As Bolsas inquiétanse polo que pasa no interior de Irán

A guerra nese patio non ofrece confianza ás transaccións, especialmente ás de carácter enerxético, vitais no mundo.

Carlos Bousoño, irónico, escribía en 1947 que “Os ríos van á mar/o mar ás praias de moda/de maneira que o mundo está ben feito./ Sobre esta cuestión non pode discutirse. Mais se alguén/quixese alzar a súa voz contra o aserto,/tapar a boca coa proba máis firme: o xeneral…/. A “orde nas filas” a que aludía, e “a boa man” que tivera para facer o que fixera, e “a harmonía preestablecida” para facelo, non o levaban a dicir que, “en xeral”, as praias todas deste mundo eran suficientes para bañarse “no máis xeral xúbilo do Xeneral en Xefe ”. Mutatis mutandis -que adoitaba dicirse para cambiar a temporalidade do que se conta- non parece que cambiasen tanto. A tentación é dicir que non pasou nada desde entón, e que todo segue aí. En 2026, en pleno marzo, o comandante en xefe americano aparece como o xendarme dunha orde en que o mundo debería ser outro, pero o seu empeño en que o sexa non ten “boa man”; só logra que as praias de medio mundo sexan máis perigosas.

Kermesse. Maruja Mallo, 1928. Centro de Arte Reina Sofía.

A que fora berce cultural do mundo occidental, sometida a cursilería imperial, repite unha indignidade de mortaldade silandeira que, sen pausa nin concerto, non cesa de mover trens que atravesan a noite, medio furtivos, repletos de nenos, mulleres e persoas que desde Palestina, Beirut, Teherán, Abu Dabi e outros países do Golfo Pérsico, reviven Treblinka e Auschwitz, Berlín e Dresde, aos fuxidos de Guernica , a “desbandá”de Málaga , e aos  despavoridos de Benasal, Ares do Maestre, Vilar de Cans e Albocácer, no Maestrazgo. Aquelas probas de precisión para a Lexión Cóndor xa non cesaron; as cidades alemás -en que os aliados combinaron fósforo e metralla para destruír mellor gran parte das de Europa Central- e unha boa parte de Londres quedaron moi tocadas. Pero, Hiroshima e Nagasaki sinalaron fitos novos para un terror que, en Corea e Vietnam, e nos masacres do Congo, Uganda e Ruanda, non cesaron de ser paradigma de nova orde imperial en Sudamérica, e en sucesivas batallas nunhas ou outras cidades dese non ben chamado “Oriente Medio”. Mesmo, nas violentas maneiras de operar a policía en tantas partes de EEUU, ÍCEOS (forzas de inmigración) de Trump actúan coma se as raíces do mal cainita –o personaxe da Biblia que matou o seu irmán-, rexuvenecesen unha vez máis.

Este clamor por unha crueldade renovada contra Irán -e a súa área de influencia-, artillada con mísiles, drons e avións de última xeración, máis aceirados e rápidos que antes, máis dixitalizados polos seus fabricantes para que as bombas caian certeiras sobre obxectivos prefixados, concita neste momento moito bandeiras, patrias e paladíns feroces. Invasores e depredadores do que é doutros, forman compactas filas, ordenadas en escuadras que comandan mentes cuadriculadas, pechadas a toda razón que non sexa a da nova orde imperial. Ata nos Parlamentos discútese, con palabras duras como pedras, se convén ou non poñerse ao lado do máis forte, empeñado en impoñer a súa lei arbitraria. Os seus “intereses”, amoldados ao que diga o novo “Rey sol”, fano sentir como o emperador de canto se mova no mundo, coidadoso de que os seus negocios crezan ao ritmo cambiante das súas previsións nunha guerra da que tan ben di que “está case terminada” como que “non parará” ata acabar co potencial bélico dos aiatolás. O máis contento é, Netanyahu, o seu Grigori Rasputín particular, que trata de cumprir a misión que se arroga de lograr, cal novo Saúl, que a “terra prometida” alcance, caia quen caia, a súa máxima extensión e influencia nesa área cobizada en toda a Historia.

Confianza?

Ao resto de vasallos, empézaos a inquedar. Se non polos principios que están en xogo -Dereitos Humanos, Dereito Internacional, fundamentos e Estado de Benestar da UE, e supostos avances no concerto multilateral dos pobos-, polo menos, porque o comercio, o do gas e do petróleo, tan determinantes nos hábitos produtivos e relacionales da vida cotiá da xente, non aguanta ben tanta violencia. Tampouco a vida democrática e as eleccións, inminentes para o propio candidato a emperador neste arriscado xogo. A confianza é fundamental segundo a Bolsa, e na nova orde que quere impoñer o suposto soberano absoluto desde a Casa Branca, implica excesiva “desorde”. Por máis que queira parecer lúcido con tanto poder concentrado nas súas mans, o seu desprezo a canto desde o final da IIGM constituíu “a vella orde” -como lle chama a súa fámula Von der Leyen- asoma cataclismos nas gasolineiras, nos fertilizantes e prezos do gasóleo agrícola, e unha cadea de causas e efectos interminable para quen quere cambiar o pasado para comandando o futuro. Coma se dun conto se tratase, os garavanzos e as patacas, o queixo e a manteiga, o leite e os tomates, pronto repercutirán nas bolsas de compra este imperialismo tramposo.

En canto ao Dereito Internacional e os Dereitos Humanos, unha arma de destrución de neuronas xa está en marcha entre cantos seguen esta exasperada serie televisada. Se Alberti xa sentenciaba en 1941 que “a pomba se equivocaba”, e que no canto de ir ao norte fora ao Sur confundindo mar con ceo, trigo con auga, e noite con mañá, desnortados parecidos romperon a suposta unidade en política exterior; a parcialidade partidista do conservadurismo, reservona no seu, culpa polo si ou polo non ao Gobierno. Estes patriotas , inmisericordes co “non á guerra” non queren -como en 1990 e 2003, sobre todo- que sexa o ideario de todos. Non nos espanta, con todo, que poida vir tras a data de caducidade á “vella orde”, cuxa Declaración de Dereitos tanto custou redactar en 1947. Quéirase ou non -pois o baleiro non existe en política-, o colonialismo que debuxa a man do Comandante en Xefe americano, exhibe unha soidade única ante a que deban desfilar sumisos, coas súas bandeiras e estandartes humillados porque, como certificaba Jorge Manrique, os ríos sigan indo “dar á mar, que é o morrer”. 

TEMAS: Dereito Internacional.- Dereitos Humanos.- Economía de Guerra e posguerra.- Imperialismo.- Estratexias xeopolíticas.

MMC (10.03.2026)

A IA é un gran reto de futuro para o sistema escolar

As súas prestacións son unha grande ocasión para desterrar abandonos e desidias causantes dun vello “mal de escola”.

 

A acumulación de informes e tristezas burocráticas, que Remedios Zafra empezou a poñer en evidencia en 2017, desde a súa análise do Entusiasmo ou Precariedade e traballo na era dixital, axuda a observar os seus reflexos no sistema educativo. Sobre todo, se se lembra que a súa debilidade xa era notable antes de que o trumpismo de Elon Musk e asociados, como Zukerberg ou Pável Dúrov, completasen un círculo que Dante podía poñer no Inferno. A historia escolar xa acumulara unha longa tradición de violencias censoras sobre supostos desvaríos cognitivos da doxa e, en especial, sobre quen entendese que “ensinar” implicaba “educar”, “liberar” e verbos afíns á autonomía persoal. No periplo educador, os pasos intermedios do basto e o sutil produciron control, obediencias cómplices e unha desmemoria de constantes neglixencias silenciosas. Proba relevante é que, no que incumbe a unha educación común, as limitacións que había antes da Constitución de Cádiz, acomodaron no seu articulado a exclusiva doutrinal de la Iglesia Católica, de modo que ler, escribir e contar reflectisen a súa verdade única. En 1851, o Concordato determinou ese mesmo horizonte á Lei Moyano en 1857 e, desde 1953, alcanzou a condicionar, en 1979, o panorama que ten hoxe enmarcado en continuidades limitantes das políticas educativas.

O único momento histórico en que o Estado asumiu autónomo un compromiso serio coa educación de todos foi o da CE31, que apenas durou cinco anos. Desde 1936, un peculiar dereito educativo apartou ás/os estudantes “selectos” da desidia con que a escola pública -cando a había- limitaba as capacidades dos demais. En 1957, a doutrina oficial aseguraba que, fronte a “as doutrinas subversivas” do “ser tradicional dos españois”, “o Nacionalsindicalismo” edificara “un sistema orgánico sobre o campo escombrado da realidade nacional”. Despois da Transición, a xestión do artg. 27 da CE78 -que debería fortalecer a equidade educativa- deu pé aos partidarios da súa fraxilidade para continuar tendo moito predicamento, de modo que conxuntar a súa “universalidade” e “liberdade” segue sendo confuso. Os vellos acordos, en combinación con beneficios económicos contables, colonizan a Educación e impiden que a Administración pública constrúa unha “casa educadora común”, en que todos poidan “habitar” e “ser” cidadáns.

