O negocio sobrentendido do que contan

Hai asuntos -non só en educación- que parecen novos e non o son. Na distancia do tempo apréciase mellor o vellos que son

É posible que Arrimadas acabe por levar o que queda do CS ao seu nicho orixinario, comandado agora por quen, segundo García-Margallo, foi elixido por exclusión dun mal maior. Navega agora acosado por VOX, socio encuberto xa en varios centros da representación democrática, afectando de modo especial aos asuntos educativos. E no outro lado, a nave vai entre asociados algo vergonzosos de selo, requiridos por quen non saben aínda ata onde guiar a fráxil XIV Lexislatura.

Entre pailáns e sabichóns

Entre tantas reviravoltas propicias ás murmuracións, os inasequibles ao desalento non cexan na desmesura de tácticas e compadreos ancestrais. Púidose ver ao opoñerse á lei de eutanasia coma se tratásese dunha “filosofía” para “aforrar os custos sociais do envellecemento”. Mostrárono hai uns días, tamén, ao explicar coa subida do SMI os problemas dos agricultores. Pero, segundo explicaba o secretario de UPA (Unión de Pequenos Agricultores e Gandeiros): “O problema non é o SMI, senón que se están forrando co noso traballo. Estanse quedando co noso diñeiro intermediarios que non traballan o campo, pero que co móbil cómprannos a 15 céntimos produtos que logo venden a 2 euros". Esta secuencia fai recordar o que lles acontecía aos pequenos campesiños da Galicia rural. Desprezados como pailáns nos anos cincuenta, cando acudían á feira a vender unha tenreira sempre topaban coa rede de olladores ocupados en que non valese nada. A vantaxe era para quen -en proceso de converterse en novos ricos- traficaban coas mellores cativas de “Rubia galega” vía Monforte.

 
Aquela connivencia, expremedora do débil, segue viva procurando que o “libre mercado” estea condicionado pola súa arbitraria liberdade. Agora, apúrase a sacarlle partido ao tópico da “España baleira”: rendibilizará unha territorialidade que está esclerótica porque se lles foi a man no seu baleirado. Este proceder sempre estivo aí, á espreita do Orzamento. Ler o xornal oficial desde que se chamaba A Gazeta permite entender o proveitoso manexo do “libre comercio” desde antes da Restauración canovista, coa sombra dos “amigos políticos” á espreita. Pronto veremos en que queda a inquietude dos herdeiros do franquismo, nostálxicas de que non se saiba distinguir o pó da palla e se poida perder algo co anunciado por Adriana Lastra. 

Un particular “libre comercio”

 
O mundo da Educación, en todo caso, sempre deu moito xogo neste terreo en que se pode advertir, desde antes de Moyano en 1857, a peculiar achega que a xerarquía eclesiástica fixo á “liberdade” con cartas marcadas polo Concordato de 1851, renovadas en 1953, en 1976-79 e outros convenios.

 
Todo propiciaba o obxectivo. Advertíao Antonio Fontán en1961: “o 75% dos actuais profesores españois obtiveron as súas cátedras logo de 1939. Probablemente estes na súa inmensa maioría son persoalmente católicos” (páx. 29). Calculase ben ou mal este numerario da Obra, os compromisos confesionais coa propagación da verdade valéronse sempre da multiplicadora pluralidade de “os dons”: moitas congregacións, ordes e asociacións interesadas na educación e os seus arredores sucedéndose e complementándose entre si no tempo e no espazo. HazteOír, por exemplo, non é moi antiga, pero leva un tempo roldando un si é ou non é do grupo, mentres medren os adeptos ao seu PIN. CONCAPA é de 1929. Testemuñou pola causa pelexando contra a ILE e os seus seguidores e, entre outras frontes, as súas fichas moralizadoras do cine marcaron un estilo censor. Servizo seu máis próximo foi, con Carmen Alvear á fronte, multiplicar a pelexa en 1984 polo que, supostamente, quitaba a LODE aos colexios que foran consentidos polo omnipresente nacionalcatolicismo educador.

 
Na escena está que este asunto resucite con vigor. Na súa xenealogía conta con que os españois rezaron moito ata 1978. Tanto que, logo da Constitución, proseguiu o confesionalismo en escolas e institutos públicos. Froito de tanta devoción e sacrificio, en torno a 2.400.000 de nenos e nenas españois (dun total de 8.158.605 no curso 2017-2018) son clientes especiais dos seus colexios. Non é indiferente, ademais, que, namentres, se free ou quede para o voluntarismo o modernizar a organización interna dos centros públicos. Rafael Feito, acaba de publicar ¿Qué hace una escuela como tu en un siglo como este?  (Madrid: Catarata), un lúcido ensaio en que denuncia os “nefastos e nefandos” atrasos que o sistema educativo actual leva na súa mochila.

De Mont Pelerin ao ceo

Pero ese potencial permítelle dicir á Igrexa oficial que segue aí, onde sempre. Poderá obxectarse que, se se ten en conta o monopolio educador de que gozou 40 anos, sen contar os anteriores nin os posteriores a 1978, o resultado é máis ben magro. No entanto, é exitoso o balance se se ten en conta que, malia á acelerada secularidad, a súa empresa educadora medra. Conta co fervoroso auxilio de moitas mans influíntes dentro do Estado, onde a Comunidade de Madrid é modélica. Non só amplioulle concertos educativos -sobre todo desde o “tamayazo” de 2003-, senón que as súas cesións de solares públicos, prebendas e lugares estratéxicos acrecentou a súa selectividade social. Este desmo, a escote do Orzamento público, sitúa a Madrid como campioa da educación privatizada en Europa. Murcia e outras zonas vanlle á zaga. Andalucía xa está presta.

Nos últimos tramos, a desenvoltura da lideresa avezada -da que Isabel Díaz-Ayuso intenta ser émula- foi clave enfatizando a “liberdade” sen cortarse en “restricción mental”. “Rectamente entendida”, aínda que o 90% dos colexios concertados contraveña a regulamentación de concertos, hipotecou a singular “liberdade de elección de centro”. O cupo deste exercicio é selecto -sábeno como “man invisible” que move e remove-, pero nunca din que sexa culpa do sistema. Dan por sentado que, se os datos non se adaptan á teoría, é un erro dos datos: van á caza de que os poucos beneficiados se sintan agradecidos por ver que os axudan na dura tarefa de competir polo cumio do Gotha social e, mentres tanto, polo control particular do Estado. É un circuíto de cómplices e sobrentendidos. Os vellos socios de Friedrich Hayek en Mont Pelerin sempre contaron con que os ricos tamén choran. Moito antes, xa estabamos advertidos, polos antepasados dos xerarcas católicos, de que este é “un val de bágoas” en que todos poden pasar “polo ollo dunha agulla”.

