O futuro democrático non é posible sen un presente educativo coherente

As xeracións actuais seguen sen ter mestres e profesores capacitados para educar a todos, non só aos selectos.

O característico de “a cultura” é modificar as supostas limitacións naturais con doses sabias de intelixencia. O bipedismo e a oposición do polgar, tan apta para o 40% do que, a diferenza doutros primates, facemos coas mans, fai máis de 2 millóns de anos que modificaron as condicións naturais do homo sapiens. Na parte máis moderna do cerebro, na que o neocórtex ocupa case a metade do seu volume, a manipulación fina, ademais dun acto de percepción e planificación, é tamén de movemento e acción. Segundo os gregos, a man prolongaba o cerebro ao inventar ferramentas; melloraba as condicións de vida e dispoñía de novas capacidades para solucionar problemas. Anaxágoras dicía que o ser humano é intelixente grazas ao uso das súas mans, o que deu pé a Benxamin Farrington para escribir, en 1949, O cerebro e a man na antiga Grecia (Ayuso, 1974).

Guenica. Pablo Picasso, 1937 (detalle)

Se o pensamento e a técnica evolucionaron xuntos, e a capacidade de razoar desenvolveuse grazas ao traballo manual, é moito o que hai que explicar acerca de como hoxe parecen mundos distintos, opostos e, con frecuencia, moi mal avidos na dinámica socioeconómica. A pesar das revolucións de finais do XVIII e primeira parte do XIX contra un feudalismo de privilexiados, as burguesías triunfantes das revolucións modernas estableceron, por camiños complementarios ao do dominio do sistema produtivo, unhas regras en que unha sociedade de clases contrarias pensase máis na supervivencia e interese individual que no do común, debería democratizar a convivencia. Ata 1882, non apareceron leis sociais que obrigasen ao Estado para emendar esa vía. O sistema educativo -que por entón trataba de xeralizarse como “universal” ara votar- modificou pouco aquela tradición aristocratizante e diferencial. En 1983, Carlos Lerena mostrou en Reprimir e liberar, como a educación e a cultura socioecoómica se entreveraban. Desde Durkheim e Weber, a socioloxía crítica alentaba ese tipo de análise; Bourdieu, Passeron e outros estudosos da Sorbona -de onde Julia Varela, e a súa colección de libros na “Xenealoxía do poder” para a editorial de María Fuentetaja-, enseguida proporcionaron recursos deste tipo para a reflexión pedagóxica. Deses anos son tamén estudos desmitificadores dunha educación esencialmente ancilar do sistema socioeconómico, reprodutora das súas desigualdades. En EEUU, S. Bowles e H. Gintis, estudando a constitución do “capital humano” dos empregos , mostraran en Schooling in Capitalism America (1976) as raíces desas inequidades ao advertir como os niveis de intelixencia individual que se contrataban tiñan pouco que ver cos que a escola xera, en que a orixe social e as desigualdades de renda pesan moito máis. En 1971, Ch. Baudelot e R. Establet xa estudaran en A escola capitalista en Francia, como os filtros que supoñen os distintos niveis e etapas educativas aseguraban o dominio burgués do sistema a fin de que non se desviase dos seus intereses de clase. Sucedía especialmente no acceso a uns ou outros postos de traballo, de maior ou menor prestixio social e diverso rango económico, pero tamén era visible no modo en que o sistema se apuntaba a “a igualdade de oportunidades” que, sen modificar case nada, xustificaba unha insuficiente e tranquilizadora meritocracia que non alteraba a desigual estratificación social.

“Cultura escolar” e educación

En paralelo, fai moito que o manual e o intelectual parecen separarse definitivamente, para xustificar a violencia simbólica da escola sobre os grupos inferiores da sociedade. Confirmárono estudos como os de Bernstein en Clase social, Linguaxe e Comunicación, ao observar como os códigos lingüísticos das familias entre 1971-1990 -restrinxidos ou elaborados- tiñan gran relevancia para a comprensión do tempo e espazo escolar. Dentro del, o seu vocabulario -e o idioma único na España multilingüistica do franquismo-, sumados ás  pedagoxías con que se educaba, e ao trato disciplinar ao uso, propiciaban un ensino carencial, en que os docentes, crédulos de ascender socialmente por selo, desde unha posición moitas veces desclasada e sen formación apropiada afanábanse en que o seu alumnado interiorizara o deber de ser acríticos. Ata que punto esa “cultura escolar” se corrixise despois da CE78 é clave para interpretar o éxito educativo que tivesen as políticas educativas e, así mesmo, o valor dos Informes PISA desde que empezaron no 2000. Cando Jurjo Torres publicou en 2005: O currículo oculto e, en 2007, Políticas educativas e construción de personalidades neoliberais e neocolonialistas, subsumía estas reflexións

