Este presente móvese entre crecentes maneiras de desinformación

A autodeterminación dos humanos complícase coa cantidade de programas que promoven que non deixen de ser rabaño.

 

A novidade respecto a outras épocas -se é que hai algunha- reside na conxunción rápida que a tecnoloxía e a sobreinformación poden xerar en varias frontes. É algo moi arraigado. Na antigüidade, Zeus ou Xúpiter e os deuses do Olimpo gobernábano todo, e nada see movía sen a súa determinación. Entre outras cosmogonías, máis ou menos míticas, na xudaica o gran conflito orixinario do ser humano foi querer saber máis; a pluralidade de divindades causantes do ben e do mal arrepiábaos e preferiron un monoteísmo organizador do mundo, que os cristiáns e musulmáns tamén seguiron para explicar a existencia humana e, con ese fondo estrutural, construíron unha teoría harmonizadora, integradora de diversos campos cognitivos, confesionais e políticos tivo gran forza e, na área habitualmente chamada Occidente, a hierofanía cristiá –coas súas variantes- foi predominante durante gran parte da historia posterior ao século IV d.C.

No transcurso do século XX, á parte de conflitos que prorrogaron no primeiro terzo os que carrexaba a caída do Antigo Réxime, esa “cultura de cristiandade” tivo unha acollida variable. As estatísticas dos sociólogos retratáronas e, no caso español, as súas mudanzas, incluídas as de confesións non católicas, son especialmente significativas. Desde moito antes de que na CE78 se optase por un ambiguo “aconfesionalismo”, neste campo sociolóxico, as prácticas dos crentes católicos descenderon ostensiblemente, mentres a matrícula nas clases de Relixión e a súa relevante presenza no ensino privado xeraron desacordos sensibles á pluralidade democrática. Nese contexto, é intelixible o afán por demostrar un retorno a “o cristián” que, nos últimos días, utilizan algúns medios aproveitando a coincidencia da estrea da película Os domingos e a comercialización do álbum de Rosalía, Lux. As afinidades entre “o cristián”, “o relixioso”, “o místico” e “o espiritual” e ata de “o confesional” están a ser mixtificadas nos medios aproveitando alusións destas dúas obras recentes da  expresividade artística. A intención é clara, a pesar de que  unha leve observación e goce destas obras mostra que, salvo que se teña prexuizada intención, as alusións de referencia non van máis aló de pretexto ambiental no caso da película, nin dunha elaborada operación de mercadotecnia no lanzamento do disco da cantante catalá.

Maruja Mallo, 1952. Estrela de mar, Colección Abanca

Á directora desta película, Alauda Ruiz, non lle interese moito que sexa a vocación ou suposta “chamada de Dios” a unha moza de 17 anos, senón o efecto que produciría hoxe, nunha familia da medianía social e aparencia culta, a decisión dunha filla que quere profesar como monxa de clausura. Os xestos e palabras dun sacerdote e a superiora do convento non son suficientes para entender que unha moza con problemas de autoestima decida que ese podería ser o seu camiño, e tamén queda no aire a inconsistencia desta “chamada” ante eventualidades futuras e entre persoas bastante maiores e con razóns dispares e ata surrealistas para vivir alí. A película queda excesivamente aberta en tales cuestións e, á marxe do interese cinematográfico dos seus 110 minutos –premiado en San Sebastián como “mellor película” de 2025- pouco vale como síntoma de cambio sociocultural. Unha cousa parece certa neste momento, e é que “o relixioso” -visto dun modo xenérico-, non suscita o rexeitamento que suscitaba. En todo caso, os solapamentos conceptuais non garanten nada, e menos se con iso se pretende eqquecer cuestións pendentes ou as que no presente contradín o cristianismo evanxélico, o que aparece nos Evanxeos. O suposto misticismo que  poida ter un xesto artístico, benéfico, social ou político, pode ser un bo negocio, pero non é cristián se exclúe a fraternidade ou, en termos laicos, a igualdade dos Dereitos Humanos. Neste sentido, é irrelevante esgrimir a última produción de Rosalía, en que que imita a outras estrelas do Pop como fórmula publicitaria e segue un ronsel xa trillado por cantantes populares que tamén imitaban a melodía e posta en escena do Ave María de Schubert. Hai quen di que “achega aos mozos á fe” obviando que esta é “graza de Deus” segundo a máis Teoloxía católica, e que máis parece buscar récords de vendas sen convencer aos expertos máis fiables en cuestión estritamente musical.

