NON AO PECHE DO IES PORTOVELLO: Reafírmase o vello refrán de que o non pragmático é irrelevante.

9 jul 2026

Reafírmase o vello refrán de que o non pragmático é irrelevante.

Primum vivere, postea philosophare díxose moito nos anos en que a reforma do Ensino Medio de 1938 estivo vixente.

O tópico perviviu despois da LOEM de Ruiz-Jiménez en 1953, pero hai quen o atribúe a Hobbes, cuxa concepción materialista do ser humano, e absolutista en colectividade, quedou expresada na súa homo homini lupus. De todos os xeitos, Cervantes, xa explicara algo parecido nun soneto previo á primeira parte do Quixote, ao situar a Babieca, o lendario cabalo do Cid, falando con Rocinante. "B. Metafísico estades”, e responde este: “R. É que non como”. Boa parte dos arquetipos que simboliza a novela -o utopismo quixotesco e o pancismo utilitarista- están sintetizados nesa referencia, en que satisfacer as necesidades -o interese material- dilata ou non aguza a atención ao supostamente máis importante e valioso. Entre os humanos, a tensión deste diálogo clarifica a calidade das persoas e a súa ambigüidade. Nos tempos que corren, o idealismo diminuíu na vida relacional; creceu en cambio un calculado individualismo que adoita antepoñerse a canto estorbe ao pensamento e a sintonía altruísta, aberta a unha ética universal.

O futbolín. Robert Doisneau, 1952.

Os modelos de referencia que os cidadáns teñen diante desde que nacen, nos medios e na vida política, no traballo e na familia, favorece que as tres redes educativas existentes retroalimenten nos medios, na vida laboral e ata na amizade, a inclinación a que, en situacións de dilema moral, se elixa o lado utilitarista máis que o do compromiso coa convivencia xusta. O sistema educativo segue tendendo, ante todo, a reproducir o sistema socioeconómico imperante, e en momentos de suposto “triunfo social”, a ética dominante adoita traslucir un primum vivere que se impón a calquera outra consideración moral e xurídica. Feijóo, por exemplo, xa predica abertamente que hai que revisar as prestacións do paro á baixa. O seu confuso entendemento do paro e a abstención laboral dá preferencia a que os empresarios perden rendibilidade; o seu desclasamento selecto non atende a como están a deixar os seus as listas de espera a cantos necesitan a Sanidade. A este paso, pronto cuestionará outros dereitos sociais, como as vacacións pagas que recoñecía a Lei de Contrato de Traballo de 1931; non se decatou de que, recobradas un pouco nos anos sesenta, figuran na Lei 16/1976 de Relacións Laborais.

Un empeño cultural e educativo añorante logrou que tamén moitos outros representantes políticos e funcionarios dos poderes do Estado, traten de que o seu particular primum vivere se antepoña ao philosophare da convivencia democrática e as súas esixencias de igualdade. E namentres, a perplexidade dos cidadáns conscientes do dereito ao respecto institucional vai a máis na medida en que este automatismo moral o porpagan os partidarios da “primacía nacional”. Coma se de algo natural se tratase, queren facer ver o trasnoitada que é a defensa da dignidade de todos. Ese lema, adoptado agora como consigna de acción política en Estremadura, Aragón, Castela-León, Andalucía e, en aspectos do Madrid autonómico e municipal, antepón a preocupación polo DNI aos imperativos que impón o ADN humano polo mero feito de nacer, como esixe a Declaración Universal dos Dereitos Humanos desde 1948 e o compromiso con ela do artigo 10.2 da CE78. Entre os mentores deste rumbo prioritario, quen lle ensinou ao papa un Madrid limpo para que se expresase en público contradín a intrahistoria en que aludía a esta carta internacional, ao papa Francisco na encíclica Laudato si e ao que escribira el mesmo na Magnifica Humanitas.

No canto dese philosophare, as referencias dos partidarios da “primacía nacional” para os seus obxectivos políticos seguen a fascinación polo sacro que tan útil foi sempre, desde antes de Exipto e Roma. A Franco encantáballe ir baixo palio en cerimoniais litúrxicos, e moitas moedas españolas acuñaron desde 1946 a inscrición: “Francisco Franco, caudillo de España pola graza de Dios”. Esa querenza revive en supostas espiritualidades pop e en cantos compiten, ben sexa no fútbol, en negocios ou en política. Aí está Trump como gran paradigma, mesturando eses ingredientes cos máis egocéntricos e neocoloniais; o lema dos billetes do dólar: “In God We Trust” (En Deus confiamos) presidiu o seu longo discurso no 250º aniversario da Unión para dicir: “Ninguén pode ser como nós”, e orientou os seus amaños do fútbol con Gianni Infantino. As arrogancias dos partidarios dun mundo conservador de valores aristocratizantes nada teñen que ver, con todo, coa etimoloxía grega dos “aristoi” (os mellores). Implicaría gran capacidade de compartir cos demais, pero nin consta esa actitude, nin o seu ADN é -na gran maioría de casos - o de moi poucas familias non plebeias de orixe. O pedigree das árbores xenealóxicas poucas veces é auténtico, e quen presume do que non son transmiten aquela educación distintiva en que nunca era o mesmo “ir á escola” que poder “estudar”. Desde antes de nacer a vida era desigual, e os aristócratas de verdade non eran hierofantes, senón demócratas que axudaban co seu esforzo aos demais.

Cantos predican a volta ás delicias deste xardín de “ a primacía” -á marxe da dificultade para xustificala- , discrepan ao redor do “arraigamento” e a cronoloxía documental que esixe. O Regulamento da Lei Orgánica 4/2000, sobre dereitos e liberdades dos estranxeiros en España e a súa integración social (RELOEX), referíase no artg. 123 a supostos de arraigamento, protección internacional, razóns humanitarias, colaboración con autoridades públicas ou razóns de seguridade nacional ou interese público. O factor do “arraigamento”, de indeterminada tradición, necesita outros indicadores a efectos de igualdade -ou mera aparencia- con quen poida sentirse postergado. En España, a “limpeza de sangue” xa existía antes da abolición da Inquisición en 1834, e prestou grandes servizos ao “primum vivere” de quen denunciaba a outros para acreditarse. Ademais, desa matriz xurdiron, despois da Guerra, as depuracións dos non afectos ao Réxime. Acedo Colunga, o seu ideólogo, inspirárase naquel “santo Oficio” para erixir un Tribunal Especial contra a masonería e outras asociacións democráticas. Tamén depuraron a miles de mestres, profesores de instituto e de universidade, investigadores, escritores, artistas, funcionarios do Estado e a cantos lles veu en gana por ser demócratas. As traizóns á ética colectiva adquiriron carta de cidadanía e as represións estiveron vivas -en moito aspectos- ata o 09.04.1977 (en que se legalizou o PCE). Neste caderno de verán, o relevante é ver ata onde seguen vivas, para resolver que grao de centralidade ostenta “a primacía nacional” en setembro, despois das calorinas que transmitan os medios.