ABAU electoral

A conxunción da proba da selectividade e as eleccións xerais, tan inmediatas ás municipais e autonómicas, ten gran valor.

As reunións de antigos alumnos non son tales sen unha intensa revisión do pasado e vellas fotografías. A moitos cóstalles recoñecerse entre si porque pasaron bastantes anos desde que os reunidos se coñeceron estudando o que for, pero nocallón do que cada un leva na memoria -e en particular sobrea “calidade” do grupo cando eran adolescentes-, é complicado soster posicións que diminúan o entusiasmo dos adxectivos. Non é raro que, en tales ocasións, frecuenten o grao comparativo ata complicar que alguén poida soster que outros, por máis que ocupasen os mesmos pupitres e tivesen o mesmo cadro de profesores e profesoras, puidesen superar aos do grupo ao que a Fortuna fixera coincidir en 1º A. Estas reunións adoitan ir acompañadas de condumio e, cando chega a hora do café, todos conveñen en que grupo como aquel non volveu a haber. Aos disidentes de tamaña apreciación, se queren levar pacificamente as despedidas, haberán de acomodarse a algunha norma non escrita, segundo a cal cada época ten os seus criterios, estamos no século XXI e non se han de mencionar asuntiños que foran mal; son auga pasada, xa nada é igual e todo foi a mellor. Á calidade que os sobreviventes atribúen a cando empezaron os seus estudos, o destino engadiu un prácido aburguesamento cego.

ABAU ou AVAU

Circulan estes días noticas da ABAU con sensacións parecidas ás destas reunións de colegas. Moita prensa busca, como algunhas redes sociais, o “gústame”, e a vía para atopalo é tratar esta proba determinante de posteriores estudos universitarios desde o ángulo da

clasificación de calquera liga deportiva. O tratamento que lle dan repite o doutras noticias sobre enquisas complexas en que establecen, por comparación simplista con outros países ou centros educativos, baremos de “calidade” do sistema ou modelo; dada a alternancia das leis educativas, desde 2002 -antes non había PISA, nin liberdade de opinión- os sucesivos informes da OCDE/OCDE sobre algúns aspectos do sistema español serviron  para xulgalo ben ou mal, “ad libitum” de quen opinase. Este xénero de comparación e de noticia é a que moitos medios manexan estes días tratando de soster unha atención similar á que Berlusconi, tras triunfar co Milán futboleiro, logrou nos negocios e en política: o que houbese detrás ou diante dese currículum vitae non vende ben.

Ingrediente principal que adoita predominar nestas noticias da EBAU é a procura de quen sacase a mellor cualificación na súa Comunidade autónoma e, de paso, se cursou o Bacharelato nun instituto público ou nun colexio privado, é primordial. Se ademais, como no caso dunha moza da Comunidad de Madrid, foi inmigrante, mel nas filloas: a noticia está servida, por dobremente exótica na consideración orixinaria do que escribe. Non fai falta explicar de que vai a proba, con que características tingue os cursos de Bacharelato e anteriores, nin, indirectamente, como contamina desde hai 48 anos o sentido da educación obrigatoria ata convertela en servizo do sistema produtivo, da inclusión e exclusión social; elude a función da selectividade como forma case intacta de clasificación e reprodución, non de igualdade de oportunidades. Outro ingrediente que rolda esta noticia, e ás veces tende a complementala é que o seu enunciado tende a colocar a Comunidade por medio cando di que o 96,5% ou o 97,5% do alumnado que se presentou á proba superouna. Deste xeito, indirectamente estase validando política educativa que seguise a Consellería correspondente. Se tantos alumnos e alumnas culminaron un proceso decisivo do ensino postobrigatorio, induce a pensar que desenvolve moi boa política; serán, polo tanto, uns choromicas sen fundamento os que protestan por asuntos concretos do que se ensina, como se ensina ou como se reparten os orzamentos educativos en cada Comunidade.

