Acontecementos relevantes, evenemencialidade e racionalidade da Historia.

O complexo e o simple non adoitan coincidir nas explicacións do que sucede.

Os historiadores rexeitan a simplicidade, e moitos os odian a eles e á prensa decente porque o que explican non é como unha ecuación de primeiro grao, en que despexar a incógnita só esixe agrupar e simplificar. O porqué de algo que acontecera, é sempre complexo pola cantidade de causas que concorren, e polas modificacións de contexto que poida haber por medio. Como ensinaron mestres de Annales, como Braudel, os ingredientes dos feitos fan que a súa propia duración temporal sexa relevante. Non todos teñen a mesma, e igual que en Meteoroloxía , en que non é o mesmo o clima dun lugar que o tempo que nel fai, o tempo histórico en que suceden uns ou outros feitos pode ser moi curto ou evenemencial, poden ter duracións medias ou unha longa, que mesmo pode abarcar séculos, como sucede en procesos estruturais, económicos e culturais, dun territorio. Naqueles , a explicación circunstancial do que, como, por que e para quen son relevantes -á que se queira cinguir a atención- ten menos complexidade, pero esta crece nos demais, e a súa veracidade explicativa é menos precisa.

Ramón Masats, 1958

Unha guerra, por exemplo, pode ser moi curta ou prolongarse. A “Guerra dos 40 anos” non é como a última guerra de Gaza, pero ata esta última podería entenderse que leva case 80 anos en escena, desde que a resolución 181 da ONU decidise o 29.11.1947, a partición do antigo territorio palestino, e que poetas como Mahmud Darwix se sentise obrigado a escribir en 2006 En presenza dunha ausencia. Igual sucede con feitos ou máis ben asuntos de seu complexos, como pode ser “a vida cotiá”, “as mentalidades”, a educación social dun país, a súa modernización política, o feminismo ou o ecoloxismo, asuntos cuxo propio proceso pasa por contextos e situacións diversas, moitas delas problemáticas, ante as que a explicación do historiador ha de ser a dunha causalidade complexa en que non todos os factores teñen a mesma relevancia.

Para complicalo máis, quen pretende explicar algo é unha persoa suxeita ás súas propias variables evolutivas, en que a súa apertura a plurais maneiras de mirar será primordial para que a súa capacidade en reunir, relacionar, discernir e valorar documentación valiosa poida xustificar que a súa hipótese interpretativa é pertinente. Ben que se trate de algo novo, ou de reconsiderar desde outro ángulo unha explicación xa coñecida, dificilmente terá interese se non parte de que a súa achega, aínda que sexa contrastable, é mellorable. Con este protocolo básico móvese a racionalidade histórica e, por iso, son poucos os historiadores e xornalistas de verdade. Este traballo non se resolve con ocorrencias nin atallos; require unha dura disciplina metodolóxica e gran curiosidade por buscar información valiosa que responda con coherencia e verdade ás preguntas que se expoñen no azaroso andar por hemerotecas, bibliotecas e arquivos, coa mente aberta a diversos campos que poidan axudar a entender o que se pretenda explicar.

Usos e abusos

Complementario é saber para que serve este traballo. O para que da Historia -e os usos a que debería servir- sempre andan por medio. Moitas das súas instrumentacións resúmense, en boa medida, ao redor do afán de “controlar o relato” e a quen o oe ou len. É dicir, que fosen como fosen  os feitos e os seus beneficiarios, en memoriales, crónicas, biografías e similares, nun mundo esencialmente analfabeto, primaba a exaltación do suxeito axente do que contaban e as ideas que defendía. Ata despois de 1789, os feitos memorables eran dos reis ou personaxes moi próximos; o suxeito colectivo da Historia escrita empezou a aparecer despois. As maneiras de vivir e pensar de quen era os suxeitos que participaran nos feitos apenas tiveron interese ata mediado o século XX. Os métodos para contalas son máis complexos que o das fontes escritas, pero a microanálise textual de Carlo Ginzburg permitiu coñecer, No queixo e os vermes (1976), a mentalidade do muiñeiro Menocchio, enfrontado en Friul á Inquisición, no século XVI.

Aos nacionalismos e aos distintos idealismos políticos interesoulles sempre educar a través da narrativa. Os contos teñen esa carga didáctica, e detrás dos reunidos por Don Juan Manuel no Conde Lucanor (século XIV) hai unha longa tradición cultural. Tampouco faltou a esta cita o confesionalismo nas súas distintas versións, cada unha contando a súa razón de ser. Entre as de signo cristián, hai unha gran preocupación desde o século IV; a súa crecente presenza na Administración do Imperio romano leva nos dous séculos seguintes a reconfigurar a de Roma. Conta con que teñen poder, e os “mártires”, por exemplo, ou “os pagáns”, os “xudeus”, os enterros, as reliquias e o culto, a caridade e “a comunidade”, implican unha readaptación moi potente dos feitos, indicador de que a Historia, contada ao seu modo, será un vehículo didáctico para divulgar e impoñer a súa crenza. Agustín de Hipona e a súa guía práctica De catechizandis  rudibus sinalan ese camiño (ano 400). A aparición de “cismas”, “herexes” e “heterodoxos” respecto ao que se dixese desde Roma, confirmaba a orientación apoloxética que debía ter a historia oficial.

No século XIX, a alianza do catolicismo co tradicionalismo retomou eses hábitos  e fraguou os núcleos do que sería a Historia de España a aprender . Se era “mestra da vida” -como dixera Cicerón-, ensinouse prioritariamente Historia Sacra. Coa autoridade da Biblia, aquel conxunto de relatos conlevaba unha orientación narrativa providencialista e, con leves variacións, este transfondo chegou en moitos aspectos case intacto ata un presente semianalfbetizado. Coa IA e o móbil, unha comunidade virtual entende saber que pasa entre tópicos non menos sacralizados e insuficientes como explicación, que se repiten con rumbo  e ocorrencias “divertidas”, máis aptas para a rifa que para entender os feitos. Nas Cámaras parlamentarias e nas sentenzas dalgúns xuíces, a incoherencia tampouco adoita inducir a pensar que a Historia mereza a pena. Un bo exercicio de verán pode consistir en revisar a quen beneficie; en setembro, o exemplo coral dos mozos da selección española de fútbol podería servir de algo.

TEMAS: Individualismo e comunidade.- Historia de España.- Historia aprendida.- Os feitos históricos.- Narratividad e verdade.

MMC (Madrid: 20.07.2026)

 

 

O xogo do PALÉ ensinaba máis do que parecía

Seguiulle o MONOPOLY, non menos expresivo do que ensina o sistema educativo actual.

A partir dos sete anos de idade, o xogo do PALÉ, inspirado nos anos 30 no que Elisabeth Magie derivara de xogos anteriores, “instruíu” a moitas xeracións de nenos e nenas españois nas décadas predemocráticas. O divertido era o que a especulación inmobiliaria, ao principio moi grande pola miseria, e non menor no suposto benestar do nunca acabado “progreso” en que se encerellou España desde 1964. A toda nena ou neno emprendedor, o xogo ensináballe a controlar aos outros participantes. Os seus principios inspirábanse no ensinado por Adam Smith na súa Riqueza das nacións, de modo que comprar, vender e cambiar solares nas rúas da améndoa central de Madrid tiña un atractivo lúdico cuxo desenvolvemento permitía distinguir vontades que sempre estarían dispostas a defendelos e, aproveitando descoidos ou desinterese dos amigos, ocupar a vida coa alerta estatística do crecemento indefinido de ganancias . O importante era gañar e, se é posible, pronto. Daba igual que o momento fose o dunha autarquía miserable, un liberalismo algo tépedo ou o que anunciaría Fukuyama en 1992: O fin da Historia e do último home, crecientemente remiso ás iniciativas moderadas da socialdemocracia. 

En pleno franquismo, o PALÉ sinalaba claramente cal era o gran obxectivo educativo: gañarlle aos demais, mentres nas aulas, desde Primaria á Universidade, a presenza ineludible das “Tres Marías”, sobre todo a da Formación do Espírito Nacional, ensinaba a unidade patria en que había que concordar. O paso do tempo foi facendo ver de que ía realmente, xa que o cumprimento do didactismo do Palé só estaba ao alcance duns poucos, e a “democracia orgánica” só aproveitaba aos selectos de Berlanga na Escopeta nacional. Na Transición -entre o 20.11.1975 e o 06.12.1978-, eses poucos se bunkerizaron para que nada se movese, mentres os demais sufrían problemas na rúa e en moito institucións, por usar as palabras da democracia. Uns non querían cambiar as regras do xogo do PALÉ e outros non alcanzaban a que funcionasen as imprescindibles. Nos axustes dun tránsito, que sen parar vicios anteriores custou tanto, ao intento máis coñecido de golpes de estado -o de 1981- sucedéronlle desencontros e folgas como a de 1988, propiciada pola UXT contra o PSOE. Nese marasmo de transicións da Transición, o acontecido entre a crise de 2007 e a moción de censura de 2018 non desmerece, e algunhas leccións ensinan aínda as secuencias dunha serie peliculera que se roda estes días en corredores xudiciais de alto nivel xurisdicional, mesmo europeo.