Durante este tempo, a entrada das TIC nos circuítos educativos foi a máis desde os anos oitenta e, sen corrixir a sempre incompleta atención a un amplo sector do alumnado, ademais de reproducir inequidade, expón novos problemas. A posibilidade dos candidatos a docentes para formarse individualmente on-line  é un negocio que copan fondos de capital risco e, sen que a súa eficiencia se vincule á convivencia de todos, esta tecnocracia acurta o aprecio á educación común. Doutra banda, a existencia de políticas e políticos para quen esta educación de todos non está entre as súas ambicións, favorece que a información, grazas á IA, poida subverter mellor as calidades que debería ter. A imparable presenza das plataformas dixitais quere rendibilizar os seus algoritmos e xera unha alienante inseguridade -parecida á do Internet mutante-, en que a crecente robotización das actividades produtivas precariza o valor das aulas para cantos interaccionan nelas. Docentes e alumnos xa experimentaron durante a pandemia unha híbrida comunicación dixital que fixo sospeitar que, no canto de profesores, poderían ser máis útiles, por máis baratos, os dispositivos tecnolóxicos. Moi turbadora é igualmente a saturación que, con Fake news, memes e incitacións ao copieteo do curta e pega, ou supostos divertimentos -a conta de inocentes- poboan situacións disruptivas dun traballo escolar coherente e valioso. O adestramento dos algoritmos pode abrigar tendencias pouco favorables á xustiza social, ao funcionamento democrático e á simple convivencia; na Rede, incluso o odio, como informa MUNDIARIO, pretende aproveitar o suposto anonimato para facer dano. Son moitas, por tanto, as frontes que a IA abre, na escola, á súa obrigada presenza no currículo e, sobre todo, nas metodoloxías apropiadas para aproveitar a multiplicidade informativa que propicia. Prohibila é poñer portas ao campo, e formar docentes que só “bancaricen” saberes é contradicir a deontoloxía profesional que os capacite para xestionar que o alumnado aprenda a construír coñecemento desde a pluralidade cognitiva e actitudinal.

 Un espazo de todos?

A IA e os móbiles son unha oportunidade para revisar a fondo as esixencias que unha escola valiosa debe ter. Desde os anos cincuenta -sen contar os anteriores-, a gran cuestión escolar en España sempre foi que unha crecente “liberdade” de centros, individualista e competitiva, contradixo a equidade do dereito a unha digna educación. Lograda a escolarización universal, a robotización informativa con que traballa a IA é ambigua, e sería lamentable que fortalecese a idea de que todo o alumnado padece o Mal de escola, que dicía Pennac. Hoxe non é de todos, nin para todos; non cobre as necesidades de boa parte do alumnado, nin o capacita para moverse con igualdade de partida na ruda engrenaxe relacional e laboral. As leis orzamentarias seguen sen estar de parte da súa equidade, e a atención a unha escola pública -que ás veces se demanda blindar- é “residual” fronte ao crecente peso da privada e concertada. Se o sistema xa era alérxico a “todos” os educandos, a recente interferencia da IA no seu hábitat anima a múltiples axentes económicos, culturais e políticos, a ampliar os acenos dunha privacidade segregadora. Unha maior exclusión externa –unida á non corrixida internamente en moito centros- debilita, máis aínda, o criterio do xusto e inxusto que rexe o dereito cidadán a unha educación digna.

Conxuntar vontades para coidar qué debe ser educar hoxe e cómo facelo expón unha ética universal que o trumpismo -moi militante en España- non propicia. Os señores dos medios de produción, que sempre dispuxeron de medios para involucionismos, teñen o seu mellor cómplice hoxe na anfibolóxica presenza da IA en móbiles e aparellos dixitais, que fan accesible pasar da información ao coñecemento, pero tamén embaucan e distraen na mentira. Cando nos levaban de excursión e cantabamos Montañas nevadas, o espectro de “o normal” non cambiaba aínda que cantásemos: Imos contar mentiras, tralará. De modo parecido, a “normalidade” destes útiles electrónicos pode ser unha trampa para que o sistema educativo sexa de todos. Se non se atende á sutil influencia dos seus dominios, mutilará máis o dereito a unha “boa educación”; resentirase a solidariedade cos outros e co medio. A “universalidade” educativa, se falsifica a “liberdade” escolar e dixital, seguirá sendo -entre moita palabrería- a Cidade ausente de que falaba María Zambrano en 1928: “todo son alí puntos de partida, problemas para a mirada”, os ollos só “a soñan”, aínda que estea no intelecto “en presenza ideal, chea de graza”.

TEMAS: IA e educación.- Liberdade escolar.- Universalidade educativa.- Dereito á Educación.- Educación común.

MMC (10.03.2026)

A guerra contra Irán entra en fase perentoria de xustificacións

Adquire agora un ton reiterativo de cálculos e expectativas alucinatorias doutras pelexas neses mesmos territorios

Ao ritmo que vai a súa estatística de mortos , a guerra sionista en Palestina leva camiño de engordar a súa conta diaria na área onde Lawrence de Arabia creu pelexar por unha unidade que pronto vería fragmentada entre diferenzas da teoloxía política musulmá. Á luz do que está a ocorrer, á película de David Lean sóbralle o romántico aire épico que, en 1962, Peter O´Toole daba ao personaxe que buscaba a complicidade das tribos nómades do deserto contra o imperio otomán. Thomas Edwar Lawrence, a persoa cuxo interese arqueolóxico polos restos das Cruzadas fora utilizado durante a IGM para os intereses neocoloniais de Gran Bretaña e Francia, apenas ten unha lixeira secuencia que lembre a súa decepción ao darse conta. Tras unha lixeira referencia ao final da película, están as desavinzas dos grupos árabes, as loitas polo poder e os desastres dunha guerra en que a súa vida estivera en risco; acrecentaron unha depresión que as mortes de persoas moi próximas xa lle causaran, e o Lawrence de verdade abandonou Damasco rumbo ao Reino Unido en outubro de 1918.

Antro de fósiles. Maruja Mallo, 1930. Centro de Arte Reina Sofía

A lenda que a famosa película pretendeu manter presentándoo como un ser complicado, e vítima doutros, parou interpretacións que o viran manipulador e ambicioso. Quedou vigorosa, con todo, nos lectores da súa autobiografía: Os sete piares da sabedoría (1926) e en quen viu un conxunto espléndido de actores. Non deixou, con todo, de ser un personaxe equívoco, dos que os relatos -cando están armados por influentes voces- sosteñen a súa fama ante evidencias de que non son superheroes. Os perdedores non adoitan ter salvadores da súa parte, por máis que non cesen de oír historias e lendas en que o ben sempre triunfa e que o mal dos anxos caídos ha de pelexar con arcanxos como San Miguel e pintores, escultores e libros, como o Paraíso perdido, de Milton, ou o Libro de Enoc, da Etiopía precristiá, en que “Os elixidos terán  luz, gozo e paz. E herdarán a terra” (5.6,i).

Paz na Terra

Na guerra en que andamos, o compoñente salvífico tamén é fundamental. Ningún relato, en prol ou en contra , é alleo á súa liña argumental. Por oposta que sexa á realidade, tratará de non deixar indiferente a ninguén aludindo a vantaxes que deban lograrse ou preservarse, ben sexa como as que motivaban as narracións bíblicas, en que a anxeloloxía imaxinada polo Areopagita na Idade Media -e reiterada no Catecismo do P. Astete-, facía prevalecer a cosmogonía monoteísta de índole espiritual, ou ben se amparaba no politeísmo da Ilíada e a Odisea, cuxo suposto “paganismo” insistía no  proveito material dos vitoriosos das súas contendas. Neste momento, as narrativas de quen, sen estar na fronte de batalla, refírense o conflito existente na área de confluencias iranianas e israelís, atenden explicitamente ás materias primas, e ao fluxo do petróleo e do gas nos roteiros que pasan pola Canle de Suez e os Estreitos de Ormuz e de Aden. O Golfo Pérsico e o Mar Vermello poden colapsar a nivel mundial, cando é máis vital o seu control de turistas, traballadores, mercadorías e contedoras de compoñentes e produtos industriais. Afecta as relacións e transaccións de todo tipo entre Asia e Europa, como mostran as incertezas da Bolsa; son asuntos tanxibles os que obrigan a que todos os relatos, incluso os contrarios a esta guerra, invoquen razóns e supostos de máis abstractos e ata espirituais. Cando os Dereitos Humanos e a Fraternidade, son evidentes en cantos din “Non á Guerra” e opóñense á imperial prepotencia militarista, invasora dos iranianos, máis oportunistas soan as invocacións e rezos, cuxo utilitarismo pragmático transmite a confraría de cantos acompañan con pregarias ao novo emperador ou están dispostos a facelas. O seu aparello conceptual, prexuizado por motivos culturais, ou inducido por rancores fronte á todos, nin é capaz de ler na Biblia perspectivas humanitarias, cordiais coas carencias humanas, nin acepta que a Ciencia contraveña os seus manexos en que a penitencia, o castigo e o esforzo caen sempre ao lado dos menos poderosos. As súas rogativas invocan esa orde, tan “natural” que din ser “como Deus manda”. Non dubidan de que sexa xusto, aínda que fose imposto polos máis fortes, e culpan como “perdedores” a quen non se aveñen a que a súa “liberdade” sexa protexida por “superiores” que queren gobernar as súas vidas e que “se lles siga a corrente”.

