Celaá reinterpreta a liberdade de elección de centro

Para construír un bo sistema educativo, as palabras han ser veraces, capaces de expresar sen mentir a uns para contentar a outros.

Dicía Darwix, o gran poeta palestino, que a primeira liña é o que o asombro chama, atendendo á súa orixe, inspiración ou iluminación. “Unha vez que che vén a primeira liña -referíase á creación poética-, sempre que a sorte se poña da túa parte e esteas alerta contra o erro, convérteste en orfebre diestro e poeta”.

O desmentido de Celáa

Francisco Umbral adoitaba recordar, logo de anos de éxito coas súas columnas de opinión, que o que a el lle desencadeaba ilación de ideas era un bo título. Pola súa banda, Isabel Celáa debeu experimentar unha gran pulsión creativa cando, falando aos reunidos no recente Congreso de Colexios Católicos, referiuse á “a libre elección de centro”. Segundo Vida Nueva, “desafiou”aos reunidos e, segundo ESdiario, “montou a rifa e provocou ao público”. O constructo ao que prestou atención segue sendo moi empregado polos colexios concertados nas súas demandas políticas ao mesturar liberdade de ensino e libre elección de centro, e o propio Bispo secretario xeral da CEE, Argüello, engadiu a ese puzzle “o dereito a recibir formación relixiosa” cando atallou as palabras con que a ministra intentou desfacer un equívoco moi estendido.

Celáa, ao tratar de distinguir, espertou temor, "nuboeiros", “preocupación” por se os Colexios concertados -lexislados polo PSOE na LODE en 1985- vían freados os miles de millóns de euros anuais, duplicados nos últimos trece anos, que reciben do Estado. De paso, insinuouse unha larvada incitación a que, a imitación do sucedido en xuño de 2005 con bispos incluídos, as protestas saísen á rúa. Opinións apresuradas e micrófonos dispostos a ferventes apoloxías trataron, indirectamente, de ridiculizar o fráxil preacordo de intencións para unha posible coalición gubenamental de esquerda. O estoupido de inspiración e iluminación sobre as dúbidas que as palabras de Celáa atraeron sobre o futuro inmediato da interpretación parcial desta “liberdade de elección” -libérrima desde 1978 para os gobernos do PP sobre todo-, foi tan potente que espertou da somnolencia o insaciable hábito de ampliar á súa conta as privatizacións sen xeito nin dereito e o crecente negocio da educación. Non cab estrañarse de que, ante tanto eco, a propia ministra teña  a ben acougar os ánimos precisando algo máis o alcance que quixera dar ás súas palabras.

Se vai en serio o que dixo Isabel Celáa, pronto haberá de verse no caso de que o PSOE logre formar Goberno e sacar adiante unha nova Lei Xeral de Educación. Só así, ademais de suprimir definitivamente a LOMCE -tan pródiga con esta “liberdade” de quen poden elixir entre diversos centros, pero nada preocupada de máis do 60% de familias que van a un ensino público en desigualdade manifesta-, poderán restablecerse as posicións do que realmente se pactou no artg. 27 mellorando a súa interpretación de modo que quen vaian por elección propia á rede pública de ensino non se sintan estafados goberne quen goberne. Non pode suceder con esta liberdade fundamental para a convivencia o que acontece con outras moitas liberdades, en que o mercado decide -coas súas leis nada libres e o apoio de determinados políticos- que ha de facer cada cidadán ou cidadá en trance de enviar aos seus fillos á escola. Universalidade e liberdade, que rexen o artg. 27.1, non poden ser contraditorias nin excluíntes por decisións cooptadas desde intereses moi particulares.

Á marxe de que a ministra Celáa preserve nas súas palabras cuestións colaterais -como as que conlevan os Acordos de 1979 co Vaticano-, teña por seguro que acertou ao reivindicar ante a asemblea dos Colexios Católicos unha lectura mínimamente axustada ao que o cumprimento do citado artigo require: rigor e imparcialidade no cumprimento das esixencias que conleva un contrato para un colexio concertado que sexa preciso nunha zona determinada. A que na LOMCE chamábase “demanda social” para xustificar actuacións discriminatorias co preceptuado pola universalidade da educación, non pode xustificar que, en comunidades como a de Madrid, entre 2009 e 2015, noventa parcelas de terreos previstos para escola pública se cederán a colexios concertados. Non pode seguir sucedendo que, cando en paralelo acceden a construír ou reparar de urxencia algún centro público, a lentitudw sexa tal que haxa criaturas que pasaron boa parte da súa escolarización entre arreglos inacabados. Non é de recibo que haxa irmáns que, cando o necesitado de atención especial non é admitido no colexio concertado, o que non ten problemas é recibido cos brazos abertos. Tampouco o é que medre a fenda de pobreza entre alumnado duns ou outros centros segundo a súa titularidade. Con todo, as moitas estrataxemas que contou detalladamente José Luís Pazos en Non nos calarán seguen sendo practicadas pola nova presidenta da Comunidade de Madrid no seu afán de optimizar “a calidade” educativa favorecendo aos concertados, aos que atende desde unha Dirección Xeral de nova creación.