TEMAS: Liberdade de elección de centro. Libre mercado. Rede pública/rede concertada. Acordos de España co Vaticano 1976-79. Artigo 27CE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 12.02.2020

Desconcerto cos concertos educativos?

Tocalos logo de 35 anos, traerá fortes protestas. Se quedan como están, o progresismo desta Coalición de Goberno quedará en dúbida.

O paso da borrasca “Gloria” polo litoral Mediterráneo deixou serias mostras de que no Antropoceno hai moito que emendar se se pretende que a Terra siga sendo habitable moito tempo. O tan pregoado “desenvolvemento”, cando é a costa da Natureza, non sae a conta. Tarde ou cedo volve esta polos seus fueros aos seus ritmos de evolución, non coincidentes cos da historia humana e as súas pretensións. Veñen recoñecelo algúns nesas áreas mediterráneas onde os paseos marítimos e primeiras liñas de praia foron afectados polo temporal. O mar reclama o seu espazo. Máis pronto que tarde haberán de recoñecer que non merece a pena restaurar o que outra “pinga fría” (DANA) ou similar volverá destruír. O cambio climático e as súas consecuencias non van de brincadeira.

Antropocentrismos desconcertados

Xeran desconcerto estas advertencias da Natureza. Case toda a nosa vida no medio vese obrigada a desaprender o aprendido, para aprender a facer mellor o necesario para sobrevivir. Canto facemos require ser redefinido como sostible e que non dane a ninguén. Os libros de ética e moral, os de urbanidade e ata os mandamentos da tradición xudeo-cristiá, requiren profunda recodificación individual e colectiva. Non será fácil ante canto se sentiu como imposición, molestia e -sobre todo- tradición ou posible perda de beneficios. Opostos e ambivalentes, pasotas e integrados, ofendidos e cansos, van ter máis traballo do desexable para saber facer o máis pertinente ao ben de todos.

Os patróns que deberemos seguir non se improvisan. Serán de ordinario similares aos que xa desenvolvemos, por exemplo, respecto da saúde, sen advertir que esta é un reflexo da saúde da Natureza. Persoas que aínda na súa infancia han ter hábitos alimentarios de indubidable sintaxe ecolóxica, disgústanse cando o médico lles recomenda moderación ou abstinencia dalgún procesado. Sorpréndense desconcertados ante a reducación que implica, para poñerse en harmonía consigo mesmos, non consumir o que durante anos fixeron con aparente impunidade.

A “liberdade” e “calidade” escolar como síntoma

Idéntico patrón pode observarse no cumprimento do que o art. 27 CE78 establece como universal e en “liberdade” para todos os españois. Cando a ministra Celáa sacou a relucir os seus límites, enfureceu a cantos pregoan urbi et orbi que -fronte ao que dixo a sentenza 77/1985 do TC- é constitucional a súa particular interpretación dunha suposta “liberdade de elección de centro”. Non vale recordarlles que o que é anticonstitucional é soster oficialmente, e con diñeiro público de todos, unha dualidad educativa de diferente rango para privilexiar a un terzo do alumnado. Ou que non vale como “función social” a creación de centros privados -en solo público, cos seus concertos e, ata, alumnos seleccionados- en detrimento dos que non poden pagar cotas extras por idearios que poñen en cuestión a miúdo os valores da igualdade e fraternidad democrática. En fin, que menos vale invocar principios confesionais de suposta superioridade cando moitos destes centros elixen aos seus alumnos e non son os cidadáns os que poden elixilos nin apenas participar no funcionamento dos seus proxectos educadores, por ser de titularidad privada.

Desde 1985, en que a LODE estableceu os concertos regulamentando as subvencións da etapa franquista e contrapartidas de aceptación do alumnado, pasaron 35 anos de certa impunidade transgresora no contratado. Son 35 anos en que algunhas Comunidades autónomas decidiron que lles daba carta branca para privatizar ou externalizar ingredientes da actividade educadora e fortalecer empresas que aspiran a rendibilizar ao máximo investimentos mínimos. Nos últimos destes 35 anos, acelerouse a intensidade selectiva dalgúns colexios a conta de que o Estado os financie a fondo e sen controlar o modo de investimento. No transcurso destes 35 anos, este hábito foi calando na sociedade consumista como algo patrimonial e con dereito a converter a educación dos fillos nun subvencionado nicho selecto de distinción social -para familias con recursos e afán de destacar entre os veciños-, mentres na escola pública desesperan porque diminuíu o investimento estatal ou da Comunidade, reduciuse o profesorado e recórtanse as actividades que atenden aos nenos e nenas que máis atención educadora necesitan.

O patrón dualizador que marcan os concertos é segregador, pauta indeseada polos que non queren un sistema educativo con esta contradición financiada por todos e apostan por un “ensino único” como aglutinador social e territorial de todos. Sopórtana peor os que non poden mandar aos seus fillos/as a un centro privado, por non ter recursos. De que lles vale a todos eles esa suposta “liberdade de elección de centro”? Por que os propagandistas desta nunca reivindican as imprescindibles liberdades de conciencia e coñecemento para o alumnado, nin a de cátedra, investigación e innovación imprescindibles para todo bo profesor? É un xusto patrón democrático o desta dualización educativa, que dificulta ata a representación sindical nestes centros concertados? Como se desengancha este asunto do trenco adoutrinamiento twitero?

Trinta e cinco anos de deiaxción interesada pesan moito para revisar a disociación desigualadora de base que ten o sistema educativo español; xa hai comunidades autónomas que, logo de Hungría, son as que mellor cumpren en Europa o ditado de que o libre mercado é o que debe rexer esta actividade, coma se de producir e vender alcachofas se tratase. Se a revisión da LOMCE que se aveciña non reequilibra os dous mundos que a LODE pretendeu harmonizar, só será outro parche nun sistema que, lexislativamente, vai camiño de ser máis prolífico que o vello “Florido pensil” de Andrés Sopeña.