Cantos se preocupen polo retroceso que, tras esta guerra, poidan sufrir dereitos como os que o pasado día oito reclamaban millóns de mulleres no mundo, a primeira sospeita de que poida suceder téñena no cabreo de Trump por que os iranianos reafirmasen -entre queixumes polo pouco caso que fan ao seu poderío- unha resiliencia numantina con que non contaba. A falta de respecto do emperador polos seus propios mortos, ao recibilos en EEU, máis a moi probable orixe consciente dun dos mísiles que impactaron nunha escola de nenas en Teherán, axudaron a que saíse elixido o fillo do aiatolá Jamenei para sucedelo na xestión máis dura do conflito. Doutra banda, se no canto de considerar como perda de ganancias non facerlle a onda, repárase na traxectoria de quen racha as vestiduras por non compadrear con el, dá medo. A Educación -igual que a Sanidade, a Vivenda e outros dereitos da CE78- reflicte a calidade dos relatos en que o benestar e legalidade equitativa de todos están en risco , e que os aiatolás non sexan boa xente non explica que situacións como as que José Luis Pazos expoñía no ano 2018, no seu libro: Non nos calarán!, sigan vivas. É preocupante que o Informe coordinado por Pedro González de Molina en 2024, sobre Segregación escolar: un problema de Xustiza social sen resolver, sexa tan grave que España é un dos países máis segregadores de Europa. E é moi pertinente -entre outras cousas- tratar de saber como é posible que, en pleno recambio de “os pocholos” na Comunidad de Madrid, a nova conselleira non mude o fermento erosivo dos centros educativos públicos. Haberá que rezarlle, “sen derramar unha bágoa”, como quere Von der Leyen desde a súa visión dos “intereses europeos”?

TEMAS: Dereito Internacional.- Estratexia europea.- Ética e perplexidade.- Xeopolítica mundial.- Violencias estruturais sobre a Educación.

MMC (09.03.2026)

Pastores evanxélicos rogan por Trump, e o neoconservadurismo aplaude

O fervor das cruzadas nunca desapareceu. As cuestións pendentes ao leste do Mediterráneo volven resucitalas .

Pasou o tempo pero, ás veces, pola lentitude con que se atenden os problemas -ou pola estupidez  humana-, parece non transcorrer. No século XI, as dificultades do imperio bizantino cos turcos seléucidas inspiraron ao papa para pedir ao Sacro Imperio Romano Xermánico que lle botase unha man. Pedro o Ermitán predicou en 1085 a primeira Cruzada en Clermont-Ferrand e, aproveitando as leas internas entre os musulmáns fatimíes, en 1099 instituíuse o Reino de Xerusalén. Os intercambios comerciais medraron, os bizantinos recuperáronse e os pretextos relixiosos vehicularon un motivo cultural poderoso, que volvería ser útil, por exemplo, en Lepanto . Cervantes ben puido ver en outubro de 1571 como, crebado o poder imperial de Constantinopla co auxilio do Papa e Venecia, freouse o avance do poder turco cara ao Occidente mediterráneo. E non terminou aí a invocación ao Deus dalgunhas batallas. Antes de que chegásemos aos anos corenta, a Santa Cruzada foi pretexto relevante na España do século XX para que triunfase unha “verdade”, cuxa invocación incesante durante case corenta anos impuxo un universo de rutinas, silencios e actitudes “únicas”. En 1939, ademais, cando os soldados de Hitler invadiron Polonia ata chegar a Stalingrado, nas súas correaxes ía unha invocación propiciatoria: “Deus connosco”, moi parecida á dos amuletos dos requetés: “Detente bala; o Sacro Corazón de Jesús está comigo”, que menciona Paco Cerdá en Presentes (2024). Os soldados americanos, antes de combater en Irán, de novo foron enardecidos con ese fetichismo, o mesmo de Milei nas súas arengas aos arxentinos. Coa mesma graza de Dios que, desde 1947, facía caudillo de España a Franco nas moedas.

O mago. Maruja Mallo, 1926

Os novos cruzados predín a Apocalipse se non se seguen as súas maneiras de entender o mundo. Os seus rezos parten dun tradicionalismo cordial con conviccións supremacistas, androcéntricas e negacionistas. Alerxias a toda evidencia científica acompáñanos, a miúdo, en relaxados soportes de tendencia chillout, que os señores das plataformas dixitais secundan. A súa capacidade de controlar poboacións desprevidas depáralles vizosos beneficios a conta de favorecer a ignorancia dos pequenos e de persoas necesitadas de amparo. Cando soben os prezos, axudan á “ximnasia ética”de que fala Juanjo Millás; distraen e recolocan as emocións facendo que a morte de tanto inocente sexa un espectáculo mentres se amarga a sobremesa co custo crecente da gasolina ou as leitugas.

Liberación da escola?

Na segunda metade dos anos sesenta, Editorial Zyx divulgou en España a un Paulo Freire que expuña a “liberación” da escola; para aprender algo e que a educación fóra valiosa, debía romper a “bancarización” do saber. A súa sacralización, reducíndoo a pílulas inamovibles, esixía dos educandos disposición repetitiva aínda que non entendesen nada. Na escola, “liberar” a palabra e o coñecemento, segue sendo que, a quen  asiste a ela, lle valla para “liberar” a información que os capacite facer un mundo máis xusto, digno de ser vivido. Só así, a obrigatoriedade universal, polo menos ata os 16 anos, ten sentido. Ese é o horizonte dunha “escola común” mentres un conglomerado de grupos se  opoñen a iso “en modo cruzados”.

A súa idea do mundo é partidaria de que credos confesionais moi conservadores comanden, en Estados democráticos, unha confusión de intereses, en que brille o seu ideario político particular de convivencia. Proseguen a mesma batalla de finais do século XIX, cando o republicanismo francés -liderado por Aristide  Briand-, conseguiu en 1905 separar a Igrexa do Estado. Non admiten que a CE78 poida protexer un laicismo que lembre a CE31 e cultivan a desmemoria de como, tras unha Guerra incivil, o nacionalcatolicsmo de corenta anos perdura, baixo aparencia “aconfesional”, en ámbitos da vida colectiva española tan relevantes como o sistema educativo. Os Acordos co Vaticano entre 1976-1979 facilitan aos  novos cruzados a escusa para negocios subvencionados no ensino formal, ademais da informal en medios afíns. Tamén os apoia a contorna confesional que arroupa a Trump, tan notable na 27ª edición do Congreso “Católicos e Vida Pública”, que organizaron a ACdP e a Fundación Universitaria San Pablo CEU, en novembro de 2025. “A esperanza” que os animaba puxérona Kevin Roberts, presidente de The  Heritage Foundation, e activistas do neoconservadurismo como Sophia Kuby e Lorent Saleh. En consonancia, “recuperar a cristiandade con fervor e sen complexos e “resistencia espiritual” ante a “desorientación moral”, son os seus obxectivos, contraculturais fronte a quen non compartan as súas ideas de vida familiar, a Educación, e a Ciencia. Ante a opinión pública son moi activos tamén nas redes sociais, onde promoven unha sociedade tendente a vivir en burbullas dun tempo ido, illados nun individualismo contrario ao comunitario, que podería estar contaminado de laicismo democrático.

Nun tempo de guerra como este , sen convicción polos Dereitos Humanos dos demais, as súas invocacións ao nominalismo discursivo non os libran dunha orgullosa ignorancia tendenciosa que os induce a rezar, consciente ou inconscientemente, polos que, ao seu modo de ver, son os bos, e a condenar  aos malos por opoñerse a Trump e as súas mercadorías. Con similar desenvoltura colapsan toda conversación democrática en moitos asuntos e, agora, ante un asunto tan grave como o dunha guerra que está en marcha contravindo o Dereito Internacional. Actúan igual que moito moralistas do século XVIII que, acurralados ante conflito deste cariz, para non incorrer en pecado de mentira recorrían á resctrictio mentalis (restrición mental), con que xustificar a quen , mentindo, prexudicasen a outros. En todo caso, as pregarias surrealistas destes devotos de Trump obrigan a ver se non estaremos a asistir a un golpe de estado ao coñecemento: De que educación falaba Melania Trump hai catro días na ONU? Non deberá desaparecer unha Educación que todos os cidadáns deban compartir?

TEMAS: Educación democrática.- Escola común.- Laicismo e Política.- Redes sociais e moral educadora.- Trumpismo internacional.

MMC (07.03.2026)

As armas, e a memoria imposta, condicionan o futuro

Poida que o efecto nos petos poña máis cordura nos xuízos sobre a guerra de Trump &Cía contra Irán.

