Hooligans e Fans: cara a cara

A polarización sociopolítica xa se parece á futboleira: cultiva a sensibilidade a prol ou en contra de alguén sen que medie un principio de racionalidade

O Goberno de coalición ten difícil vender estes días a súa xestión entre circunstancias non habituais: unha pandemia, unha crise enerxética e climática en alza, a guerra de Ucraína e as súas obrigacións, Marrocos e a inmigración, ou a erupción dun volcán. A pesar diso, a bonanza económica, falando en termos macro, non resultou especialmente danada. Por iso chama a atención que os seus opositores teñan -segundo algunhas enquisas-, tantas intencións de voto a favor, como se viu nas recentes eleccións e que, segundo algunhas enquisas, repetiríanse nas que se aveciñan.

 Polarización da opinión pública

A polarización actual do voto, ao mostrar que moitas das persoas que máis padecen o sistema produtivo empregan o seu voto de maneira aparentemente contraria aos seus intereses, parece irracional. Ante iso, como ante outros problemas, sempre hai quen culpa á educación do envurullo e acúsana de ser pouco propicia ao pensamento crítico e ao coñecemento da Historia actual; de aí derivaría a tendencia de moitos prexudicados pola estrutura sociolaboral, a votar en plan conservador ou ultra. Se todo fose tan simple, sen explicacións adicionais é tomar o ravo polas follas para quedar no contraditorio “xa cho dicía eu”. Esa teoría reduccionista non explica que moitos dos que así opinan non puxesen máis empeño en que todos e todas tivesen mellor acceso á educación que a CE78 di que teñen dereito. Daría por sentado, iso si, un prexuízo moi asentado segundo o cal as persoas e grupos ben educados son modélicos no sentido do seu voto. Daría igual, por tanto, como fose ou deba ser o sistema educativo e as súas carencias: aínda que siga deteriorándose para a maioría, é suficiente.

Nas tendencias electorais, como en moitas outras da vida colectiva, hai máis factores en xogo, o cal non quere dicir que o da educación e cultura non teña nada que ver. É máis, dada a imbricación que ten neste xesto periódico, cuantos aspiren a que o sistema democrático sexa máis fiel a si mesmo, deberían revisar a fondo o sistema educativo existente e observar se prepara a todos os cidadáns para entender os problemas que lles afectan é o seu gran obxectivo. Máis pronto que tarde, debesen preocuparse de cuantos non deixa con competencias suficientes para facer fronte á educación informal que, acotío, distrae e masajea as neuronas dos educandos, pois ao que se ve preferísenos holligans e fans de ocorrencias incoherentes. Son miles as mensaxes que reciben, desde prensa máis ou menos democratizadora ata faladoiros e mensaxes que non o son; o móbil e o computador achéganlles noticias, anécdotas, chismes, indiferentes a se é información contrastada, fake news ou publicidade directa e indirectamente subliminar, conforman un conxunto de comunicación de primeira orde. Son dispositivos cunha potente organización económica detrás, que rendibilizan o que pensamos, dicimos, fotografamos e ata soñamos. Responsabilizar, por tanto, á educación xeral e aos seus educadores de algo que eses medios condicionan e coartan baixo supostos de “liberdade” mentres amoldan, resitúan, educan e conforman a opinión dos clientes consumidores, é sinalar un asunto, sen dúbida relevante, mentres se actúa hipócritamente noutra dirección.

Os investigadores en Teoría da Comunicación teñen sobrada experiencia en como o poder -cos seus diversos compoñentes estruturais- dispón de abundantes recursos neste momento para que o afán de liberdade que todo cidadán ten para ser como lle dea a gana, sexa segmentado e analizado en rutinas de previsibilidade e patróns de consumismo rendibles. Detrás de canto lemos, falamos, queremos e acabamos comprando ou alugando, hai un “capitalismo vixiante” (Shoshana Zuboff: 2013) que mercantiliza esa liberdade.