Sen constancia de que se chegou ao clímax xusticiero do xusto, se entreveran entre bambalinas sinais sobre o que, ao parecer, non se axusta á “orde” debida. Reclámanse outras mans para exercer o poder e, no tapete de xogo, circulan a modo de inspiración mensaxes de altos xerarcas episcopais con indicacións sobre “bandas de ladróns”, ás que non faltan connivencias nin ecos concordantes con FAES: que “cada cal faga o que poida”. En xullo, a conxunción astral da sentenza do TXUE sobre “a amnistía” con causas máis políticas que dignas de atención dos tribunais acaparando o espectáculo mediático obriga a que, aínda que as comparacións sexan odiosas, o trazo groso de palabras que se lanzan como pedras despois de 90 anos rememore un “contubernio”. Esta expresión de Arriba contra quen fora a Múnich a otear a democracia en xuño de 1962, revive en cantos contrastan o vivido aqueles anos co que ven e oen en pesarosos tertulianos. Son moitos os parecidos con aquela Cruzada que atropelou a Constitución de 1931.

A transición do Palé ao Monopoly

Os hábitos da infancia foron parellos. Na carta de xoguetes aos Reis Magos, en 1978, ao pactar a Constitución actual, o PALÉ perdera interese. Desde 1991, a empresa americana Hasbro, asociada a xoguetes Playschool, difundiu máis o MONOPOLY, ocupado tamén en que os xogadores comprasen e vendesen propiedades nun rueiro, no que o tránsito que marcasen os dados podía ter custosas peaxes. O novo nome do xogo en España reiterou a súa gran ambición instrutiva: que os xogadores alcanzasen o monopolio do taboleiro da oferta e a demanda. Nesas datas, para que a educación se ocupase de ensinar democracia, UCD expuxo na lei de 03.10.1979 o ensino do ordenamento constitucional nunha proposta excesivamente académica, pouco próxima aos asuntos que esixían ser democratizados. En 1983, o PSOE tivo un proxecto máis prometedor con “Educación para a Convivencia” na Reforma experimental previa á LOXSE. Esta lei deixouno reducido a uns “temas transversais” tan ineficientes que, en 2006, a LOE expuxo “Educación para a cidadanía”. A iniciativa suscitou moito oposición, e o mesmo o intento de achegar os currículos ás cuestións de Memoria e Historia, tanto na Lei 52 de 2007, como na 20 de 2022. A pouca perseveranza no relevante fixo que, desde entón, ás denuncias sobre o pouco coñecemento da Historia Actual e a liberdade democrática, seguisen pronto avisos serios sobre un crecemento do afecto ás posicións anticonstitucionais en cifras superiores ao 20%. Un informe difundido por EFE o 27.04.2026, concreta que “o 68% dos mozos – nunha mostra de 5 .000 enquisados de entre 15 a 29 anos- desconfía da democracia e a metade simpatiza coas políticas de man dura”.

Parece, pois, que o gran servizo deste sistema educativo á democracia aproveitase o o mercado e axentes seus, máis proclives ao retroceso das liberdades de todos que a canto propoñen as pedagoxías do coidado. Validar esta hipótese é un exercicio lúdico para o caderno deste verán: comparar, antes de setembro, os valores que tiñan no PALÉ os solares de rúas como Preciados ou Gran Vía, co que teñan, despois do MONOPOLY, os pisos e casas de Puentegadea, a inmobiliaria de Amancio Ortega, Fortuny Real Estate, Ivory Homes ou Mabel Capital  -en que participan Abel Matutes e Rafael Nadal- tamén valen. Outra alternativa sería contrastar sentenzas dos anos setenta con algunhas de agora mesmo e como sexan vistas nos medios (unha vez que tivese lugar o partido entre España e Arxentina, da Copa Mundial da FIFA 2026).

TEMAS: Educación para a democracia.- Educación democrática.- Sistema educativo e sistema produtivo.- Políticas educativas.- Historia e Memoria.

MMC (17.07.2026). 

Mediado este mes de xullo, non é fácil saber se a alguén lle interesa a verdade

Moitas institucións, incluídas as de carácter culturalmente máis sacralizado, seguen perdendo prestixio.

Parece que foi Silvio Berlusconi quen, despois de tantos escándalos e casos xudiciais con procedementos arquivados, quen se fixo a pregunta: “Pero é que interésalle a alguén a verdade?” Logrou o seu éxito político a pesar de corrupcións coñecidas e supostas, mediante o control dunha boa parte da prensa italiana, con que calou á oposición e sostivo un inmobilismo clientelista que, contrapoñendo o anticomunismo ao comunismo -esquema clásico en Italia desde a IIªGM-, permitiu saltarse a lexislación común do Estado. Como actor principal dese xoguete escénico, manexou ao seu gusto os códigos da honra e pertenza clientelar, a repartición de privilexios aos amigos, o truco do medo para quedar fóra e o do resentimento doutros adversarios.

Le Lionel, ayant faime, se jette sur l´antilope. Henri Rousseau (1898-1905)

O recordo de Berlusconi no presente español suscítano ingredientes cuxa semellanza suxire preguntarse quen manexa os fíos da tremoia en que se escenifica a calidade democrática. Actores que saen a escena todos os días por razón da súa representatividade parecen malas copias do expresidente italiano, e outros cumpren como comparsas. Vese mellor se se observa a conxunción da secuencia de casos xudiciais, a súa expresión nos medios, e a disposición instrumental e operativa das investigacións que conlevan. O cronograma resultante, ademais dos asuntos en marcha, mostra os retardados e os que xa pasaron rápidos por xulgados de prestancia -como o caso do irmán de Pedro Sánchez-, e indican razóns e ritmos de acción e reacción tan significativos que fan dubidar da súa ecuanimidade. Por encima do que digan os máis directamente afectados -sempre pro domo sua e co “e ti máis” na boca-, non é fácil establecer, máis aló da sospeita, que estea a dicirse realmente, sobre todo cando -aínda que a selección española de fútbol estea a dar ocasións de euforia colectiva- o ético e o legal non van parellos.

O certo, en todo caso, é que a acción obxectiva dos gobernos no benestar cidadán queda difusa, e moi retardada polo cinto de castidade que lle puxo a prensa conservadora á información destes asuntos. Esta medida hixiénica preserva aos lectores de ver pecados da dereita e ultradereita, e sinala mil sospeitas sobre a honra da esquerda e os seus progresismos, unha situación que produce todo tipo de dúbidas cada vez que se pronuncian en directo os líderes. Cridos como están de ser os amos da verdade e do ben -calidades intrínsecas do “ser” dos asuntos-, canto non digan eles é pura invención de “os malos”, pervertidos para xerar desorde, trampas e sortilexios que fagan vivir a todos e todas na mentira. Os espectadores ven, igual que nas películas do Oeste, que entre os bos e os malos desta guerra maniquea sempre gañan ”os nosos”, e que na secuencia da realidade, sós ante o perigo como Gary Cooper en 1952, pásano francamente mal como lle sucedía a Grace Kelly.

Dúbidas e máis dúbidas

A estas alturas, vendo o regodeo vacacional dalgúns xuíces nas súas investigacións, cada día máis reorientadas á “limpeza de sangue”, é loable que na contorna de Ayuso nunca suceda nada fóra do que corresponde ao seu noivo ou o seu xefe de gabinete no guión. Sempre virtuosos e xente de ben, como Rajoy, home “ben intencionado”, erixido en xuíz de primacías nacionais francesas, ou como Feijóo, excelso en vixiar un paro que non lle inclúa. Estas confluencias , proclives a soster aspiracións de poder, veñen demostrar que ás calidades do “ser” -que explicaba o neoescolasticismo obrigatorio da Introdución á Filosofía, de Millás Puelles- cústelles estar vinculadas a “a verdade” e “ao ben”. É case imposible xa ligalo a “o belo”- como tamén se lle adscribía- e non parece que “ens , bonum, verum et bellum convertuntur”, é dicir, que se non son intercambiables, como lle conviña a unha Teoloxía en que “os transcendentais do ser” eran fundamento permanente de racionalidade, menos parece que o continxente ben destes líderes sexa o pertinente .