Todo anda revolto e, segundo avanza o mes, achéganse os Idus de marzo, cuxo día 15 do ano 44 a.C. mencionou Shakespeare na súa obra Julio César (1599), poñendo en boca dun dos personaxes estas palabras: Cóidate dos idus de marzo!. Plutarco contara que o previñeran do grave perigo que o ameazaba ese día e como cando ía ao Senado volveran a lembrarllo ante as súas risas “compasivamente”. Antes de acabar aquel día. Bruto e Casio puxeron fin á República e, tras unha serie de guerras civís, Augusto impuxo o imperio político sobre un vasto territorio en que, controlada Hispania, proclamaría a pax  augusta. A esta etapa de autoritarismo sobreveulle no século IV d.C. unha longa crise: a cidade de Roma caeu en mans dos Barbari no ano 476 d. C., e a parte oriental daquel Imperio sobreviviría, como Bizancio, ata 1453.

Ninot 380. Pintor Maella. França Menorca

Os variables gustos, impulsos e estilo de Donald Trump mostran en 2026 unha renovada presenza daquela Pax romana. Ao velo en “modo emperador”, o paso da Historia parece non existir e é tentador, nun bucle inesperado do século XXI, asignar este título aos alardes do 47º Presidente de EEUU, nas kalendas deste marzo. Nun país de modernidade “avanzada”, pasou a non ser anecdótico. Desde xaneiro deste ano, as redes sociais e algúns medios popularizárono ao facer balance do seu mandato. A súa man dura no interior, e o seu puño de ferro unilateral no exterior, con máis de falcón que de pomba ten todos os ingredientes para a comparación. Para non incorrer en imaxinar unha circularidade do tempo, será pertinente non obviar que, mentres na etapa de Augusto inaugurábase unha “paz” que -no trazo groso da distancia-, parecía augurar un tempo de próspera estabilidade, con Trump parece inaugurarse outro de gran desasosego, inestabilidade e final de ciclo, en que as bombas e mísiles contra Irán son incapaces de ocultar un proxecto de contención da China, candidata a liderar a política mundial en poucos anos. A renovada aposta de EEUU polos combustibles fósiles contrasta co crecemento chinés en solucións ao quecemento global. O país que pintaban as novelas de Pearl Buck -desde Vento do Leste, vento do Oeste (1929), a As tres fillas de madame  Liang (1969)- moi colonizado, dependente, rural e ancorado en tradicións ancestrais, entrou con Mao nunha fase acelerada de converterse na gran fábrica do mundo e, agora, provedor de tecnoloxía a todos, ata o punto de parecer o mellor país capitalista co seu réxime comunista.

A guerra de Ucraína, as aspiracións sobre Groenlandia, a demostración de forza en Venezuela, ou o apoio incondicional a Israel, son pasos secuenciais do conservadurismo de Trump cara á limitación da influencia chinesa. Ao recortarlle materias enerxéticas e posibilidades comerciais, trata de defender bases clave na estratexia militar que -como as lexións romanas- ten EEUU despregada en distintas partes do mundo. As súas palabras acerca de Rota e Morón e, indirectamente, sobre o “terrible” liderado do Gobierno español na cooperación do movemento loxístico de tropas e bagaxes cara á zona de conflito iraniano, independentemente de clarificacións e posibles desmentidos, mostra o seu estilo imperialista de maneira descarada. Irrespectuoso coas reticencias da soberanía española, expresouse prepotente e insultante e, sen diplomacia ningunha dixo que España é un “país perdedor”.

Actitudes antihistóricas

Esta anticuada defensa do servilismo non debería existir en 2026. Estamos cronoloxicamente, segundo o calendario gregoriano, nese ano, pero o atraso que o ollos de todo televidente contemplan desde o 28 de febreiro non fixo máis que empezar. Esta guerra ía ser un paseo, e vai camiño de alongarse. De momento, o propio “emperador” deuse catro ou cinco semanas máis, e non é previsible que o número de países xa implicados -sen saber se a escalada implicará a cantos se sintan afectados por esta ruptura unilateral do statu quo-, pare pronto a escalada de forza, cainismo e estupidez posta en marcha. O certo é que nos petos de medio mundo -e en particular os españois-, esta ruptura do dereito internacional empeza a lembrarlles o que Hitler fixo con Polonia o 01.09.1939. Buscaba “o espazo vital”-lebensraum-, á conta das materias primas que houbese ata os Montes Urales e provocou a IIGM. O final daquel imperialismo nazi empezou onde menos esperaba a tecnoloxía alemá, en Stalingrado, unha cidade practicamente destruída, como antes o fora Guernica e pronto o estarían cidades como Berlín ou Dresde.

As chapuzas do acontecido ata o de agora en Ucraína ou Venezuela non permiten advertir que en Irán será mellor. Os bombazos da destrución non trouxeron a paz ás mulleres maltratadas polos aiatolás, nin ás nenas masacradas. Endureceron o seu réxime e a inestabilidade que xeraron na  rexión pode expandirse fóra, pola gran pluralidade de asuntos económicos implicados e os moi amplos grupos de persoas afectadas por cultura e crenza noutras partes do mundo. As probabilidades de estender o conflito lembran como aquel atentado de Saraievo só foi o detonante da IGM; os moitos problemas que estaban pendentes en xullo de 1914, fixeron desaparecer o Imperio Austro-Húngaro e cambiaron o mapa global.

Trump trata de conter a influencia da China, pero a súa metodoloxía é anticuada. Os seus conselleiros non lle din que, por este camiño, “o rei camiña espido”, metido en escaramuzas só plausibles para o taimado Netanyahu. Tamén deixa apuntamentos para o que a escola non debe ser. Nun momento en que as políticas educativas excluíntes, por moito aparencia de “calidade” que esgriman, non constrúen a “educación común” que corresponde a un sistema democrático, a propia Terra, farta de tanta imbecilidade dos humanos, rexeita as privatizacións de “o común” e os privilexios a “os selectos”. Ese camiño é contrahistórico.

TEMAS: Liderado político.- Pugna USA/ China.- Conflitos internacionais.- Historia e contrahistoria.- Convivencia ou privilexio.

MMC (06.03.2026)

O “correcto” e o “incorrecto” tamén se estende á Educación

O lado da Historia polo que camiña este aceno principal do Estado de Benestar non é indemne ao ambiente trumpista.

Non é exclusivo dos políticos acusarse, desde o punto de vista moral ou, simplemente, da “boa educación” social, do propio ou impropio das súas opinións e decisións. No campo específico das políticas e inclinacións por unhas  ou outras pedagoxías existentes en Educación, a mesma contraposición e diferenza adoita rexer o aparello conceptual que valora “o correcto”, o “incorrecto”. Durante un tempo, pareceu que un experto en mercadotecnia deseñase o emprego sistémico de “a calidade” e “o nivel” como sintagmas que acollesen esa dicotomía da bondade e maldade educativa. A partir dos anos noventa, á calor daquel “NON Á GUERRA” , desde o círculo de Esperanza Aguirre e a súa “liberdade”, educativa, os perfís neoliberais definiron mellor a causa conservadora.

Xesús entre os soldados

As políticas educativas que se incentivaron con esta  neolinguaxe e apto para a dicotomía moral quedaron plasmadas desde 1998 nos obxectivos e conceptos que se preceptuaban, e as maneiras de expresarse os menos inclinados a este sesgado sistema educativo, tamén contaminaron a súa conversación. Por máis que se vía clara a toma de partido, quen quixo dicir algo, poñer reparos ou propoñer reformas viuse envolvido progresivamente nunha polarización que, en 2013, deu luz á LOMCE e a un debate de nominalismos, no que era doado perderse e non chegar a pactos de solucións contrastadas. O de menos parecía ser como se pensaba e construía a educación, mentres as características da educación de sempre -pouco educadoras nunha ética común aínda que a escolarización alcanzase a todos- adquirían toques estruturais propicios á fuga das clases medias da súa conexión, por abaixo, coas clases populares. Esa harmonía das políticas a que tendían crecentemente as Autonomías, propiciaba os anceios de votantes cada vez máis inclinados a que a complexidade da pluralidade cidadá -maior por abaixo- non contaminase a selección do individualismo en colexios concertados e privados. Esta perspectiva de clase, encuberta tras a procura da boa ou “correcta” educación, estivo presente desde entón cada vez máis, e ata nos partidos de esquerdas, empezouse a ver asiduamente que dicían atender os intereses dos traballadores e clase media. E a poboación seguiu votando, cada vez con máis convencemento -nalgunhas Comunidades sempre- a quen apoiaba decididamente esta versión “correcta” da boa educación a que aspiraban para que os seus fillos se posicionasen do “lado correcto” da sociedade desde os seus primeiros pasos nas escolas infantís.