 Guerra cultural condicionada

Independentemente do que vaia a suceder co voto dos españois o 23 de xullo, os algoritmos que teledirixen a educación informal traballan desde fai moito en que a previsibilidade das nosas rutinas se adapte ao que a mercadoría conservadora da democracia anhela, convertida en consumo demostrativo de sagacidade disruptiva coa rutina. Hai unha guerra cultural neste momento que ten gran parecido coas guerras comerciais; o importante, como en toda batalla de consumismo, non é a calidade do produto, senón a posición que logre ocupar no aprecio e estima dos posibles compradores; as sondaxes de opinión quedan en sondaxes de mercado que, en graos de consideración estimativa, repiten os que os enquisadores realizan para variar algún compoñente que faga máis atractivo o produto. Ademais, quen traballa co público, cada vez está máis sometidos á mesma ficción do “gústame” que, de modo semellante ao botón de Facebook, pasan as corporacións de servizos a cuantos acudisen a elas como clientes.

Non é de agora que nos estean educando, ante todo, para ver que sexamos capaces de autopublicitar as competencias que mellor se adapten ás necesidades dun mercado supostamente autorregulado e libre. Todas as reformas educativas que houbo, sobre todo desde os anos sesenta, seguiron este patrón, mesmo na linguaxe, supostamente innovador. En Política, hai constancia, desde Sócrates, das pelexas polo control da palabra e as súas maneiras, para ter razón e, con mellor imaxe, gañar ao adversario. As mentiras e trampas coa linguaxe non as inventou Maquiavelo como medio para o control do poder. Aristóteles reivindicaba, fronte aos sofismas, a palabra como instrumento racional na vida colectiva; as voces do balbordo dicía que eran máis propias dos animais, e contrapoñía a claridade da racionalidade argumental á visceralidad do argumento ad hominem e á ambigüidade da polisemia utilitarista. Querer ter razón e gritar para dicilo non indica que a teñamos: só di que gritamos máis, e a obsesión pola “boa imaxe” –de bo xestor ou do que sexa- tamén é equívoca, por ocultar máis do que din as palabras.

Quen neste momento da historia da pos-transición española controlan a conversación democrática aspiran á exclusiva monopolística do que se debe facer, e téñeno ao alcance da man, con tanto fiel servidor en medios, institucións e programas de todo tipo, incluídos moitos de aparente estrutura tecnolóxica. Ninguén debese racharse as vestiduras polas inclinacións do voto existentes; no magma das supostas virtualidades de autosatisfacción como circulan, cada cal saberá a cales ten máis abertas as súas neuronas para que, sen memoria, se emborrachen con soños de inminente futuro. Aquel pasado antidemocrático, como esas manchas de humidade que se estenden aos poucos, xa tingue o presente de Estremadura, Baleares, Aragón, Castela-León e outras Comunidades, onde a vida colectiva está a ser coartada por acordos limitadores das liberdades e dereitos de todos.

TEMAS: Polarización política.- Guerra cultural.- Redes sociais.- Capitalismo da vixilancia.- Sofismas sociopolíticos.

 

MMC (07.07.2023)

Encabuxado porque si e ofendidos con razón

Queda por diante un revirado camiño para a fraternidade e a igualdade na vida pública. Tamén no sistema educativo, o seu mellor símbolo.

Nos anos setenta, xa Pasolini alertaba nos seus Escritos corsarios sobre como a sociedade de consumo agachaba ou solapaba os conflitos que xeraba a produción económica, pero a “loita de clases” só se difuminou.

Reformismos

O medo a que os proletarios puidesen revolucionar a conservadora “orde social” da burguesía enriquecida vén de 1848, non desapareceu. O intento de reducir a visibilidade das contradicións entre o capital e o traballo aínda xerou, logo da IIGM, o Estado de Benestar, ata que a crise do 73 e a caída do muro de Berlín favoreceron as teses neoliberais de Friedman. Cando España entrou na UE en 1986, o goce do que para os traballadores franceses foran “os trinta gloriosos” e as súas prestacións en educación, pensións, sanidade, vacacións ou vivenda xa só foi a medias. E en 2008 contraéronse máis, mentres entre os beneficiados do sistema florecía A cultura da satisfacción, de que falou Galbraith en 1992.