O citado libro de Filosofía, desde 1955 -en que se editou por primeira vez, e en Comúns de Letras era practicamente obrigatorio-, alcanzou no  2000 a 15ª edición. Quen tivo que lelo porque entraba no currículo dos seus estudos, e quen non o necesitaron ou adoptaron outra hipótese sobre os usos da filosofía aristotélica de que se apropiou o tomismo, son propicios a entender que o que daquela cultura transcende cando oen ou observan aos seus líderes políticos, faga dubidar, mesmo aos máis adeptos, das institucións comúns que controlan ou a que aspiran. E a súa dúbida crece cando paran a oír ou ler o que din dos seus adversarios. Cabe deducir, pois, que como nalgunhas fatigas neurolóxicas en que hai síntomas de debilidade, parálise, tremores, dores de cabeza recorrentes e alteracións sensoriais, o parlamentarismo democrático sofre esquizofrenia. Este cansazo ciclotímico acrecéntano, ademais, cantos queren seguir exercendo como “eminencia gris” -que dicía Bourdieu- e activan a ansiedade do espírito clerical para intervir en asuntos comúns como a educación ou os dereitos e liberdades constitucionais. Aproveitando unha pulsión xeral dos humanos cara ao sacro, acollen estes asuntos á vontade de Deus e mesmo preservan como “pecado” posibles delitos e infraccións civís; cando se agudiza a contradición entre o encomendado á conciencia relixiosa e o Código penal , e os seus propios fieis esixen reparación, dilatan procedementos que -independentemente dunha  moral privada- cumpran a lei común.

O cinismo de tantos actores políticos dana a todos os cidadáns, fartos de ver excepcións privilexiadas en quen non teñen empacho en buscarse atallos partidistas, ou lideran confesionalismos que non pagan impostos e, acollidos a subvencións e exencións, non paran de facer crecer  as súas posesións no Rexistro da Propiedade. Desde a CE78, estas maquinaciones intrigantes creceron e cabe preguntarse con Berlusconi se a alguén lle interesa a verdade ou o ben democrático. Abraham, ante o malhumor de Yahvé con Sodoma e Gomorra, non atopou suficientes xustos para impedir o castigo (Xen. 18, 20-33), e cabe preguntarse -como exercicio deste caderno de verán-  cantos aposten polo futuro da democracia española.

TEMAS: Democracia.- Constitucionalismo.- Privado/Público.- Ética e Política. División de poderes.

MMC (Madrid: 15.07.2026). 

O bo camiño do “tanto me ten” e o principio de Peter

Non só Feijóo, tamén Argüello vén dicir o mesmo: estamos na vía correcta para que todo camiñe cara á ultradereita.

Convén aclarar que o que din estes personaxes do momento non é a prudencia nin a quietude que recomendaba o pietista Miguel de Muíños a finais do século XVII. Tampouco se trata do precepto da prudencia práctica para “saber vivir” que recomendaba Baltasar Gracián no seu Oráculo moral. Este quietismo tende en política -e en certa  teoloxía política máis- ao doce far niente e deixar as cousas bastante máis atrás do que están. Sen un incerto consello da IA talvez Feijóo non falaría do “cancro” da abstención laboral como fixo; supónselle avezado estratego para chegar pronto onde hai tres anos que lle gustaría estar, na Moncloa, e talvez o máis rompedor que se lle ocorre é orientar os camiños deste país cara a como  estaba antes de decembro de 1883, cando a Comisión de Reformas Sociais aprestouse a facerse unha idea de como andaba. Das respostas a aquel cuestionario, individuais e institucionais, en formato oral e escrito, interésanlle as máis “naturais”, anteriores a que en xaneiro de 1900 decidísese a primeira lei social, relativa aos accidentes laborais. Iniciábase un longo camiño -aínda incompleto- para que a xustiza distributiva limitase os males dunha durísima “cuestión social”, en que a relacións laborais causaban a gran miseria da maioría de asalariados, sen contar a de quen nin salario de fame tiñan. É posible que os compañeiros de partido de Feijóo se deixasen levar polo principio que Lawrence J. Peter ensinaba en 1969 acerca de como ser promovido a postos de maior responsabilidade non implicaba ter as habilidades que require o novo posto, pois a competencia en algo adoita empuxar a non ter reparo en exhibir unha máxima incompetencia. Como se está vendo, a sensibilidade do líder galego parécese a dun empresario téxtil de Terrasa que, con motivo da Lei de 13.03.1900 -contraria ao traballo de menores de 9 ou 10 anos- e, sobre todo, a de 27.12. 1910, que non admitía menores de 16 e limitaba a xornada laboral, argumentaba que ese salario era imprescindible para que as familias obreiras non morresen de fame.

Tampouco a procura xerarquizada da verdade garante que Monseñor Luís Argüello, unha vez alcanzada a dirección da Conferencia Episcopal Española en 2024 -despois dunha carreira en que mesturou brillantemente o dereito civil cunha suposta “vocación” eclesiástica-, garante que canto expresa de palabra, obra ou omisión, sexa incontrovertible. Outros antes del fixérono e, con igual desacerto en xestos como o desa expresión equivalente á de que quen se pica allos come, nin se decata de que non é un cidadán calquera exercendo o seu dereito á liberdade de expresión e de conciencia. A ambigüidade con que tira a pedra e esconde a man dicindo o que di e tratando de dicir que non o dixo e que lle terxiversan “o contexto”, é un vello truco histórico, tamén no ámbito privilexiado da súa Igrexa. Máis pendente de servirse dos Acordos de 1976-79, que de servir a que os seus fieis crentes teñan unha liberdade acorde coas esixencias que un sistema democrático non esqueceu, o seu exemplo inmoderado talvez prefira que o Estado denuncie ese solapado Concordato. Así podería falar como calquera outro cidadán, cando queira ou estime que debe facelo porque non lle gusta o que ve, oe ou dinlle que diga. Polo texto e o contexto cronolóxico en que di o que di, non fai falta que diga de que lado se pon ou a quen defende, ampara ou xustifica. Nin na Moral católica dos libros do BAC é igual; as razóns da restrictio mentalis -tan frecuentes no século XVIII- adoitaban ser máis sofisticadas, e no partidismo sociopolítico aberto, a vía tradicionalista a que se adscribe de continuo -dentro das plurais maneiras de entender o catolicismo-, non sobrepasa o que defendía en 1929 o P. Azpiazu, S.J. na acción social do sacerdote: ”o sacerdote debe saír da sancristía para ir ao pobo; pero debe saír coa cruz alzada e o bonete posto, de roquete e estola, como a obras propias do seu ministerio. Entón, a dignidade do sacerdote nin se minora se se embaza, senón que crece e se dignifica”. Segundo Azpiazu, “O sacerdote ten unha misión máis elevada que a política, pero cando o ben de la Iglesia o pide non debe deixarse enganar polo erro liberal”, para estes ”valen toda clase de argumentos con tal que sirvan para que o clero non poida defender nin os seus propios dereitos” (páx. 342). O publicista xesuíta non contaba que, nin antes nin despois daquela suposta Cruzada polo ben, as alianzas a que respondía o seu criterio eran as que evocaba Ramón J. Sender no recordo de Mosén Millán aconsellando ao seu mozo fregués, Paco o do Muíño, en Requiem por un campesiño español (1953).

As coincidencias de camiños polos que andan estes locuaces personaxes son de antes da CE78. O político Feijóo avense máis coas reaccións ás políticas laborais activadas na posguerra, que coa reforma que o propio franquismo iniciou nos anos sesenta, ou as que, na Transición, dispuxeron aLei  de Relacións Laborais de  1976,a de Relacións de Traballo de 1977, ou as disposicións que, desde 1995 a 2015, lexislaron O Estatuto de Traballadores. Canto máis atrás, mellor: antes de 1901, ningunha lei regulaba nada neste campo, nin sequera os accidentes de traballo. Pola súa banda, ao eclesiástico Argüello se tivese en conta a historia de cando naceu en Terra de Campos e a comparase, sen máis, polo menos, co que o seu xefe León XIV expón na encíclica Magnifica humanitas como esixencia dunha ética universal, talvez fixese oídos xordos a quen lle suxerira esta perspectiva de ver en ollo alleo as vigas que non ve nos seus, ao revés de Mt.7, 1-6 e Lc. 6, 37-42.