Nesa divisoria andan as Comunidades Autonómicas, responsables directas da xestión dos recursos orzamentarios e da súa inclinación a que os votantes soñen co cambio de standing social. A súa “corrección política” en Educación non aspira á xustiza distributiva dunha boa educación entre todos, senón a que cada votante entenda que ten o mellor. Nin as leis de inclinación socialdemócrata, como a LOE en 2006, ou a LOMLOE de 2020, lograron levar a feliz termo unha reversión da tendencia “correcta” da “calidade educativa”, ocupándose de que reducise drasticamente o individualismo desa orientación demostrativa e competitiva cos demais. Un indicador diso é que esta novena lei escolar, aínda que ofrece un marco propicio para reducir a segregación nas aulas, non logrou que as Comunidades sigan esa senda: cada Comunidade -sen molestias suficientes por parte dunha Inspección central apropiada- vai creando sistematicamente o caldo de cultivo propicio para que os intereses que primen non sexan os das clases inferiores, senón os de cantos aspiran a mostrar crecente diferenza. O resultado é que non se xeraliza unha “educación común” en contidos e maneiras educadoras, aínda que haxa magníficos profesionais en proxectos pedagóxicos de gran riqueza.

Se as perspectivas analíticas da Socioloxía crítica desde os anos vinte (do século pasado), e as dos máis voluntaristas proxectos dos Movementos de Renovación Pedagóxica desde os sesenta -coas súas reivindicacións da Escola Nova, que proxectara a CE31-, resultan atractivas, a súa presenza conceptual de “o correcto” no sistema educativo é mínima. É verdade que seguen animando a moitos e moitas a seguir pelexando porque sexa verdade a construción dunha sociedade igual desde a escola. Segue habendo, por iso, moitos mestres e profesores que reinventan día a día esa esperanza, como recompila paciente Rodrigo J. García no seu blog ‘Escolas en rede’ (en: ElPaís.educación). Pero tamén sucede que, desde a xestión educativa que anima ao sistema educativo español desde as Autonomías, prosegue unha vella dinámica que, desde a súa orixe reproduciu unha pulsión porque cada familia procure evadirse da solidariedade cos demais. Os pupitres seguen sen ser lugares para compartir experiencia de infancia e adolescencia; mellor se dividen as cohortes de quen se vaia a sentar neles e que os nenos vaian cos nenos, as nenas coas nenas, os bos e selectos cos seus iguais, e os malos e propensos ao fracaso, cos que, desde antes de nacer, teñen ese estigma.

Esta “fuga disgregadora”, propiciada agora máis que antes da CE78, atopa en 2026 mellores ingredientes para o continuísmo dun sistema educativo que, desde 1857 -en que tratou de xeralizarse con lentitude abraiante- nace segregador, incoherente coa igualdade e -salvo inxenuidade interpretativa-, propicio a propagar a submisión de moitos á prepotencia de poucos. Este xogo é o que os movementos calculados de Trump patrocinan para a súa nova orde mundial, alleo aos valores que, despois da IIGM, orixinaron a ONU, a UE e tantas organizacións que soñaban cun si á paz, que xa Kant imaxinara perpetua. En España, hai moito partidarios de que “o correcto na educación dos seus fillos” anime un sistema empresarial en que a ética e política a compartir non sexa a dun barco común en que naveguen os fillos e fillas de todos. O “lado correcto” da súa singradura é o que, guiado pola luz que emite o Cumio das Azores, orienta a Trump nunha guerra -non aprobada por ninguén, salvo a súa corte particular- contra Irán e contra toda legalidade. Como conta Saramago, grazas aos seus chanchullos, Caín conseguiu que o seu burro fose introducido na arca de Noé pola porta do cabalo, “como pasaxeiro clandestino, escapando así do afogamento xeral”, pero non puido evitar que os anxos tivesen dúbidas sobre se “os homes non acabarían caendo nos mesmos erros, nas mesmas tentacións, nos mesmos desvaríos e crimes” que Deus vira na humanidade (Saramago, J. Caín. Alfaguara: 2009, páxs.. 171-172). 

MMC (04.03.2026) 

O “terrible” é que “o lado correcto da Historia” estea en debate

Se se subestiman ou desprezan os Dereitos Humanos, os significados de “ o correcto” adoitan ser inxustos.

Do xuízo que prime, varía o valor das decisións que se adopten ante todo tipo de conflitos. Pronunciarse ante incertezas e inconvenientes implica dúbidas, e a miúdo reaccións “terribles” dos demais, acordes coas súas propias conveniencias. Case sempre é obsceno o moi acomodaticio xuízo, supostamente imparcial, dos equidistantes; para non enfadar. esperan a ver cal das partes en litixio se impón, e entón din: “Xa o dicía eu”.

O arcanxo San Miguel vencenco ao demo. Luisa Roldal, 1692. Museo das Coleccións Reais.

Neste momento de grave crise internacional, as disparidades que, sobre o lado correcto da Historia, mostran os partidos políticos españois replica as que vive a diario cada cidadán na súa contorna laboral e, probablemente, tamén no seu propio círculo familiar, onde a asiduidade do trato, as reunións festivas e apoios mutuos, vense condicionadas por prexuízos que se foron asentando. Ese posicionamento sempre vai asociado a como se puido construír a adaptación á realidade social, onde normas de conduta, urbanidade e moral, herdanza do lugar e costumes vehicularon desde a infancia unha complexa interacción co medio. Onde crece e se educa cada persoa, rexen criterios culturais do que está ben e está mal: a forza das relacións contraídas condiciona o ben visto. Esa normalidade de “o correcto”, tan tratada no realismo do século XIX, subxace en case todo testemuño literario, como analizou Álvarez-Uría en: Socioloxía e Literatura: dous observatorios da vida social (2022). É evidente, igualmente, en historias como a dos Corleone no Padriño, triloxía onde Scorsese mostrou, desde a primeira parte en 1972 , á terceira de 1990, unha paternalista saga de “honorables ”, en que Michael, o último, trata de lexitimar “o correcto” do clientelismo mafioso dos seus negocios no medio dun baño de sangue.

O criterio de “o correcto”

Para xulgar se teñen razón quen acusa ao Gobierno de Sánchez de non estar do “lado correcto da Historia” neste momento do conflito provocado en Irán por EEUU-Israel, deberían explicalo. Non sexa que “o correcto”, ocultando o “incorrecto” Cumio dos Azores -e a desfeita que xerou en Iraq-, pretenda recrearse co beneficio logrado en dous días polas empresas gasísticas americanas á conta do IBEX español e as Bolsas europeas. Como en todas as guerras, é habitual sumar á loxística militar unha opinión pública que sexa favorable a usala valéndose dos medios de comunicación. Agora máis, pois a globalización de intereses económicos non deixa a ninguén alleo. Dada a guerra de intereses, ten lóxica que as opinións estean divididas, pero máis a ten pescudar que sexa “o correcto” nesta etapa da Historia. Como en calquera outra , as formulacións concretas da política, por moi rendibles que poidan ser para algúns, poden ser gravemente inxustas para outros. En boa ética política, non vale un tipo de “corrección” ou Xustiza en que os dereitos dunha parte -con todas as súas particularidades- sexan minorizados, asoballados e soxulgados aos intereses e conveniencias doutros. Hammurabi xa se adiantou, na próxima terra de Babilonia, a que o seu Código, moi rudimentario, regulase no s. XVIII a.C. certa igualdade de trato entre discrepantes.

Se no século XVI a Escola de Salamanca empezou a cuestionar no Occidente cristián o dereito absoluto que tiñan os privilexiados do feudalismo para exercer a escravitude, o machismo ou a usurpación de terras e facendas dentro e fóra de Europa, a Declaración de Independencia dos actual EEUU en Virginia veu proclamar, en 1776, que “todos os homes son por natureza igualmente libres e independentes e teñen certos dereitos inherentes, dos cales, cando entran nun estado de sociedade, non poden ser privados ou postergados do “gozo da vida”, de “a liberdade”, do dereito de todos a ”os medios para adquirir e posuír propiedades”, “a felicidade” e “a seguridade”( artg. 1). Se “todo o poder reside no pobo” (artg.2) e había dereito “á resistencia” ou rebelión contra a opresión (artg.3), tamén se prohibían as clases políticas privilexiadas ou hereditarias (artg.4). Esta Carta de Dereitos, incorporada á Constitución de EEU na Convención de Filadelfia, en 1787, foi o antecedente da Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán na Francia de 1789, e ninguén asisado pode dubidar de que seguir esa liña é estar en “o lado correcto da Historia”.

Sobrepasada “a incorrección” histórica de dúas guerras mundiais, con preto de 80 millóns de falecidos entre ambas as -na súa maioría civís- e outros moitos desastres nada colaterais, acordouse en París a Declaración Universal dos Dereitos Humanos o 10.12.1948. “O correcto da Historia” volvía ser esta referencia, como guía  para tratar de resolver novas tentacións de pugna bélica pola primacía duns e outro. Nun contexto de posguerra, serviu de inspiración para saír das grandes carencias e moita tensión que pronto impuxo a Guerra Fría en Europa, mediante o Estado de benestar que propugnaba, desde 1942 en Inglaterra, o Plan Beveridge para fortalecer a “seguridade social”. Bismarck iniciara ese camiño en Prusia en 1882, e a Trump&Cia parécelle agora un atraso; a súa liña de “o correcto” rompeu todo diálogo con Irán sobre o enriquecemento do uranio e outros asuntos conexos. E Israel, pola súa banda, ve “correcto” rabuñar territorios ao seu ao redor e, completando o xenocidio de Gaza, eliminar adversarios ao seu plan hexemónico sobre Oriente Medio.

