O “terrible” é que “o lado correcto da Historia” estea en debate

Se se subestiman ou desprezan os Dereitos Humanos, os significados de “ o correcto” adoitan ser inxustos.

Do xuízo que prime, varía o valor das decisións que se adopten ante todo tipo de conflitos. Pronunciarse ante incertezas e inconvenientes implica dúbidas, e a miúdo reaccións “terribles” dos demais, acordes coas súas propias conveniencias. Case sempre é obsceno o moi acomodaticio xuízo, supostamente imparcial, dos equidistantes; para non enfadar. esperan a ver cal das partes en litixio se impón, e entón din: “Xa o dicía eu”.

O arcanxo San Miguel vencenco ao demo. Luisa Roldal, 1692. Museo das Coleccións Reais.

Neste momento de grave crise internacional, as disparidades que, sobre o lado correcto da Historia, mostran os partidos políticos españois replica as que vive a diario cada cidadán na súa contorna laboral e, probablemente, tamén no seu propio círculo familiar, onde a asiduidade do trato, as reunións festivas e apoios mutuos, vense condicionadas por prexuízos que se foron asentando. Ese posicionamento sempre vai asociado a como se puido construír a adaptación á realidade social, onde normas de conduta, urbanidade e moral, herdanza do lugar e costumes vehicularon desde a infancia unha complexa interacción co medio. Onde crece e se educa cada persoa, rexen criterios culturais do que está ben e está mal: a forza das relacións contraídas condiciona o ben visto. Esa normalidade de “o correcto”, tan tratada no realismo do século XIX, subxace en case todo testemuño literario, como analizou Álvarez-Uría en: Socioloxía e Literatura: dous observatorios da vida social (2022). É evidente, igualmente, en historias como a dos Corleone no Padriño, triloxía onde Scorsese mostrou, desde a primeira parte en 1972 , á terceira de 1990, unha paternalista saga de “honorables ”, en que Michael, o último, trata de lexitimar “o correcto” do clientelismo mafioso dos seus negocios no medio dun baño de sangue.

O criterio de “o correcto”

Para xulgar se teñen razón quen acusa ao Gobierno de Sánchez de non estar do “lado correcto da Historia” neste momento do conflito provocado en Irán por EEUU-Israel, deberían explicalo. Non sexa que “o correcto”, ocultando o “incorrecto” Cumio dos Azores -e a desfeita que xerou en Iraq-, pretenda recrearse co beneficio logrado en dous días polas empresas gasísticas americanas á conta do IBEX español e as Bolsas europeas. Como en todas as guerras, é habitual sumar á loxística militar unha opinión pública que sexa favorable a usala valéndose dos medios de comunicación. Agora máis, pois a globalización de intereses económicos non deixa a ninguén alleo. Dada a guerra de intereses, ten lóxica que as opinións estean divididas, pero máis a ten pescudar que sexa “o correcto” nesta etapa da Historia. Como en calquera outra , as formulacións concretas da política, por moi rendibles que poidan ser para algúns, poden ser gravemente inxustas para outros. En boa ética política, non vale un tipo de “corrección” ou Xustiza en que os dereitos dunha parte -con todas as súas particularidades- sexan minorizados, asoballados e soxulgados aos intereses e conveniencias doutros. Hammurabi xa se adiantou, na próxima terra de Babilonia, a que o seu Código, moi rudimentario, regulase no s. XVIII a.C. certa igualdade de trato entre discrepantes.

Se no século XVI a Escola de Salamanca empezou a cuestionar no Occidente cristián o dereito absoluto que tiñan os privilexiados do feudalismo para exercer a escravitude, o machismo ou a usurpación de terras e facendas dentro e fóra de Europa, a Declaración de Independencia dos actual EEUU en Virginia veu proclamar, en 1776, que “todos os homes son por natureza igualmente libres e independentes e teñen certos dereitos inherentes, dos cales, cando entran nun estado de sociedade, non poden ser privados ou postergados do “gozo da vida”, de “a liberdade”, do dereito de todos a ”os medios para adquirir e posuír propiedades”, “a felicidade” e “a seguridade”( artg. 1). Se “todo o poder reside no pobo” (artg.2) e había dereito “á resistencia” ou rebelión contra a opresión (artg.3), tamén se prohibían as clases políticas privilexiadas ou hereditarias (artg.4). Esta Carta de Dereitos, incorporada á Constitución de EEU na Convención de Filadelfia, en 1787, foi o antecedente da Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán na Francia de 1789, e ninguén asisado pode dubidar de que seguir esa liña é estar en “o lado correcto da Historia”.

Sobrepasada “a incorrección” histórica de dúas guerras mundiais, con preto de 80 millóns de falecidos entre ambas as -na súa maioría civís- e outros moitos desastres nada colaterais, acordouse en París a Declaración Universal dos Dereitos Humanos o 10.12.1948. “O correcto da Historia” volvía ser esta referencia, como guía  para tratar de resolver novas tentacións de pugna bélica pola primacía duns e outro. Nun contexto de posguerra, serviu de inspiración para saír das grandes carencias e moita tensión que pronto impuxo a Guerra Fría en Europa, mediante o Estado de benestar que propugnaba, desde 1942 en Inglaterra, o Plan Beveridge para fortalecer a “seguridade social”. Bismarck iniciara ese camiño en Prusia en 1882, e a Trump&Cia parécelle agora un atraso; a súa liña de “o correcto” rompeu todo diálogo con Irán sobre o enriquecemento do uranio e outros asuntos conexos. E Israel, pola súa banda, ve “correcto” rabuñar territorios ao seu ao redor e, completando o xenocidio de Gaza, eliminar adversarios ao seu plan hexemónico sobre Oriente Medio.

Este “lado correcto da Historia” é o da conveniencia dun tándem moi perigoso no seu xogo estratéxico de eludir toda norma xurídica limitadora; os seus actores, fiados nun gran potencial tecnolóxico e armamentístico, séntense libres para actuar ao seu antollo. Non lles importou facer crecer a inestable seguridade do mundo, aínda que nesta zona de Oriente Medio todo sexa máis complexo. Por prudencia -e sen que interviñese o dereito- sería “correcto” advertir que neste escenario non hai marionetas como as que parece haber en Venezuela; os aquí pisados teñen máis capacidade para resistir. En fin, todo líder político debería deixar de selo se elixe someter a razón xurídica ou política desta guerra á moral de Trump, ou aos oportunismos de Alemaña, Francia e Inglaterra, inspiradores dunha UE curta nunha ética común.

TEMAS: Dereito internacional.- Dereitos Humanos.- Guerra “xusta”.- Oportunismos políticos e morais.- A ONU e a Xunta de Paz.

MMC (03.02.2026).