.Estes faladores hodiernos, prolíficos en escorrer o vulto para que o futuro deste presente tosco mereza a pena, falan do seu mundo fetén do ben, combatido por malos sempre gañadores -como quería o maniqueísmo e cantos entenderon que a Cidade de Dios e a polis civil debían coincidir. Desde o Hieropagita ata Hitler ou Franco, foron moitos os que comeron a conta desta teoloxía política. Con esa cosmogonía na cabeza, a Feijóo non lle importa a longa cadea de presións e represións a cantos ousasen dignificar a vida de todos: el vira cada vez máis cara a VOX. De Luís Argüello, cabía esperar que o seu paso pola Facultade de Dereito da súa cidade -xusto cando Martínez Esteruelas e o reitor José Ramón del Sol pecharon a Universidade o 02.02.1975 máis de sete meses- ampliaríalle o campo de visión sobre a súa “comunidade” ou sobre como deba rezarse o “Pai noso”, pero alguén o converteu ao espiritual de estar de volta daquilo

M. Menor (12.07.2026)

Non é iso, non é iso

Julia Navarro publica en diversos medios o seu artigo...No es eso, no es eso

(A traducción é nosa)

Pois non, non estou entre ese 65 por cento que cre que no noso país hai "lawfare", ou sexa, que hai 

xuíces cuxas decisións responden a intereses que nada teñen que ver coa Xustiza. O que si creo, 

porque as evidencias son abafadoras, é que desde o poder político -ler Goberno e o partido e 

socios que o sustentan, ademais da armazón mediática que lles é afín-, vénse azuzando esta idea 

que xa calou en boa parte da opinión pública.

Non direi que me sorprende que desde o Poder e as súas terminais se esmerasen en convencer, iso si, con éxito, que todo asunto que chega aos tribunais, e ten como protagonistas a persoas próximas ao Presidente, ao Gobierno ou ao PSOE, son froito de campañas infamantes dos seus opoñentes políticos, e por tanto falsos de toda falsidade. A consecuencia é que calquera decisión adoptada polos tribunais, que non dean a razón ao Presidente, aos membros do seu goberno e do seu partido, ou a familiares próximos, son consecuencia dese "lawfare". E así, con esta campaña tan falaz como irresponsable, tentan minar a credibilidade do Poder Xudicial, que é un dos bastións do Estado de Dereito.

Que convencesen a parte da opinión pública, nada menos que ao 65 por cento da poboación, é sen dúbida preocupante. Non direi que non poida haber membros do "Poder Xudicial" que non actúen coa imparcialidade que deben, pero resulta pouco crible que sempre se sinale a quen está investigando ou teñen que xulgar aos que forman parte ou están nos arredores políticos ou persoais do Poder actual. De maneira que esas enquisas, aireadas para reafirmar a campaña contra os xuíces aos que lles tocou abordar asuntos do Poder, é un capítulo máis nesa batalla, que veñen librando precisamente desde o Poder, contra todos os que non se dobregan aos seus intereses. Pero non hai goberno que cen anos dure e por tanto tamén Sánchez pasará porque ninguén ten o don da eternidade; o problema é que a súa herdanza non pode ser peor: para manterse no Poder, el e os seus véñense saltando a Constitución á toureira, aliáronse cos partidos anticonstitucionalistas pagando prezos infames, dividiron o país entre os  seus incondicionais e o resto, e veñen demostrando que neles a ambición non ten límites. Pero volvo ao principio: convencer ao 65 por cento da poboación que en España hai lawfare é peor que un erro, é asestar unha puñalada á credibilidade do noso sistema do que un dos seus piares é o Poder Xudicial.

Julia Navarro 10.07.2026

O soliloquio de Trump na OTAN ten corifeos

Antes e despois da reunión anual de Ankara , actuou como a pitonisa de Delfos, pero en plan século XXI e pro domo sua.

Delfos, o monte Parnaso, o oráculo e Apolo reúnen elementos sobrados para unha parábola ou comparación co que dá de si Trump, a OTAN, a presenza de España nela e, sobre todo, a súa instrumentación. O Parnaso e as inspiracións da Pitonisa dos oráculos non eran alleas a dependencias e intereses. O Apolo pitio orixinario non tiña riquezas, pero a acumulación de donativos, sobre todo no século IV a.C, antes de que a cristianización acabase co santuario oito séculos máis tarde, foi motivo de pelexas e saqueos.

A comida frugal. Pablo Picasso, 1904.

A OTAN nunca foi gratuíta e a súa orixe en 1949, en plena Guerra Fría, igual que o da SEATO para o Sueste asiático en 1954, serviron para protexer a primacía socioeconómica americana fronte á URSS e fronte ao expansionismo chinés. A segunda destas organizacións, desaparecida en 1977, levou a EEUU a dispoñer outras maneiras de protexer os seus intereses na zona, principalmente desde Filipinas, Corea do Sur, Xapón e Taiwan. A partir da caída do Muro de Berlín en novembro de 1989, os obxectivos americanos en Europa se reconfiguraron ata as guerras de Putin no Leste europeo, e Ucraína puxo de manifesto, por unha banda que a defensa da UE estaba moi dependente de EEUU, e que a gobernaban os americanos; a quen máis beneficiou este conflito, por compra de armas e enerxía, e en canto ao oportunismo das regras comerciais e instrumentos de intercambio -e en definitiva, en canto ao balance dos servizos da OTAN ou algún substituto- é a EEUU, ata o punto de que se os europeos queren mellor cobertura de defensa militar, as condicións póñenas tamén eles. As sucesivas reunións anuais dos socios da organización, foron mostrando estas esixencias; a decisión de contribuír  cada un co 2% do seu PIB tomouse no cumio de Gales en 2014, onde se propuxeron dez anos para logralo. Na da Haia, de 2025, avalouse a idea de que o aumento do gasto anual en defensa subise ata o 5%,e en Ankara reapareceu esta cuestión. Sen que todos os membros alcanzasen aínda achegar o 2%, o Goberno español puido certificar que cumprira o anterior obxectivo do 0,9%, que a súa contribución efectiva con persoal e medios era suficientemente ampla nas frontes encomendadas, e que superaba abondaente o 2% estipulado ata antes da reunión de Ankara: se se lles esixía chegar ao 5% tería que recortar unha ampla serie de servizos sociais.

O realmente propio do mundo délfico foi o apolíneo oráculo que saíu de boca de Trump, capaz de pasar en apenas dous días dunhas airadas palabras sobre España, os españois e a súa contribución ao tesouro da OTAN, a unha mansedume expresiva sobre o “xenerosa” que fora a contribución de España. Por medio, andou a suposta enteireza do presidente español, a beatífica mirada escrutadora do presidente desta organización, Mark Rutte, sempre pendente de que o oráculo se sentise feliz entre bravatas, ameazas e sortilexios de negocios inconfesos, e non faltaron en España os corifeos supostamente populares, fieis á súa tradición de cipaios, inquietos por se o troiano americano non dera suficientes mostras de ser un dispositivo dos aqueos para asaltar os muros da polis hispana e ata europea.

Milagrería hispana   

Despois de que  falase o oráculo en Ankara, unha réplica non menor desta hierofanía reveladora da verdade e do ben acábao de encarnar o bispo Argüello. Con tal seguridade fíxoo que non coidou as costuras a que respondía, atentas sempre a que o Dereito que aprendeu na Facultade vallisoletana lle servise para coidar o seu rabaño conservador e ata ultra. Da súa sede episcopal ignora o que sabe. Por exemplo, que desde a súa catedral, e en procesión do Santísimo ata a capela, desa Facultade en 1940, a inauguración de curso valeu para mostrar como os males de España erradicábanse perseguindo mestres. Nesa diocese, sente continuador de Gandásegui, quen á parte de esixir ao gobernador que vixiase a moral dos seus diocesanos, esixía para Valladolid a honra da primeira reacción antirrepublicana (B. Ou. Arzob., 1, do 24.01.1937, páx. 4).. Fala agora de “bandas”, e acaban de lembrarlle a dos pederastas. E tampouco estaría de máis que non esquecese os privilexios económicos dos Acordos de 1979; comprometéranse a sufragar os seus gastos de supervivencia e non os cumpren, pero teñen recrecido a súa presenza no Rexistro da Propiedade mentres amparan bandas pouco democráticas para que falen por eles; O Debate volve estrañar o intento de partido católico propio, desde o que expresarse en público como calquera cidadán, dubitativo de se para entón seguirán esixindo que “mulieres in ecclesia taceant”).