España, sobre todo desde 1953-1960 -con EEUU, Vaticano, OCDE e FMI polo medio-, fórase facendo cada vez máis consumista e máis urbanita. Mentres as migracións a baleiraban, máis progresou a desmemoria e o abandono de arraigos culturais. Logo dese tránsito, no 53% do territorio xa só vive o 5% da poboación. O consumismo urbano, coa súa suposta modernidade, contribuíu o seu a esa suposta modernidade, que -como estudou Francisco Jurdao- puxo España en venda. Estase cumprindo á perfección, ademais, o decimonónico soño burgués de disfrazar o conflito tralos novos modos de recomposición do traballo. Dicíao hai pouco Ken Loach na súa película última, Sorry We Missed You: “O sistema chegou á perfección, co obreiro obrigado a explotarse a si mesmo”. Co prodixio de Internet e das redes sociais desde os noventa -ambiguo e imponderable nas súas consecuencias de verdadeiro progreso cultural-, acrecentáronse a individualización do esforzo, o equívoco emprendemento e as prexuizadas certezas.

Encabuxados

Medrou, especialmente, o narcisismo que conleva o anonimato dos que lle sacan a máxima rendibilidade á nova situación sen importarlles os danos colaterais que xera. Fai crecer o número de afectados pola desregulación do campo de xogo da economía política. A súa man invisible procura que proliferen os que evaden responsabilidades -e non só recursos económicos- dos territorios onde viven os que os producen co seu traballo. E en consecuencia, o crecemento de “encabuxados” e “ofendidos”, produto desta historia, non diminúe tampouco. Ambos grupos medraron no xogo cambiante das políticas económicas, causantes de que os fillos xa non vaian ter as mesmas prestacións -nin os mesmos oficios- que os pais, pero cabe distinguilos por como se expresan.

O dos “encabuxados” antisitema adoita ser unha linguaxe simplona, bronca, esaxerada e apocalíptica ata o insulto. Similares son os seus alimentos de lectura. Hai uns días, Antón Losada chamaba a atenciónsobre como as redes son a súa fonte principal de información política, xunto á televisión. Segundo a última enquisa do CIS (publicada o 16 de xaneiro), este nutriente permitiría a VOX consolidarse como terceira forza no Parlamento, o que axuda a entender, ao mesmo tempo, o éxito mediático que está tendo a súa estratexia do PIN parental. Os especialistas en comunicación sempre amentaron o papel de mediadores que dun ou outro modo proporcionan os medios, á vez que difusores de modelos de vida. No barómetro do CIS de marzo de 2013, xa o “48,6% dos enquisados declaraba que a información que ve na televisión inflúelle moito ou bastante á hora de decidir o seu voto”. E do influxo das redes sociais, o 15,3% mostrábase similarmente influído.

Os “encabuxados” son preferentemente homes brancos, probablemente frustrados polos procesos da súa propia emigración ou a dos seus pais. Supremacistas respecto dos que son doutras partes da Terra ou de cor, ás mulleres e a cantos se mostran LGTBI, adoitan ser heteros e alardean diso. Iracundos e displicentes aparecen bastante en grupos musicais e películas, e préstanlles atención libros como o de Michael Kimmel: Homes brancos encabuxados. Pódenselles asimilar cantos nos colexios da súa infancia foron superselectos e, aínda fachendosos, oféndense co resto da clase e máis cos que non compartiron pupitre. Ese caudal de xente, sempre encantada de si mesma, emparenta cos que, saltándose as regras meritocráticas, lograron algún ascenso social. Os xestos duns e outros son unha competición de proclamas non pedidas, case sempre contra o que só o cumprimento dos dereitos constitucionais pode axudarlles.

Ofendidos

Esta familia sociolóxica é máis grande, aínda. Os indicadores que distintas organizacións como a ONU empregan para medir o que chaman estadode “felicidade” cidadá -atractivo evanescente que os manuais para príncipes absolutistas xa invocaban- mostran graos moi diversos de satisfacción con “o que hai”. Só nunha democracia cuxa gobernanza fose respectuosa e coherente cunha Constitución e leis xustas, non habería ofendidos: todos estarían satisfeitos co “contrato social”, sen necesidade de que falsos dilemas como o que no século XIX reiteraba aquel conto en que ter camisa e felicidade nunca íaparello.