Que acordo educativo?

Recorde a ministra que, se lle demandaran un “acordo educativo” -como quixo o seu predecesor no cargo-, esta cuestión da “liberdade de elección” que tantas voces suscita estes días nalgúns medios, nunca estará en primeiro plano. No que propoñía o seu predecesor, Íñigo Méndez de Vigo,había unha serie de cuestións intocables, como este concepto clave da mercadotecnia neoconservadora -de Aguirre, Wert e os seus pares-, ao que tamén se apuntan os bispos e os seus colexios. Toda a “liberdade” que tanto veu a invocarse desde 1978, foron eclesiásticos os que a fagocitaron durante o século XIX. Con ela tiveron que lidar os dous primeiros ministros de educación que houbo desde 1900, condicionados polo Concordato de 1851, e a gran contradición de invocala sufriuna en carne propia a Institución Libre de Ensinanza, reivindicando -en nome de “a liberdade” que levaban na súa insignia e que a Constitución de 1876 propugnaba- espazos educativos menos controlados pola Igrexa. As Actas do Congreso de Deputados da etapa canovista- que tan minuciosamente estudou YvonneTurin en 1967-, dan boa conta diso.

Doutra banda, despois de que entre os anos trinta e oitenta do pasado século detentaran un control total sobre o Ministerio de Educación, non se sabe moi ben a que seguen xogando os Sres. bispos e os seus distinguidos dirixentes educativos cando, ao comparar as estatísticas respecto de relixiosidade, a proporción de practicantes é radicalmente inferior á dos clientes dos seus colexios. Se hoxe non é invocable como antes a caridade educativa, por que tanto afán educador que non altera a tendencia da decreciente crenza católica? Por que non analizan os logros relixiosos que poida producir tanto control educativo como tiveron durante tantos anos? Que foi, por exemplo, de tanto seminario enorme e repleto de seminaristas a mediados do século pasado, e hoxe practicamente baleiros?

Fai ano e medio, a editorial Morata -que ten o raro mérito de liderar a atención aos asuntos educativos- tivo a ben editar un libro en que se prestaba atención a múltiples incumprimentos do artigo 27CE. Por algo se titulou Caderno de queixas. Se se le sen anteolleiras, entenderase mellor que dixo Isabel Celáa o pasado día 14 e como é de urxente reflexionar sobre o que a conxunción de universalidade e liberdade educativas esixe para actuar en xustiza. Canto máis se demore esa atención política, máis se evidenciará que baixo a prezada palabra de “ liberdade” escóndense preferencias por un tratamento privilexiado.

TEMAS: Liberdade de ensino. Liberdade de elección de centro. Colexios concertados e privados. Escolas e institutos públicos. Artigo 27CE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 16.11.2019

Xa de volta, a teimuda realidade segue aí

Todo segue máis ou menos como o deixamos, en lenta decadencia, mentres medran os mecanismos e o balbordo da distracción.

Volver de vacacións case sempre arrastra, como todo movemento significativo, unha nostalxia utópica e un mirar realista cara ao inmediato. Con énfase específica, a situación de cambio obriga a repensar, co retrovisor posto, as condicións que cursa o camiño do cotián.

O movemento inmóbil

A cuestión principal é que botamos de menos. Fómonos en xullo cunhas postais de verán, que seguen tinxindo o horizonte con malos agoiros, sen nada que auspicie pracidez. De entrada, e a título de globalidade, a vida humana parece perder valor: a Terra e os seus coidados importan pouco. Móstrano os episodios repetidos de devastación na Amazonía e en África, territorios aos que estes días se menciona como o pulmón deste Planeta entre prioridades alleas á súa metástase. Os datos dispoñibles, ignorados polo respecto ao ecosistema humano, mostran que desde 1950 os episodios de calor extrema triplicáronse, mentres os de frío máis duro reducíronse á metade. Neste período, a temperatura media aumentou máis de dous graos centígrados e medra aceleradamente. E, aínda por riba, a OMS (Organización Mundial da Saúde) xa advirte da cantidade inxente de persoas -especialmente anciáns- que nos próximos anos morrerán exclusivamente por mor da súa exposición a temperaturas inconvenientes.