Neste concurso de oráculos, non podía faltar Isabel Ayuso. Subida ao pedestal da Porta do Sol, lugar que quere manter sacralmente incontaminado do seu pasado, aproveita a Casa de Correos para exhibir os seus fervores. Ante todo, o familiarmente afectivo e, sen pedigree apropiado, tamén o da súa intimidade co ben da clase dominante en Madrid desde que era Corte dos Milagros. Nos seus xestos e representación política, isto é prioritario; os demais non existen e, se a alguén non lle gusta, que se vaia. As súas réplicas na Asemblea -ademais das súas roldas de prensa e a súa Telemadrid- cumpren as mellores expectativas de cantos ían a Delfos a escoitar á Pitonisa. Son de admirar as súas palabras de arroupamento á doutrina de Feijóo acerca do “cancro” desta sociedade. A confusión entre a abstención laboral e dereitos de paro non a goberna na Moncloa o seu partido, pero ansia facelo, cando xa máis do 70% de españois perciben o agarimo que lles teñen; as competencias que xestionan as Autonomías, por exemplo, nas listas de espera de Sanidade, cada vez máis longas desde que Esperanza Aguirre se comprometese a reducir a súa demora antes de 2003 (o ano do Tamayazo).

No caderno deste verán, esperando que España pase cuartos na Copa do Mundo con añoranza do gol de Marcelino en 1964 contra a URSS -e sen pitonisas nin pitonisos pasados de adrenalina-, é de interese lembrar que Kavafis xa deixou dúbidas en 1904 sobre que sería de nós sen “os bárbaros”, cando seguramente “fosen a solución despois de todo”. Mark Twain xa advertira en 1901 como llas gastaban en Missouri algúns conversos á democracia americana.

TEMAS: Xeoestrategia internacional.- España e OTAN.- Neocolonialismo e Soberanía.- Paro, o abstencionismo laboral e listas de espera sanitarias.- Hieropolítica e Democracia.

MMC (Madrid: 10.07.2026)

Por que medra e extrema dereita...?

O polítologo e profesor Xosé Luis Barreiro Rivas achega a súa reflexión no artigo que publica  en La Voz de Galicia de hoxe, 09.07.2026

Por que crece a extrema dereita?

Xosé Luís Barreiro RivasA TORRE VIXÍA

A sociedade europea, a máis feliz do mundo, está a vivir un paradoxo que non sabe administrar. Porque, convencida de que entregar o goberno á extrema dereita ten riscos abafadores que permanecen no subconsciente colectivo, vótaa cada vez máis —como en Italia, Alemaña ou Francia— para desfacerse da demagoxia progresista e populista que, coa soa finalidade de manterse no poder, está a vendernos os restos da utopía marxista, e amolando a cultura constitucionalista que repuxemos con enorme éxito tras a derrota do fascismo.

Ante tan radical estupidez, perdemos moito tempo buscando solucións a un problema xa estendido, o de parar aos abascales, as lepenes, as melonis, os chrupallas, os trumps, os kastes e os bukeles, sen observar que todos eles chegaron ao poder, ou xa o rozan, polo voto libre dos cidadáns, que, polo que se ve, temos unha empanada mental de prognóstico reservado.

O problema é que, incluso os pobos máis avanzados, estamos a lle perder a cara á democracia, que, de ser un instrumento orientado cara á gobernabilidade centralizada e eficaz, dependente das urnas e dunha cultura e uns costumes orientados á liberdade e o consenso, pasou a unha simplificación desastrosa —que é a conquista do poder e a permanencia nel— que se presenta agora como un requisito do benestar que admite tretas, pillerías, infantilismo e abuso do poder e da legalidade vixente. Por iso chegamos a esta estraña crise na que nunca nos saen as contas.

Se Le Pen pode chegar ao poder cunha pulseira de control, e Sánchez cre que pode permanecer na Moncloa rodeado desta tropa, deste currículo e desta chulería resistente, só se debe a que hai xente disposta a apoialos. E todas as nosas investigacións teñen que dirixirse cara aí, e non a saber se Sánchez é San Buenaventura e Abascal un Nerón que toca a lira. Porque a democracia é un sistema de goberno e non un concurso de buenismos naturais.

O noso problema é que reducimos a democracia e a súa cultura ao xogo dos tres pes —populismo, polarización e presidencialismo—. E xogando con esas cartas sempre nos saen sáncheces ou os abascales de esquerda, de dereita ou de centro, rodeados de ministros lacaios e papagaios, con programas a curto prazo e co estigma de que, votemos o que votemos, sempre obteremos o mesmo resultado e sempre será posible manipular o ditado das urnas.

Para que non quede nada en pé, tamén temos un sistema mediático que nos convence de que, cando Juanma Moreno chega ao poder con 52 deputados, de 107, o gañador foi Abascal, que lle prestou dúas cadeiras de brazos, mentres o PP saíu derrotado e inhabilitado para gobernar España.

Por iso dixo San Agustín que, se andas buscando algo que che falta, ou unha resposta ás túas dúbidas —noli foras ire— non o busques fóra de ti; mira o teu interior, e terás a obvia solución que, debido á innata tozudez humana —este engadido é meu—, nunca te atreverás a seguir.

Reafírmase o vello refrán de que o non pragmático é irrelevante.

Primum vivere, postea philosophare díxose moito nos anos en que a reforma do Ensino Medio de 1938 estivo vixente.

O tópico perviviu despois da LOEM de Ruiz-Jiménez en 1953, pero hai quen o atribúe a Hobbes, cuxa concepción materialista do ser humano, e absolutista en colectividade, quedou expresada na súa homo homini lupus. De todos os xeitos, Cervantes, xa explicara algo parecido nun soneto previo á primeira parte do Quixote, ao situar a Babieca, o lendario cabalo do Cid, falando con Rocinante. "B. Metafísico estades”, e responde este: “R. É que non como”. Boa parte dos arquetipos que simboliza a novela -o utopismo quixotesco e o pancismo utilitarista- están sintetizados nesa referencia, en que satisfacer as necesidades -o interese material- dilata ou non aguza a atención ao supostamente máis importante e valioso. Entre os humanos, a tensión deste diálogo clarifica a calidade das persoas e a súa ambigüidade. Nos tempos que corren, o idealismo diminuíu na vida relacional; creceu en cambio un  calculado individualismo que adoita antepoñerse a canto estorbe ao pensamento e a sintonía altruísta, aberta a unha ética universal.

O futbolín. Robert Doisneau, 1952.

Os modelos de referencia que os cidadáns teñen diante desde que nacen, nos medios e na vida política, no traballo e na familia, favorece que as tres redes educativas existentes retroalimenten nos medios, na vida laboral e ata na amizade, a inclinación a que, en situacións de dilema moral, se elixa o lado utilitarista máis que o do compromiso coa convivencia xusta. O sistema educativo segue tendendo, ante todo, a reproducir o sistema socioeconómico imperante, e en momentos de suposto “triunfo social”, a ética dominante adoita traslucir un primum vivere que se impón a calquera outra consideración moral e xurídica. Feijóo, por exemplo, xa predica abertamente que hai que revisar as prestacións do paro á baixa. O seu confuso entendemento do paro e a abstención laboral dá preferencia a que os empresarios perden rendibilidade; o seu desclasamento selecto non atende a como están a deixar os seus as listas de espera a cantos necesitan a Sanidade. A este paso, pronto cuestionará outros dereitos sociais, como as vacacións pagas que recoñecía a Lei de Contrato de Traballo de 1931; non se decatou de que, recobradas un pouco nos anos sesenta, figuran na Lei 16/1976 de Relacións Laborais.

Un empeño cultural e educativo añorante logrou que tamén moitos outros representantes políticos e funcionarios dos  poderes do Estado, traten de que o seu particular primum vivere se antepoña ao philosophare da convivencia democrática e as súas esixencias de igualdade. E namentres, a perplexidade dos cidadáns conscientes do dereito ao respecto institucional vai a máis na medida en que este automatismo moral o porpagan os partidarios da “primacía nacional”. Coma se de algo natural se tratase, queren facer ver o trasnoitada que é a defensa da dignidade de todos. Ese lema, adoptado agora como consigna de acción política en Estremadura, Aragón, Castela-León, Andalucía e, en aspectos do Madrid autonómico e municipal, antepón a preocupación polo DNI aos imperativos que impón o ADN humano polo mero feito de nacer, como esixe a Declaración Universal dos Dereitos Humanos desde 1948 e o compromiso con ela do artigo 10.2 da CE78. Entre os mentores deste rumbo prioritario, quen lle ensinou ao papa un Madrid limpo para que se expresase en público contradín a intrahistoria en que aludía a esta carta internacional, ao papa Francisco na encíclica Laudato si e ao que escribira el mesmo na Magnifica Humanitas.

