”, como quen despide a un amigo na distancia sabendo que non escoitará as palabras que lle di, empregan as que “nos consolan”.

TEMAS: Trumpismo.- Eleccións e polarizacións.- Acordos e desacordos.- Diálogo democrático.- Exclusión e egocentrismo.

MMC (10.01.2023) 

O trumpismo tardará en marchar aínda que se fose Trump

Boa parte do mundo celebra a toma de posesión de Biden como presidente de EEUU, á vez que se alegra con que se fose o seu antecesor.

A satisfacción medra na medida en que se van coñecendo os primeiros decretos e decisións do novo presidente, especialmente as relativas á reversión de políticas sobre o cambio climático, a cooperación coa OMS e, no interior, as que reconsideran diversos aspectos da inmigración e a pelexa coa Covid-19. Outra cousa é que vaia a cambiar a política exterior americana, especialmente ás súas relacións con Europa.

Trumpismo

O risco, no entanto, está en que non diminuíu automaticamente o número dos partidarios dos xeitos, xuízos e prexuízos, de que fixo gala o anterior presidente. Hase de recoñecer que ese estilo xa estaba aí e que Trump chegou á presidencia americana fai catro anos, en boa medida, porque aproveitou o seu potencial para gañar as eleccións anteriores. Nin foi a primeira vez na Historia -nin seguramente sexa a última-, en que alguén sen reparos morais abuse da manipulación informativa para que o seu relato segado propicie criterios para dirixir asuntos públicos; a liberdade, a democracia e os seus mellores atributos éticos, poden ser retorcidos ata propiciar intereses absolutamente sectarios, con total desprezo do interese cidadán.

Sempre hai atrevidos capaces de poñer en funcionamento xeitos dogmáticos, excluíntes e autoritarios para organizar a vida común. No que incumbe a EEUU, máis dun 80% dos votantes de Trump cre que lle roubaron estas últimas eleccións e que debería ser el o que repetise na Casa Branca; e aínda é máis relevante que o 45% dos votantes americanos o votou. O gran reto da política de Biden -nestes dous primeiros anos do seu mandato- será soldar a división profunda que ten a sociedade americana; convencer á metade de EEUU de que o supremacismo branco non é o camiño adecuado para un país que ha ter a gala ser o gran propulsor do etnocentrismo americano, sobre todo nos últimos setenta anos. Ese trasfondo cultural, tan asentado, será moi difícil de remover, xusto agora cando creceron os que, sen razóns posibles, están convencidos de ser donos de “a verdade”, e difunden constantemente -en nome da súa liberdade- opinións que o campo científico desmontou hai moitos anos.

Empacho e farta

Cando hai uns días Iñaki Gabilondo renunciaba a seguir escribindo a súa cotiá columna sobre o panorama político español, en boa medida tivo presente a crecente presenza desta tendencia tamén en España. Hai un importante pasado de trampas coa Historia española que nos impuxeron como única, especialmente na etapa franquista; e desde 2003, o ano do “Tamayazo”, producíronse personaxes moi celebrados por determinados medios e, estes mesmos días, son moi visibles comportamentos tan pouco democráticos dalgúns, incapaces de aterse á lealdade e a verdade, para os que os protocolos que igualan a todos para vacinarse están para xogar a saltarlos privilexiadamente. Entre as aprendizaxes que deberiamos non esquecer estes días de cansazo pandémico, está o non deixarse seducir polos que máis falan de “valores” neste mundo actual sen cambiar as vellas normas. Como estuda Peter Mertens (Los olvidados, Atrapasueños), moitos dos que controlan a produción, cren que o mundo é seu e ocultan o traballo real dos que traballan para producila -sexan médicos, profesionais, mestres, albaneis ou bombeiros-, por imprescindibles que sexan para que isto funcione. En España, e en Europa, tamén hai trumpistas con moitísimo poder, conferido polos seus seguidores.

TEMAS: Trumpismo.- Tamayazo.- Traballo.- Verdade histórica.- Liberdade.

Manuel Menor Currás

Madrid, 22.01.2021.