Hai no caso español, e no que respecta á educación -bo símbolo de canto acontece- dous ámbitos de “ofendidos” peculiares. Polo lado máis ambiguo, o dos eclesiásticos críticos con que poidan minorarse levemente as súas conquistas da LOMCE e arredores, pese a que polo entrevisto nos programas da coalición gobernante- non lles van a cortar os privilexios pactados nos Acordos de 1976/79 nin, xa que logo, os que ostentan no campo educativo. Xogan a que prosegue a Idade Media aínda que esteamos en 2020. Como dicía Juan Bedoya nunha crónica do día 18, a misión do novo Nuncio é templar a súa relación con este Goberno teoricamente “radical” e, sobre todo, cos bispos receosos das consignas do Vaticano. Os linguaraces infundios dos máis “carcas”, proclives a VOX e compañía, non llo poñerán fácil. Mais “encabuxados” porque si que “ofendidos” con razón, ofrecen unha paisaxe digna da filmografía deFellini, estes días recordada. O seu empeño en compaxinar -aquí e agora- dogmática escolástica e poder, sen misterio ningún, é cada vez máis cargantemente teatral para os que non sexan educados no Barroco.

En todo caso, o gran núcleo dos razonablemente “ofendidos” é o de quen, pese a tanto filibusterismo e desconcerto ruidoso, son o substrato, propician un institucionalismo democrático sen trampas. Sosteñen comprensibles discrepancias, pero coinciden en propugnar o crecemento efectivo dos dereitos e liberdades públicas, o recoñecemento da historia real -non a afectada-, e en que a igualdade de trato e de oportunidades para todos erradique privilexios inxustos. Como un eco doutros ámbitos, se impacientan cun sistema educativo público, tan renqueante que nin sete leis orgánicas -máis as aplicacións particulares en cada Comunidade autónoma- coidárono ben, mentres saben que a que se aveciña non parece senón outro parche.

De ser así, a ofensa que se inflixiría a máis dun 60% dos cidadáns españois -e que non se visen retratados no novelón de Dostoyevski- só se emendaría cunha serie de medidas que moitas plataformas pola Escola pública veñen reclamando, algunhas desde antes de 1975, e outras moitas desde 2012. Ningunha está a favor do PIN parental, ao que consideran regresivo e contrario ao que unha digna educación necesita e, ata, a canto a lexislación actual esixe. Pero, cantas das decisións importantes que suscitan quedarán para mellores tempos? Poderán máis os “encabuxados” que os “ofendidos”?

TEMAS: Sociedade de consumo. Redes sociais. Dereitos e liberdades democráticas. Escola pública. Ultras e “carcas”.

Manuel Menor Currás

Madrid, 22.01.2020.

Intercambio de cromos no patio do país

Vitorias ambiguas, senón tristes, é o que parecen ter daparado as catro eleccións últimas. Os pactos que sigan fixarán as políticas educativas.

Algunhas candidaturas non demostraron senón ser irrelevantes, pese ao ruído que xeraron; case ningunha chegou a donde pretendía aínda que logre éxitos parciais. Agora vén o medir o alcance real dos resultados e tratar de paliar danos no barco. Ao tempo, en aspectos cruciais para os cidadáns o fundamental segue onde estaba antes. 

Paisaxe incerta

Mentres o CIS se interesa polos pactos “preferidos” poloscidadáns, saír do atasco segue esixindo cambios relevantes aos políticos elixidos, se queren ser útiles á sociedade e non vivir enclaustrados nos seus intereses de nomenclatura, alleos ao ben común. O primeiro sería pregar velas á linguaxe desorbitada, excluínte e descarado que algúns exhibiron sen pudor. De seguir así, todos terán “a súa” razón para dicirlles aos demais o que se lles ocorra. Esa verborrea intolerante e descarnada induce ao odio e deixa un regueiro de esca lista para calquera incendio. É hora de pedir, polo menos, respecto ás palabras e á sintaxe para, a continuación, ver se se reduce o ruído. Requírese o silencio como parte do xogo harmónico desexable para que soe esta orquestra.