Os problemas da IA, non só como ferramenta, senón como modelo paradigmático de produtividade competitiva xeoestratégica, son posteriores aos  que o seu mal uso xera no sistema educativo. A incoherencia deste para desenvolver unha convivencia cívica insegura para moitos xa estaban aí desde hai máis de 200 anos. Por tanto, sen remover hábitos incrustados no imaxinario colectivo, que canalicen as decisións políticas cara a unha educación común valiosa, todo seguirá moi parecido a como case sempre foi, cando non existía a IA nin as pantallas dixitais. Do pasado remoto, arrástranse culturas diferenciadoras, que se acomodan a reformas aparentes; Peter Brown, por exemplo, estudou en Poder e persuasión na Antigüidade tardía  (1989), como as comunidades cristiás do século IV d.C. adoptaron o núcleo das formas educativas e rituais que cultivaban a aristocracia romana e helénica, capaces de cambiar o sentido evanxélico da parábola do camelo e a porta da agulla sobre o uso da riqueza. Moi parecido é o que trasloce “a cultura” actual da escola, en que o peso doutras anteriores subsiste no tipo de profesorado, de currículo e regulamentos internos, condicionan o seu civismo democratizador. Vellas querenzas expresaba Sainz Rodríguez na súa Reforma do Ensino Medio para as “clases directoras” en ascenso social; desde 1938, apenas se corrixiron e, agora, despois de nove leis orgánicas, aquela desigualdade educativa segue marcando o futuro político da democracia. Coa IA, a súa reprodución crecerá a máis ritmo, mentres subsista a pobre cultura do sistema educativo na súa dinámica interna.

TEMAS: Riscos da IA.- Cultura interna do sistema educativo.- Políticas educativas e sociais.- Educación democrática.- “Culturas escolares”

MMC (Madrid 17.09.2026)

O xogo do PALÉ ensinaba máis do que parecía

Seguiulle o MONOPOLY, non menos expresivo do que ensina o sistema educativo actual.

A partir dos sete anos de idade, o xogo do PALÉ, inspirado nos anos 30 no que Elisabeth Magie derivara de xogos anteriores, “instruíu” a moitas xeracións de nenos e nenas españois nas décadas predemocráticas. O divertido era o que a especulación inmobiliaria, ao principio moi grande pola miseria, e non menor no suposto benestar do nunca acabado “progreso” en que se encerellou España desde 1964. A toda nena ou neno emprendedor, o xogo ensináballe a controlar aos outros participantes. Os seus principios inspirábanse no ensinado por Adam Smith na súa Riqueza das nacións, de modo que comprar, vender e cambiar solares nas rúas da améndoa central de Madrid tiña un atractivo lúdico cuxo desenvolvemento permitía distinguir vontades que sempre estarían dispostas a defendelos e, aproveitando descoidos ou desinterese dos amigos, ocupar a vida coa alerta estatística do crecemento indefinido de ganancias . O importante era gañar e, se é posible, pronto. Daba igual que o momento fose o dunha autarquía miserable, un liberalismo algo tépedo ou o que anunciaría Fukuyama en 1992: O fin da Historia e do último home, crecientemente remiso ás iniciativas moderadas da socialdemocracia. 

En pleno franquismo, o PALÉ sinalaba claramente cal era o gran obxectivo educativo: gañarlle aos demais, mentres nas aulas, desde Primaria á Universidade, a presenza ineludible das “Tres Marías”, sobre todo a da Formación do Espírito Nacional, ensinaba a unidade patria en que había que concordar. O paso do tempo foi facendo ver de que ía realmente, xa que o cumprimento do didactismo do Palé só estaba ao alcance duns poucos, e a “democracia orgánica” só aproveitaba aos selectos de Berlanga na Escopeta nacional. Na Transición -entre o 20.11.1975 e o 06.12.1978-, eses poucos se bunkerizaron para que nada se movese, mentres os demais sufrían problemas na rúa e en moito institucións, por usar as palabras da democracia. Uns non querían cambiar as regras do xogo do PALÉ e outros non alcanzaban a que funcionasen as imprescindibles. Nos axustes dun tránsito, que sen parar vicios anteriores custou tanto, ao intento máis coñecido de golpes de estado -o de 1981- sucedéronlle desencontros e folgas como a de 1988, propiciada pola UXT contra o PSOE. Nese marasmo de transicións da Transición, o acontecido entre a crise de 2007 e a moción de censura de 2018 non desmerece, e algunhas leccións ensinan aínda as secuencias dunha serie peliculera que se roda estes días en corredores xudiciais de alto nivel xurisdicional, mesmo europeo.