Este “lado correcto da Historia” é o da conveniencia dun tándem moi perigoso no seu xogo estratéxico de eludir toda norma xurídica limitadora; os seus actores, fiados nun gran potencial tecnolóxico e armamentístico, séntense libres para actuar ao seu antollo. Non lles importou facer crecer a inestable seguridade do mundo, aínda que nesta zona de Oriente Medio todo sexa máis complexo. Por prudencia -e sen que interviñese o dereito- sería “correcto” advertir que neste escenario non hai marionetas como as que parece haber en Venezuela; os aquí pisados teñen máis capacidade para resistir. En fin, todo líder político debería deixar de selo se elixe someter a razón xurídica ou política desta guerra á moral de Trump, ou aos oportunismos de Alemaña, Francia e Inglaterra, inspiradores dunha UE curta nunha ética común.

TEMAS: Dereito internacional.- Dereitos Humanos.- Guerra “xusta”.- Oportunismos políticos e morais.- A ONU e a Xunta de Paz.

MMC (03.02.2026).

Pombas, gaivotas, leóns e outros animais

Entre os animais con máis crédito para simbolizar a paz, a pomba gañou no Xénese a primacía.

Da incerteza significativa da pomba, dan conta moitas das prescricións en espazos tan emblemáticos como a Piazza veneciana de San Marcos, causadas polos danos en cornixas, fachadas e tellados, e a posibilidade de que porten enfermidades infecciosas. E despois do éxito de Richard Bach con Juan Salvador Gaivota en 1970, non houbo máis remedio que admitir a rapacidade carnazal que diversos ornitólogos coñecían cando, traspasadas as ribeiras litorais, internáronse en espazos do interior, para satisfacer como ratas as súas necesidades alimentarias. Tampouco as fábulas e contos están exentos de incerteza; se as primeiras son máis dadas a exaltar unhas ou outras calidades, os contos están cheos de advertencias sobre o engano ou disfrace que a metáfora faunística pode encerrar, sobre todo en animais próximos á experiencia infantil. No plano pictórico, a ambigüidade semántica da pomba quedou de manifesto a partir do Congreso Mundial da Paz en 1949, cuxo emblema deseñara Picasso; tendencias proclives ao falcón consideraron equívoca a pomba, en plena Guerra Fría.

Demo. Anónimo século XVIII. Museo Nacional de Escultura.Valladolid

Desde a entrada en escena do neoimperialismo que exhibe a Casa Branca nas constantes proclamas mediáticas de xestas de Trump, o león e a aguia levan primacía da súa “Xunta pola Paz”. Multiplícanse, equívocas, na ornamentación da súa barroca sala de prensa e no significado do concepto que ensina agora en Irán. Falar de “cambio do réxime” dos aiatolás a bombazos é como matar moscas a canonazos e, ademais, repetir a praxe de sucesivos fracasos nesa zona desde que, en 1953, o derrocamento británico-americano do primeiro ministro Mosadegh -por querer nacionalizar os recursos petrolíferos- mantivo nas portadas do HOLA a Reza Shah Pavlevi e á súa esposa Farah Diva ata que, en 1979, produciuse a revolución dos aiatolás. O león guerreiro da bandeira desa familia espera que volva a súa quenda, pero a Primeira Guerra Mundial xa relegara aos libros de texto a importancia que nese territorio tiveran o Imperio Persa (S. VIN-IV a.C.) ou o Imperio Sasánida (S. III-VII d.C.). Desde a IGM, o control do petróleo e a posición estratéxica do territorio respecto a Rusia, á Asia occidental, e ao núcleo dos países árabes mantiñan relevancia no Golfo Pérsico e no Estreito de Omán. O tipo de goberno que teña Irán non ten importancia se non pretende superar a ancilaridade, se non compite pola hexemonía nesa área, ou non rebaixa o papel que -como mostrou Lawrence Durrel no seu Cuarteto de Alexandría (1957-1960)- ten encomendado Israel desde 1947. (Acababa de ter lugar a “Guerra da Canle de Suez” en 1957 e o colonialismo inglés quedárase sen unha peza crave no taboleiro colonial, en plena Guerra Fría, a favor da URSS e USA).  

A particularidade da crise actual, coas súas demostracións de forza aérea e competencias en tecnoloxía bélica de última xeración radica, esencialmente, no reposicionamiento da capacidade de EEUU para reafirmar os seus intereses xeopolíticos nesa zona do mundo, cando as maneiras que mostrou -antes, durante e despois da Guerra Fría- están en risco ante o que puidese alcanzar sobre todo China. Este é o horizonte que presidiu as decisións de Trump respecto a Venezuela -para reforzar a súa hexemonía no “patio traseiro”-, e é o do apoio incondicional a Israel fronte aos palestinos. É, así mesmo, o que pregoa o seu neonata “Xunta de Paz” para burlar a xurisdición internacional da ONU. Por unhas semanas, guiará a prepotencia dos acontecementos que o pasado sábado -28 de febreiro- empezaron a encher os televisores con imaxes. A capacidade de obstrución dos iranianos é mínima, pero non o sería se a súa capacidade nuclear crecese ou se asociasen con Rusia, India ou China. Esta “Operación Furia Épica”, á parte de prexudicar á subministración de petróleo deste país, mostra medo a perder o número un mundial no ranking do poder, influencia e toma de decisións. Desde o Imperio Exipcio ou Asirio, o de Alejandro Magno, Roma e tantos outros trataron de seguir sostendo, con actos de forza similares, as prerrogativas das súas metrópoles. O America First de Trump non dubidou en romper unha das súas principais promesas electorais.

Aínda que morto o Aiatolá Alí Jamenei, o seu réxime non mereza queixumes pola súa posible desaparición, o número de mortos que traia o intento de suprimilo aumentará a suma dos que xerou desde a caída do Sha. Empregar a forza para logralo non dará resultados fáciles como noutras ocasións, nin producirá unha verdadeira democracia en Irán. Este método intrusivo, ilegal de raíz, alega o perigo nuclear para xustificarse, do mesmo xeito que -co apoio de Aznar- se pretextaron contra Iraq “armas de destrución masiva”. Abandonada unha política de multilateralidade, e rotas as negociacións que estaban en marcha, non tivo en conta a resiliencia nacionalista iraniano, nin os danos colaterais que xere no mundo. Poida que logre impoñer un soxuzgamento similar ao logrado en Palestina e outras áreas do Norte de África, pero non “a paz”. As formas que impoña de servilismo colonial -agora, con Isreal como o Estado USA 51- aparentarán o contrario, pero o silencio non evitará que, se res clamat domino. a xustiza siga reclamando o seu nos ollos dos nados nesa terra.

O relato desta secuencia xeopolítica, alimentada con demostracións de forza militar e dispositivos dixitais da IA, non se ocupa  do porvir dos Dereitos Humanos no concerto mundial de relacións e intereses. A súa intención e esforzo xeran máis competencia polo poder, máis necesidade de medios para logralo e máis ansiedade en cuantos inscribir nesa cadea de dependencias. A cultura para posicionarse nesa escala de xerarquía clientelar é a que esixe -no ronsel de contradicións da UE- Alberto Feijóo en X: “Estar sen matices onda as posicións liberais”. A súa ruptura do consenso nacional en política exterior está moi en liña co “fracaso” da segregación que as políticas educativas españolas- sosteñen desde as Autonomías. O aprecio de Susan Sarandon, con motivo dos Premios Goya, ao apoio de España á causa palestina, probablemente ignore esta e outras formas internas de desigualdade .

MMC 02/03/2026 

  

 

 

A xestión desmemoriada da Educación agranda a inxustiza distributiva

Os “Pocholos” madrileños son un paradigma do que dá de si a segregación de moitas políticas educativas.

A conxunción americana e sionista ataca agora a Irán e, confirmando o discurso da invasión de Iraq en 2003 ou da Guerra do Golfo en 1990, desatende a superioridade xurídica da ONU; unha “Xunta para a Paz”, controlada polo “emperador” Trump, marca o estilo da nova Pax romana. A outra escala, o ámbito educativo español -en que os recursos os xestionan as Autonomías- mostra desde 1992 algo similar. Pouco importa, por exemplo, que a LOMLOE establecese un marco para tratar a segregación, o gran mal que moito alumnado padece de múltiples maneiras. Mentres, a desmemoria xera razóns e relatos que xustifiquen canto non se fai despois de que o artg.27 da CE78 establecese a universalidade educativa. Considerando “a educación” como un universal absoluto e abstracto, en que a verdade, bondade e pulcritude asígnanse per se a ese  ente metafísico, son válidas todo tipo de decisións que, independentemente das circunstancias, se adopten respecto ao funcionamento interno dos centros, o quefacer profesional do profesorado -dubitativo entre ensinar ou educar-, o currículo, a pedagoxía ou a avaliación e, por suposto, acerca do emprego e repartición de medios e recursos orzamentarios entre os centros escolares. O punto de vista particular que os xestores políticos imprimen ás súas decisións xoga a autoxustificarse , tamén per se, deixando de lado que gran parte do alumnado escolarizado -cunha variabilidade que pode alcanzar en ocasións a case o 100%- non alcance o status cualitativo debido ao seu dereito á educación.