É un asunto de saúde pública: desatendelo é educar mal para os cambios de costumes que, se queira ou non, son urxentes; poñerá máis difícil a necesaria solidariedade cos demais e con canto nos rodea. Ademais, fronte ao prepotente e inútil sálvese quen poida, cando os recursos son escasos xa está ben de seguir amortizando coa escola, desde 1851, o desamortizado en 1836. Atentos, pois, ás continuidades de patróns reacios a ceder no que algúns lobbys aínda consideran territorio de conquista.

TEMAS: Concertos educativos. Escola publica e colexios privados. Leis educativas. Artigo 27CE78. Xustiza distributiva.

Manuel Menor Currás

Madrid, 29.01.2020

Como nun soño, reiniciamos o tecer e destecer educativos

O Anteproxecto de reforma educativa reduce os compoñentes máis virulentos da LOMCE, pero non coarta asimetrías principais que dualizan o sistema.

Conta Carmen Herdeiro, a propósito de Xénero e Coeducación -libro seu recente-, como desde os inicios do recente movemento feminista en España, ambas cuestións non só foron motivo de reflexión e actuación de moitos docentes, senón que deron vitalidade a organizacións que pretenderon representar as súas reivindicacións.

8 de marzo 

Achégase outro 8 de marzo e, se se  bota a vista atrás, T.E.(Traballadores do Ensino), a revista en que quedaron reflectidas as preocupacións dos ensinantes afiliados a CCOO, pódese advertir esta presenza desde hai mais de corenta anos. No seu último número, o 369, esta inquietude vén xustificada pola continuidade de noticias lastimosas e desigualdades que -por razón de sexo- seguen impregnando a vida laboral e social.

O risco de que, despois de tantos anos, a procura desta sensibilidade igualadora pareza unha repetición inútil é grande. E máis cando no discurso político eclosionaron grupos, medios e actitudes que pretenden explotar o tradicionalismo patriarcal como fonte de votos contando, ademais, coa complicidade de moitas instancias que o levan incrustado no seu ADN constitutivo.

O urdimento

Esta tendencia a cansarse de ter que seguir empezando, sen cesar -como esixía Lars Gustafsson en A morte dun apicultor- é tentadora tamén no concernente ás políticas educativas, cando se está tratando -unha vez máis- de destecer a última trama ou contrafío do tecido que trazou a LOMCE. Nesta operación tenden a reiterarse actuacións do pasado. Este Ministerio procede coma se fose suficiente con retirar os fíos que máis distorsionaron a LOE. Parece que refundirá os cambios nun texto novo tratando de derrogar os seus artigos máis gravosos e, de paso, intentará un reequilibrio dos dous ingredientes principais do art. 27CE: a liberdade e o dereito universal á educación. Con este método, o PSOE estaría tratando de cumprir cos que nestes anos pugnaron por que a lei vixente desde 2013 tivese o menor percorrido posible. No entanto, ao non entrar no fondo da cuestión e deixar fóra de foco fíos esenciais da urdimbre, esta seguirá case intacta; moi erosionada nestes últimos anos, pero desequilibrada en canto a elementos principais que, de orixe, a LODE (1985) e a propia LOXSE (1990) intentaron corrixir.

Ao publicitar este Anteproxecto como “o posible” fronte aos partidarios da intanxibilidade da mellora da calidade educativa do PP, este reformismo do PSOE, independentemente da súa entidade, convértese en instrumento relevante da campaña electoral que xa está en marcha. O comigo ou contra min faise a conta do gran poder simbólico da educación acentuando de novo a síndrome de Penélope sen avanzar na confección dunha tea consistente de todos e para todos.

Con tal provisionalidade, esta é outra ocasión perdida para atender ás raíces de problemas centrais do sistema na súa configuración actual. As aparencias da mercadotecnia impóñense á realidade. En todo caso, recorrer ás supostas falsidades que se están vertendo contra este Anteproxecto -que vai entrar no Congreso en cuestión de días- non debería ser un distractor xeito de ocultar o que non se vai facer. Os cidadáns merecen razoada explicación sobre o que “non toca”.

O soño de “o que toca”

Non facer esta “pedagoxía” será contraproducente: ninguén adoita fiarse de promesas a longo prazo e menos en política. O risco que corre o PSOE é que medre  a indiferenza, a abstención e a súa falta de credibilidade. Se nesta restauración da LOE asumen as limitacións que tivo esta lei para fortalecer de diversos modos a escola pública, réstanlle valor a ambas. Se a laicidade non é aceptada para garantir a igualdade do alumnado, o crucial dereito universal á educación segue quedando mediatizado. Se os recursos dispoñibles para as atencións educativas dos cidadáns non son distribuídos coas esixencias da xustiza conmutativa social, o financiamento da escola pública non só será endeble senón discriminatoria de orixe. O centro do problema seguirá, así, onde estaba cando, con Méndez de Vigo, quedaban fóra daquel ”pacto” as mesmas cuestións.

Doutra banda, as lexislaturas anteriores do PSOE, de 1982 a 1996 e de 2004 a 2011, afortalaron a tradición das súas restritivas posicións respecto, por exemplo, ao que fora a “Alternativa para o Ensino” (Colexio de Doutores e Licenciados, 1975-76), matriz do seu programa electoral antes de tocar poder. Un ministro seu contou como os bispos intentaran que proseguise o costume de asinar os decretos que eles prepararan; os condicionantes do cargo proseguiron e, a día de hoxe, ese nó gordiano do sistema educativo español segue sendo competencia de Moncloa e non do Ministerio: unha inexplicada razón de Estado continúalle impoñendo barreiras ás súas preocupacións democratizadoras en igualdade.
Como en cuestións de xénero e coeducación, este Anteproxecto segue, pois, no vello tecer e destecer que -como estudou Yvonne Turin en 1967- xa contaminou no século XIX a liberdade e o dereito universal á educación, cando na Lei Moyano (1857) tivo prevalencia o acordado no Concordato (1851) e a historia da ILE (Institución Libre de Ensino) exemplificou o seu alcance. Insistir, xa que logo, en 2019 en que hai que contentarse cunha mediatizada proactividade reformista fai que, en perspectiva, sexa ficción este incesante afán por redecorar o tear educativo. Mircea Cartarescu diría deste empeño o que afirmou da súa propia escritura: “Únicamente o soño me reflicte de xeito realista? (Nostalxia, 2012, p.16).