En similar escala global, no canto de pararse a pelexa salvaxe polo dominio estratéxico do Planeta, non cesaron de aumentar os ocupados en desestabilizar as circunstancias que favorezan máis a súa influencia. EEUU e  a China, se aínda non pelexan ao estilo bélico tradicional, arruínan a vida de moita máis xente bloqueando a normalidade económica en espazos significativos como Irán ou Venezuela, ademais de guerrear cos aranceis sen medida, creando problemas en todo o mundo, incluída Europa. Un taboleiro en que algunhas bazas dependerán da posición definitiva de Inglaterra co seu inminente Brexit a mediados de outubro. Pillados no medio, os españois observan como os seus líderes políticos se entretéñen en insólitas parsimonias sobre de se acadarán os acordos necesarios para a investidura de Sánchez ou en se a gobernabilidade se xogará de novo noutras eleccións.

O abuso das palabras

Neste intrincado panorama, faríanos falta un novo Sócrates que evidenciara o oco das palabras de moitos que nos tocaron en sorte. Os sofistas seguen aí e medran nas redes. Alleos a sei contribúen a desestabilizar canto se ideou para mellorar a convivencia colectiva, diminuír a necesidade ou aumentar o desenvolvemento do xusto e o honesto, favorecen a ignorancia e acrecentan a corrupción. Expectantes de retorno en forma de voto ou de aplauso peroran incesantes nos medios fidelizados, e a súa previsibilidade en todo tipo de eventos non cesa de sobar a intelixencia do oínte nin de adormentar aos máis dispostos.

O presente curso dará ocasión ao empacho. En Ourense, por exemplo, Pérez Jácome xa é antolóxico como alcalde, non só por contraditorio co que dicía antes de chegar ao cargo, senón polas iniciativas que está tomando: a sala de arte Ángel Valente, o Museo municipal, a “cultura”, as festas populares ou, como gran novidade, un proxecto de parque acuático termal. Dicir e facer incoherencias para proveito da obsesionante turistificación, mentres os máis novos e prometedores abandonan a cidade. É toda unha tradición, que incentivará quen di que co PP de Baltar pode “influír”.

En Madrid -onde se notará máis a falsa retórica-, o tinglado volveu comezar. As fotos e palabras de Isabel Díaz-Ayuso no Hospital do Guadarrama-inspirada polo ínclito Miguel Ángel Rodríguez e por Lasquetty- anticipan a súa dispoñibilidade a repetir o estilo e tendencias ultraliberais anteriores. Por incoherencias que non quede: uns se apuran a soportalas e os máis afíns a gabalas con entusiasmo. Dá rubor observar como algúns medios comentaron as consignas baleiras e os xestos estereotipados da nova presidenta ocultando a crecente deficiencia da sanidade pública que propiciou a Consellería de Sanidade madrileña.

E para abuso das palabras, non é menor o que nestes días de improbables coalicións está sufrindo o concepto de “esquerdas”. Vicenc Navarro,bo coñecedor de EEUU, púxoo de manifesto ao referirse aos que votaron a Trump e probablemente volverán facelo en 2020: mantén unha altísima fidelidade do voto, ata entre a “clase traballadora” descontenta coas políticas neoliberais do Partido Demócrata. En España, non é imposible que volva con forza tamén esta inclinación, na medida en que se evidencie máis o difícil entendemento dos partidos denominados de esquerdas. O emprego que se crea -ese mito ao que se presenta excesiva atención e pouca análise-, cada vez máis precario, se uberiza crecentemente e vai camiño de empobrecerse aínda máis para a maioría. E o outro mito parello, o do “crecemento económico” en canto aos grandes números, pouca tradución ten nas medidas de emprego e contratación laboral. Analiza alguén os datos que miden a desesperación e desencanto, pobreza infantil e demais lacras que non cesan de causar espanto á hora do telediario? Tómanse decisións coherentes ou nos arrandeamos nos conformistas bizantinismos tertulianos?