 A proba final da ABAU só proba unha correlación entre o que se pregunta ou avalía e o que se ensinou, sen que se saiba se é como deberia ser. Nin sequera deixa claros os criterios de avaliación e selección do ”numerus clausus” que a determina desde que Martínez Esteruelas instituiu esta distribución “harmónica” do alumnado na Lei 30/1974. Non di nada, por tanto, de cantos non puideron acceder a ela, ben por non dar a medida do que esixe a primeira parte da nota -a media dos dous cursos de Bacharelato- e demais esixencias que a escaseza de medios do ensino público pon en risco para poder educar dignamente a

todos. Estoutra parte, nin se roza con este tipo de noticias, cando é a fundamental e, ademais, incumbe á maioría do alumnado do sistema escolar; é coma se viñese a dicir: debido a que pasan a selectividade un 97,5%, o sistema é estupendo, funciona ben. Dáse a entender implicitamente que hai asuntos dos que, como nas reunións de antigos alumnos, non se debe falar. Ocúltase, por exemplo, como moitos colexios adoitan inchar as cualificacións para facilitar a comercialización da súa rede educativa, que nalgún territorio xa son o 60% os clientes da privada e concertada. Non se mostra, en cambio, que a eficiencia do sistema deteriórase cando ao ensino público redúceselle o orzamento. En consecuencia, quedan lonxe de ser noticia na ABAU as mencións á proporción dos que abandonan a escolarización antes dos 16 anos, ou a de quen non a proseguen ata onde as prospectivas de futuro, como España 2050, recomendan que debería acadar. A cantos botafumeiros opinadores das marabillas existentes lles importa -como non sexa para fustigar aos doutra corda política- que a comprensión lectora do alumnado de cuarto de Primaria, sexa francamente mala?

O fiel contraste da igualdade

A “calidade” que a dereitización sistemática do publico tende a exaltar non é exclusiva do campo educativo. En sintonía, a calidade democrática anda estes días en xogo, sen que se poñan en cuestión moitos dos seus termos. As combinacións de programas, persoas e esencias da convivencia andan á procura de consensos preparatorios das eleccións xerais, cunha Aritmética de pactos que esquece que non debe poñer a proba o que a POLIS necesita. O fiel contraste dunha ABAU electoral deberían dalo as esixencias da igualdade e, como ética universal, a Declaración de Dereitos Humanos.

TEMAS: ABAU.- Selectividade e calidade.- Criterios de valor.- Orzamento educativo do ensino público.- A igualdade como criterio.- Eleccións.

MMC (18.06.2023)

O interese (político) xeral

Os debates parlamentarios deberían virar ao redor dos intereses xerais. Os cidadáns deben xulgar se se subordinan aos privados.

A atmosfera de mensaxes que circulan neste momento indica que as eleccións do 28 de maio anticiparán as xerais. O modo de facer presentes uns ou outros asuntos e, sobre todo, o acento con que os mencionan indican sitúelas partidistas sobre eles, á espera de ir cuantificando a cantidade de emoticonos –se é posible de corazonciños- que son capaces de sumar. Antes de que pensar que papeleta de voto elixir entre a espiral de emocións de última hora, non estaría mal adestrar as neuronas para decidir, con máis reflexión que a que teñen os algoritmos ben educados, cal sexa a máis coherente.

Doñana como exemplo

O debate suscitado ao redor destas marismas que, ata o de agora, eran patrimonio da humanidade, paisaxe natural de prestixio e centro de investigación ecolóxica de máxima categoría, é altamente significativo. Ao seu lado, os que suscitaron estes días a lei do si é si, as vivendas sociais, e as fantasiosas promesas de candidatos a calquera concello ou autonomía, son un pálido reflexo de como se está mobilizando aos posibles votantes para que non queden en casa o día 28 de maio e voten “adecuadamente” no seu distrito electoral.