TEMAS: Anteproxecto reforma educativa. LOMCE/LOE. Acordos España-Vaticano. Igualdade educativa. Igualdade de xénero. Liberdade. Dereito universal á Educación. Artc. 27CE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 30.01.2019

O Artigo 27CE e as políticas nocivas para a escola pública

¡No nos callarán!, de José Luís Pazos, é un minucioso dietario das decisións adoptadas pola Comunidade de Madrid nestes 15 últimos anos

O 40º aniversario da Constitución (CE78) ha solemnizado todo tipo de opinións, lóxicas nun proceso cuxo inicio non foi bonancible e en que, despois, non brillou unha idílica sintonía. O acontecido coa Educación neste transcurso de case dúas xeracións é un bo espello para observar o realmente acontecido. Indiscutible é que os desacordos producíronse desde antes da primeira redacción do actual artigo 27, como contaron os propios redactores do texto e expresaron as súas seus votacións. Tamén, que quedaron abertas as dúas posibilidades de desenvolvemento que viñan competindo desde antes do Concordato de 1851, de modo que a alternancia de leis orgánicas ata o presente foi unha constante. Aí segue, en fin, a LOMCE como última interpretación do art. 27CE, co equipo de Celáa vendo que deba derrogar máis e sen que o seu anteproxecto reformista -nun Goberno provisional- suscite entusiasmos xeralizados.

A xerencia do Artigo 27CE

Xusto agora aparece o libro de José Luis Pazos: ¡No nos callarán!, que analiza o desenvolvemento do art.27CE partindo de que a limitada concreción da igualdade do dereito de todos os cidadáns a unha boa educación dependeu das decisións adoptadas en cada Comunidade. Desde a FAPA Giner de los Ríos, o autor estivo nas institucións en que se informaron as políticas educativas antes de ser normativas na de Madrid. O que escribiu obedece ao vivido en contacto inmediato co acontecido, sobre todo nos centros escolares públicos, como testemuña durante os últimos 15 anos. O resultado é un minucioso dietario da pouca aceptación que han ter as propostas das familias durante ese tempo, atentas ás necesidades educativas dos seus fillos e fillas. Reflexa como canto nesa dura etapa proxectouse e executou desde a Consellería de Educación madrileña como -pese á vixencia de LOEA ata 2013- serviu, máis ben, de ensaio experimental para as directrices da LOMCE vixentes hoxe en todo o Estado. Nunha secuencia implacable, o lector verá canto aconteceu e, sobre todo, o que, en interese das familias maioritarias, nunca debeu acontecer: que as decisións máis relevantes privilexiasen ao terzo máis escolleito da poboación.

Este modo de actuar, promovido sucesivamente baixo Gallardón, Aguirre, González, Cifuentes e, agora mesmo, Garrido, configurou unha tradución do artigo 27CE moi favorable ás redes privada e concertada e moi contraria á rede pública de centros. No libro de Pazos aparece esa complicidade coa educación como oportunidade de negocio, revestida dos formalismos administrativos oportunos e unha abafadora cobertura propagandística. Entre os diversos instrumentos con que a sistematizaron, os concertos e exenciones avantaxadas -xestionadas á beira de axudas e bolsas-, se complementan cun amplo catálogo de actuacións. O libro presta especial atención a como, en prexuízo da escola pública, repetíronse, ano tras ano, recortes de orzamentos, diminución de profesorado, elección a dedo dos seus directores, o incremento das ratios de alumnado por aula ou a desatención ao máis necesitado de titoría, ademais de desatención prolongada aos propios edificios. De paso, en prexuízo dun ambiente escolar propicio, redución das becas de libros de texto e comedor, eliminación de rutas escolares, pechadura de bacharelatos nocturnos e múltiples especialidades de FP, e supresión do ciclo 0-6 en escolas infantís públicas, á vez que introduciron nesa rede escolar un programa de bilingüismo disgregador e algún circuíto de “excelencia” que, en contradición coas ratios e dotacións do resto de institutos, discrimina máis a uns poucos “selectos” do outro alumnado: todo un símbolo de segregación educativa, incapaz de ocultar múltiples déficits programados con apoio de exprofesores da rede pública.

Un miniimperio privado

No relato do expresidente da FAPA tamén se pode ver como, para que o obxectivo central destas políticas se cumprise, a Consellería madrileña freou a demanda de prazas en institutos, regalou máis de 100 grandes solares municipais a empresas privadas ou utilizou o mecanismo dos “cheques escolares” para potenciar as redes privadas. E como, para disimular que o favor ás élites se facía a conta dos outros cidadáns, sincronizouse unha constante hostilidade polifacética cara ás persoas, asociacións e sindicatos discrepantes das súas políticas educativas. É dicir, que no libro de Pazos aparecen as claves de como estes xestores da Comunidade de Madrid utilizaron “a crise” para desmantelar mellor un mediatizado estado de benestar no educativo e crear un miniimperio independente, colonizador de clientelas cativas a conta do erario público. En síntese narrativa, os algoritmos que Naomí Klein explicou na doutrina do shock.

A guinda desa frenética obsesión foi que, con diñeiro de todos, pagaron para que se favorecese a súa narcisista imaxe nos medios, outra mostra dunha sistémica prepotencia interpretativa do artigo 27CE, de que aínda nos quedan rubores a sufrir segundo se resolvan investigacións xudiciais en curso. Máis duradero será o dano que causou ás familias cuxos nenos e nenas non puideron ter a educación que deberon ter. Sen contar as carencias de diversa orde que deparará á sociedade unha xestión neoliberal tan desvergonzada.

Unha guía social?