En segundo lugar, haberían de invocar a paciencia. Non é virtude con crédito entre persoas inclinadas a forzar tempos e formas de competitividade transgredindo xeitos que din caducos, coma se moitas das máis belas feituras da Terra -cantos rodados de ríos e praias, morfoloxías erosionadaas de rochas e penedos, ou intrincadas meteorizacións dos relevos kársticos- non derivasen da actividade xeológica de tempo longo. A maioría das forzas políticas actuais son froito dun tempo curto, excesivamente breve para as présas por exercer poder. O espectáculo tecnocrático do retwiteo e Instagram, en que se apoian, rexeita a lentitude que esixe gran parte de canto merece a pena.

E en terceiro lugar, advertidos deberían estar de que só se abandonan a abstracción retórica e se ocupan da socioloxía do concreto -a educación, a sanidade, os servizos sociais a que por lei constitucional están obrigadas as políticas democráticas-, merecerán a continuidade da confianza dos votantes. Sobran políticos contaxiados pola misión de definir, unha vez máis, a esencia de España, o patriotismo nacionalista e, ata, a reconfiguración do territorio. Sen contemplar que, con eses mimbres, de gran interese para absolutismos varios, este é o gran risco actual. A algúns non lles importa correlo, aínda que poidan derivar no que que Goya reflectiu nos seus Disparates e Desastres. Crentes no que move neste momento a case a metade de Europa, non deberían ignorar que as recentes eleccións en Italia, Gran Bretaña, Polonia ou Hungría, seguramente serían o canto de serea do que Homero advertiría hoxe a oíntes e lectores.

A paisaxe do singular

E para non caer no bizantinismo, haberían de coidarse da vixencia de principios implícitos tan “naturais” que, por tales, deban ser dados por bos e inamovibles. Esa suposta bondade da Natureza, que a Economía clásica impoñía na relación política dos humanos, pretende seguir sendo o regulador único da oferta e a demanda. A consiguiente selección duns poucos -producida polo darwinismo social- seguirase xustificando por si mesma, sen avergoñarse de que todos os demais sexan asalariados precarios ou escravos. É máis, percibida unha conexión inescrutable entre a Natureza e Deus, mel sobre filloas para que algúns monoteístas sigan felices facendo descansar a fatalidade de vida das maiorías na sacrosanta vontade divina, só benevolente a través de vontades caritativas ou filantrópicas.

 

Este ciclo electoral non indicou que esta mentalidade, esencialmente urbanita, non determine -entre outros desenvolvementos- o alegre baleirado a que foi sometido o territorio rural, ou que as políticas sociais -esenciais nos pactos que se acorden- vaian ter ampla acolleita nun Estado reducido a mínimos nestes anos. Consello non pedido, consello non oído, pero tería graza que, logo de máis de dous séculos de pelexas por unha xustiza distributiva acorde cos dereitos solemnemente proclamados desde 1789, volvésemos como cegos a renovar os motivos de pelexa por conseguilos. Líderes hai cuxas ambiguas vitorias nesta serie de eleccións faranse valiosas no transo de posibles pactos con axendas empeñadas en que regresemos a ese pasado de malestar social e en tirar pola borda o logrado. Na paisaxe moderna a que aspiran, cada cal se apañará coa súa “liberdade”, “singular” por emprego precario, salario escaso, sanidade recortada e circuítos educativos diferenciados.

O taboleiro de xadrez

Cos acordos e reparto de cromos que xa están en marcha, pronto se verá como fían fino no que asignen á educación pública. Apenas presente nos debates electorais -porque sempre tiñan algo máis importante de que falar-, chega a hora das definicións. Empeñarse en gañar ou en ter razón son ambicións plausibles, pero sempre derivan en opcións que é imposible simultanear en política: empeñarse en ter “sempre” razón é puro sofisma e nada vale o tancredismo. Pronto serán urxidos, unha vez máis, por criterios interesados en que a boa educación está sempre fóra da escola pública e en que o Estado poña as súas mans o máis lonxe posible porque, entre outras cousas, “adoutrinaría” en algo que queren exclusivo das familias. 

Sucumbir a esta tentación -sen amentar nunca o negocio dos colexios e a súa contorna engadida- facilitará os posibles pactos que están en xogo, e é moi probable que, máis dun político, na súa opción por “gañar e ter razón”, pronto repita que o necesario hase de levar por diante o principal. Puidese resultar, pois, que o medio se impoña sobre o bo fin e que -por moito que poida dicir a posteriori- non arrisque o seu posto para que a escola pública teña garantida posición principal na estrutura do sistema educativo. Recitar en vésperas electorais salmodias distintas, non lle impedirá loas aos particulares criterios da concertada e, se sofre a igualdade, será que o guión deste xogo de xadrez dá valor naturalmente asimétrico ás súas pezas. Comunidades haberá en que todo será como nos últimos 13 anos ou peor. ¡Atentos! 



