Cabe preguntarse se Moral e Política non teñen por que concordar?

 Andabamos trencos cos riscos de viaxar en tren, cando en ambas as Cámaras parlamentarias estouparon queixas e reproches sobre Moral.

 

Algo arrabaldeiro é o falso debate de onte no Congreso. Os seus partidarios escandalizáronse por algo que, no trato á muller, estivo vixente en actitudes, normas e hábitos sociais. Parecía liberado do costumismo ríxido de outrora e seguiu aflorando nunha historia turbia de loitas sociais en que non terían cabida gran parte dos enfadados. Despois do longo esquecemento que seguiu a que Emilia Pardo Bazán editase en 1892 A escravitude feminina, de Stuart Mill, foi empezar a volver falar da súa “liberación” nos anos setenta, e ter que aguantar supostas liberacións como as do “destape” cinematográfico, para que os tabús que aínda roldaban os libros de moreira e urbanidade, e as prédicas coresmais, saltasen aos noticiarios cada pouco. A liberdade e dereitos das mulleres foron contemplados na CE78 e en regulacións posteriores sobre o uso da súa liberdade persoal, pero –como onte se demostrou- faltaba moito para que a hipocrisía non fose norma, nin os delitos machistas, ou o patriarcalismo que dicía inspirarse en Noé e a Biblia, seguisen tendo bula.

Que necidade! Darlles destino na nenez. Gravado de Goya. Caderno C (1808-1814)

Os incumprimentos do sexto e noveno Mandamentos preceptuados por Moisés –e predicados desde moito antes do século XVI en Trento-, seguen vindo acompañados a miúdo, en plena etapa supostamente democrática, de variadas contravencións do quinto mandamento. Durante centenas de anos, este fenómeno foi invisible; hoxe chámase “violencia de xénero”, e segue existindo aínda que o termo non guste a algunhas feministas. O supremacismo de moitos homes tampouco quere vela, aínda que haxa constancia explícita do que significa: en apenas dous meses deste ano, levouse por diante 9 mulleres; desde 2003, hai rexistradas máis de 1350 asasinadas e, só en 2024, denunciáronse preto de 34.684 casos de animaladas. Non hai dúbida da existencia dunha agresividade, masculina, que afecta as gravemente; tampouco a hai de que o acoso sexual adoita ir acompañado de variadas coaccións psicolóxicas no campo laboral. E non debería ignorarse que foi moita a axuda que a educación formal prestou a que a vella cultura de desigualdades, en que se movía preferentemente a vida das persoas e grupos sociais, se asentase desde a infancia. A Lei Moyano promoveu esa educación diferencial como “normal”, “natural” e –segundo os máis recalcitrantes- “como Deus manda”. Alimentou, ademais, os modelos simbólicos que, despois da escasa vixencia que tivo a CE31, volveu ensinar o falanxismo e confesionalismo únicos. Durante corenta anos, a súa “Economía doméstica” apenas foi contradita na repartición de faenas dos traballos diarios, nos deberes e obrigacións repartidos segundo sexos e idades; ata as leis comerciais reafirmaron con diferenciais distinto valor social as aptitudes do “ser masculino” e “feminino”, mesmo no acceso a profesións , cargos e postos de responsabilidade civil. As represións en contrario eran fortes.

E ti máis?

Pasaron 48 anos desde a CE7, un éxito de duración cronolóxica para unha Constitución española. Cantos máis fan falta para que o “e ti máis” de moitos políticos compita para indicar que nas súas filas –sexa quen sexa o que teña o poder- existe unha defensa indubitable dos dereitos das mulleres á súa dignidade integral en igualdade cos homes? Nas abundantes pequenas liortas actuais entre Gobierno e oposición, alguén debería explicar como a coincidencia alternante de denuncias de abusos sexuais non valla para isto, senón para dicirse de todo e bordar un tempo mediático en que aporrear os escanos gritando “dimisión” provocase o afecto de novos votantes, fronte ao adversario. Seguindo refráns indolentes, dan a entender, con todo, que este tipo de asuntos non ten emenda e que non cren na eficiencia dun maior control interno dos ardores machistas, nin en que un sistema educativo digno, ben xestionado para ser tal, axudaría a eliminar estas secuelas de xénero. Falan diso burocraticamente -porque o pide o guión- e, sen entusiasmo ningún, o 18 de febreiro, ante o caso do DAO da Policía Nacional, os protestóns da actual oposición –cada vez máis próximos a VOX- nin advertiron que non reaccionaran ante casos denunciados baixo a súa xestión. Con máis dun caso vivo en Comunidades como a madrileña, representaron unha estrañeza que, con balbordo e simulacros hipócritas, cumpría co seu partidista expediente moral.