A volta. René Magritte, 1940

Esta neglixencia, por moito que se esforcen, non acontece per accidens. A xestión política actual do sistema educativo -variable segundo Autonomías- conta cunha Historia en que, salvo casos moi voluntaristas dalgúns docentes, nunca houbo gran preocupación polo alumnado que non encaixase naquel esencialismo educativo. Coxunturalmente tampouco, pois salvo o momento excepcionalmente esperanzador da CE31, a xestión política do sistema nunca se empeñou en que “todos” e “todas” tivesen unha educación digna. Axudados por un sector psicopedagóxico, ocupado en que o neno ou a nena teñen un ser inclinado, ás veces , a non ser “o debido”, tiveron  escusa para dicir que hai un alumnado culpable do seu “fracaso” ou “abandono”. Curiosamente, a Socioloxía crítica xa detectou nos anos sesenta e setenta, unha distribución da Campá de Gauss en que estes problemas tiñan gran correlación con situacións dos nenos e nenas, previas á escola. O “fracaso” e “abandono” -cando moitos nin posto escolar tiñan- incidía destacadamente nos sectores sociais máis pobres. Con infancias nada propicias a canto puidese darlles a escola e o seu circuíto de formación, a Historia é teimuda en mostrar que o sistema educativo xeneral sempre foi débil. En 1977 ,cando se formalizaron os Pactos da Moncloa, ben se puideron ver os postos escolares que non había, un dato físico doutras moitas carencias, en que a desidia mostraba os grandes contrastes en niveis de estudo, coñecemento e destrezas que tiña a gran maioría da poboación, antes da CE78 e, mesmo nos anos 80. Ata case entrado 1990 -cando se expuxo a escolarización obrigatoria ata os 16 anos- non foi posible dicirlle á OCDE que estaba escolarizado o 100% de alumnado de 14. Se xa entón se evidenciaba a gran distancia sociolóxica dos que seguían tendo dificultade en chegar aí, pronto foi dado advertir, igualmente, que había sectores sociais cuxo alumnado “selecto” non adoitaba expor ese tipo de problemas do “abandono” nin do “fracaso”. Grupos amplos de clase media e superior, que case nunca estudaban en centros públicos, pasaban desde os anos setenta a proba de selectividade desde, e a continuación, case copaban eles sós as carreiras máis complicadas -e máis rendibles- da Universidade pública. Despois de pasar por colexios de moi concentrada cultura conservadora, sen rozar un pupitre da rede de centros públicos, ascendían ás profesións liberais, incluídas as cátedras da maioría dos centros superiores e do CSIC. Desde os anos noventa, o máis selecto daquela elite cultural xa tivo a man as súas Universidades privadas. Atrás quedaban os escarceos do Estudo de Navarra, da Universidade de Deusto na beira dereita do Nervión, e do ICAI-ICADE. Solana, iniciador da competencia neste sector, inicia en 1990, coa LOE para as etapas escolares, e diversas correccións á LRU de 1983, un camiño que tería en Wert, coa súa LOMCE (2013) e dous decretos de 2015, un gran defensor da “liberdade” educativa que primara en España desde 1857, e que asfixia á  educación común.

Política continuada

Neste periplo, en que a Universidade pública empezou a fraquear, a xestión política máis conservadora reafírmose desde 1998, sobre todo nas Autonomías. As fornadas de “pocholos” madrileños que acaban de caer en desgraza, se incubaron, como as doutras áreas políticas, nese contexto. A súa crise non obedece a que fai moito que perdesen de vista, na súa Consellería, o servizo á maioría da cidadanía, senón a non ser suficientemente eficaces nunha Educación Universitaria claramente escorada á privatización, como xa estaba a escolar. O gran encontrón cos estudantes -sobre todo da Complutense- conlevaba endebedar ás universidades públicas, mentres Viciana e os seus abríanse  a “ chiringuitos” ansiosos de rendibilidade, sen controis de decencia nin esixencias de investigación. Non é difícil seguir a serie de agravios destes “Pocholos”, inspirados por un “selecto” gurú. Sempre desprezativos dunha educación accesible a todos, moderna e non segregadora; as hemerotecas rexistran o desatendido, eliminado ou torcido da súa xestión, e as restricións que impuxeron  a centros educativos, incluída a súa alma mater.

Q que pase agora cos chamados “touciños entrefebrados” e “serranos”, está por ver ; a substitución só está nas mans que manexan o temón. As familias políticas non adoitan variar a gama de gustos, e a lideresa dixo que quería mellorar a xestión. A metafísica de “a” Educación aí segue, preguntándose se persoas educadas en colexios selectos poden empatizar coa accidental circunstancialidade do resto. Se nunca conviviron con outros máis necesitados  poden entender o seu dereito para ter unha vida que teña sentido? Ata que punto estes novos xestores van pararse , mirar e actuar de modo xusto, se Zarzalejo&Cia. non necesitan igualarse a quen sempre se sentaron en pupitres distintos,  distantes dos que eles ocuparon?

 

TEMAS: Dereitos humanos. -Dereito á educación.- Paz e benestar social.-Conflitos e guerras.- Xustiza distributiva e ben común.

MMC (28.02.2026)

Neglixencias e descaro alimentan a desmemoria

A desclasificación de documentos sobre o acontecido o 23F apenas variará as expectativas de saber algo máis despois de 45 anos.

Máis aló de permitir explicar mellor algúns detalles, irrelevantes, aspectos principais daquela conspiración nos días e horas anteriores á mensaxe do Rey ás 12, 30 hs. da noite, e a súa emisión por TVE e RNE ás 01,12 do día 24 a favor  da constitucionalidade democrática do Estado, aquel final máis auténtico da Transición queda aínda en confusa neboeira, máis apto para a murmuración que para o coñecemento. Os historiadores e xornalistas honrados -destinatarios principais da desclasificación- terán que pescudar ata que punto está nesas 153 unidades arquivísticas todo o que debería estar; quen foron os seus custodios ata o de agora e se non se destruirían ou agacharían outros materiais. Así mesmo, haberán de facerse á idea de cales foran os criterios seguidos para clasificar estes documentos e, tamén, os observados para desclasificarlos, pois moi probablemente falten bastantes. Esta tarefa, lenta, complexa e metódica, non a resolve unha web onde poida acceder calquera, ou unicamente os interesados en destacar frases descontextualizadas, que sirvan para xustificar calquera hipótese interpretativa do acontecido aquel 23F-81, en que tantos candidatos houbo a retrotraer ao 20N-75, incluso a CE78.

Monumento a Francisco Tomás y Valiente. Reitorado da Universidade Autónoma de Madrid

Aínda que é moito o que se escribiu sobre o ocorrido, nunca se explicou do todo, e estes días, tampouco parece que haxa ganas de aclaralo. No canto de meterse en pequenas liortas acerca do xusto e saudable que sexa para a democracia que esta documentación   estea dispoñible, ou se é oportunista o que acaba de facerse, os investigadores sensatos desexarían que se desclasificaran hai moito non só os documentos que falten, senón tamén moitos outros de antes e de antes de antes. Como contou en 2021, o democristián Óscar Alzaga na Conquista da Transición (1960-1978)- moitos foron expurgados e eliminados. Tamén lles gustaría que, se tanto valor ten esta documentación para que poidan circular menos trolas e que os adolescentes e novos de xeracións recentes non tivesen evocacións estrañas da falta de liberdades que ese acontecemento conlevaba -por tentar volver ás esencias dos corenta anos anteriores-, os representantes políticos se empeñasen máis en que os principios que inspiraron a redacción do pacto constitucional en 1978, fosen atendidos con outra xestión do sistema educativo pactado no artg. 27.

Bastaría , pero non foi suficiente o que se fixo. Os desacordos foron múltiples en todos os terreos relevantes da Educación, ata constituír o que Antonio Viñao chamou “unha historia interminable”. Repasar a alternancia lexislativa, que a regulou, desde 1978 a 2026 -e en particular a concernente ao currículo escolar- só concorda cos intrincados carreiros que a dialéctica política de “os nosos” e “os outros” esgrimiu. Esta desclasificación evidenciou que algúns/as séguenas  esgrimindo. Aí están, por exemplo, hipérboles desorbitadas de Isabel Ayuso, indicativas do nulo interese pola transparencia do 23F. Segundo esta lideresa trumpista, o Goberno “quere rebentalo todo sen ningún escrúpulo”. En apenas 48 horas, os disparates vertidos obviaron o moi interesante que fora para a convivencia, aproveitar a ocasión para poñerse de acordo, polo menos, nalgúns  asuntos centrais.

Un: Por que houbo que esperar tantos anos para desclasificar o que apenas achega nada que non se saiba, e tentar eliminar desconfianzas e dúbidas razoables que seguen pendentes?