Este alegato de Pazos deconstrúe os camiños que impuxo ese mantra de “a calidade” con que a LOMCE rexe o sistema educativo español -o escolar e o universitario-, obediente a ficcións para “melloralo”. Os que queiran camiñar cara a unha escola de todos e para todos teñen en ¡No nos callarán!-recentemente publicado por Edicións ACC, de Madrid- un atractivo instrumento de valor múltiple. Documenta o alcance actual do art. 27CE: restritivo para unha maioría social e privilexiado para uns poucos. Testemuña a resistencia dos cidadáns, neste caso desde as asociacións de pais e nais de alumnos, en defensa dos dereitos dos menores nun campo tan principal como o da súa educación. E mostra, ademais, o contraste entre responsabilidade e irresponsabilidad cívica: cando algúns políticos e xerentes desaparecen da escena, os administrados séntense moi aliviados, mentres os resistentes deste libro fan verdade que os dereitos de todos só se sosteñen co esforzo de todos. Adicionalmente, logo desta lectura, pódese concluír con máis fundamento se o artigo 27CE -e indirectamente a Constitución- debe ser revisado, cambiado do todo ou continuar como está cando cumpre 40 anos.

TEMAS: Ensino Público. Concertos educativos. Consellerías de Educación. Artigo 27CE. LOMCE. Reformas educativas. AMPA (Asociacións de nais e pais de alumnos). FAPA Giner de los Ríos.

Manuel Menor Currás

Derrogarase pronto a LOMCE?

É un alivio só pensalo, aínda que o que se oe e ve no Parlamento non difira moito do que pode lerse en moitos whatsaap esquizofrénicos.

Os máis atentos ao parlamentarismo español de última fornada poderían admirar o reincidente que é a especie humana respecto de como os clásicos xa previñan aos que quixesen escoitalos.

Na penumbra clásica

Recórdao Jesús Parra, filósofo atento a preguntar se é posible a política sen ética, traendo a colación, entre outros, a Aristóteles, Cicerón e Plutarco. Ao estaxirita (384-322 a.C) na súa Ética a Nicómaco, na que dicía que "non se ensina ética para saber que é a virtude, senón para ser virtuosos", non parece tivese éxito. Sobre todo, se á vez que se lles oe e se lles ve actuar, se quere entender de que nos falan actualmente os nosos parlamentarios cando, tratando de currículos escolares, esixen que trate, e moi intensamente, a “Relixión”, “os valores” ou, en plan máis laico, unha “educación para a cidadanía”, a convivencia ou outra actitude política.

Parra, coma se se dirixise aos que estivesen facendo un prácticum no parlamento en días recentes para un máster de acreditado prestixio, tamén trae a colación a Plutarco (45-127 d.C.), quen deixou dito nas súas Vidas paralelas que “o home é a máis cruel de todas as feras, cando ao poder se une o poder sen virtude”. E non esquece a Cicerón (106-43 a.C) que tanto denostara ao corrupto Verres alegando que “cando os políticos non se rexen pola ética, son como hienas á caza do poder”. Xa nesta liña, cabería amentar o pesimismo de Hobbes (1588-1679), escéptico co homo homini lupus, reclamando a necesidade dun forte para conducir a res publica. Unha secuencia nostálxica, de apelación constante á seguridade do máis brioso, que atopou nos últimos cen anos mil apelacións para traspasar o que non é democracia e que, agora, quere atopar nas Redes rancorosos destinatarios, pagados de si mesmos.

No día a día

O problema é que non reparan sequera no panorama en que nos movemos, probablemente porque os favorece. A celebración do Día Internacional da Violencia contra a Muller, o 25 de novembro, debería alertarnos de canto, a diario, se traspasa esa liña da igualdade de trato nos fogares, os lugares de traballo, os espazos de lecer e tempo libre, a publicidade gratuíta e, para que non falte nada, ata nos ámbitos da escola e dos hábitos de institucións relixiosas que, sen comprometerse coa igualdade dos Dereitos Humanos, se precian de caritativas. Espazos todos en que a violencia do máis forte, a imposición non só física senón tamén psicolóxica e simbólica, conxúganse para causar danos, irreparables moitas veces, a persoas tan dignas de vivir no mundo como calquera arrogante chulesco ou máis.

Nesta liña de quitar hábitos innecesarios para convivir, é valiosa a noticia que chega do parlamento galego suprimindo ás nenas a obrigación do uniforme de saia. Unha noticia escolar, ao fin, de alto valor social, que vén poñer no seu sitio a tanto partidario do estéril, os decimonónicos distingos entre colexios de nenos e nenas e obriga, de paso, a repensar que pasa coa suposta “liberdade” educativa ou, sobre todo, co negocio das subvencións e concertos ao circuíto privado do sistema educativo, tan protexidos nalgunhas Comunidades. Agora que en Galicia encararon que o hábito non fai ao monxe, tamén sería coherente que se abandonasen en todo o Estado que diñeiro público pague a segregación escolar -que a LOMCE aínda protexe- ampliando a negativa aos que en calquera ámbito do sistema educativo non pasan do código binario de home/muller. Que pasa coas demais modalidades de ser ou sentirse humano? Como se denigra ou posterga aos diversos do canon patriarcal? Que atención lles presta o noso sistema educativo?

Postergación e preeminencias existen nunha boa parte da educación española, estruturada de entrada -pero non gratuitamente- en pública, concertada e propiamente privada. E de engadido, na acordada baixo o paraguas dos dereitos da familia, un xeito de impoñer criterios alleos aos dereitos do menor, alleos a que os nenos e nenas teñan unha infancia libre de presións adoutrinantes, tamén en canto a modelos de sexualidade cuxa "naturalidade" envolver en razóns moi diversas. Falaba Casado hai pouco dos inmigrantes que non se atiñan aos nosos costumes. Talvez entendese que os islámicos, por exemplo, son moi distintos dos unificados como cristiáns polos Reis Católicos no século XV. De pouco vale, con todo, ocultar que estes colexios e quen os privilexian seguen pautas similares, ancorados no dogmatismo “da verdade” de que falaba Pío XI na encíclica Divini illius Magistri (1929), e alleos a calquera outra consideración que non coincida coa súa pulcritude de criterio.

Proba evidente é que, por máis que agora falan de “diálogo”, a moitos bispos pódelles o subconsciente cando falan de varóns-varóns para o ministerio eclesiástico. Non só alleos ás mulleres -in ecclesia taceant-, senón tamén a outras variedades xenéticas do ser humano que ha ter a Igrexa católica sempre no seu seo por máis que a Biblia non estivese moi atenta. Solapar e ocultar por razóns de suposta supremacía epistemolóxica, falso prestixio ou, tamén, como pretexto para achacar delitos de pederastia a quen per se non lles corresponde, como mínimo é de hipócritas, unha especie que no Evanxeo orixinal non queda ben parada.