Un superficial percorrido dos últimos anos de díxome díxomes habidos na  alternancia política, nestes asuntos e noutros en que mediaron o diñeiro e a corrupción, obriga a lembrar que cantos chegaron a xuízo público –aínda que só se contasen os que ten na súa axenda a Xudicatura- abondan para ver que Política e Moral van a miúdo por sendas contrarias e fan máis caso a Maquiavelo que a Aristóteles ou a Spinoza. É verdade que non todos os políticos son iguais, pero tamén o é que, en demasiadas estratexias dalgúns, existe unha clara contradición; tan inmorais son que, cando pasan o filtro democrático do voto nunhas eleccións, pretenden estar exentas de toda análise sobre os seus modos de entender o ben ou o mal. Cando están en fase de conquistar poder non é pouco perceptible entre as abstraccións conceptuais que propagan, e nas súas estratexias provisionais tamén lles estorba esta dicotomía, pero se tocan poder acomódana  sistémicamente a canto lles estorbe. A análise das políticas dos gobernos, os seus líderes e ministros ou conselleiros, que os historiadores e xornalistas libres realizan nas hemerotecas e arquivos, baséase nos rastros documentais que deixan no que fan ou deixan de facer, no que ignoran e prefiren, no que animan e odian e, ante todo, no que financian co erario público. Iso fala do seu ben e o seu mal –político e moral- e de como non é raro que, ás veces, espante polos  paradoxos que mostra co que din. Neste tempo incerto, empeza a dar medo, como nos anos vinte e trinta.

O estilo fascista dos sempre descontentos contra canto incumbe ao benestar da xente quere darlle un envorco e desencoraxa a quen quere ser cidadán con dereitos na súa vida e traballos. A desestabilidade do benestar logrado en normativas e servizos comúns -que grandes medios e plataformas dixitais ao seu servizo contribúen a xerar-, robotiza o tempo libre de maiores e pequenos. Proporciónalles desinformación acompañada de sentimentos e afectos adictivos, e dá ás a quen trata de que non haxa máis moral que a do vello capitalismo, abafador dos máis débiles. Neste contexto, racharse as vestiduras ante a violencia sexual de “os malos do adversario”, parece demandar aquiescencia do voto a vicios flagrantes en Sanidade, Educación ou Vivenda, tan dependentes da xestión das Autonomías.

TEMAS: Dereitos e Liberdades.- Democracia e Demagoxia.- Violencias contra as mulleres.- Desestabilización democrática.- Moral e Política.

MMC.- (19.02.2026)

Variacións utilitarias da avidez

A ansiedade dalgúns por controlar o poder e dominar a outras persoas xera situacións problemáticas, moi desestabilizadoras

Por moita liberdade que invoquen os seus partidarios, a competitividade esaxerada violenta a liberdade dos demais, produce desafección social e, ás veces, mortes absolutamente inútiles. Pretenden esquecer que Adam Smith, defensor da competitividade do libre mercado, antes de escribir sobre A natureza e causas da riqueza das nacións (1776), escribira unha Teoría dos sentimentos morais (1759), onde o egoísmo ou amor a si mesmo ha ser controlado se non se quere que o sinvivir do hobbesiano homo homini lupus goberne as relacións sociais. Segundo o autor de Edimburgo, mellor é desenvolver a “simpatía” ou capacidade de situarse no lugar dos demais, con competencia para recoñecer e apreciar os seus actos e proxectos, e non só os propios. Esta capacidade é a mellor maneira de xerar satisfacción mutua e, á súa vez, a base en que asentar as transaccións comerciais e o crecemento da riqueza. Se Smith fose tan esaxerado como propoñen os seus lectores máis ultras, e só lle obsesionase a acumulación de capital, nunca se preocupou do desenvolvemento da intelixencia dos humanos e, en particular, de que o Estado impulsase a educación pública das clases traballadoras, asunto que, actualmente, moitos supostos neoliberais con responsabilidades políticas esquecen.

 André Bretón chamou a Salvador Dalí “Avida Dollars” (sedento de diñeiro) a causa dalgúns dos seus proxectos máis decorativos que pictóricos. É propio da avidez crematística a esaxeración e, metidos nese vórtice de insatisfacción permanente, a cegueira para admitir aos demais no xogo da vida; aos que ve máis débiles, incapaces de frear tales ansias de dominio, machúcaos inmisericordemente. A gama de accións, anhelos, represalias e trampas en que cada humano é capaz de meterse sen o autocontrol que recoñece aos outros igualdade de dereitos -empezando polo básico da vida-, é infinita e, se de algo está segura a Historia dos humanos sobre a Terra, é dunha cruenta infinidade de horrores dos que o pasado século XX estivo reiteradamente infestado.