Sen constancia de que se chegou ao clímax xusticiero do xusto, se entreveran entre bambalinas sinais sobre o que, ao parecer, non se axusta á “orde” debida. Reclámanse outras mans para exercer o poder e, no tapete de xogo, circulan a modo de inspiración mensaxes de altos xerarcas episcopais con indicacións sobre “bandas de ladróns”, ás que non faltan connivencias nin ecos concordantes con FAES: que “cada cal faga o que poida”. En xullo, a conxunción astral da sentenza do TXUE sobre “a amnistía” con causas máis políticas que dignas de atención dos tribunais acaparando o espectáculo mediático obriga a que, aínda que as comparacións sexan odiosas, o trazo groso de palabras que se lanzan como pedras despois de 90 anos rememore un “contubernio”. Esta expresión de Arriba contra quen fora a Múnich a otear a democracia en xuño de 1962, revive en cantos contrastan o vivido aqueles anos co que ven e oen en pesarosos tertulianos. Son moitos os parecidos con aquela Cruzada que atropelou a Constitución de 1931.

A transición do Palé ao Monopoly

Os hábitos da infancia foron parellos. Na carta de xoguetes aos Reis Magos, en 1978, ao pactar a Constitución actual, o PALÉ perdera interese. Desde 1991, a empresa americana Hasbro, asociada a xoguetes Playschool, difundiu máis o MONOPOLY, ocupado tamén en que os xogadores comprasen e vendesen propiedades nun rueiro, no que o tránsito que marcasen os dados podía ter custosas peaxes. O novo nome do xogo en España reiterou a súa gran ambición instrutiva: que os xogadores alcanzasen o monopolio do taboleiro da oferta e a demanda. Nesas datas, para que a educación se ocupase de ensinar democracia, UCD expuxo na lei de 03.10.1979 o ensino do ordenamento constitucional nunha proposta excesivamente académica, pouco próxima aos asuntos que esixían ser democratizados. En 1983, o PSOE tivo un proxecto máis prometedor con “Educación para a Convivencia” na Reforma experimental previa á LOXSE. Esta lei deixouno reducido a uns “temas transversais” tan ineficientes que, en 2006, a LOE expuxo “Educación para a cidadanía”. A iniciativa suscitou moito oposición, e o mesmo o intento de achegar os currículos ás cuestións de Memoria e Historia, tanto na Lei 52 de 2007, como na 20 de 2022. A pouca perseveranza no relevante fixo que, desde entón, ás denuncias sobre o pouco coñecemento da Historia Actual e a liberdade democrática, seguisen pronto avisos serios sobre un crecemento do afecto ás posicións anticonstitucionais en cifras superiores ao 20%. Un informe difundido por EFE o 27.04.2026, concreta que “o 68% dos mozos – nunha mostra de 5 .000 enquisados de entre 15 a 29 anos- desconfía da democracia e a metade simpatiza coas políticas de man dura”.

Parece, pois, que o gran servizo deste sistema educativo á democracia aproveitase o o mercado e axentes seus, máis proclives ao retroceso das liberdades de todos que a canto propoñen as pedagoxías do coidado. Validar esta hipótese é un exercicio lúdico para o caderno deste verán: comparar, antes de setembro, os valores que tiñan no PALÉ os solares de rúas como Preciados ou Gran Vía, co que teñan, despois do MONOPOLY, os pisos e casas de Puentegadea, a inmobiliaria de Amancio Ortega, Fortuny Real Estate, Ivory Homes ou Mabel Capital  -en que participan Abel Matutes e Rafael Nadal- tamén valen. Outra alternativa sería contrastar sentenzas dos anos setenta con algunhas de agora mesmo e como sexan vistas nos medios (unha vez que tivese lugar o partido entre España e Arxentina, da Copa Mundial da FIFA 2026).