No canto dese philosophare, as referencias dos partidarios da “primacía nacional” para os seus obxectivos políticos seguen a fascinación polo sacro que tan útil foi sempre, desde antes de Exipto e Roma. A Franco encantáballe ir baixo palio en cerimoniais litúrxicos, e moitas moedas españolas acuñaron desde 1946 a inscrición: “Francisco Franco, caudillo de España pola graza de Dios”. Esa querenza revive en supostas espiritualidades pop e en cantos compiten, ben sexa no fútbol, en negocios ou en política. Aí está Trump como gran paradigma, mesturando eses ingredientes cos máis egocéntricos e neocoloniais; o lema dos billetes do dólar: “In God We Trust” (En Deus confiamos) presidiu o seu longo discurso no 250º aniversario da Unión para dicir: “Ninguén pode ser como nós”, e orientou os seus amaños do fútbol con Gianni Infantino. As arrogancias dos partidarios dun mundo conservador de valores aristocratizantes nada teñen que ver, con todo, coa etimoloxía grega dos “aristoi” (os mellores). Implicaría gran capacidade de compartir cos demais, pero nin consta esa actitude, nin o seu ADN é -na gran maioría de casos - o de moi  poucas familias non plebeias de orixe. O pedigree das árbores xenealóxicas poucas veces é auténtico, e quen presume do que non son transmiten aquela educación distintiva en que nunca era o mesmo “ir á escola” que poder “estudar”. Desde antes de nacer a vida era desigual, e os aristócratas de verdade non eran hierofantes, senón demócratas que axudaban co seu esforzo aos demais.

Cantos predican a volta ás delicias deste xardín de “ a primacía” -á marxe da dificultade para xustificala- , discrepan ao redor do “arraigamento” e a cronoloxía documental que esixe. O Regulamento da Lei Orgánica 4/2000, sobre dereitos e liberdades dos estranxeiros en España e a súa integración social (RELOEX), referíase no artg. 123 a supostos de arraigamento, protección internacional, razóns humanitarias, colaboración con autoridades públicas ou razóns de seguridade nacional ou interese público. O factor do “arraigamento”, de indeterminada tradición, necesita outros indicadores a efectos de igualdade -ou mera aparencia- con quen poida sentirse postergado. En España, a “limpeza de sangue” xa existía antes da abolición da Inquisición en 1834, e prestou grandes servizos ao “primum vivere” de quen denunciaba a outros  para acreditarse. Ademais, desa matriz xurdiron, despois da Guerra, as depuracións dos non afectos ao Réxime. Acedo Colunga, o seu ideólogo, inspirárase naquel “santo Oficio” para erixir un Tribunal Especial contra a masonería e outras asociacións democráticas. Tamén depuraron a miles de mestres, profesores de instituto e de universidade, investigadores, escritores, artistas, funcionarios do Estado e a cantos lles veu en gana por ser demócratas. As traizóns á ética colectiva adquiriron carta de cidadanía e as represións estiveron vivas -en moito aspectos- ata o 09.04.1977 (en que se legalizou o PCE). Neste caderno de verán, o relevante é ver ata onde seguen vivas, para resolver que grao de centralidade ostenta “a primacía nacional” en setembro, despois das calorinas que transmitan os medios.

TEMAS: Dereitos Humanos.- Democracia e Educación.- Primacía nacional.- Santa Inquisición.- Utilitarismo e Idealismo.

MMC (Madrid: 08.07.2026).

Cara onde vai a política...

 Rafael Ferro, politólogo e consultor publica no seu artigo El fin de los virtuosos, en La Voz de Galicia do 05.10.2026 unha reflexión sobre o asunto que se achega moito á realidade...

As calores, a calor e o afervoado imaxinario colectivo

A importancia do clima é vital para entender que “a casa común” non se construirá con “prioridades” excluíntes.

Antes do pleno verán xa tivemos exemplos sensibles dos efectos da temperatura en España e noutras partes de Europa. Os incendios, que acaban de sobrepasar a queima de 2.000 hectáreas de vexetación en cada incendio do Bierzo, Estremadura, Huesca, Xirona, Barcelona ou Castellón, non fixeron máis que empezar: uns 16 de grandes dimensións calcinaron en España máis de 50.000 Has. no que vai de ano. En Berlín tamén se superaron os 40º, e o efecto do quecemento das augas do Danubio na refrixeración dalgunha planta nuclear obrigou a pechar en Hungría parte dunha. Este cinco de xullo, en varios puntos de España -desde Galicia a Estremadura e desde o val do Ebro a Sevilla-, superáronse os 42º. A incredulidade de moita xente -e os intereses particulares de empresas enerxéticas-, non paran a reacción da Terra, farta da inepcia dos humanos para coidar o máis básico da vida. Os modos de produción son os que erosionaron radicalmente o ecosistema humano e estas calores están a cobrarse xa os efectos do descoido tamén en vidas. Só en España, no mes de xuño a cantidade de mortes motivadas polas altas temperaturas superou o milleiro, e no transcurso do verán propiamente tal os datos estatísticos crecerán. A cuestión é que, a este ritmo, os termómetros de AEMET non tardarán en mostrar temperaturas que alcancen os 50 °C e, cando isto suceda, a tensión térmica do corpo humano, incapaz de se arrefriar, xerará máis emerxencias letais se non hai intervención médica a tempo. A este ritmo, sumado todo iso a Dinas -como a que arrasou a Horta sur valenciana o 29.10.2023- España, pronto será invivible para os españois e quen os visite- por traspasar o limiar apropiado para as condicións básicas da vida.

La vitrine. Rober Doisneau, 1947

Entre as actividades de repaso deste verán, é inevitable, por tanto, a referencia a este asunto crucial, que evidencia unha Historia compartida coa da Terra desde hai máis de tres millóns e medio de anos. A interferencia da actividade humana empezou a ser máis notoria desde que se acelerou a produtividade económica coa primeira Revolución Industrial; desde as máquinas de vapor e as súas aplicacións principais no transporte, nas fábricas do téxtil e metalúrxicas, empregáronse materias primas fósiles nunha proporción que non deixou de crecer e, con ela o CO2. Na segunda, entre 1870 e 1914, o emprego do petróleo empezou a mover o motor de explosión interna no automóbil, outras industrias e usos domésticos, e incrementou as emisións nocivas á atmosfera, e a contaminación, máis perceptible nos barrios periféricos de cidades que empezaban a crecer, desacompasou a vida, sobre todo a de quen non tiñan máis remedio que traballar. Na terceira, e sobre todo despois das dúas Guerras mundiais, a enerxía atómica e unha boa parte da eléctrica “desenvolveron” cada vez máis o “crecemento económico” a conta de multiplicar ese modo de produción en toda a Terra, á vez que se seguían depredando materias primas e vidas humanas. Todos e en todas partes empeñáronse en “desenvolverse”, e este verbo dirixiu a maioría das decisións económicas e políticas -e as súas guerras de diverso alcance- tamén desde 1945. España, que nos primeiros pasos deste proceso fora a remolque do que pasaba en Inglaterra, Francia, Alemaña ou EEUU, desde que asinou o “Pacto de Madrid” con este país en 1953 acelerou a súa posición neste “desenvolvemento”. Coa Lei 194/1963 do 28 de decembro, que iniciaba o primeiro Plan (1964-1967), unha España rural fíxose crecentemente urbana con tal rapidez que a súa poboación actual ten hábitos económicos e culturais moi distintos dos dos seus avós, e ata fala da “España baleira” como de algo case natural pero exótico.

Desenvolvementos sen futuro

Agora que a Terra reacciona aos excesos e descoidos habidos coas potencialidades enerxéticas -desde que James Watt desenvolveu a do vapor en 1769-, a cuestión máis relevante que se expón é concordar o estilo de vida coa emisión de gases que impiden á atmosfera moderar os raios solares. O quecemento global, ao que sucesivos cumios mundiais -o primeiro en Xenebra, do 12 ao 23 de febreiro de 1979- tentaron poñer freo, mostra que os humanos somos tardos para entender que o “crecemento” ten límites. Inconsecuentes cos sinais que, desde hai máis de 200 anos, indican unha íntima interrelación da Historia dos humanos coa da Terra, non nos responsabilizamos do que sucede no noso descontrolado hábitat. O Antropoceno non ten discusión entre científicos, pero no mundo político é motivo de cálculo. O poder ou o afán de telo marca a axenda e, para momentos electorais, os lobbys enerxéticos e as presións de países como EEUU, lograron que Europa reduza a súa formulación dunha “Europa verde”, e en países como Alemaña -que antes do conflito ucraíno era punteira nesta sensibilidade-, a marcha atrás vai a máis. É dicir, que -a pesar da democracia- o crecemento da temperatura e doutras anomalías climáticas seguirá facendo que cada vez sexa máis difícil parar a degradación do medio.