 O tira e afrouxa ao redor dos terreos de regadío en Doñana conta con bastantes ingredientes dos que nunha suposta baremación da calidade humana fai dubidar seriamente. Despois dunha longa secuencia de desatencións e descoidos, en que se pretenden legalizar 800 Has. ilegais de cultivos, para dar satisfacción a uns posibles votantes da zona esgrímese como argumento que son moitos postos de traballo os que se perderían de non lograrse a súa aspiración. Non parecen contar, con todo, nin as circunstancias obxectivas da situación física do terreo, nin as posibles sancións da Comunidade Europea ,ante o atropelo, nin tampouco a máis grave: a seca. Non importa repetir o que aquel político do século XIX, prometía aos seus electores: unha ponte; aínda que non había río que cruzar dicíalles que terían un río. En Doñana tamén parece que dea igual o grao de pluviosidade que teña a zona, ao bordo da desertificación. E mentres, as protestas dos agricultores, non só de Andalucía, polo grave risco en que se atopan os cultivos neste mes de abril, o menos chuvioso en 60 anos, non cesan. Pronto o notarán os consumidores nos prezos dos alimentos, como xa notan en moitas comarcas o racionamento da auga potable e que a situación de moitos encoros xa fai habitual o ronroneo dos camións cisterna. Esgrimir o regadío nas zonas contiguas a Doñana, coma se de algo perverso tratásese, cando todos os informes científicos de solvencia aseguran a súa inutilidade, é un modo de impoñer un branqueo da realidade e unha tomadura de pelo. O xa acontecido no Mar Menor deixa impasibles a moitos malos xestores do ecosistema; ven avanzar o deserto, pero séguelles sendo rendible a tozudez discutir se é ou non adecuado un plan de regadío sen auga.

 A pita cega

Hai dúas cousas gravadas no inconsciente de quen oe estas mensaxes contraditorias sobre o que acontece. Por unha banda, que o crecemento económico é infinito; o que se veu denominando “desenvolvemento”, “progreso” e “avance”, puxo sempre diante dos proxectos, plans e decisións estratéxicas dos humanos a negación da finitud de materias primas e enerxías imprescindibles para  activar técnicas e procesos máis eficientes e máis produtivos en rendibilidade investidora. As sucesivas revolucións industriais e tecnolóxicas tiveron como base estrutural unha cultura en que a Natureza ten un ser pasivo do que aos humanos, canto máis listos, máis poden aproveitarse sen límites; non facelo é de atrasados. Para que isto fose máis indiscutible, a mentalidade en que fomos educados é a do “interese”; todo cidadán nace xa inmerso nese cálculo: as empresas, a banca e, máis preto, a xestión dos recursos, sobre todo os do aforro que cada cal sexa capaz de facer. Cabe lembrar, que a primeira propaganda institucional que as Caixas de Aforro empezaron a facer desde o século XIX –fomentando incluso “o aforro escolar”-  cifrábase en torno ao “interese” dunha cantidade fixa anual. Don Braulio Antón Ramírez, desde o Monte de Piedade e Caixa de Aforros de Madrid, foi prolífico pioneiro deste obxectivo educador.

 Doutra banda, a eficiencia de tan “boa educación” é fácil advertila en alumnos merecedores de diploma de honra por avantaxados no interese do privado. Os exemplifica moi ben a fotografía dunha turista medio recostada nas vías de acceso á porta central do que foi campo de exterminio, en Auschwitz. A maioría das lecturas que admite insistirán no sentido máis banal do que poida ser andar polo mundo, pensando que se pode ser feliz en calquera parte  coa cabeza baleira e só pendente de deixar constancia de que se estivo alí. Noutro polo, non moi afastado, pode situarse a proposta última dos bispos sobre o chequeescolar universal para que non haxa diferenzas entre o ensino concertado, privada e pública, coma se así se evitarían discriminacións. Non consta nesa proposta que así se supriman as desigualdades educativas –nin as de coñecemento a dispensar- que calquera observador pode ver se mira que pasa, por exemplo, coas diferenzas visibles do sistema educativo en calquera suburbio urbano e, en moitas autonomías, froito en boa medida do trato preferencial que  o seu “bo goberno”  dispensa aos cienmileuristas.

