As calores, a calor e o afervoado imaxinario colectivo

A importancia do clima é vital para entender que “a casa común” non se construirá con “prioridades” excluíntes.

Antes do pleno verán xa tivemos exemplos sensibles dos efectos da temperatura en España e noutras partes de Europa. Os incendios, que acaban de sobrepasar a queima de 2.000 hectáreas de vexetación en cada incendio do Bierzo, Estremadura, Huesca, Xirona, Barcelona ou Castellón, non fixeron máis que empezar: uns 16 de grandes dimensións calcinaron en España máis de 50.000 Has. no que vai de ano. En Berlín tamén se superaron os 40º, e o efecto do quecemento das augas do Danubio na refrixeración dalgunha planta nuclear obrigou a pechar en Hungría parte dunha. Este cinco de xullo, en varios puntos de España -desde Galicia a Estremadura e desde o val do Ebro a Sevilla-, superáronse os 42º. A incredulidade de moita xente -e os intereses particulares de empresas enerxéticas-, non paran a reacción da Terra, farta da inepcia dos humanos para coidar o máis básico da vida. Os modos de produción son os que erosionaron radicalmente o ecosistema humano e estas calores están a cobrarse xa os efectos do descoido tamén en vidas. Só en España, no mes de xuño a cantidade de mortes motivadas polas altas temperaturas superou o milleiro, e no transcurso do verán propiamente tal os datos estatísticos crecerán. A cuestión é que, a este ritmo, os termómetros de AEMET non tardarán en mostrar temperaturas que alcancen os 50 °C e, cando isto suceda, a tensión térmica do corpo humano, incapaz de se arrefriar, xerará máis emerxencias letais se non hai intervención médica a tempo. A este ritmo, sumado todo iso a Dinas -como a que arrasou a Horta sur valenciana o 29.10.2023- España, pronto será invivible para os españois e quen os visite- por traspasar o limiar apropiado para as condicións básicas da vida.

La vitrine. Rober Doisneau, 1947

Entre as actividades de repaso deste verán, é inevitable, por tanto, a referencia a este asunto crucial, que evidencia unha Historia compartida coa da Terra desde hai máis de tres millóns e medio de anos. A interferencia da actividade humana empezou a ser máis notoria desde que se acelerou a produtividade económica coa primeira Revolución Industrial; desde as máquinas de vapor e as súas aplicacións principais no transporte, nas fábricas do téxtil e metalúrxicas, empregáronse materias primas fósiles nunha proporción que non deixou de crecer e, con ela o CO2. Na segunda, entre 1870 e 1914, o emprego do petróleo empezou a mover o motor de explosión interna no automóbil, outras industrias e usos domésticos, e incrementou as emisións nocivas á atmosfera, e a contaminación, máis perceptible nos barrios periféricos de cidades que empezaban a crecer, desacompasou a vida, sobre todo a de quen non tiñan máis remedio que traballar. Na terceira, e sobre todo despois das dúas Guerras mundiais, a enerxía atómica e unha boa parte da eléctrica “desenvolveron” cada vez máis o “crecemento económico” a conta de multiplicar ese modo de produción en toda a Terra, á vez que se seguían depredando materias primas e vidas humanas. Todos e en todas partes empeñáronse en “desenvolverse”, e este verbo dirixiu a maioría das decisións económicas e políticas -e as súas guerras de diverso alcance- tamén desde 1945. España, que nos primeiros pasos deste proceso fora a remolque do que pasaba en Inglaterra, Francia, Alemaña ou EEUU, desde que asinou o “Pacto de Madrid” con este país en 1953 acelerou a súa posición neste “desenvolvemento”. Coa Lei 194/1963 do 28 de decembro, que iniciaba o primeiro Plan (1964-1967), unha España rural fíxose crecentemente urbana con tal rapidez que a súa poboación actual ten hábitos económicos e culturais moi distintos dos dos seus avós, e ata fala da “España baleira” como de algo case natural pero exótico.

Desenvolvementos sen futuro

Agora que a Terra reacciona aos excesos e descoidos habidos coas potencialidades enerxéticas -desde que James Watt desenvolveu a do vapor en 1769-, a cuestión máis relevante que se expón é concordar o estilo de vida coa emisión de gases que impiden á atmosfera moderar os raios solares. O quecemento global, ao que sucesivos cumios mundiais -o primeiro en Xenebra, do 12 ao 23 de febreiro de 1979- tentaron poñer freo, mostra que os humanos somos tardos para entender que o “crecemento” ten límites. Inconsecuentes cos sinais que, desde hai máis de 200 anos, indican unha íntima interrelación da Historia dos humanos coa da Terra, non nos responsabilizamos do que sucede no noso descontrolado hábitat. O Antropoceno non ten discusión entre científicos, pero no mundo político é motivo de cálculo. O poder ou o afán de telo marca a axenda e, para momentos electorais, os lobbys enerxéticos e as presións de países como EEUU, lograron que Europa reduza a súa formulación dunha “Europa verde”, e en países como Alemaña -que antes do conflito ucraíno era punteira nesta sensibilidade-, a marcha atrás vai a máis. É dicir, que -a pesar da democracia- o crecemento da temperatura e doutras anomalías climáticas seguirá facendo que cada vez sexa máis difícil parar a degradación do medio.

En España, estas cuestións non alcanzaron unha masa crítica suficiente para que os votantes poñan reparos a cantos esquecen o hábitat; tenden, mesmo, a que quen expoña ser consecuentes cos datos científicos, sexan penalizados ou excluídos. A “primacía nacional”, que Moreno Bonilla subscribiu en Andalucía, inclúe un capítulo dedicado ao medio ambiente, de modo que “a vía andaluza” da harmonía ambiental desmantela políticas de protección e calidade da  conservación de espazos naturais e biodiversidade. O “gasto ideolóxico” que impón este acordo -igual que o das autonomías onde Vox pactou co PP as súas primacías- exclúe recursos que non sexan para xestionar a auga ou previr incendios, e non atenderá a transición ecolóxica e sostible.

En setembro, a precampaña das eleccións xerais reiterará -de viva voz- acaloradas reaccións contrarias ante o que se vén encima. Se no caderno deste verán empézase por reflexionar sobre datos obxectivos, evitarase que a ignorancia e a estupidez decidan que prevaleza a primacía do DNI sobre a do ADN que todos compartimos coa Terra.

TEMAS: Eleccións xerais.- Medio ambiente e “desenvolvemento”.- A Historia da Terra.- O DNI e o ADN.- “Gasto ideolóxico”.

MMC (Madrid: 06.07.2026)