TEMAS: Educación pública e concertada. Pactos postelectorais. Redes sociais. Unión ou desunión europea. Nomenklatura.

Manuel Menor Currás

Madrid, 30.05.2019.

Censuras, soflamas e sofistas...

“As palabras especiosas e engañosas pero opostas aos dereitos civís da comunidade” alertaba Locke (1690), son moi perigosas para todos.

A 33ª edición dos Goya acaba de premiar o documental Gaza, unha curta na que se revisa a situación dos dereitos fundamentais do pobo palestino, pisoteados de contino polo imperialismo sionista.

Gaza
Nada que ver propiamente con xudeus e musulmáns, senón con actitudes que aproveitan as súas diferenzas culturais para primar posicións de poder hexemónico, dominio, forza e colonización, xeradoras de submisión, pobreza e escravitude. Se os que tiveron algo que ver -non só por acción, senón tamén por deixación- construísen noutra dirección, gran parte dos problemas xeoestratéxicos xerados-sobre todo, desde 1947- na zona que xenericamente se veu chamando Oriente Medio, non terían lugar e, seguramente, o mundo sería máis pacífico. A denuncia de Gaza non debería senón facilitar que, polo menos no futuro, se puidese rectificar a dirección de tanto esforzo estéril.

O cardeal Osoro, con todo, de estar no xurado dos Goya, non votaría por que ese documental chegase á festa da Academia de Cine. Por decisión súa maxisterial non puido ser exhibido na parroquia de San Carlos Borromeo (Entrevías, Madrid): non fosen distraerse os seus fregreses. A ambigüidade xogou niso un papel supostamente pastoral, da mesma sensibilidade que deu mostra nos últimos tempos respecto ao traslado de Franco á catedral da Almudena e que non é nova. Hai 20 anos, nos inicios da súa carreira episcopal en Ourense, xa apuntaba nos seus xeitos de coidar con esmero a súa imaxe. As que se exemplifican tras unha fotografía súa xunto a un enfermo, que debe corresponder ao Xoves Santo de 1999. Unha asociación piadosa que paseaba a caridade visitadora do novo bispo pola unidade cardiolóxica da Residencia Sanitaria, levouno ante un paciente que roldaba os oitenta anos; o fotógrafo da comitiva captou a fugacidade da escena fotoxénica e fixo o seu traballo. Aquel oportunismo non pasaría desapercibido: ás testemuñas ocasionais non se lles escapou que, nin antes nin despois do flash, ninguén falase con aquel doente nin lle pedise permiso para que a súa efixie aparecese ao día seguinte xunto ao novo prelado nos quioscos; alguén recordou en cambio que, segundo o Evanxeo, a insípida escena debería ser moi distinta. Podían, ata, falar moito. Aquel ancián esperaba un marcapasos e encantoulle, como crente moi cabal que era, contarlle a Osoro, entre outras cousas, como labrara a gran pedra granítica do altar maior da súa catedral (Cfr.: “Canteiros e penedos”, en: Farodevigourense, 17.06.2012).

Cazadores con rede

Non fai falta ir a un Museo para percibir como moitos artistas se aplicaron para moverse entre o realismo e a representación; tampouco é preciso recorrer ao mimetismo ilusorio da teatralidade. A información e os seus xeitos están máis a man. Obrigados a distinguir entre a obxectualidade do que acontece e os formalismos manieristas de redactores e opinadores, a invención xornalística non desmerece. O Brexit inglés, o triunfo de Trump en EEUU, ou fenómenos posteriores en Europa e España, puxeron en primeiro plano estes métodos, coa complicidade operativa das redes sociais: os quince anos de Facebook están aí. Os que cazan na rede con “transgresoras” performances de estrita subxectividade xa teñen escola. As Fake news, as neolinguaxes, as medio verdades e demais compoñendas discursivas de moda para fidelizar lectores, consumidores e votantes a golpe de click, creceron como setas pero non son algo novo. Alguén recorda como se traballou aquilo das “armas de destrución masiva”, en que tanto se implicou Aznar? Verba volant?