 A tendencia para explotar o recurso de “o natural” a conveniencia adoita ser moi forte e, para que se vexa que nos poden comer o coco sen que nos decatemos, é relevante o arranxo prexudicial que, en EEUU, acaban de formalizar a Cadea FOX e a empresa Dominion, en que a empresa televisiva pagou unha substanciosa millonada de dólares para evitar un xuízo en que a deterioración de imaxe podería facerlle perder máis. Non lle saíu gratis xerar unha fraude informativa a conta de difamar á segunda empresa, e deixa claro que os abusos, mentiras e manipulacións son un recurso publicitario frecuente, que non exclúe os procesos electorais. A diferenza entre o verosímil e a verdade adoita ser grande, e non está de máis adestrarse para distinguir onde poida estar a enxeñería creativa de quen difunde supostas verdades. Mesturadas con prexuízos previos, expresivos de “o natural” e “como Deus manda”, entenderase mellor o xogo da Pita cega, do que Goya deixou un simbólico cadro na serie de cartóns para a Real Fábrica de Tapices. É o máis parecido a “dar paus de cego” ,ante urxencias inescusables sobre as que a climatoloxía non para de avisar.

 TEMAS: Interese xeral.- Ben público.- Espazo público.- Eleccións.- Manipulación informativa.

MMC (20.04.2023).

Agora si, o eslogan do PSOE para o 10-N

Os carteis, mítines e debates das vésperas electorais centran, en frases sintéticas simples, propósitos para o aire e os oídos máis crédulos.

No mundo publicitario nacen todos os días multitude de consignas e logos que, na súa maioría están destinados á desaparición rápida segundo os contratos que os soportan, pero tamén a mercé da avaliación de impacto nos seus destinatarios. Os eslóganes, ademais do valor mediático para o momento en que naceron, case sempre manteñen interese documental para a posteridade -especialmente os de carácter político-, vinculado ao seu significado como chamada a unha determinada acción, sentimento ou actitude.

A exclusiva que tiña o franquismo para emitir as súas mensaxes non lle evitou ter que agudizar a súa inventiva a medida que a súa propia historia interna erosionaba a solemne oficialidade que construíra por decreto. Moito antes de que o humorismo fose poñendo en solfa  a súa palabrería, xa era negocio volátil aquel “Polo imperio cara a Deus”, os “25 anos de paz” e, ata, o “España é diferente”. Desde entón a hoxe multiplicáronse as consignas e contraconsignas que acompañaron as nosas vidas. Na medida que as iniciativas antifranquistas foron prendendo en diversas frontes -especialmente no mundo laboral, entre os estudantes e nos movementos dos barrios periféricos, onde os curas de parroquias marxinais se moverron contra o sistema nacionalcatólico-, pasquíns, follas volandeiras, muros e soportes de todo tipo acolleron tanta expresividade urxente.

A defensa pola liberdade

O documental de Pilar Pérez Solano, La defensa por la libertad (2019) sobre o papel dalgúns avogados dos anos sesenta e setenta, ten gran interese nese contexto. Estase proxectando desde o 24 de outubro e pode contribuír a que as xeracións máis novas coñezan mellor o recente pasado español nas voces dalgúns dos seus protagonistas. O aglutinamento de vontades plurais que mostra esta “defensa da liberdade” pretende facer ver como, desde a avogacía, houbo quen contribuí a agretar o muro franquista e lograr a apertura democrática ao pacto da CE78.