O déficit educativo

Como antes de vacacións, todo incide e simbolízase no sistema educativo. E non parece senón que vaiamos repetir e reforzar situacións que nos son ben coñecidas de cursos anteriores. Basten dúas noticias para confirmalo. Por unha banda, a escala mundial, a denuncia de ACNUR sinalando que máis da metade dos 7,1 millóns de nenos refuxiados no mundo non van á escola. Se este é un de tantos signos de hipocrisía respecto ao suposto cumprimento dos Dereitos Humanos por parte dos países democráticos, na Comunidade de Madrid non se andan con remilgos. O organigrama da Consellería de Educación crece en expresividade da discriminación que patrocina. Como en Sanidade, tamén neste terreo menudean as expresións de gratuidade, coidado, atención, igualdade e similares. No entanto, para que ninguén se leve a engano sobre o significado real de tales termos, o novo Goberno de trifásico conservadurismo acaba de realzar a atención administrativa aos colexios concertados e, ademais, ao bilingüismo, as dúas insignias principais que, desde os gobernos de Esperanza Aguirre, viñéronse desenvolvendo neste territorio de tanta importancia política como indicadores eminentes de “calidade” en detrimento da escola pública, cuxa xestión pronto deberá denominarse: Dirección Xeral do resto.

O Condorcet (1743-1794) ocupado no estudo de “os progresos do espírito humano” xa observou este modo de superioridade que unha minoría pretende seguir sostendo a conta da gran maioría, por máis que disfrace unha suposta “igualdade da natureza humana mediante os artificios da desigualdade” legal. Demasiados líderes son cómplices en que continúe habendo unha poboación excedente que non merece servizos básicos en igualdade. En vésperas de reiniciar traballos e curso académico, só se nos paramos algo e non nos deixamos levar polo simplismo das redes sociais e similares, apreciaremos mellor a situación da nos morriña postveranega e trataremos de remediala.

TEMAS: Desigualdade. Colexios concertados. Bilingüismo. Calidade educativa. Democracia e progreso.

Manuel Menor Currás

Madrid, 01.09.2019

Estamos enleados na banalidade tamén despois do 26M?

 
Os acordos democráticos non serán fáciles. Seguirá sendo máis barato, pero moi arriscado, erosionar a súa posibilidade con espectáculos excluíntes.

 
Os bispos de Lleida e Solsona/Monzón foron noticia, o pasado 16 de maio, porque se enfrontaban, ante un xuíz civil, por cuestións de propiedade. Indirectamente, estaban moi explícitas outras de índole territorial ligadas ás variacións administrativas das súas dioceses e, tamén, ás de índole política. Tratándose de obras artísticas principalmente medievais, a volatilidade da Historia, de entón a hoxe, está presente na cuestión; as relacións de Aragón e Cataluña tamén, e, con todo iso o orgullo de perteneza, do que poder alardear ante a parroquia. 

Liorta

Probablemente teñan máis interese aínda as implicacións xurídicas e, de carácter estrictamente vinculado á historia do catolicismo. Ao que se ve, o litixio non ha ter solución na dinámica xudicial da Igrexa segundo as pautas privilexiadas que establecen os Acordos de España co Vaticano de 1977-79 -con varias sentenzas internas en contra dunha das partes, que non atoparon forma de executarse-, nin tampouco valeu nada o concepto de catolicidade que, supostamente, debería servir para que a disputa atopase arranxo: todos Igrexa e todos obedientes ao que diga Roma. A verdade é que, por razóns máis sutís, ligadas a interpretacións bizantinas, nos séculos IV e seguintes -en que concilios pouco conciliatorios ventilaban dun golpe sesudas discusións platónicas- xeráronse odios teolóxicos capaces de levarse por diante escolas de intérpretes por ser “herexes” e, de paso, os seus escritos, elucubracións e pertenenzas. O dogma -como conta Mosterín á propósito de Nicea, Cartago e a serie de concilios constituíntes do catolicismo no século IV- construír duramente. En diante, a escolástica encargaríase de reafirmalo sinalando claramente aos adversarii. Máis recente, a neoescolástica de finais do XIX proseguiu na faena como puido, tratando de tecer proteccións contra cantos “modernismos” pretenderon dar coherencia ao relato católico nun mundo crecentemente tecnificado. Mérito dese esforzo parece que España leve 114 anos de atraso, respecto de Francia, en canto a separación de Igrexa e Estado.
Nos tempos políticos que corren, de perfís presuntamente seculares, aflora de continuo esa mesma pulsión contradictoria. Os debates e declaracións adoecen de predeterminación verbal, pretenden que confundamos o ravo coas follas e o que menos impulsan é o coñecemento, o entendemento e os acordos razoables para que a vida dos cidadáns sexa máis digna. Da verbosidade da maioría dos líderes políticos -especialmente cando están en campaña- non cabe senón deducir que esperan a adhesión fervente ás súas conviccións, independente de toda intelixibilidade; unha fe que nos leve a crer no que non vemos. E do xogo de argumentos, máis provocadores que dialogantes, só se adivíña a prevalencia oportunista. Terminado hoxe -provisionalmente polo menos- esta cuádruplo conxunto de eleccións, ao ritmo que vai o tempo político parece que a secuencia de rifas e desatinos vaia a continuar de seguido. O cómputo do que veu acontecendo desde hai un mes -tanto no Parlament de Cataluña como no Congreso de Deputados- non fai senón augurar que o que ocorra a partir deste 26M vai ser un continuum de sobresaltos verbais e xestuales, máis sensacionalistas que esclarecedores, na defensa de credos prefixados. 