A longa historia de trampantoxos e poder sempre estivo aí, como exemplo constante, a gran avidez da xerarquía católica por adoutrinar, en exclusiva, na Verdade (con mayúscula). Desde o seu “triunfo”sobre o “paganismo” clásico, imposto en todo o Imperio Romano desde o ano 370 d. C., nunca deixaron de contar, con máis apoloxética autoreferencia que con razoable explicación histórica, as componendas da súa doutrina coa súa propia terrenalidade. Desde entón, non variaron moito as tornas; do que fan e din no presente, tampouco é que o propio Vaticano -ou os seus bispos en España- melloren moito os seus ambiguos cálculos oportunistas. Sen quebrantar o segundo dos Dez Mandamientos, non parece, desde logo, que poidan arrogarse como palabra de Deus a información que emiten, especialmente desde algúns dos seus medios.

Se Zola vivise hoxe, ese gran corpus de ambigüidade proporcionarialle material abondo para proseguir a súa triloxía: Lourdes, Roma, París. Sen máis, co que hai pouco dixo Blázquez sobre que “só un 3%” do clero pode ser cualificado como pederasta, xa tería para unha novela ou para un novo manifesto do tipo J´accuse. Que magnífica escena non describiría co que intercambiaron Monseñor Yanes, Maravall e outras testemuñas en vésperas da LODE (1985), cando sobrevoou a idea de que se non asinaban a posibilidade dos “concertos educativos” -ou non movían ás súas asociacións a que asinasen-, un crédito extraordinario do Estado crearía as prazas escolares que “subvencionaba”!

E na ambigüidade emocional e verbal seguimos, con todos os riscos que comportan estes meandros. Tacticamente, aos vocacionados para a politiquería -que non para a política- élles propicia a moita “xente” -palabra suficientemente ambigua para que todo espectador se sinta implicado- que sestea na súa verdade particular, intolerante con canto lle poida privar da súa “orde natural” inamovible. Dá igual de que se trate: de Venezuela, de taxis, de Cataluña ou de España. Non faltan quen lles alenten a manexar o verbo e a pluma “sen complexos”, cada día con máis vehemencia que credibilidade, en redes e emisoras múltiples pero unívocas. Impregnados da vella cólera dogmática, tratan de que as súas apostas narcisistas movan aos votantes. O resultado son os púlpitos actuais, nos que brilla a dialéctica do micrófono sempre a punto para hisopar a última ocorrencia do disposto a parecer moderno aínda que non teña nada que dicir, salvo a unhas centradas “clases medias” encantadas de rechouchiarse.

Outros/as
Neseestatus social ao que todo oínte adoita apuntarse aínda que estea colgado ata as cellas, os outros, os asalariados e os que non teñennin salario, só existen como atrezzo; nin en bruto nin cociñados polo CIS adoitan ter presenza política. Os que pelexaron estes anos pola escola pública fraco favor lles farán a eles e a si mesmos se se contentasen coa operatividade da “restricción mental” e non seguen pugnando por lograr, agora, que sexan explicitamente contemplados -sen ambigüidade mixtificadora- na proposta de derrogación da LOMCE. En que consista a súa esencia está por ver aínda, cando poida que nin chegue a Proxecto: a gran provisionalidad deste Goberno faise cada día máis perentoria con ou sen “relator” que medie no uso do ábaco contable.

É urxente: a ambigüidade, o pasteleo e o sofisma sempre foron mortíferos para a democracia. O ano 399 a.C., Sócrates, acusado de non recoñecer aos deuses en que cría a súa Polis, e de corromper aos mozos, foi condenado a morte por un tribunal de 500 atenienses. De nada lle valeu “a conduta que mantivera toda a súa vida e que, na súa opinión, estivera ao servizo da verdade e dos seus conciudadans” (Platón. Diálogos: Fedón).

TEMAS: Derrogación LOMCE. Reforma educativa. LODE. LOE. Neolinguaxes. Fake News. Redes sociais. Gaza.

Manuel Menor Currás

Madrid, 07.02.2019