TEMAS: Educación para a democracia.- Educación democrática.- Sistema educativo e sistema produtivo.- Políticas educativas.- Historia e Memoria.

MMC (17.07.2026). 

Pastores evanxélicos rogan por Trump, e o neoconservadurismo aplaude

O fervor das cruzadas nunca desapareceu. As cuestións pendentes ao leste do Mediterráneo volven resucitalas .

Pasou o tempo pero, ás veces, pola lentitude con que se atenden os problemas -ou pola estupidez  humana-, parece non transcorrer. No século XI, as dificultades do imperio bizantino cos turcos seléucidas inspiraron ao papa para pedir ao Sacro Imperio Romano Xermánico que lle botase unha man. Pedro o Ermitán predicou en 1085 a primeira Cruzada en Clermont-Ferrand e, aproveitando as leas internas entre os musulmáns fatimíes, en 1099 instituíuse o Reino de Xerusalén. Os intercambios comerciais medraron, os bizantinos recuperáronse e os pretextos relixiosos vehicularon un motivo cultural poderoso, que volvería ser útil, por exemplo, en Lepanto . Cervantes ben puido ver en outubro de 1571 como, crebado o poder imperial de Constantinopla co auxilio do Papa e Venecia, freouse o avance do poder turco cara ao Occidente mediterráneo. E non terminou aí a invocación ao Deus dalgunhas batallas. Antes de que chegásemos aos anos corenta, a Santa Cruzada foi pretexto relevante na España do século XX para que triunfase unha “verdade”, cuxa invocación incesante durante case corenta anos impuxo un universo de rutinas, silencios e actitudes “únicas”. En 1939, ademais, cando os soldados de Hitler invadiron Polonia ata chegar a Stalingrado, nas súas correaxes ía unha invocación propiciatoria: “Deus connosco”, moi parecida á dos amuletos dos requetés: “Detente bala; o Sacro Corazón de Jesús está comigo”, que menciona Paco Cerdá en Presentes (2024). Os soldados americanos, antes de combater en Irán, de novo foron enardecidos con ese fetichismo, o mesmo de Milei nas súas arengas aos arxentinos. Coa mesma graza de Dios que, desde 1947, facía caudillo de España a Franco nas moedas.

O mago. Maruja Mallo, 1926

Os novos cruzados predín a Apocalipse se non se seguen as súas maneiras de entender o mundo. Os seus rezos parten dun tradicionalismo cordial con conviccións supremacistas, androcéntricas e negacionistas. Alerxias a toda evidencia científica acompáñanos, a miúdo, en relaxados soportes de tendencia chillout, que os señores das plataformas dixitais secundan. A súa capacidade de controlar poboacións desprevidas depáralles vizosos beneficios a conta de favorecer a ignorancia dos pequenos e de persoas necesitadas de amparo. Cando soben os prezos, axudan á “ximnasia ética”de que fala Juanjo Millás; distraen e recolocan as emocións facendo que a morte de tanto inocente sexa un espectáculo mentres se amarga a sobremesa co custo crecente da gasolina ou as leitugas.

Liberación da escola?

Na segunda metade dos anos sesenta, Editorial Zyx divulgou en España a un Paulo Freire que expuña a “liberación” da escola; para aprender algo e que a educación fóra valiosa, debía romper a “bancarización” do saber. A súa sacralización, reducíndoo a pílulas inamovibles, esixía dos educandos disposición repetitiva aínda que non entendesen nada. Na escola, “liberar” a palabra e o coñecemento, segue sendo que, a quen  asiste a ela, lle valla para “liberar” a información que os capacite facer un mundo máis xusto, digno de ser vivido. Só así, a obrigatoriedade universal, polo menos ata os 16 anos, ten sentido. Ese é o horizonte dunha “escola común” mentres un conglomerado de grupos se  opoñen a iso “en modo cruzados”.