En España, estas cuestións non alcanzaron unha masa crítica suficiente para que os votantes poñan reparos a cantos esquecen o hábitat; tenden, mesmo, a que quen expoña ser consecuentes cos datos científicos, sexan penalizados ou excluídos. A “primacía nacional”, que Moreno Bonilla subscribiu en Andalucía, inclúe un capítulo dedicado ao medio ambiente, de modo que “a vía andaluza” da harmonía ambiental desmantela políticas de protección e calidade da  conservación de espazos naturais e biodiversidade. O “gasto ideolóxico” que impón este acordo -igual que o das autonomías onde Vox pactou co PP as súas primacías- exclúe recursos que non sexan para xestionar a auga ou previr incendios, e non atenderá a transición ecolóxica e sostible.

En setembro, a precampaña das eleccións xerais reiterará -de viva voz- acaloradas reaccións contrarias ante o que se vén encima. Se no caderno deste verán empézase por reflexionar sobre datos obxectivos, evitarase que a ignorancia e a estupidez decidan que prevaleza a primacía do DNI sobre a do ADN que todos compartimos coa Terra.

TEMAS: Eleccións xerais.- Medio ambiente e “desenvolvemento”.- A Historia da Terra.- O DNI e o ADN.- “Gasto ideolóxico”.

MMC (Madrid: 06.07.2026)

Os camiños de ida e volta do entusiasmo á decepción non cesan.

 Ese itinerario é máis frecuente do que parece; a dúbida é saber se, de setembro do 26 a marzo do 27, crecen os escépticos ou os optimistas.

Entre os múltiples determinantes e condicionantes que fan variar os cambios de humor colectivos, o cultivo da desmemoria é con frecuencia un recurso empregado para que non se note a volubilidade dos humanos. O “sereno acordo” andaluz entre o PP e Vox -ante a perspectiva dunhas eleccións xerais- fai revivir como a Transición foi un momento de rebaixas. Desde 1978 a 2007 pasaron 29 anos ata que o BOE/BOE publicou a Lei 52/2007, do 26 de decembro, pola que se recoñecían e ampliaban dereitos e establecíanse medidas en favor de quen padecera persecución ou violencia durante a guerra civil e a ditadura, é dicir entre 1936 e 1975. Seguiu logo un tempo tenso e dubitativo, en que o restablecemento dunha dignidade básica para todos enquistouse máis cando a Lei 20/2022, do 19 de outubro, de Memoria Democrática, tratou de “recoller e canalizar as aspiracións da sociedade civil, incentivar a participación cidadá e a reflexión social e reparar e recoñecer a dignidade das vítimas de toda forma de violencia intolerante e fanática”.

Monumento a Francisco Tomás y Valiente (1932-1996), na Universidade Autónoma de Madrid

A “memoria xusta” -como a chama Ricoeur- non é, aínda, suficientemente forte en cantos sedicentes demócratas, e mesmo católicos, sosteñen ante outros cidadáns a súa “memoria vitoriosa”. Á parte das súas invencións, contan con que, na Historia da Humanidade, a constancia da Historia acumula rápidas secuencias de accións e reaccións contrarias entre si, de rango mundial. O seu, ademais, é traballar outras historias que, por pequena que pareza a súa importancia, minan o optimismo cos saltos á decepción que brindan case a diario. Un exemplo rechamante ofréceno as conmemoracións que, desde 1975, diversos colectivos, institucións e, mesmo, centros educativos, lembran as súas orixes fundacionais ou circunstancias que quen promove tales actos cren conveniente lembrar. En tales eventos, compróbase como a versión dominante adoita ser a máis favorable aos intereses de quen dirixía a entidade no momento do aniversario, e importa pouco ou nada se está documentada.

A frauta desencantada

Esa regra quedou demostrada ao comparar a utilización que, en diversos aniversarios de Mozart, fíxose despois de a súa morte, viuse como a rica personalidade do músico vienés serviu para simbolizaciones opostas. En 1941, o Terceiro Reich celebrou o seu cincuentenario “nacional”, en que Mozart era “a voz de Alemaña”; en 1956, a RDA quixo celebrar un bicentenario “militante” pola “renovación democrática de Alemaña”. E en 1991, con gran ironía, Jean Vermeil reuniu en Toulouse os textos e programas das diversas celebracións nun irónico libro: A flûte désenchantée: Trois curieuses manières de fèter Mozart. Hai moitos outros exemplos, pero no que incumbe a centros educativos españois, quen decida investigar os cambios da “cultura escolar” desde 1938 ao presente ten nos rastros destes actos un conxunto documental que demostrará, á súa vez, a leve ou nula oportunidade que tivo o alumnado para experimentar a contribución dos seus centros educativos -en variados lugares de España- á memoria democrática. Esta conduta, favorable ao conservadurismo de outrora, foméntana cantos, desde o poder da Administración -e en particular nas Comunidades-, non permitiron que apenas variase o que debía dicirse e pensarse. Eles son os donos do currículo habitual nas aulas e, desde a CE78, fan voluble a “liberdade democrática”. En 1922, Nikos Kazantzakis teatralizou vivamente unha historia similar no seu Cristo de novo crucificado; aproveitou para iso o hábito mediterráneo de representar a Paixón e botou man do propio Evanxeo, onde quen bendicía a Xesús despois dalgún milagre proveitoso, ou de proclamalo entre Hosannas e palmas ás portas de Xerusalén, reclamaron a súa morte no patíbulo (Mt. 27, 17-26). Unha trola de escribas e fariseos, medorentos de perder poder, fixo que Poncio Pilato, o prefecto, indultara ao ladrón e homicida Barrabás, para condenar a Cristo.

Quen escoita ao círculo de Feijóo&VOX non oirán desculpas; é a súa oportunidade ante as eleccións que veñen e non se arrepentirán dos sofismas que expanden a conta dos fillos e netos de exiliados españois. A ofensiva parlamentaria que acaban de iniciar aparenta asegurarse de que a chamada “lei de netos” non a fai o Executivo “pola porta de atrás”, pero o que lles importa é sementar dúbidas sobre “a enxeñería electoral”. Mesturada coa regularización última de inmigrantes, presérvaos de verdades inconvenientes, e deixa nos faladoiros a súa “honestidade” e brancura moral ante feitos e ditos do pasado e do presente. As súas présas polo poder da Moncloa non entran en se a “diversidade” que se vive nas Comunidades que dirixen -e a súa “liberdade á madrileña”- frean outras posibilidades de “liberdade”; menos pararán en dicir que a educación quedará no que está, débil para moito alumnado. Se a súa entusiasta “primacía nacional” logra gobernar a decepción democrática que causarán os seus recortes conceptuais, pouco importará que en arquivos e hemerotecas abunde documentación para ver como, desde 1812, a ampliación de dereitos e liberdades sempre foi -entre leves variacións- característica pechada das dereitas españolas a que pertencen. O certo é que o seu censitarismo preferiu que os liberais demócratas se exiliasen de España -e que, antes de gañar a última guerra civil, animaron os novos exilios, a depuración de cantos non admitisen o “desmoche” da ciencia e a docencia, ou os bibliocaustos de canto non trataron de entender. Con esa tradición, non recoñecen nesta “lei dos netos” aos descendentes daquela horrible historia, e imponse a súa xenética do sempiterno gusto por recortar dereitos dos non-selectos de berce ou de patrimonio. Que sexa destes nunca lles importou e, mesmo cando van de caritativos, o seu paternalismo remarca a inferioridade que conceden a quen non teñan o seu pedigree.

No caderno de vacacións deste verán, esta farisaica lección que Feijóo&Cía encobre- xunta a moitas outras-, deberá aprendela, antes do setembro preelectoral, quen non queira inscribirse entre os que, entusiastas da democracia da CE78, encoméndanse xa á decepción en 2026-27.

TEMAS: “Lei de netos”.- Exilio español.- Educar selectos.- Dereitos democráticos.- Supremacismo censitario.

MMC (Madrid: 03.07.2026).

O círculo dos homes bos

O artigo de X. Carlos Caneiro, na súa columna El Equilibrista, publicado en La Voz de Galicia o 29.06.2026, achega unha interesante visión do que acontece...

El círculo de los hombres buenos

Ay de los latinos, siempre nos dejaron grandes frases que ahora puedes recoger, como si fuese un barracón, en el infernal paraíso de la internet. Una de esas frases en almoneda es: «Pro-missio boni viri est obligatio», que quiere decir que la promesa del hombre honrado es obligación. Los boni viri de la política cada vez parecen menos y, entre posverdades y realidades paralelas, uno ya solo acierta a distinguir a unos cuantos. Una pena. Pero no mayor que la que sentía Borges cuando se refería a los peronistas.