Que aparezan harmónicamente relacionadas persoas con traxectorias diversas engádelle valor. Dunha parte, está a heteroxneidade que representan Pedrol Rius -presidente do Consello Xeral da Avogacía en 1977, cando a matanza de Atocha- e outros próximos ao franquismo, como J.Mª. Gil Carballos, J. Ruiz Jiménez, xunto a personalidades da democracia cristiá, como Óscar Alzaga e J. A. Ortega e Díaz Ambrona, ou un avogado moi ben situado desde os anos cincuenta cos investimentos americanos, como Antonio Garrigues Walker. Doutra, os grupos de “avogados novos” que empezaran a traballar en despachos laboralistas como o de Antonio Montesinos, en rúa da Cruz, 13, e posteriormente noutros despachos, en parte conectados ás necesidades de UXT -como o de Paca Sauquillo- e do PSOE posterior a Suresnes -como Gregorio Peces Barba e Ana María Ruiz-Tagle- ou ás da nacente CCOO -como o de Atocha 49 e Atocha 55, en que aparecen Manuela Carmena, Cristina Almeida e Alejandro Ruiz-Horta.
A conxunción de todos eles no mesmo relato encerra mensaxes “orientativas”- nun momento de confusión como o actual. Que o patrocinio da alta institución corporativa da avogacía estea detrás do documental de Pilar Pérez Solano non é indiferente, aínda que non estean todos os que de verdade se arriscaron, nin sexa comparable, ademais, a intensidade de defensa da liberdade que uns e outros desenvolveron. Esta “defensa da liberdade”, contada a posteriori, dulcifica máis a mirada polos tons épicos que lle trasfiere o trasfondo gris de imaxes de época.
O discurso do guión favorece que o espectador e sinta sumido nunha conxunción providencial. De todos os xeitos, o rescate de imaxe que unha presa de personalidades proporciona ao conxunto da profesión non avala o servizo que outras fixeron ao sistema represivo, e tampouco debería servir de escusa para encubrir os apoios que, desde medios xurídicos e despachos doutros avogados, favoreceron o retardo dos dereitos e liberdades de todos. Ao contemplar La defensa por la libertad, queda a dúbida de se quere ser pauta exemplarizante de actitudes mellorables ou tan só unha referencia nostálxica para satisfacer aos que máis sufriron naqueles anos. E fai dubidar tamén do valor que asigna a dous acontecementos destacados: o V Congreso da Avogacía en León (1970), ou a propia “Matanza de Atocha” (24.01.1977). Ao ser contra o establecido o lazo de cohesión das testemuñas deste relato, reitera o que outras veces se escribiu ou filmou, pero non aclara a atonía posterior que, desaparecido o causante da conxunción de vontades, mostra a cousificación da Constitución -a letra fronte á música, que menciona Miquel Roca-, nin outras dinámicas en que as queixas proseguiron. Aquela forza contestataria anterior a 1978, supostamente semente de algo, non se ve ben en que haxa fructificado. Queda curto dicir que servise para alcanzar “a Transición”. Este construto é demasiado xenérico, e acompañado de que co Estado de dereito quen máis gañou son as xentes máis humildes -como nalgún momento dise-, convértese en tópico ahistórico. Coma se co Código de Hammurabi -un paso fronte á absoluta subectividad do poder na Babilonia de 1750 a. C.- a legalidad escrita impedise toda inxustiza posterior.
Cada espectador ten ocasión de comprobar se en La defensa por la libertad o artigo “la" determina unha mensaxe atractiva pero branda. A secuencia narrativa que a autora establece cruzando as dosificadas palabras dos seus entrevistados merece a pena, pero o coñecemento que transmite é cuestión que cada cal deberá dirimir. A contención da linguaxe e os niveis de lectura, difíciles de combinar, tamén nun medio como o cine son esixentes, aínda que se teña preocupación divulgativa.

Agora si

Desde o 15.06.1977 -de onte a hoxe- non paramos de votar e, nos últimos anos, creceu a frecuencia deste acto cívico, sen que poida establecerse que mellore a capacidade cidadá para decidir. De cara ao próximo 10-N seguiremos recibindo mensaxes intensas que nos induzan a imaxinar que agora si acertaremos. O novo eslogan do PSOE -independientemente da calidade que os analistas lle atribúan, e doutros que xa están entrando nas nosas caixas do correo- parece ir por ese camiño, reforzando de paso a mensaxe que a xestión desde o 28 de abril deixe en cada posible votante. Esta segunda parte -na quexa pesa o que acontece en Cataluña- é a que probablemente rebaixará as expectativas das enquisas de intención de voto.
Á marxe do específico papel que se lle asignou na estratexia electoral do partido socialista, o “Agora si” valerá a moitos para repensar por quen decidirse. A outrora inexistente liberdade para votar, ben merecería a pena que fose aproveitada para superar a banalidade con que non é infrecuente usar a preciada palabra. “En defensa da liberdade”, o ben común hase de seguir perseguindo sen que haxa ter data de caducidade en 1978. Só así se votará en conciencia o máis proveitoso para a convivencia colectiva

TEMAS: Constitución de 1978. Transición. Liberdade política. Eleccións. “Avogados novos”.


Manuel Menor Currás

Madrid, 30.10.2019