Ruído

Nas pelexas de barrio da infancia, o máis excitante era a sensación de control do espazo; os descalabros eran o de menos. Nas disputas estratéxicas dos nosos líderes, isto é o que importa. Ese parece que entendan sexa o poder e non a vontade de acordos, sen que conten moito as baixas nin os efectos colaterais dos desatinos. Verase mellor a partir do día 27M, cando de fixar alianzas se trate e de concretar a calidade das promesas feitas en tempo electoral que, agora, ademais, tenderá a selo todo o que logre sosterse alguén á fronte do Goberno central, dun autonómico ou dun municipio.

 
O risco de que vaia a ser así o presaxia a excitación informativa que emiten os medios de contino, nada desmerecedora da que se puido ver á propósito de Iceta en Cataluña ou dos primeiros pasos de Batet á fronte do Congreso de Deputados. Dalgúns/algunhas actores deste espectáculo tan pouco “edificante” para a cidadanía parecese que cando se levantan pola mañá listos para a vida pública, xa saen coa prefixada intención de meterlle un dedo no ollo aos seus adversarios, con palabras e lemas apuntando directamente a algún ou algunha a quen, coma se de tiro de feira se  tratase, dixéronlle que deben abater. É de ver, así mesmo, como rápidos reporteiros xa están cos seus micros e cámaras en ristre dispostos a transmitir en directo o resultado da salvaxada textual e tontería verbal. Con dúas ou tres dose en vea, os oíntes e televidentes do espectáculo educados quedamos inoculados para o resto do día. Se de votar se tratatrátase , aleccionados déixannos para adecuar a papeleta ao cabreo. E se de ir ao curro, como sucederá mañá 27M á maioría, preparado deixan ao persoal para tratar a semellantes, compañeiros ou subordinados, a seguir o exemplo dos máis anoxados próceres; todo menos procurar un ambiente sociable e máis atractivo para todos.

E xordeira

A estas alturas da película, logo dun mes de xuvenil bombardeo de tal guisa, mentres os riscos de inestabilidade internacional crecen e a fenda social segue onde se instalou nos anos de crises, a xordeira respecto da educación formal, pública, parece que vaia a seguir onde a deixaron nesta desabrida coxuntura. Con todo, iso non foi obstáculo para que, nestes últimos anos, o crecemento das ganancias empresariais neste ámbito se multiplicaran. Como escribe Daniel Sánchez en Eldiario.es, “os colexios privados e concertados duplicaron os seus ingresos en 13 anos”. 

Tendo en conta de que, por mor da hexemonía das organizacións da Igrexa católica neste sector educativo, “o pastel” do que se leva en subvencións cada ano son 4.866 millóns de  cada ano, e tendo en conta ademais, que a inmensa maioría dos datos estatísticos sobre práctica relixiosa son moi inferiores á proporción que representan os que envían os seus fillos a estes colexios, resulta sorprendente que os bispos recorran -e non é a primeira vez que o fan- ao arriscado recurso do “impacto socioeconómico” da súa actividade para xustificar privilexios pagos con diñeiro dun Estado supuestamente “aconfesional”. Moi constantinianos parecen os nosos bispos nesta continuada vocación por verse como un Estado dentro doutro Estado, e moi xordos ás raíces do seu propio Evanxeo para ser cómplices dos partidarios do neoconservadurismo, ben sexan estes personaxes mediáticos, empresarios ou representantes electos, activos nas institucións públicas. Tan natural lles parece e tan vontade de Deus, que non dubidan no seu melifluo colaboracionismo para que a sagrada lei da oferta e a demanda triunfe cada ano un pouco máis e se impoña sobre criterios de fraternidade social. Pura economía clásica, bendicida urbi et orbi: coa súa inclinación á “liberdade de elección de centros”, só incentivan a acumulación capitalista, na que tan a gusto se atopan falando de caridade. Coma se a menos Estado de Benestar en igualdade, tivesen máis opcións para exercer tan excelsa virtude relixiosa. ¡Atentos!

TEMAS: Representantes electos. Bispos. Acordos de España co Vaticano. Colexios privados e concertados. Liberdade de elección de centros.

Manuel Menor Currás

Madrid, 26.05.2019