Dous: Ata cando vai seguir dominando a escena política, e as competencias de Interior e outras institucións, a Lei 9/1968, do 5 de abril, de segredos oficiais, emitida en plena crise do franquismo ante os estudantes e os traballadores da industria, e apenas modificada na lei 1978, do 7 de outubro, á que obedece a clasificación das materias reunidas nas unidades documentais agora desclasificadas?

Tres:  Sería moi útil saber cando haberá unidade de reflexión e actuación política, nos ámbitos escolares e universitarios -e en actuacións comunitarias de diverso alcance municipal ou autonómico- para leis dispersas sobre o pasado e os seus cambios. A práctica escolar está sobrada de prevencións e censuras a unha reestruturación do sistema, sobre todo, en dous aspectos que contemplen o valor da CE78 e o seu contraste co do tempo histórico que a precedeu. É necesaria unha integración curricular do que incumbe a Dereitos Humanos, Memoria Histórica e contidos cívicos e incívicos da Historia de España, de Europa e do mundo. O mesmo cumpre ao currículo de Filosofía ou Literatura, eixos fundamentais tamén dun Humanismo democrático. Doutra banda, sen unha razoada formación dos docentes nestes aspectos vitais para o sentido que debe ter o sistema educativo, nin acollerá a todos nin lles fornecerá de instrumentos valiosos para distinguir a información falsa da verdadeira.

E catro: Este sentido unitario do sistema educativo -non necesariamente uniforme para atender unha diversidade crecente- debe presidir a facilidade de acceso a este material documental en instrumental que empregue a IA, salvo que se pretenda que non pase de distracción masiva. Se se lle dá licenza para que siga entontecendo ao alumnado, esquecerá pronto os avances que se lograron desde que parou aquel golpe do 23F. Dificilmente se superará, ademais, o reto que implica neste momento facer fronte aos riscos que supoñen os herdeiros de quen naquel transo quedaron á espera doutra oportunidade para actuar con máis acerto e contundencia contra unha cultura atenta a todos. A ética de que os demais contan para que cada cidadán alcance as súas mellores posibilidades non vén de nacemento -como creen algúns privilexiados por razóns tan arbitrarias como esa -,senón que se adquiren compartindo pupitres.  

TEMAS: Documentación histórica.- Historia e Memoria.- Información e Coñecemento.- Educación escolar.- Currículo e Educación.

MMC (26.02.2026) 

As desmemorias da memoria debida non axudan a convivir

As explicacións da Historia eliminan a parcialidade, se son honradas, e facilitan entender o presente

Se a Historia é auténtica, a mirada sobre o acontecido facilita un futuro máis democrático; depende de que a deontoloxía do historiador estea orientada por unha ética de valor universal. Como noutros oficios dos humanos, cando median intereses particulares, nin a Historia, nin o xornalismo, nin as institucións estatais, son imparciais.

 

Variations. Julie Mehretu (2025)

A memoria descontrolada é subxectividade en que non caben todos e todas. Réxese polo fondo que formaron as sinapses neuronais entre a infancia e a adolescencia en que, como di o neurólogo Rafael Yuste, constrúen o seu Teatro do mundo. Aí sitúanse os materiais do vivido especialmente no  Bacharelato, patria á que se pertencerá sempre. É fácil atopala nos papeis de quen escribe, en que se coan, consciente e inconscientemente, alusións ao que lembran imaxinar ou vivir  no colexio ou instituto, e máis se pasaron por algún internado. Puido verse, así mesmo, nos acontecementos recentes do ferrocarril en Ademuz, pródigos en glosas, artigos e opinións, que resultarían inintelixibles --e máis no seu paso bronco polas cámaras parlamentarias- sen a experiencia acumulada en viaxes antigas. Nas versións dalgúns opinantes, aquela RENFE das súas infancias se mixtifica co encanto de películas como o Orient Express obviando a realidade dun ferrocarril que apenas sobrepasaba ao Maquinista da Xeneral. Vagóns de terceira, asentos de madeira, carbonilla coándose polos portelos e unhas estacións inhóspitas, non puideron facer que, por exemplo, a espionaxe dos factores e gardas civís a posibles fuxidos do control dos seus pobos, fixese mellor a seguridade de Antes que a de AGORA.

 

Noutros moitos asuntos, en que o presente interpela, os recordos do pasado sempre coan parecidos desfasamentos. Quen carga anos, cando repasan ante outras persoas as oportunidades que tivesen de desempeñar empregos ou cumprir roles asignados, en que cresen ter poder, permiten advertir como os surcos antigos das sùas sinapses inclínanos a verse máis competentes e mellor dispostos para “o deber” que quen os substituíra. Tan habitual é esta tendencia, que frecuenta as desmemorias sobre os costumes inculcados. A discrepancia interxeracional sobre cambios ocorridos -que os arqueólogos detectaron nas tabletas cuneiformes- adoita facer que os maiores lles recriminen aos máis novos falta de coñecemento e autoridade. En realidade, con todo, subconscientemente falan de autoritarismo, actitude herdada do patriarcal “paterfamilias”, dono de canta vida houbese na súa propiedade. A súa forma máis dura e extrema segue en vigor -nun plano relativamente próximo- en que o variado  control, fóra da domus familiar, impera agora nos móbiles, vixiantes dentro e fóra da escola ata o mobbyng.

Historias a non esquecer

En moitas outras historias do vivido, a suposta idealización entrecrúzase igualmente, por máis que se trate dun pasado recente. Gregorio Morán (1947-2026) deixou constancia del nos que, recentemente falecido, os seus detractores chamaron “lúcidas” análises “críticas”. O seu veraz traballo analítico no Cura e os mandaríns (2014), e no prezo da Transición (2015), xa o exercitara, con similar rigor, ao tratar a relación de Ortega co franquismo no Mestre no baldío (1998), ou ao diseccionar a Transición en Adolfo Suárez: historia dunha ambición (1979). Os nados na xeración deste xornalista asturiano, cando repasan a escola -e estudos posteriores en caso de poder facelos, pois lles eran de acceso difícil-, adoitan referirse, sobrevoando as moitas carencias, a calidades que din mellores que as de promocións posteriores. A súa memoria experiencial adoita repetir ante os seus interlocutores perspectivas erróneas respecto a unha realidade educativa que, se sempre foi complexa, era obxectivamente peor. A mesma sorte corren os asuntos da vida relacional, particularmente os concernentes á xestión política, en que as apreciacións máis frecuentes seguen as pautas culturais de que falaba Kenneth Galbraith na  Cultura da satisfacción, en 1992. Aínda cuestionando a que emitían oligarquías económicas e sociais do pasado preconstitucional, a gran maioría estivo á espreita de oportunidades para estar onde houbese que estar no momento oportuno e mellorar posicións de orixe. Ese hábito pequeno burgués axudounos a dar por bo o tránsito político e canto a CE78 trazou de modo impreciso; poida que agora que  se desclasifica documentación do 23-F, se advirtan mellor as verdades, mentiras e desmemorias explicativas do ocorrido antes e despois de 1981.

A estrutura económica dos negocios -e a súa implicación na Educación- xa unira a moitos desde a secuencia inmediatamente anterior ao 20N-75. No alto da pirámide, seguíronse nutrindo do traballo da maioría social uns poucos que, sobre todo desde 2008, esixiron máis exclusividade. Todo seguiu parecendo rutineiro, pero cantos cidadáns, asalariados e contribuíntes, se preocupen dos seus dereitos e liberdades, deberían apresurarse a saber que se os esquecen, a súa paz e benestar non estarán a salvo. Se se poñen en risco -onde sexa-, a súa vida e a dos seus corren perigo. Os descoidos da desmemoria son agora graves cando dan por bos xenocidios como o de Gaza -con máis de 25 mil nenos mortos en poucos meses-, ou cando “se comprende” o de Venezuela, Irán, Groenlandia, Ucraína, Afganistán, Cuba e tantos outros sitios de próxima distancia. As “desculpas” e desmemoria son, en todo caso, máis fáciles cando a escola non contribúe a que sexan vistos criticamente, ou se hai familias que cualifican esta pedagoxía como “ideoloxía”. Non adoitan ser remisas, con todo, á adicción que xera a transmisión divertida e aparentemente gratuíta destes asuntos nas plataformas dixitais, cando a maioría de críos e crías non saben distinguir falsa información. Se as aprendizaxes escolares non contrarrestan as narrativas de odio, supremacismo, machismo e fascismo dos intérpretes de verdade única, como a de que o C02 non mata, a convivencia democrática de todos complícase. Sen atención clara, o semianalfabetismo de moita xente -aínda que fose á escola- acelera unha desmemoria que distorce canto poida ser bo para o presente das súas comunidades. Da súa existencia, inxusta, cabería dicir, con Dámaso Alonso:

“do abismo chegas,

tosco sol de negruras,

chegas sempre

onda turbia, sen fin…”

TEMAS: Desmemoria.- Memoria e Historia.- Política democrática.- Ética universal.- Semianalfabetismo dixital.

MMC (24.02.2026)