Como nun soño, reiniciamos o tecer e destecer educativos

O Anteproxecto de reforma educativa reduce os compoñentes máis virulentos da LOMCE, pero non coarta asimetrías principais que dualizan o sistema.

Conta Carmen Herdeiro, a propósito de Xénero e Coeducación -libro seu recente-, como desde os inicios do recente movemento feminista en España, ambas cuestións non só foron motivo de reflexión e actuación de moitos docentes, senón que deron vitalidade a organizacións que pretenderon representar as súas reivindicacións.

8 de marzo 

Achégase outro 8 de marzo e, se se  bota a vista atrás, T.E.(Traballadores do Ensino), a revista en que quedaron reflectidas as preocupacións dos ensinantes afiliados a CCOO, pódese advertir esta presenza desde hai mais de corenta anos. No seu último número, o 369, esta inquietude vén xustificada pola continuidade de noticias lastimosas e desigualdades que -por razón de sexo- seguen impregnando a vida laboral e social.

O risco de que, despois de tantos anos, a procura desta sensibilidade igualadora pareza unha repetición inútil é grande. E máis cando no discurso político eclosionaron grupos, medios e actitudes que pretenden explotar o tradicionalismo patriarcal como fonte de votos contando, ademais, coa complicidade de moitas instancias que o levan incrustado no seu ADN constitutivo.

O urdimento

Esta tendencia a cansarse de ter que seguir empezando, sen cesar -como esixía Lars Gustafsson en A morte dun apicultor- é tentadora tamén no concernente ás políticas educativas, cando se está tratando -unha vez máis- de destecer a última trama ou contrafío do tecido que trazou a LOMCE. Nesta operación tenden a reiterarse actuacións do pasado. Este Ministerio procede coma se fose suficiente con retirar os fíos que máis distorsionaron a LOE. Parece que refundirá os cambios nun texto novo tratando de derrogar os seus artigos máis gravosos e, de paso, intentará un reequilibrio dos dous ingredientes principais do art. 27CE: a liberdade e o dereito universal á educación. Con este método, o PSOE estaría tratando de cumprir cos que nestes anos pugnaron por que a lei vixente desde 2013 tivese o menor percorrido posible. No entanto, ao non entrar no fondo da cuestión e deixar fóra de foco fíos esenciais da urdimbre, esta seguirá case intacta; moi erosionada nestes últimos anos, pero desequilibrada en canto a elementos principais que, de orixe, a LODE (1985) e a propia LOXSE (1990) intentaron corrixir.

Ao publicitar este Anteproxecto como “o posible” fronte aos partidarios da intanxibilidade da mellora da calidade educativa do PP, este reformismo do PSOE, independentemente da súa entidade, convértese en instrumento relevante da campaña electoral que xa está en marcha. O comigo ou contra min faise a conta do gran poder simbólico da educación acentuando de novo a síndrome de Penélope sen avanzar na confección dunha tea consistente de todos e para todos.

Con tal provisionalidade, esta é outra ocasión perdida para atender ás raíces de problemas centrais do sistema na súa configuración actual. As aparencias da mercadotecnia impóñense á realidade. En todo caso, recorrer ás supostas falsidades que se están vertendo contra este Anteproxecto -que vai entrar no Congreso en cuestión de días- non debería ser un distractor xeito de ocultar o que non se vai facer. Os cidadáns merecen razoada explicación sobre o que “non toca”.

O soño de “o que toca”

Non facer esta “pedagoxía” será contraproducente: ninguén adoita fiarse de promesas a longo prazo e menos en política. O risco que corre o PSOE é que medre  a indiferenza, a abstención e a súa falta de credibilidade. Se nesta restauración da LOE asumen as limitacións que tivo esta lei para fortalecer de diversos modos a escola pública, réstanlle valor a ambas. Se a laicidade non é aceptada para garantir a igualdade do alumnado, o crucial dereito universal á educación segue quedando mediatizado. Se os recursos dispoñibles para as atencións educativas dos cidadáns non son distribuídos coas esixencias da xustiza conmutativa social, o financiamento da escola pública non só será endeble senón discriminatoria de orixe. O centro do problema seguirá, así, onde estaba cando, con Méndez de Vigo, quedaban fóra daquel ”pacto” as mesmas cuestións.