Derrogación LOMCE

Namentres, é de celebrar que o equipo de Celáa saque a relucir expresamente a súa intención de derrogar a LOMCE, e non tan só un tenteo con algúns aspectos “máis lesivos” dos dereitos que esta lei tan promovida desde moitos sedicentes liberais, máis carcas do que pregoan, conculcou. Non facelo sería unha ofensa a cantos nestes penosos anos resistiron -na Comunidade de Madrid algúns máis que no resto de España- os empurróns dos plaxiarios de Margaret Thatcher. Aos ollos de moitos cidadáns e cidadás actuaron contrariamente ao que en 1978 chegou a ser a Constitución de todos e todas. Non hai quorum suficiente para revisar o artigo 27CE, por exemplo, ou os Acordos tan ambiguamente constitucionais que Marcelino Oreja xestou entre 1977 e 1979 co Vaticano, pero deberíase, aínda que só fose para fortalecer os dereitos dos menores non deixándoos ao arbitrio de tanta prepotencia equívoca que non acaba de desaparecer do horizonte.

TEMAS: Parlamento. Democracia. Dereitos do menor. Igualdade. Violencia contra a Muller. Acordos co Vaticano. Artigo 27 CE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 25.11.2018

É un asunto de Estado a educación igual dos españois?

Fálase estes días de buenismo e presuntos “asuntos de Estado”, de diálogo e de disputas coa Moncloa. Bótase en falta a educación.

O verán é pródigo. A desinhibición fai que as obsesións saian das súas reprimidas canles, a prudencia desaparece e resplandece o que importa. Atentos, pois, a ese subconsciente. A presunta “ausencia de noticias” e as ondas de calor- non deberían pretextar que as serpes de verán propiciasen o aparvamento informativo.

Bolen polos medios -por se espabilan as neuronas- os grandes ASUNTOS DE ESTADO, en que a LEALDADE entre os distintos partidos debe ser primordial. Ese núcleo duro de cuestións principais, cuasi inamovibles e reservadas, suponse que ha de preservarse do debate partidista en que faxarse a diario para darse a coñecer mellor á vez que, aproveitando os descoidos ou impericia dos que estean no Goberno, prepárase o terreo para o seu remoción. De Maquiavelo para acá este concepto central da xestión política perfeccionouse tanto que pode resultar ás veces insignificante, tan válido para un roto como para un descosido. A organización estatal -máis desvinculada de personalismos a medida que se modernizou a súa burocratización- subsumiu como propias as materias que no Ancien Régime eran preocupación especial do monarca no logro da “felicidade dos seus súbditos” e, ata corrían a cargo do seu “peto secreto”.

Esa vinculación cun obxectivo tan atractivo como variable permaneceu incólume na axitada historia das transicións desde que as monarquías autoritarias empezaron a desvincularse do feudalismo señorial. E segue sendo impreciso en que medida os ASUNTOS DE ESTADO teñen que ver coa vida cidadá: supostamente, o Estado é un ente superior que a engloba desde que a modernidad do século XV barruntou unha separación de recursos entre o que era do rei e o que pertencía aos seus súbditos. Pero case sempre, pero máis segundo quen mande, demasiadas veces temos a impresión de que segue sendo verdade aquel estival eslogan que, trucado, proclamaba: “Cando un monte se queima algo seu quéimase, Señor conde”. Redunda niso que non nos distinguimos por ter unha EDUCACIÓN CÍVICA acorde e igual para todos os escolares.

Algo seu se queima...

Sendo punto tan sensible, audaz é que aparezan en escena os ASUNTOS DE ESTADO. Con motivo da visita de Casado a Sánchez na Moncloa, o segundo ofrécelle aoprimeiro cinco acordos que, ao seu entender, son claves por reservárselles esta categoría de alta política. De Casado, á súa vez, ofrecéusenos un disenso previo, porque o territorio que prefire marcar vai por outros camiños. Neste escenario supuestamente aberto, en que as primeiras escaramuzas son para situarse nun campo propicio, aos lectores de prensa ou oíntes do que transmiten as ondas, sométeselles as masaxes tamén máis proclives para predispoñer preferencias. No seu foro interno, cada cal ha de ir inclinándose a mercede das fintas que propón cada actor político: o modo de falar, a énfase que dá a cada cuestión, o risco de que pretende previr ante un panorama sempre incerto, irán dispoñendo o favor de cada votante cara a un ou outro lado, ou cara a ningún.

Non se han de esquecer, ademais, no rápido devir do verán, as fugaces aparicións dos comparsas. Estes peóns tamén xogan, en prol dun ou outro lado do taboleiro de xadrez. Aí están -entre outros- os abandeirados do franquismo, con frontes tan controvertidos como o Pazo de Meirás, Cuelgamuros ou unha suposta desmemoria“vilipendiada”. Tampouco cesan os eternos profesos do confesionalismo católico, indisoluble dos asuntos de Estado? Hai moito onde fixarse, para seguir o nó e o desenlace do que non é serie, novela nin obra de teatro, senón o núcleo das decisións que se toman -ou se van a tomar- no noso país. Chama a atención, en todo caso, que nin Casado nin Sánchez teñan a educación dos españois entre os ASUNTOS DE ESTADO. De momento, no que transcende á opinión pública sobre tales preocupacións, seguen a tradición? Por agora o do mestrado de Casado si parece asunto serio. Talvez á educación de todos para todos lle toque despois? Atentos.

TEMAS: Asuntos de Estado. Políticas educativas. Educación cívica. Educación de calidade. Artc. 27CE


Manuel Menor Currás

Madrid, 02.08. 2018

Previr a intolerancia é salvar o estilo de vida democrático

A UE estimula a cooperación dos centros educativos coas administracións e os cidadáns, e que se amplíen as competencias dos docentes

A ministra de Educación defendeu que haberá que crear unha “asignatura obrigatoria en valores cívicos e éticos”, o que non pareceu gustar aos bispos, que din temer que se impoña “unha ética deEstado”. Este xogo contraposto entre dous modos de entender a educación sostendo os medios para que siga sendo confesional, remítenos ao que o Vaticano e España empezaron a pactar o 28.07.1976, logo de 40 anos de intenso control moralizante. Mentres en Francia hai 113 anos que decidiron evitar interferencias eclesiásticas, nós acumulamos moitos atrasos na axenda educativa,entre eles unha inusitada trazabilidade de confesionalidade no currículo escolar, coa súa inmediata repercusión no alumnado pola súa facilidade para a boa nota. Para os promotores da LOMCE, o privilexio tamén alcanzou aos profesores de Relixión: en Andalucía, por exemplo, un 12% nin dan clase, pero seguen aí a diferenza dos interinos, pendentes de que se revirtan os recortes de 2012.