De noite, igual que de día, non todos os gatos son pardos. Estes métodos  de aproveitar reflexos do pasado para controlar poder mostran as cosmogonías que gobernan aos humanos de hoxe. Outro exemplo sintomático está nas noticias que saturan o taboleiro mediático. A abundancia de casos xudiciais permite distinguir o que contan do que sucede. A distancia entre o que parece xulgarse e o que debería xulgarse –e con que prelación- é insalvable para a maioría de espectadores, e é aí onde a maneira de contalo nos medios modela unha realidade acorde co que quere que se pense, non necesariamente ten que ver coa Xustiza. O que convén aos cidadáns tamén é difícil velo nas noticias que suscita a véspera electoral en varias autonomías e, con particular interese en Andalucía, se se contrastan coa mala xestión do cribado do cancro. Situar á fronte de Valencia a alguén non contaminado pola xestión da Dana non lle vai á zaga, e o mesmo sucede co relativo aos apaños que, tras a ruptura de Junts , expoña o Goberno central para chegar a 2027.

Todos os medios –en boa medida para sobrevivir- tratan de poñer a mellor cara para que seguidores, amigos e votantes dos seus candidatos non esquezan. Na simbiose que xeran cos seus lectores, é difícil discernir o que debe refugarse; sempre queda o efecto de confusión, tendente a admitir como válido o que pauta a burbulla en que cada un se move. En todo caso, a proliferación de máis-media non trouxo o mundo feliz; o seu simplismo manipulador tende ao aplanamento do pensamento autónomo e, con iso, ao descoñecemento de como sexan internamente as cousas. A interrelación da economía, a política e a cultura  en decisións que afectan a todos, non frecuenta ese ecosistema, en cuxas análises, con todo, cada palabra e a narrativa a que serve modelan sentimentos e imaxes, cuxa validez se verá cando desapareza o afecto que amplifican os seus likes e influencers. O proxecto de orzamento de gastos da Comunidad de Madrid para 2026 é moi apto para observar que teña de verdade ou honestidade equitativa para a cidadanía a xestión que os deseñou.  En cada partida debúxase a cosmogonía real a que obedece, e é raro que mesmo as deterioracións en Sanidade, Educación e Vivenda, -manifestos nos informes de pobreza, como o último de FOESSA-  queiran ser aproveitados nos discursos e nos medios para honrar a políticos que, na Comunidade máis rica de España, propoñen os recursos máis baixos en capítulos tan sensibles. É un milagre de MAR?

TEMAS: Democracia.- Liberdade de conciencia.- Autodeterminación.- Mass-media.- Ben público.

 MMC (09.11.2025)

O interese (político) xeral

Os debates parlamentarios deberían virar ao redor dos intereses xerais. Os cidadáns deben xulgar se se subordinan aos privados.

A atmosfera de mensaxes que circulan neste momento indica que as eleccións do 28 de maio anticiparán as xerais. O modo de facer presentes uns ou outros asuntos e, sobre todo, o acento con que os mencionan indican sitúelas partidistas sobre eles, á espera de ir cuantificando a cantidade de emoticonos –se é posible de corazonciños- que son capaces de sumar. Antes de que pensar que papeleta de voto elixir entre a espiral de emocións de última hora, non estaría mal adestrar as neuronas para decidir, con máis reflexión que a que teñen os algoritmos ben educados, cal sexa a máis coherente.

Doñana como exemplo

O debate suscitado ao redor destas marismas que, ata o de agora, eran patrimonio da humanidade, paisaxe natural de prestixio e centro de investigación ecolóxica de máxima categoría, é altamente significativo. Ao seu lado, os que suscitaron estes días a lei do si é si, as vivendas sociais, e as fantasiosas promesas de candidatos a calquera concello ou autonomía, son un pálido reflexo de como se está mobilizando aos posibles votantes para que non queden en casa o día 28 de maio e voten “adecuadamente” no seu distrito electoral.

 O tira e afrouxa ao redor dos terreos de regadío en Doñana conta con bastantes ingredientes dos que nunha suposta baremación da calidade humana fai dubidar seriamente. Despois dunha longa secuencia de desatencións e descoidos, en que se pretenden legalizar 800 Has. ilegais de cultivos, para dar satisfacción a uns posibles votantes da zona esgrímese como argumento que son moitos postos de traballo os que se perderían de non lograrse a súa aspiración. Non parecen contar, con todo, nin as circunstancias obxectivas da situación física do terreo, nin as posibles sancións da Comunidade Europea ,ante o atropelo, nin tampouco a máis grave: a seca. Non importa repetir o que aquel político do século XIX, prometía aos seus electores: unha ponte; aínda que non había río que cruzar dicíalles que terían un río. En Doñana tamén parece que dea igual o grao de pluviosidade que teña a zona, ao bordo da desertificación. E mentres, as protestas dos agricultores, non só de Andalucía, polo grave risco en que se atopan os cultivos neste mes de abril, o menos chuvioso en 60 anos, non cesan. Pronto o notarán os consumidores nos prezos dos alimentos, como xa notan en moitas comarcas o racionamento da auga potable e que a situación de moitos encoros xa fai habitual o ronroneo dos camións cisterna. Esgrimir o regadío nas zonas contiguas a Doñana, coma se de algo perverso tratásese, cando todos os informes científicos de solvencia aseguran a súa inutilidade, é un modo de impoñer un branqueo da realidade e unha tomadura de pelo. O xa acontecido no Mar Menor deixa impasibles a moitos malos xestores do ecosistema; ven avanzar o deserto, pero séguelles sendo rendible a tozudez discutir se é ou non adecuado un plan de regadío sen auga.

