Intercambio de cromos no patio do país

Vitorias ambiguas, senón tristes, é o que parecen ter daparado as catro eleccións últimas. Os pactos que sigan fixarán as políticas educativas.

Algunhas candidaturas non demostraron senón ser irrelevantes, pese ao ruído que xeraron; case ningunha chegou a donde pretendía aínda que logre éxitos parciais. Agora vén o medir o alcance real dos resultados e tratar de paliar danos no barco. Ao tempo, en aspectos cruciais para os cidadáns o fundamental segue onde estaba antes. 

Paisaxe incerta

Mentres o CIS se interesa polos pactos “preferidos” poloscidadáns, saír do atasco segue esixindo cambios relevantes aos políticos elixidos, se queren ser útiles á sociedade e non vivir enclaustrados nos seus intereses de nomenclatura, alleos ao ben común. O primeiro sería pregar velas á linguaxe desorbitada, excluínte e descarado que algúns exhibiron sen pudor. De seguir así, todos terán “a súa” razón para dicirlles aos demais o que se lles ocorra. Esa verborrea intolerante e descarnada induce ao odio e deixa un regueiro de esca lista para calquera incendio. É hora de pedir, polo menos, respecto ás palabras e á sintaxe para, a continuación, ver se se reduce o ruído. Requírese o silencio como parte do xogo harmónico desexable para que soe esta orquestra.

En segundo lugar, haberían de invocar a paciencia. Non é virtude con crédito entre persoas inclinadas a forzar tempos e formas de competitividade transgredindo xeitos que din caducos, coma se moitas das máis belas feituras da Terra -cantos rodados de ríos e praias, morfoloxías erosionadaas de rochas e penedos, ou intrincadas meteorizacións dos relevos kársticos- non derivasen da actividade xeológica de tempo longo. A maioría das forzas políticas actuais son froito dun tempo curto, excesivamente breve para as présas por exercer poder. O espectáculo tecnocrático do retwiteo e Instagram, en que se apoian, rexeita a lentitude que esixe gran parte de canto merece a pena.

E en terceiro lugar, advertidos deberían estar de que só se abandonan a abstracción retórica e se ocupan da socioloxía do concreto -a educación, a sanidade, os servizos sociais a que por lei constitucional están obrigadas as políticas democráticas-, merecerán a continuidade da confianza dos votantes. Sobran políticos contaxiados pola misión de definir, unha vez máis, a esencia de España, o patriotismo nacionalista e, ata, a reconfiguración do territorio. Sen contemplar que, con eses mimbres, de gran interese para absolutismos varios, este é o gran risco actual. A algúns non lles importa correlo, aínda que poidan derivar no que que Goya reflectiu nos seus Disparates e Desastres. Crentes no que move neste momento a case a metade de Europa, non deberían ignorar que as recentes eleccións en Italia, Gran Bretaña, Polonia ou Hungría, seguramente serían o canto de serea do que Homero advertiría hoxe a oíntes e lectores.

A paisaxe do singular

E para non caer no bizantinismo, haberían de coidarse da vixencia de principios implícitos tan “naturais” que, por tales, deban ser dados por bos e inamovibles. Esa suposta bondade da Natureza, que a Economía clásica impoñía na relación política dos humanos, pretende seguir sendo o regulador único da oferta e a demanda. A consiguiente selección duns poucos -producida polo darwinismo social- seguirase xustificando por si mesma, sen avergoñarse de que todos os demais sexan asalariados precarios ou escravos. É máis, percibida unha conexión inescrutable entre a Natureza e Deus, mel sobre filloas para que algúns monoteístas sigan felices facendo descansar a fatalidade de vida das maiorías na sacrosanta vontade divina, só benevolente a través de vontades caritativas ou filantrópicas.

 

Este ciclo electoral non indicou que esta mentalidade, esencialmente urbanita, non determine -entre outros desenvolvementos- o alegre baleirado a que foi sometido o territorio rural, ou que as políticas sociais -esenciais nos pactos que se acorden- vaian ter ampla acolleita nun Estado reducido a mínimos nestes anos. Consello non pedido, consello non oído, pero tería graza que, logo de máis de dous séculos de pelexas por unha xustiza distributiva acorde cos dereitos solemnemente proclamados desde 1789, volvésemos como cegos a renovar os motivos de pelexa por conseguilos. Líderes hai cuxas ambiguas vitorias nesta serie de eleccións faranse valiosas no transo de posibles pactos con axendas empeñadas en que regresemos a ese pasado de malestar social e en tirar pola borda o logrado. Na paisaxe moderna a que aspiran, cada cal se apañará coa súa “liberdade”, “singular” por emprego precario, salario escaso, sanidade recortada e circuítos educativos diferenciados.

O taboleiro de xadrez

Cos acordos e reparto de cromos que xa están en marcha, pronto se verá como fían fino no que asignen á educación pública. Apenas presente nos debates electorais -porque sempre tiñan algo máis importante de que falar-, chega a hora das definicións. Empeñarse en gañar ou en ter razón son ambicións plausibles, pero sempre derivan en opcións que é imposible simultanear en política: empeñarse en ter “sempre” razón é puro sofisma e nada vale o tancredismo. Pronto serán urxidos, unha vez máis, por criterios interesados en que a boa educación está sempre fóra da escola pública e en que o Estado poña as súas mans o máis lonxe posible porque, entre outras cousas, “adoutrinaría” en algo que queren exclusivo das familias. 