A aritmética parlamentaria non facilitará a Isabel Celáa que a súa xestualidade verbal modifique moito a vida escolar. A estratexia episcopal, en cambio, pode mover aos seus máis ruidosos fieis cara a novas cruzadas. Talvez por iso, a cambio de que non poña pegas co que vaia acontecer en Cuelgamuros, xa estea apalabrado o xeito de facer case nada no ámbito educativo. O certo, con todo, é que, non só á luz da nosa contorna sociopolítica, senón por razón das sacudidas que recibe a convivencia a escala internacional, europea e española, urxen políticas que ofrezan un sistema moral compartido, valiosas para potenciar a tolerancia entre todos os cidadáns. Non se cobre esa urxencia con fundamento confesional. Habitualmente excluínte das regras de vida doutros, o privilexiado en España desde 1851 acumula -nun minguante panorama de practicantes- grandes parcialidades históricas e morais: curas e bispos ultraconservadores e de aire cismático, clásicas intransixencias en cuestións de sexo e dereitos das mulleres, e outras actitudes nada exemplares.

O Informe RAXEN

O ensino pluralista en valores cívicos vén urxido polo inquiedante panorama de datos que mostra o Informe sobre evolución dos incidentes relacionados co odio en España, 2016, do Ministerio do Interior. As razóns de manifestacións e delitos de odio e intolerancia son variadas: misoxinia e sexismo, disfobia e aporofobia (contra os pobres), homofobia e transfobia, negrofobia e afrofobia, antixitanismo e romafobia, islamofobia e outras intolerancias relixiosas, antisemitismo e xudeofobia, xenofobia e populismo antiinmigrante, ciberodio -máis dun milleiro de Webs e sites en Internet-, violencia futboleira ultra e ata música racista. Os crimes, delitos e incidentes detectados por estes capítulos foron 1328 en 2015 e descenderon a 1272 en 2016, pero foron especialmente crecentes en razón de racismo ou xenofobia ( 32,7%), discapacidade ( 20,6%), ideoloxía ( 20,4%), e orientación ou identidade sexual ( 18,1%). O Informe RAXEN, do Movemento contra a Intolerancia que lidera Esteban Ibarra, engade ás entre 4.000 e 6.500 vítimas destas agresións, a luctuosa suma de 80 falecidos desde a morte de Lucrecia Pérez en 1992. Se se suman os 30 feminicidios anteriores ao nove de xullo -a sumar aos 720 acaecidos desde 2007- medra a urxencia.

Hanse de fortalecer, pois, as razóns comúns da convivencia e crear un ensino baseado en valores cívicos, asentado nos Dereitos Humanos compartidos por todos. Non será porque a UNESCO non o propugnara reiteradas veces, entre elas no consello executivo de 23.11.2015, alertando sobre o urxente de que “os educandos sexan cidadáns do mundo creativos e responsables”, para fortalecer a Axenda 2030 da ONU en prol dun Desenvolvemento Sostible. As recomendacións do Consello Europeo e da UE tamén camiñan no mesmo sentido: promoción da cidadanía e os valores comúns de liberdade, tolerancia e non discriminación a través da educación.

TEMAS. Dereitos Humanos. Valores democráticos. Confesionalidade escolar. Artigo 27 CE. Acordos España-Vaticano (1976-79). UNESCO. Consello Europeo. Informe RAXEN.


Manuel Menor Currás

Madrid, 12.07.2018

Sen equidade, a excelencia adultera o sistema educativo público

Sos ou non no Universo, tratamos, en exceso, de modular a individualidade diferencial. Os acentos dualizadores pautan condutas antidemocráticas.

Segundo un estudo recente de Oxford, sería imposible que existise vida no Universo. Estariamos, pois, sos na Terra. Con todo, aínda que non hai evidencia de que haxa vida intelixente, tampouco a hai de que non exista noutras estrelas desta ou outra galaxia. Si hai evidencias, en cambio, de que o ser humano foi un animal depredador, mesmo carroñeiro , e inquidantes son os sinais de que segue con esa querencia.

Durante millóns de anos viviu da depredación de froitos silvestres, a pesca e a caza. Só desde o Neolítico, cando empeza a colaborar coa Natureza trala invención da agricultura, cesa ese sistema único: sería cara ao 10.000-8.000 a. C. En todo o tempo anterior, incluído o Paleolítico Superior, que data en Europa do 40.000 a. C., en que chega aquí o Homo Sapiens logo dun amplo percorrido espacial e evolutivo, aliméntase similarmente a outros animais. A Lucy, o fósil do Australopithecus afarensis atopado en Etiopía o 24.11.1974 polo paleontólogo Donald Johanson, calculáronlle 3, 2 millóns de anos. andara ergueita e tiña os pés similares aos nosos; distinguíase doutros primates, pero a súa árbore filoxenética tiña detrás varios tipos de homo, homínidos e hominoideos, ata chegar aos primates de fai 60 millóns de anos, tamén ascendentes de simios actuais. Este cronograma fai comprensibles -que non xustificables- comportamentos que emerxen cando esas habilidades primeiras entran en conflito coa civilidade que a cultura creou para adozar o trato entre os seres humanos, iso que a Aristóteles lle facía apreciar a vida na Polis, antecedente do que hoxe chamamos civismo: as formas de respecto, filantropía e humanidade que evolucionaron para ser -hai ben pouco- recoñecidas como Dereitos humanos universais e principios constitucionais democráticos.