 

Horrores da avidez

Este presente tampouco desmerece e fai falso que, por vivir no século XXI, a convivencia humana mellorase sensiblemente nestes 24 anos. É falso que, para realizarse como persoas, os homes haxan de ser machistas, e igual de falso e deprimente é que as mulleres haxan de ser as súas servas, obedientes e caladas. Circulan moitas trolas polas redes sociais e no descaro exhibicionista que propaga unha publicidade desnortada. Igual de mentireiro e hipócrita é que o sistema educativo deber ser alleo a estas cuestións vitais ou que, máis aló de que saiban algo de lectura e cálculo, non deba ocuparse de que os críos e crías da escolaridade universal teñan boa información sobre os seus corpos, o manexo do afecto e das interrelacións sas cos seus próximos e próximas. A estas alturas do século XXI, non é de recibo que a maioría sigan manexando ás furtadelas, e ás costas dos seus pais e nais, murmuracións e sensacións que non teñen nada que ver co respecto a si mesmos e aos demais.

 

A existencia de tales tabús nin fala ben da suposta modernidade da nosa sociedade, nin de que estea en transo de chegar a unha convivencia democraticamente saudable. Cunha educación sentimental e sexual baseada nunha pornografía violenta e claramente humillante para as mulleres, como a que consome case o 70% dos adolescentes, falta moito para que diminúa a cifra tráxica de 42 mulleres asasinadas por machismos  irredentos. Hoxe, 25 de novembro, Día internacional da loita contra a violencia contra as mulleres –sempre acompañada dun rosario de menores mortos de forma vicaria- é hora de reivindicar que os centros educativos teñan medios, recursos e, sobre todo unha seria “liberdade de cátedra” para “educar” nestas cuestións. Non é de recibo que os reaccionarios de hoxe –repetindo aos de tempos non tan vellos- poñan veto a esta outra liberdade dunha escola digna de tal nome. Despois, cando se producen desastres sociais, o máximo que se lles ocorre é que se trata de asuntos familiares, pecados de confesionario, e nada máis. O negacionismo á laicidade da educación de todos seguirá producindo  desgrazas de igual categoría que a que xeran os negacionistas do cambio climático, ámbito no que devastacións como a ocorrida o 29 de outubro na Horta valenciana auguran próspero futuro. Se non se cambia de mentalidade (ou de sentidiño), nin o currículum que un mozo ou moza deba estudar hoxe se correspondera co que necesita, nin lle valerá para case nada no seu futuro.

 

Expansionismos hipócritas

Sexa como sexa, a avidez non ten límites; tende a expansionarse e crecer constantemente. Aí seguen os mentores das dúas guerras principais deste momento, en Ucraína e Palestina, apurando a violencia do inxusto ata ver se non queda ninguén para contalo ou, polo menos, moderalo un pouco desde A Haia e a ONU. Aí segue o inminente presidente americano Donald Trump, cunha imaxe semellante á clásica do Tío Sam, que proxecta nos nomes do seu próximo goberno imitando o histrionismo de Nerón –e o seu artístico incendio de Roma-, sen consideración ningunha ao posible espanto que cause o seu narcisismo autoritario. 

Dicía Borja-Villel recentemente que o conservadurismo de antes contentábase con que non se movese o que tiñan e os deixasen como estaban, mentres que agora os ultrareaccionarios venden os seus programas en nome da liberdade. Cabe engadir que pretenden que os seus oíntes se divirtan alegremente con iso e tomen unha caña na súa honra a condición de que lles cedan a súa liberdade e dereitos. Igual que precarizan a Sanidade, a Educación e os Servizos da Terceira Idade, desgracian canto pode protexer á sociedade -sobre todo aos débiles- e queren facer ver que é o máis “natural”. A súa erosión sistémica de canto sexa un exercicio de “cultura” democrática van asentando aos poucos nunha confusión taimada entre o privado e o público, sen explicar a gran diferenza que hai entre que as vidas dos cidadáns estean rexidas pola súa rendibilidade ou polo seu valor como persoas con dereitos. Por iso silencian os “protocolos da vergoña” que levaron a 7291 persoas a morrer desasistidas, coa COVID-19, nos xeriátricos madrileños. Son capaces, en cambio, de “poñerse ao dispor” como sexa, ávidos, como Feijóo, de chegar á Moncloa ou a Shangri-Lá, porque o importante é volver a Peares  dicindo que ao fin chegou.

TEMAS: Trolas políticas.- Negacionismo educativo.- Negacionismo climático.- Violencia contra as mulleres.- Liberdade e neoliberalismo.

MMC (25.11.2024)