Manco. Héctor Francesch, 2005.

Borges es una guía de autoayuda para los momentos difíciles de un columnista. Acudes a él, o lo piensas, y siempre sale alguna idea como una paloma de la chistera de un mago taciturno. Una de sus obsesiones eran los círculos.

En ellos contemplaba definida la teoría del eterno retorno, esa que tanto lo soliviantaba. También veía en los círculos el espejo de la infinitud, de la continuidad de todas las cosas en medio de un universo diseñado con precisión algorítmica. Los laberintos que lo perturbaban cabían también en las figuras circulares. Para Borges, el círculo era también la metáfora de Dios, ese ser superior en que creía y no creía. Círculos y esferas perturbaban sus insomnios y a lo largo de toda su obra, poética o narrativa o argumentativa, los escribió y describió con maestría. En el círculo todo comienza y todo termina. Pero ese término, paradójicamente, no tiene fin.

Julio Cortázar también hablaba a menudo de los círculos y su teoría literaria, que transitó entre la novela y el relato corto, la especificaba de modo sintético. Decía que el cuento debía construirse, estructurarse, como un círculo: el final debía estar definido en el principio, y viceversa. Era la edificación literaria perfecta. Yo he pasado años explicando en la universidad que no se puede escribir un relato sin conocer, ya en el arranque, su final. No sirvió de mucho. Ahora ya todo el mundo escribe como le da la gana y las estructuras apenas importan. Se escribe para conseguir el éxito de público; apenas se escribe, y bien que lo siento, para conseguir el éxito literario (la excelencia). Dejémoslo. Vayamos con Cortázar y sus teorías. La novela la definía como una línea de puntos sucesivos que no tenía necesariamente término, que podría continuar eternamente.

Y llegado el remate de la columna, el lector se preguntará para qué este exordio de un letraherido. Es sencillo. El círculo se inició con la defensa, proferida por José Luís Ábalos, en la moción de censura contra Rajoy (2018): llegaban los boni viri para ahuyentar la indecencia y la corrupción. Y, con la condena de veinticuatro años de cárcel para el susodicho, remata el círculo. Es el cuento perfecto, diría Cortázar. Pero, en realidad, es el eterno retorno. El círculo de los hombres buenos (el lado correcto de la historia, dicen) se ha instalado en las entrañas del país. Sus promesas han sido falsas. Pero qué importa eso. En España ya nada parece importar.

O caderno de vacacións deste verán é intenso

As cuestións pendentes impoñen un repaso das competencias non ben logradas no curso, algunhas máis necesarias ca nunca.

Ante as próximas eleccións, a confianza é a cuestión máis grande a ter en conta. Normalmente votamos do mesmo xeito que adoitamos facer con case todo o que nos importa, que nos fiamos do crédito que nos merece a situación. En caso de dúbida, incerteza ou xustificada inquietude, a tendencia é a recuar e quedarse na expectativa de decidir. Isto é o que tenden a provocar os líderes do conservadurismo actual, sabedores de que as persoas que máis pelexaron pola democracia desencoraxaranse se lles sinalan modelos corruptos entre os seus e, enlamado ese territorio, transmíteselles a “honestidade” diferencial da que son portadores. Coa  debida masaxe saben que, mesmo, poderán tapar as súas propias corrupcións. Por exemplo, que ofrecendo o Consistorio madrileño 4.131 prazas vacantes de 0 a 3 anos de educación infantil -máis outras inconcretas da Comunidade-, os pais poden exercitar a “liberdade de elección de centro” no curso 2026-27. Se logran tapar que só o 13% das solicitudes consegue praza nu nha escola infantil municipal desta cidade, e que está no cumio do ranking europeo e posible que o outro 87% admita que, afortunadamente, a “honesta” comercialización do ensino mediante os centros privados eleva a calidade democrática da educación.

                                                                Piero Fornasetti 1987-88

Na mochila deste verán, esta cuestión roldará pola cabeza de moitos pais novos entre as moi ruidosas e pendencieras que animarán a desconfianza dos votantes progresistas. A vida é multidisciplinar e, na medida en que a Historia axuda a entendela mellor, é conveniente repasar as disciplinas que axudan ao seu coñecemento; non facelo -e non remediar a ignorancia histórica- é sobrado motivo para o suspenso en que andará este país este ano. Ata setembro, e tamén ata que teñan lugar as eleccións anunciadas para algún día inconcreto de 2027 -probablemente en marzo, segundo algúns arúspices-, as dúbidas animarán moito estados de opinión axitados e convulsos. Para evitar a pasividade do estío, os estrategos de Feijóo non deixarán ningunha físgoa para que, entre alardes verbais e xestuais, os dubitativos inclinen o seu voto cara á emblemática gaivota. Exemplos sobrados diso sementan a diario, á espera de que o humus que acolle a súa semente dea froito abundante. O pasado día 29 aproveitaron a chamada “lei de netos”, pola que un 544 mil descendentes de exiliados españois poderán acollerse á nacionalidade española, e a súa perspectiva da “prioridade nacional” fixo circular que se trataba dun dispositivo de “enxeñería” para condicionar os resultados das próximas eleccións. Ningún dato avala esa interpretación que, ademais de falsidade, ten en contra unha longa débeda contraída con esta xente, pero neste momento preciso en que a súa tese principal é que canto fai ou deixa de facer este Goberno é pola súa estrita conveniencia -tan contraria á dignidade nacional-, facilita que o oínte ou lector desprevido o trague.

Tarefa do verán

Neste momento en que a polarización entre dereita e esquerda favorece a ruptura absoluta, que cada cal só queira saber do seu, obriga ao lector ou oínte a escoller entre retirarse do dial e do voto por aburrimento, ou crer decididamente o que lle repiten os comentaristas ou presentadores dos noticiarios. Este modo en que sempre se propagou o amor e o odio é a murmuración central que quedou en suspenso ata a volta das vacacións de verán. En consecuencia, se vai guiar canto oiamos neste tempo intermedio, é aconsellable recorrer conscientemente á “experiencia” para aclararse cos episodios desta serie narrativa. Este ambiguo  instrumento tan ben admite expectativas como desenganos, coa peculiaridade de que os anos últimos non son especialmente esperanzadores. Canto aconteza non será mellor que o vivido se non se está disposto a “volver empezar”, como propoñía en 1962 Celso Emilio, en Longa  noite de pedra . Tamén cabe recorrer á Historia; non é a suposta “mestra” que lle gustaba dicir a Cicerón, e quen queira empregala haberán de preguntarse, ante todo, se podemos aprender do noso pasado. Edgar Morin fíxoo no seu último libro, Leccións de Historia (2025) e lembraba as clases do seu ilustre mestre, Georges Lefebvre explicando como a aristocracia francesa, para recuperar o poder que tivera na época máis absolutista, dera paso ao proceso dos Estados Xerais que, ao favorecer o voto individual do Terceiro Estado -que, como estamento sempre era postergado pola nobreza e o clero-, iniciou a Revolución. Este e outros exemplos válenlle a Morin para afirmar que nada está determinado, e que hai variables circunstanciais que poden cambialo todo ou case todo: “O resultado dunha acción -di- pode ser contrario á intención que a causou”.

Deste gran humanista é relevante meter na mochila deste verán que, para que o coñecemento do pasado transmita lucidez ao presente, todo debe situarse e historizarse, incluído o propio historiador ou, neste caso, os creadores do discurso de canto acontece. Os factores aleatorios poden desviar accións calculadas para un fin concreto, pero neste momento en que todo se simplifica e descontextualiza, non é fácil partir da complexidade en que sucede o improbable para ver ben o que ocorre. Hase de admitir que, por máis que soster o Estado de Benestar necesite recursos, a Historia fai ver que o benestar material dos suxeitos non conleva que avancen nun benfacerr moral; frecuente é ver, ademais, que os humanos pasamos rapidamente do entusiasmo á decepción, como saben ben cuantos viviron en España desde os anos setenta. Por tanto, como a racionalidade de moitas explicacións históricas sempre é a posteriori -e depende moito da  mitoloxía que potencian os prexuízos e parcialidades de quen a escribe-, cantos ata setembro se adentren con paciencia e tenacidade nas competencias que facilita a Historia, entre as narrativas deste presente diferenciarán as de quen  pretende forzar a realidade e o modo adulto de tratala constitucionalmente. Que non acabe en imposición é tarefa aínda máis complexa, pero non se fará sen resolver os exercicios deste  caderno do verán.

TEMAS.- Historia e acontecementos.- Narratividade e verdade.- Benestar e benfacer.- Eleccións xerais.- Falsidade e desmobilización.

MMC (01.07.2026)