Depredadores e selectos

Canto contradi a súa aprendizaxe arrastra indicadores da brutalidade: forza, abuso, e afán de dominar a outros ou outras; actitudes con xestos de chulería, patriarcalismo, misoxinia e balbordo triunfalista, que adoitan vir acompañados de ignorante grosería. Ou de hipócrita xestualidade supostamente “culta” cando, hostil a toda humanidade, pregoa -a soas ou en manda- exitosos danos aos máis débiles. Leopoldo II de Bélgica (1840-1909), coas súas andanzas coloniais xenocidas no Congo, exemplifica á perfección toda a canallada que a historia humana, antes e despois, soportou. Pero... ollo ao presente! A xenofobia que Europa tolera hoxe cos refuxiados -contradicindo os seus tratados como UE- tamén, xa que en cada ser humano aniña a idea, ao dicir de Sartre, que “o inferno son os outros”.

Os demais son a medida e o límite de nosa propia liberdade e personalidade, o desafío constante dos nosos encontros e desencontros como humanos. Só no seu descubrimento e cultivo reside a construción dunha moral colectiva que mellore a convivencia: esa aprendizaxe relacional é a obriga da boa educación -igualitaria- a que todos os cidadáns teñen dereito. Non pode ser, xa que logo, que a vida en sociedade continúe sendo, á altura de 2018, unha permanente rifa de patio de colexio. Urxe que desapareza esa competitividade que a última expresión do acomodaticio art. 27CE, a LOMCE, promove como estímulo depredador dos máis selectos da tribo a modo de bandeira dunha educación pública de calidade.

Un mozo de 19 anos, Francisco Tomás y Valiente, neto do expresidente do Tribunal Constitucional asasinado por ETA, ao recibir un “premio de excelencia” da Comunidade de Madrid acaba de alegar, como sentido do ensino, que “a prioridade non podemos ser aqueles que obtemos resultados considerados como excelentes, senón aqueles que teñen máis dificultades”, porque outro elemento esencial da calidade educativa é a equidade. ¡Non cabe mellor acoutación ao soliloquio dos investigadores de Oxford, extraterrestres como moitos xestores do noso sistema educativo!


TEMAS: Educación pública. LOMCE. Artc. 27 CE. Excelencia educativa. Equidade. Dereitos Humanos.

Manuel Menor Currás
Madrid, 29.06.2018

Seguirá aí por moito tempo o autocumprimento do que hai?

En Educación, pronto veremos se a LOMCE persiste moito, se o déficit segue sendo un problema, se o art. 27CE se remove ou se teremos que esperar.

Os que teorizan sobre a pasiva repetición cíclica da estupidez humana adoitan recorrer, moi dignos, ao seu comodín en situacións como a da nómina de ministras e ministros que acaba de xurar os seus cargos. Varias son as sorpresas que ofrece e, entre as máis rechamantes, que a lista sexa feita axiña que, cando a impasibilidade cíclica non deixaba sospeitar que puidese haber un cambio na Moncloa. Engádase a de que, nesa listaxe para gobernar, a nómina de mulleres supere amplamente a anceiada “paridade”.
As reaccións, con todo, non todas son sorpresivas. Algunhas proxectan sofisticados modelos da estupidez que Piergiorgio Odifreddi denosta a gusto no seu moi lúcido e divertido Dicionario da estupidez (tan ben editado por Malpaso). É tremendo que, non atrevéndose ninguén a meterse coa incompetencia dos nomeados e nomeadas -pois en xeral se lles recoñece experiencia e preparación “técnica”- moitos medios sobradamente connotados de sesgo conservador e ata reaccionario xa poñan tachas a algúns ou algunhas -especialmente ás dúas mulleres que ocupan agora os Ministerios de Sanidade e de Xustiza- por moi variopintas razóns, como que a seriedade mostrada no seu traballo e a defensa dos intereses do Estado poidan obstaculizar os intereses particulares, a sacrosanta propiedade privada e os seus negocios conexos.

Comprensivos e ata doutrinarios do recente pasado, e tendo en conta que perderían audiencia neste momento se discreparan moito sobre o acerto desta listaxe, indican por onde vai ir a oposición a este Goberno de Pedro Sánchez. Estes medios e os seus tertulianos non dubidan en afirmar que é un executivo “deseñado en clave electoral”, un Goberno de celebrities, excesivamente “efectista”, e similares. E detrás, non cesaron de oírse -como un mantra descualificador ab ovo-  as voces dos que proclaman que é un Goberno “falso”, non “elixido polo pobo” e con só 84 deputados, que se coou pola porta de atrás da democracia e que vaia vostede a saber que pactou facer con España cando foi levantado por todo tipo de vendepatrias.

O verdaderamente estúpido é non aprender da Historia -a máis recente tamén o é- As teorías da súa circularidade, como as moi providencialistas, ensinan que o ser humano é un eterno menor de idade. Canto fai ha de contar coa protección do panteón en que oficia unha nómina de cregos e burócratas, fieis gabadores dun presunto sentido común propagado polos fortes. O resto dos humanos, incapaz de comprender e intentar solucionar as súas limitacións en pé de igualdade, debe deixarse levar pola panda de selectos, únicos capaces de executar tan alto designio. Agora, perdido o paraíso, repiten -eles si- escenas de 2004 que duraron tanto, que algúns animan a Aznar a que xestione o seu “centro dereita”.
Estes últimos anos de Goberno do PP mostráronnos moitos signos desa estupidez instituida, á que tampouco foron alleas bastantes decisións anteriores, especialmente visibles desde 2009, cando a estética que se publicitaba mutouse en rictus amargo, con recortes aos funcionarios, unha reforma laboral tan peculiar e aquel artc. 135 CE: Vaia Terceira Vía!

Canto pesará “o que hai”?

Os afeitos a resistir, saudable é que teñan os pés na terra. Os novos ministros educaranlles pronto coas súas primeiras decisións e xestos. Estes tenderán a remendar aquelas e enseguida empezaremos a dubidar entre o prometido -simbólicamente, claro, porque o programa irase mostrando sobre a marcha- e o postergado. Esperemos que a nova ministra de Educación ensine, ante todo, a non ter que distinguir moito entre o necesario e o importante. Compaxinar as urxencias que ten o sistema escolar coa portavocía do Goberno e con que a astronáutica se levou as Universidades consigo, multiplicaralle a necesidade de exercitar a fondo as competencias que adquira na súa traxectoria anterior. ¡Atentos!

TEMAS: CAMBIO de Goberno. Consello de ministras e ministros. LOMCE. Déficit.
Artg. 27 CE. Reversión de recortes.

Manuel Menor Currás

Madrid, 07.06.2018