 A pita cega

Hai dúas cousas gravadas no inconsciente de quen oe estas mensaxes contraditorias sobre o que acontece. Por unha banda, que o crecemento económico é infinito; o que se veu denominando “desenvolvemento”, “progreso” e “avance”, puxo sempre diante dos proxectos, plans e decisións estratéxicas dos humanos a negación da finitud de materias primas e enerxías imprescindibles para  activar técnicas e procesos máis eficientes e máis produtivos en rendibilidade investidora. As sucesivas revolucións industriais e tecnolóxicas tiveron como base estrutural unha cultura en que a Natureza ten un ser pasivo do que aos humanos, canto máis listos, máis poden aproveitarse sen límites; non facelo é de atrasados. Para que isto fose máis indiscutible, a mentalidade en que fomos educados é a do “interese”; todo cidadán nace xa inmerso nese cálculo: as empresas, a banca e, máis preto, a xestión dos recursos, sobre todo os do aforro que cada cal sexa capaz de facer. Cabe lembrar, que a primeira propaganda institucional que as Caixas de Aforro empezaron a facer desde o século XIX –fomentando incluso “o aforro escolar”-  cifrábase en torno ao “interese” dunha cantidade fixa anual. Don Braulio Antón Ramírez, desde o Monte de Piedade e Caixa de Aforros de Madrid, foi prolífico pioneiro deste obxectivo educador.

 Doutra banda, a eficiencia de tan “boa educación” é fácil advertila en alumnos merecedores de diploma de honra por avantaxados no interese do privado. Os exemplifica moi ben a fotografía dunha turista medio recostada nas vías de acceso á porta central do que foi campo de exterminio, en Auschwitz. A maioría das lecturas que admite insistirán no sentido máis banal do que poida ser andar polo mundo, pensando que se pode ser feliz en calquera parte  coa cabeza baleira e só pendente de deixar constancia de que se estivo alí. Noutro polo, non moi afastado, pode situarse a proposta última dos bispos sobre o chequeescolar universal para que non haxa diferenzas entre o ensino concertado, privada e pública, coma se así se evitarían discriminacións. Non consta nesa proposta que así se supriman as desigualdades educativas –nin as de coñecemento a dispensar- que calquera observador pode ver se mira que pasa, por exemplo, coas diferenzas visibles do sistema educativo en calquera suburbio urbano e, en moitas autonomías, froito en boa medida do trato preferencial que  o seu “bo goberno”  dispensa aos cienmileuristas.

 A tendencia para explotar o recurso de “o natural” a conveniencia adoita ser moi forte e, para que se vexa que nos poden comer o coco sen que nos decatemos, é relevante o arranxo prexudicial que, en EEUU, acaban de formalizar a Cadea FOX e a empresa Dominion, en que a empresa televisiva pagou unha substanciosa millonada de dólares para evitar un xuízo en que a deterioración de imaxe podería facerlle perder máis. Non lle saíu gratis xerar unha fraude informativa a conta de difamar á segunda empresa, e deixa claro que os abusos, mentiras e manipulacións son un recurso publicitario frecuente, que non exclúe os procesos electorais. A diferenza entre o verosímil e a verdade adoita ser grande, e non está de máis adestrarse para distinguir onde poida estar a enxeñería creativa de quen difunde supostas verdades. Mesturadas con prexuízos previos, expresivos de “o natural” e “como Deus manda”, entenderase mellor o xogo da Pita cega, do que Goya deixou un simbólico cadro na serie de cartóns para a Real Fábrica de Tapices. É o máis parecido a “dar paus de cego” ,ante urxencias inescusables sobre as que a climatoloxía non para de avisar.

 TEMAS: Interese xeral.- Ben público.- Espazo público.- Eleccións.- Manipulación informativa.

MMC (20.04.2023).