Ese itinerario é máis frecuente do que parece; a dúbida é saber se, de setembro do 26 a marzo do 27, crecen os escépticos ou os optimistas.
Entre os
múltiples determinantes e condicionantes que fan variar os cambios de humor
colectivos, o cultivo da desmemoria é con frecuencia un recurso empregado para
que non se note a volubilidade dos humanos. O “sereno acordo” andaluz entre o
PP e Vox -ante a perspectiva dunhas eleccións xerais- fai revivir como a
Transición foi un momento de rebaixas. Desde 1978 a 2007 pasaron 29 anos ata
que o BOE/BOE publicou a Lei 52/2007, do 26 de
decembro, pola que se recoñecían e ampliaban dereitos e establecíanse medidas
en favor de quen padecera persecución ou violencia durante a guerra civil e a
ditadura, é dicir entre 1936 e 1975. Seguiu logo un tempo tenso e
dubitativo, en que o restablecemento dunha dignidade básica para todos enquistouse
máis cando a Lei 20/2022, do 19 de outubro, de Memoria
Democrática, tratou
de “recoller e canalizar as aspiracións da sociedade
civil, incentivar a participación cidadá e a reflexión social e reparar e
recoñecer a dignidade das vítimas de toda forma de violencia intolerante e
fanática”.
A “memoria xusta” -como a chama
Ricoeur- non é, aínda, suficientemente forte en cantos sedicentes demócratas, e
mesmo católicos, sosteñen ante outros cidadáns a súa “memoria vitoriosa”. Á parte das súas invencións, contan con que, na
Historia da Humanidade, a constancia da Historia acumula rápidas secuencias de
accións e reaccións contrarias entre si, de rango mundial. O seu, ademais, é
traballar outras historias que, por pequena que pareza a súa importancia, minan
o optimismo cos saltos á decepción que brindan case a diario. Un exemplo
rechamante ofréceno as conmemoracións que, desde 1975, diversos colectivos,
institucións e, mesmo, centros educativos, lembran as súas orixes fundacionais
ou circunstancias que quen promove tales actos cren conveniente lembrar. En
tales eventos, compróbase como a versión dominante adoita ser a máis favorable
aos intereses de quen dirixía a entidade no momento do aniversario, e
importa pouco ou nada se está documentada.
A frauta desencantada
Esa
regra quedou demostrada ao comparar a utilización que, en diversos aniversarios
de Mozart, fíxose despois de a súa morte, viuse como a rica personalidade do
músico vienés serviu para simbolizaciones opostas. En 1941, o Terceiro Reich
celebrou o seu cincuentenario “nacional”, en que Mozart era “a voz de Alemaña”;
en 1956, a RDA quixo celebrar un bicentenario “militante” pola
“renovación democrática de Alemaña”. E en 1991, con gran ironía, Jean Vermeil
reuniu en Toulouse os textos e programas das diversas celebracións nun irónico
libro: A flûte désenchantée: Trois curieuses manières de fèter
Mozart. Hai moitos outros exemplos, pero no que incumbe a centros
educativos españois, quen decida investigar os cambios da “cultura escolar”
desde 1938 ao presente ten nos rastros destes actos un conxunto documental que
demostrará, á súa vez, a leve ou nula oportunidade que tivo o alumnado para
experimentar a contribución dos seus centros educativos -en variados lugares de
España- á memoria democrática. Esta conduta, favorable ao conservadurismo de
outrora, foméntana cantos, desde o poder da Administración -e en particular nas
Comunidades-, non permitiron que apenas variase o que debía dicirse e pensarse.
Eles son os donos do currículo habitual nas aulas e, desde a CE78, fan voluble
a “liberdade democrática”. En 1922, Nikos Kazantzakis teatralizou vivamente
unha historia similar no seu Cristo de novo crucificado; aproveitou para
iso o hábito mediterráneo de representar a Paixón e botou man do propio
Evanxeo, onde quen bendicía a Xesús despois dalgún milagre proveitoso, ou de
proclamalo entre Hosannas e palmas ás portas de Xerusalén, reclamaron a
súa morte no patíbulo (Mt. 27, 17-26). Unha trola de escribas e
fariseos, medorentos de perder poder, fixo que Poncio Pilato, o prefecto,
indultara ao ladrón e homicida Barrabás, para condenar a Cristo.
Quen
escoita ao círculo de Feijóo&VOX non oirán desculpas; é a súa oportunidade ante
as eleccións que veñen e non se arrepentirán dos sofismas que expanden a
conta dos fillos e netos de exiliados españois. A ofensiva parlamentaria
que acaban de iniciar aparenta asegurarse de que a chamada “lei de netos” non a
fai o Executivo “pola porta de atrás”, pero o que lles importa é sementar dúbidas
sobre “a enxeñería electoral”. Mesturada coa regularización última de
inmigrantes, presérvaos de verdades inconvenientes, e deixa nos faladoiros a
súa “honestidade” e brancura moral ante feitos e ditos do pasado e do
presente. As súas présas polo poder da Moncloa non entran en se a “diversidade”
que se vive nas Comunidades que dirixen -e a súa “liberdade á madrileña”-
frean outras posibilidades de “liberdade”; menos pararán en dicir que a
educación quedará no que está, débil para moito alumnado. Se a súa entusiasta “primacía
nacional” logra gobernar a decepción democrática que causarán os seus
recortes conceptuais, pouco importará que en arquivos e hemerotecas abunde
documentación para ver como, desde 1812, a ampliación de dereitos e
liberdades sempre foi -entre leves variacións- característica pechada das
dereitas españolas a que pertencen. O certo é que o seu censitarismo
preferiu que os liberais demócratas se exiliasen de España -e que, antes de
gañar a última guerra civil, animaron os novos exilios, a depuración de
cantos non admitisen o “desmoche” da ciencia e a docencia, ou os bibliocaustos
de canto non trataron de entender. Con esa tradición, non recoñecen nesta “lei
dos netos” aos descendentes daquela horrible historia, e imponse a súa
xenética do sempiterno gusto por recortar dereitos dos non-selectos de berce
ou de patrimonio. Que sexa destes nunca lles importou e, mesmo cando van de
caritativos, o seu paternalismo remarca a inferioridade que conceden a quen non
teñan o seu pedigree.
No
caderno de vacacións deste verán, esta farisaica lección que Feijóo&Cía encobre-
xunta a moitas outras-, deberá aprendela, antes do setembro preelectoral, quen
non queira inscribirse entre os que, entusiastas da democracia da CE78,
encoméndanse xa á decepción en 2026-27.
TEMAS: “Lei de
netos”.- Exilio español.- Educar selectos.- Dereitos democráticos.-
Supremacismo censitario.
MMC (Madrid: 03.07.2026).
No hay comentarios:
Publicar un comentario