Doutra banda, as lexislaturas anteriores do PSOE, de 1982 a 1996 e de 2004 a 2011, afortalaron a tradición das súas restritivas posicións respecto, por exemplo, ao que fora a “Alternativa para o Ensino” (Colexio de Doutores e Licenciados, 1975-76), matriz do seu programa electoral antes de tocar poder. Un ministro seu contou como os bispos intentaran que proseguise o costume de asinar os decretos que eles prepararan; os condicionantes do cargo proseguiron e, a día de hoxe, ese nó gordiano do sistema educativo español segue sendo competencia de Moncloa e non do Ministerio: unha inexplicada razón de Estado continúalle impoñendo barreiras ás súas preocupacións democratizadoras en igualdade.
Como en cuestións de xénero e coeducación, este Anteproxecto segue, pois, no vello tecer e destecer que -como estudou Yvonne Turin en 1967- xa contaminou no século XIX a liberdade e o dereito universal á educación, cando na Lei Moyano (1857) tivo prevalencia o acordado no Concordato (1851) e a historia da ILE (Institución Libre de Ensino) exemplificou o seu alcance. Insistir, xa que logo, en 2019 en que hai que contentarse cunha mediatizada proactividade reformista fai que, en perspectiva, sexa ficción este incesante afán por redecorar o tear educativo. Mircea Cartarescu diría deste empeño o que afirmou da súa propia escritura: “Únicamente o soño me reflicte de xeito realista? (Nostalxia, 2012, p.16).

TEMAS: Anteproxecto reforma educativa. LOMCE/LOE. Acordos España-Vaticano. Igualdade educativa. Igualdade de xénero. Liberdade. Dereito universal á Educación. Artc. 27CE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 30.01.2019

Casado e Cía. apostan por manter a LOMCE

Como signo renovador do PP, Casado avoga -sen complexos- polas esencias fundamentalistas do conservadurismo. A súa educación ha ser coherente.

Non é difícil comprobar que ser novo é un asunto principalmente biolóxico. Segundo algúns, unha enfermidade que pasa pronto. Adoita conferir máis axilidade para determinadas cousas, pero non necesariamente as virtudes que a mercadotecnia lle asigna coma se a inconsciencia dos poucos anos fose un grado de prestixio. En política, por exemplo, esta pouquidade, aínda que sexa moda, non implica máis xenerosidade para a convivencia colectiva. A fogosidade, a inexperiencia e o triunfalismo adoitan traer conflitos non moi distintos dos que se achacan á xerontocracia cando está impregnada de fría aspereza e credulidade displicente .

Con xente nova por medio, os relatos flúen estes días tan novos que nin atención poñen a se desenvolven guións vellos. No PP, por exemplo, o suposto “rexuvenecemento” e “renovación” do partido parece buscar a restauración máis desacomplexada das esencias fundacionais. Os asuntos feministas ou educativos -o campo simbólico máis potente ao que remiten as súas pelexas os nosos partidos actuais-, pero tamén o “teito de gasto” ou “Cataluña”, “a familia”, “a liberdade”, “o mérito e o esforzo” ou o “dereito á vida” foron os primeiros acentos conceptuais de Casado no seu tránsito cara á rúa Xénova (de Madrid). A lectura desta peculiar conxunción semántica, xa permite ver quen lle acompañan nesta viaxe: Vox, Faite oír, FAES, Libertad digital, moitos comentaristas de ABC, La Razón e algúns programas de COPE ou esRadio, entre outros medios e siglas, sempre a favor do “rearme” fronte ao que -por democrático que poida ser- de antemán cualifican como “sectario” “peregrino” e rompepatrias. No horizonte inmediato deste frentismo “reconquistador” -e sen que medien nin 100 días de graza ao novo Goberno- volverán oírse xestos e invectivas vividas na substitución acontecida en marzo de 2004: coma se a nova presenza na Moncloa fose o resultado dun roubo ou, segundo moitos, dun golpe de estado que o novo líder do PP tratará de contrarrestar “a lombos” -di Isabel San Sebastián- dun proxecto regenerador cuxa base é a recuperación dos valores sobre os que se levantou o PP?

Esta fogosidade mitineira que, logo dun congreso tan novidoso como dubidoso, invadiu aos populares, pode acabar en fiasco se os problemas que se coñecen do paso do novo líder polas universidades resultan xudicialmente certos. Sería unha máis entre as concordancias que leva ser mozo intrépido e dun partido cuxas manganchas son moi coñecidas polos xuíces sen que mellore a súa exemplaridade representativa. Igual que sentirse portador dos afáns rexeneradores do Cardeal Cañizares, procurando que non se repare moito no visto con Soraya Sáenz Santamaría?

Amor a España

A “hipótese aberta” que, segundo Albiac, comeza -pois segundo este opinador “Santamaría era o máis morto”-, no medio das dificultades internas e externas a superar optou por recuperar como voz ilusionante a dos segmentos máis activos fronte a cambios favorables aos dereitos e liberdades de todos. A súa estratexia parece inclinarse deste xeito por potenciar as forzas máis neoliberais e neocons coñecidas, ata erixirse en voceiro absoluto da limpeza e o amor a España.

Nesa “España das bandeiras nos balcóns” que tanto lle interesa ao novo Casado, quedan demasiados cidadáns fóra. Entre privilexiados e crentes en que o pasado, moi de outrora, foi mellor que este presente, andan os compromisarios dobremente patrióticos que o elixiron, os que apostan pola Europa máis recalcitrante. O problema é que, con esta nostálxica linguaxe mitineira e tipo Trump, os problemas pendentes seguirán tal cal ou máis ben peor. Xa que logo, nin rexuvecemento nin lifting trae este trintañeiro. Por algo di que quere manter a LOMCE, o mellor que os seus camaradas fixeron por que o preceptuado polo artc. 27CE sobre do dereito de todos a un tempo boa educación, continúe sendo débil, curto e segregador.