A súa idea do mundo é partidaria de que credos confesionais moi conservadores comanden, en Estados democráticos, unha confusión de intereses, en que brille o seu ideario político particular de convivencia. Proseguen a mesma batalla de finais do século XIX, cando o republicanismo francés -liderado por Aristide  Briand-, conseguiu en 1905 separar a Igrexa do Estado. Non admiten que a CE78 poida protexer un laicismo que lembre a CE31 e cultivan a desmemoria de como, tras unha Guerra incivil, o nacionalcatolicsmo de corenta anos perdura, baixo aparencia “aconfesional”, en ámbitos da vida colectiva española tan relevantes como o sistema educativo. Os Acordos co Vaticano entre 1976-1979 facilitan aos  novos cruzados a escusa para negocios subvencionados no ensino formal, ademais da informal en medios afíns. Tamén os apoia a contorna confesional que arroupa a Trump, tan notable na 27ª edición do Congreso “Católicos e Vida Pública”, que organizaron a ACdP e a Fundación Universitaria San Pablo CEU, en novembro de 2025. “A esperanza” que os animaba puxérona Kevin Roberts, presidente de The  Heritage Foundation, e activistas do neoconservadurismo como Sophia Kuby e Lorent Saleh. En consonancia, “recuperar a cristiandade con fervor e sen complexos e “resistencia espiritual” ante a “desorientación moral”, son os seus obxectivos, contraculturais fronte a quen non compartan as súas ideas de vida familiar, a Educación, e a Ciencia. Ante a opinión pública son moi activos tamén nas redes sociais, onde promoven unha sociedade tendente a vivir en burbullas dun tempo ido, illados nun individualismo contrario ao comunitario, que podería estar contaminado de laicismo democrático.

Nun tempo de guerra como este , sen convicción polos Dereitos Humanos dos demais, as súas invocacións ao nominalismo discursivo non os libran dunha orgullosa ignorancia tendenciosa que os induce a rezar, consciente ou inconscientemente, polos que, ao seu modo de ver, son os bos, e a condenar  aos malos por opoñerse a Trump e as súas mercadorías. Con similar desenvoltura colapsan toda conversación democrática en moitos asuntos e, agora, ante un asunto tan grave como o dunha guerra que está en marcha contravindo o Dereito Internacional. Actúan igual que moito moralistas do século XVIII que, acurralados ante conflito deste cariz, para non incorrer en pecado de mentira recorrían á resctrictio mentalis (restrición mental), con que xustificar a quen , mentindo, prexudicasen a outros. En todo caso, as pregarias surrealistas destes devotos de Trump obrigan a ver se non estaremos a asistir a un golpe de estado ao coñecemento: De que educación falaba Melania Trump hai catro días na ONU? Non deberá desaparecer unha Educación que todos os cidadáns deban compartir?

TEMAS: Educación democrática.- Escola común.- Laicismo e Política.- Redes sociais e moral educadora.- Trumpismo internacional.

MMC (07.03.2026)

Unha escola para este século

O sociólogo Rafael Feito acaba de publicar ¿Qué hace una escuela como tú en un siglo como este? nun momento moi oportuno.

Podería ser en calquera outro momento, pois preguntarse polo sentido, recursos e estilo da educación que temos neste país sempre está ben.  Oxalá houbese máis cidadáns -e máis especialistas de recoñecida valía- preocupados polo sistema educador que construímos nos 45 anos últimos! Pero este momento é particular. Unha vez máis estamos nunha encrucillada en que a limpeza crítica desas voces é máis necesaria. Pronto sairá a que pode ser oitava lei orgánica que reforme o que Wert tocou e retocou en 2013, que fora tocado e retocado en 2006. Unha historia repetitiva doutras moitas anteriores, especialmente no concernente ás etapas escolares, desde o principio. García Álix, o primeiro titular do Ministerio de Instrución Pública e Belas Artes, só durou no cargo desde o 18 de abril de 1900 ao 6 de marzo de 1901, pero emitiu 308 normas reguladoras do que lexislara Claudio Moyano en 1857.

Reformar e contrarreformar

Nesta tradición de reformar e contrarreformar tan vizosa, é alentador que un bo coñecedor do sistema educativo se pregunte -case mimetizando a canción de Burning- que ten aínda merecedor de ser sostido, e en qué contradi á época en que estamos. O primeiro motivo de interese deste libro é a propia pregunta, pois sitúa ao lector na dúbida que sempre debe acompañar a toda reflexión coherente. De entrada, dá a entender que pode haber moitos elementos que non se corresponden co que debería achegar á sociedade. E a repasalo vai con calma, datos e referencias de autoridade, para suxerir por onde encamiñar os cambios que se necesitan e desbotar os prexuízos establecidos que, con cada nova lei alternante, se adoita tratar de afianzar e reforzar.