Sucumbir a esta tentación -sen amentar nunca o negocio dos colexios e a súa contorna engadida- facilitará os posibles pactos que están en xogo, e é moi probable que, máis dun político, na súa opción por “gañar e ter razón”, pronto repita que o necesario hase de levar por diante o principal. Puidese resultar, pois, que o medio se impoña sobre o bo fin e que -por moito que poida dicir a posteriori- non arrisque o seu posto para que a escola pública teña garantida posición principal na estrutura do sistema educativo. Recitar en vésperas electorais salmodias distintas, non lle impedirá loas aos particulares criterios da concertada e, se sofre a igualdade, será que o guión deste xogo de xadrez dá valor naturalmente asimétrico ás súas pezas. Comunidades haberá en que todo será como nos últimos 13 anos ou peor. ¡Atentos! 



TEMAS: Educación pública e concertada. Pactos postelectorais. Redes sociais. Unión ou desunión europea. Nomenklatura.

Manuel Menor Currás

Madrid, 30.05.2019.

Autoenganos tralos conflitos crecentes entre ética e política

A conversación ocúpase de se son galgos ou podencos. Anda distraída das necesidades crecentes dos cidadáns, razón central da política.

Este momento é propicio para entender mellor que nunca as distincións que, por pragmatismo, adoitan borrarse entre o ético e o legal. A fraxilidade económica -e tamén a política- mostran máis descarnadamente as diferenzas cualitativas do un e o outro, e desa tensión afloran con vigor as reivindicacións de calidade democrática. A proba está, con iso, na presunta superioridade moral da esquerda, que cando, por exemplo, a corrupción de políticos da dereita desbordou as primeiras páxinas dos xornais quixo marcar este territorio do moral como propio.

A unha velocidade de vertixe estanse sucedendo as ocasións de comprobalo. Primeiro foi a cuestión dos foguetes “intelixentes” que, ao parecer, distinguirían perfectamente aos malos. Por medio, houbo que atender a variados supostos que carrexaron tres importantes dimisións. A dubidosa ética da legalidade de másteres e tese de doutoramento tamén afectou a membros do Goberno, non só todo o máis selecto do PP. E continuamos nese vaivén, onde a corrección política se debate entre a moral e o oportunismo coxuntural: a ministra de Xustiza e o de Ciencia esfollan agora a margarida de se dimitir ou esperar a ser destituídos. Ha de prevalecer o moral ou o legalmente máis comenenzudo a un Goberno ao que, en todo caso, a súa debilidade aritmética acrecéntaselle a de credibilidade?

Unha paisaxe moral abrupta

Momentos como este son propicios tamén para as desculpas. Pero é difícilmente asumible o que está sucedendo coa aplicación do lexislado para cortar a sangría humana que implica o que, no que vai de ano, xa sexan 44 as mulleres asasinadas, ademais de varios nenos e nenas que poden entrar no cómputo da “violencia de xénero”. Sería impresentable que calquera outro colectivo social tivese estas cifras, repetidas polas estatísticas ano tras ano desde que en 2003 empezamos a contabilizalas. Con todo, case forma parte da paisaxe, só levemente alterada coas manifestacións de dó que adoitan reiterarse nos municipios onde se producen estas desgrazas.

En tan abrupta paisaxe empezan a destacar os damnificados por pederastia e por ser separados das súas familias como bebés roubados. Sobre do primeiro, o máis accidentado ata agora foi -en espazos educativos da Igrexa- danos detectados nas dioceses de Astorga e Granada, máis algúns casos noutros colexios. Polo que nalgunhas novelas de fai anos -e nalgún libro recente sobre Os internados do medo (2015)- ha ir aflorando, é moi probable que sexa un fenómeno máis amplo. Apúntano, ademais, as crecidas denuncias en EEUU, Irlanda, Australia, Chile ou Alemania, que fixeron que o Papa Francisco pedise perdón. Aquí, preventivamente, algún prelado, separadamente de repetir o do perdón -coma se bastase para non ter que resarcir en xustiza aos damnificados-, trata de remitir o problema á “responsabilidade de todos”, unha forma de escapismo que dificilmente aceptarán os que teñan que sufrir ser confiados na súa infancia a sacerdotes ou monxas incompetentes, non controlados eclesiásticamente nin na xurisdicción civil.

Do mesmo cariz é que, despois de 1936, e con variado pretexto “redentor” dos vencedores daquela contenda incivil, moitas nais fosen privadas dos seus fillos mentres a maioría dos bispos españois, admiradores de Franco durante 40 anos, o canonizaron nas súas homilías cando morreu. O recente libro de Neus Roig, Non chores, que vas serfeliz, -en que aparecen referencias a congregacións relixiosas de carácter hospitalario e a deixación do Estado en canto a facilitar que os afectados poidan atopar ás súas familias biolóxicas- é unha denuncia en toda regra

Paco Lara, mestre 

 

Podemos autoenganarnos coa epiderme da paisaxe política actual e pechar os ollos, pero nada é o que parece. As raíces da súa aparencia actual -como en todo paisaxe xeográfica- teñen o seu fundamento cuasi xeológico ben atrás. Quen viva eses anos anteriores verá que -con raras excepcións de apelación ao Evanxeo primitivo, como a do Colexio San Antonio no barrio madrileño de Tetuán-, case un terzo estrutural da educación española segue hoxe de modo moi similar a como era antes, mentres ao ensino público se lle denegan instrumentos adecuados para atender a unha poboación plural, en que, segundo Cáritas, catro millóns de persoas viven en situación de “marxinación severa”. A moral social en que navegamos políticos e cidadáns, si ten moito que ver con ese sistema, por efémera que poida ser a conxuntura política. Paco Lara -recentemente falecido- en barrios con máis problemas, ha de ser un estímulo para cantos pelexan por que a ética e a legalidade vaian da man.


TEMAS: Ética e Política. Educación Pública e concertada. Violencia machista. Marxinación. Pederastia.

Manuel Menor Currás

O duro traballo educador que, entre outros, desenvolveu

Madrid, 25.09.2018