TEMAS: Novo proxecto PP. LOMCE. Pablo Casado. Neocons. Conservadurismo. Dereito universal á educación.

Manuel Menor Currás

Madrid, 27.07.2018.

O novo Goberno mostra claros sinais de liderado social

Estará moi condicionado, no entanto, o seu ritmo de recuperación consistente dos dereitos cidadáns; entre outros, os de Educación ou Sanidade.

Co acontecido trala moción de censura, pode darse a razón a Heráclito cando afirmaba que “ningún home pode cruzar o mesmo río dúas veces, porque nin a auga nin o home serán os mesmos”. A mobilidade e o cambio forman parte do ser e da existencia. Tiña razón Mercedes Sosa cando cantaba aquel Cambia, todo cambia que tanto xogo político deu en 1989.

Tan rápido foi o acontecido con esta moción que, neste momento, xa case soa prehistórica: o sobrevido tampouco deixou marxe para o descanso. Fronte á impasibilidade lenta que caracterizaba a Rajoy, Sánchez é sorprendentemente áxil. Fórono os seus nomeamentos, e moi pensados para integrar sensibilidades a contrapesar. Formalmente, a compensación paritaria de mulleres e homes neste Goberno está ampliamente realizada: veremos se desemboca en políticas decididamente feministas. As perspectivas das diferentes Comunidades, especialmente de Cataluña, tamén parecen ser contempladas con detemento. E en canto ás capacidades dos elixidos -agas o erro en Cultura, rapidamente emendado con criterio-, os eloxios iniciais foron practicamente unánimes. E para cumprir as expectativas que moitos votantes albergaron hai xa máis de dous anos, os cambios que se anunciaron no primeiro Consello de Ministras e Ministros do día 15 empezaron a mostrar que non só de simboloxías se trataba. A renovación da extensión do dereito universal á Sanidade, os primeiros pasos no Pacto de Toledo e, moi destacado, o asunto dos refuxiados do Aquarius ou o vinculado aos valados de Ceuta e Melilla, camiñan nunha dirección ben distinta do que ata hai nada se naturalizara como inmóbil.

Moi significativo foi, así mesmo, o cambio en Educación. Non só pola personalidade que, desde o primeiro momento, mostrou a nova ministra Pilar Celáa situándose respecto ao papel fundamental da escola pública, senón tamén por elixir para a Secretaría de Estado a un gran experto como Alejandro Tiana, de cuxa capacidade nese posto quedou sobrada constancia na xestión da LOE e a quen incomprensiblemente cesaran en 2008. É o máis idóneo para desmantelar a LOMCE de Wert. Xa o fixo coa LOCE de Pilar del Castillo.

O problema con Heráclito, de todos os xeitos, é que o cambio non basta para explicalo todo. Tamén Parménides pensou, no século V a.C., na integridade do ente: sen partes e uniforme, cheo de “o que é”; a verdade do ser -segundo o seu fragmentario Poema da Natureza- revelaríase na súa absoluta inmutabilidade. Estoutra cara da realidade que en certos aspectos reproducen como disciplinas a Historia e a Antropoloxía- é paralelamente manifesta nas reaccións que suscitou este envorco político, perfecto constitucionalmente pero inusitado. Aí seguen as reaccións nos medios. A portada de ABC do xoves día 15, sinalando que Pedro Sánchez impón por decreto “a España bonita”; as reticencias de Rafael Hernando sobre de “a prudencia” fronte a “a humanidade” cos refuxiados; os investimentos de recursos que supoñen os cambios cara á igualdade en todos os ámbitos; ou as misivas dos profesores de Relixión respecto do seu no sistema educativo, son outras tantas advertencias do peso do inmanente para fraxilizar este cambio cando soamente está empezando..

A expectativa, pois, reside en comprobar ata onde teñan posibilidade -nas distintas áreas ministeriais- para facer que os cambios en marcha sexan tan eficientes que modifiquen de xeito consistente a erosionada realidade, é dicir, as condicións de asimetría social existentes. En Educación, a gran cuestión será igualmente saber ata cando pervivirán as desigualdades estruturais en que se apoia o sistema: as súasdualidades profundas, os seus currículos obsoletos, a organización interna do traballo nas aulas con xeitos pouco propicios para que hoxe resulte atractivo e produtivo o estudo e o coñecemento. Conseguirán fixar ese “pacto educativo” de todos?

TEMAS: Cambio político. Dereitos sociais. Dereito universal Educación. Dereitos do Neno. Educación pública.

Manuel Menor Currás

Madrid, 17.06.2018