A segunda achega reside en que non se trata de opinionitis gregaria nin de xeremíaco queixume, literatura moi ao uso en asuntos educativos. Razoa, por exemplo, contra corrente como non é posible un “pacto educativo”. Logo de 163 anos de deixación, compadreos e guerras escolares -e das outras-, é case imposible ir moito máis alá do que di o art. 27 CE78: a necesidade de combinar universalidad e liberdade. Facelo con gran equilibrio e respectando o sentido auténtico dos dous términos debería ser -en lealdade- a función do Congreso de Deputados e do Executivo, e non o pugnar por desequilibrar a democracia do sistema cada vez un pouco máis. Este criterio pode axudar a entender como tratar de reverter os grandes desequilibrios que estableceu a LOMCE será un paso importante na boa dirección, aínda que non sexa suficiente para equilibrar un funcionamento xusto e harmónico da pluralidade de redes do sistema. En todo caso, é estéril perseguir un pacto propiamente tal. Para Feito é máis útil en todos os aspectos facer acordos concretos. Non satisfarán todas as ilusións, pero posibilitan un campo de xogo en igualdade para poder medrar e enriquecer conxuntamente a universalidade e a liberdade. Se se eliminasen as contradicións existentes, sería un gran avance.

En terceiro lugar, o autor aposta pola valentía nas decisións e non por que o que hai se manteña porque si, coma se fose inamovible e para sempre, de tan naturalizado que está. Neste sentido, as súas dúbidas van cara ao Bacharelato tal como está, como pretexto burocrático do que veña despois se vén. Non está sobrando ese mamotreto cuxa función principal é ser mera academia preparatoria da proba de selectividade? Non sería máis eficiente que eses dous anos servisen para afortalar as destrezas, competencias e actitudes que a cidadanía necesita para enfrontar este mundo tan acelerado? Esta é a pregunta clave do libro: Non merece a pena aproveitar mellor o tempo escolar e que sexa interesante, atractivo e actual, ademais de promover de verdade as boas prácticas que debe ter o sistema?

Cara a unha escola democrática atractiva

E, en cuarto lugar, por este libro decorren cuestións e preguntas que axudan a pensar -máis aló do que hai- se non merecería a pena tratalas en serio, e non como remendo ou oportunismo. Son asuntos moi pertinentes para a recalificación e renovación eficiente do sistema as súas consideracións sobre a relación dos centros educativos coa Universidade e viceversa, a das redes Pública e Concertada, a formación dun profesorado acorde con este tempo, a reorganización interna dos centros, a colaboración das familias -superando o ser suxeito pasivo ou mero obxecto de manipulación-, o sentido de comunidade que debe desenvolver, que se ensina e que se debería ensinar, como se ensina e como se debería facer, a nota de Relixión, que pasa cos tempos escolares?. En fin, un abanico de materias e problemas que necesitan ser ben resoltas porque interesan a todos. Dalgún modo, Rafael Feito estanos dicindo que, de como coidemos a educación, depende a calidade da nosa convivencia colectiva. É un punto dos máis sensibles para observarnos a nós mesmos: como nos queremos ou como nos odiamos dando renda solta ao primitivismo hobbesiano. Merece, xa que logo, a pena que sexa repensada con criterio e non ao servizo de prexuízos mal aprendidos.

Este libro de Rafael Feito é, doutra banda, unha boa síntese dun longo e froitífero traballo, non só na Universidade Complutense, senón nas continuas reflexións e análises sobre os problemas do día a día. Desde os noventa, estivo pendente de canto aqueixa á educación española. A súa obsesión por “unha escola democrática” levouno a pisar todas as pucharcas noutros libros, artigos, conferencias, debates e en rfeito.blogspot.com experimentou, ata, a implicarse nun dos instrumentos que a Constitución dispuxo para xerar responsabilidade: as ANPAS. Sabe ben de que fala e non é a primeira vez que trata os asuntos.

Estéase ou non de acordo co que di, merece a pena atender os seus documentados argumentos, moi propios de quen está máis pola resistencia que pola pasividade e que prefire a innovación á rutina burocrática. Porque non lle gusta contar a historia tal como non foi, o autor pregúntase -e pregúntanos- polo sentido que debería ter esta educación que tantos parecidos ten, aínda, á que hai moitos lustros nos deron e que ampara, aínda, demasiada obsolescencia decimonónica.

TEMAS: Educación democrática. Calidade da Educación. Convivencia pública. LOMCE. Acordos educativos.

Manuel Menor Currás

Madrid, 14.02.2020

http://arbor.revistas.csic.es/index.php/arbor/article/viewFile/895/902