A Covid-19 non é culpable dos tabús que arrastramos

Os danos que produce a nula ou mala educación que, respecto de a súa vida sexual, teñen as xeracións de españois veñen de fortes prexuízos.

Os problemas dalgúns tabús é que, a medida que medren as súas distancias co que a Natureza demanda, son insostenibles e, a miúdo, terminan en violencia, dominio e hexemonía impoñendo poder. Sabemos como se constitúen as subxectividades e como a supostamente masculina exprésase con frecuencia en violencia contra as mulleres e os seus fillos; sabemos como foi a invisibilidade histórica destas e como foi a instauración cultural do poder patriarcal desde a Prehistoria; e sabemos dos múltiples xeitos en que se pode seguir ocultando a violencia androcéntrica, encubridora do sometimiento e os xeitos de exercela inferiorizando ás mulleres. Sabemos ata do valor simbólico de todo iso e as gravísimas violencias que pode inducir na vida cotiá, pero parece que se tratase de saberes para especialistas, pero inaccesibles á maioría da cidadanía.

Os danos

Ao noso arredor, namentres, son noticia a diario as múltiples fobias e danos que opera de continuo esa violencia institucionalizada. Esta semana pasada foi pródiga en desastres deste tipo de Canarias a Cataluña, pasando por Marmolexo (Xaén), como podía pasar por calquera outra coordenada ou diagonal en  que han ter lugar as 1096 vítimas de “violencia de xénero” rexistradas desde 2003. En 2020, foron 45 as mulleres asasinadas e, a 11 de xuño de 2021, no que vai de ano, xa foron 19 as que perderon a vida; se se engaden as violencias con menores, para facer máis dano ás súas nais ou para impoñer máis unha superioridade estritamente animalesca, o problema social crece desmesuradamente; desde 2013, en que hai registros, 39 menores foron asasinados polos seus pais e, se se contabilizan violencias de diverso grao de ilicitud, os datos que mostraba o informe previo do CES á última Lei de violencia contra a infancia e adolescencia era terrible, polos miles de ilícitos detectados e que, ao que parecía, ían in crescendo.

É evidente que as condicións de risco que poden explicar por que existe o maltrato son múltiples e ningunha é, por si soa, a súa causante absoluta. Aspectos sociais e económicos das familias, máis das propias vítimas, interconéctanse sempre e, ao final, acaban producindo xeitos violentos de diversa gravidade: desde o maltrato físico ao emocional, abandonos de diverso alcance, neglixencias e descoidos, explotación e abusos de diverso tipo -en que o de carácter sexual adoita ser abundante- e, se as cousas se desmandan, incluso unha ou varias mortes interrelacionadas.

Tabús educativos

Non podemos, en todo caso, esquecer que, entre as neglixencias que están detrás de canto estes días amontoa tanta dor, está a que estende o tabú ás prácticas habituais do ensino de todos, coma se fose o que naturalmente se debe facer. Os que viviron de longo o que foi a educación da etapa franquista, eminentemente nacionalcatólica, viviron en directo como ata entrados os anos oitenta non se xeralizou o ensino compartido por mozos e mozas nun mesmo centro, e poden ler na lexislación vixente en toda aquela época que o “cristián” non era a coeducación, senón a separación de sexos (no BOE está a lei de EEMM de 1938 e a de 1953, e no medio a de Primaria en 1945, á que tiñan máis acceso). Outrosí recoñecerán estes cidadáns: o que e como se ensinaban ás mozas as súas obrigacións como mulleres nos preceptos da Economía doméstica, a máis diso os que lles reafirmaban as de Relixión e Ximnasia: os libros de texto daqueles anos causan risa hoxe, pero sementaron moito do que ten vigor nos xeitos culturais, coma se debese ser así.

Os que non pasasen por aqueles rigores de ensino, tan propicios para múltiples ambigüidades e culposas respostas, é posible que viran ou oiran dalgún modo, os sucesivos problemas, censuras e ata calumnias que sufriron cantos dalgún modo intentaron abrir esa porta da educación a canto rozase o simple coñecemento do ser integral, sexuado, de homes ou mulleres. Este tabú, xunto co de que as pícaras deberían educarse en centros diferenciados de nenos, segue vivo; aí están, entre outros avatares, non só que pasou con aquela persecución xudicial a un libro inocente como o dos daneses -aquí titulado O libro vermello do cole- en 1980, ou a forzada dimisión dunha directora do Instituto Nacional do Libro Español (INLE) por autorizar algo máis tarde a un libro non menos incauto; e entre manifestacións gloriosas, sen ir máis lonxe, unha de novembro de 2005 -en Colón tamén-, con bispos incluídos, en que todas estas cuestións máis as clasicamente vinculadas á confesionalidade e privacidad escolar, andaban en xogo. Xa ninguén se acorda de que pasou con aquela Educación para a Cidadanía que tratou de sacar adiante a LOE ao ano seguinte? Tampouco teñen nada que ver como se xudicializaron de novo as cuestións dos concertos ou concesións aos colexios que segregaran a nenos de nenas ata que a LOMCE veu tapar aquel desaxuste cunha suposta tradición fetén, que “melloraba a calidade educativa”?

Romper a frecha do tempo

As circunstancias da pandemia da Covid-19 poden ser unha situación de risco máis, pero non é de recibo lamentarse todos os días, cando se poñen pegas a cantos tratan de suplir as carencias que ten o sistema educativo para xeneralizar outra cultura social en que a educación sexual como afecto e coidado -e non como posesión dominadora-, sexa algo regulado e xeneralizable. Como outras hipocrisías que roldan este territorio, é especialmente hipócrita ou farisaico -e moi daniño para o desenvolvemento das persoas e da sociedade-, non querer saber como é a educación que a maioría dos nenos e adolescentes segue tendo neste ámbito, xusto cando o acceso á pornografía -non á educación sexual- é moi accesible a mozos e mozas nos seus móbiles. Será moi rendible, pero é inexplicable e moi perigoso, seguir defendendo en público como reclamo relixioso ou político, que os pais e as familias -só faltaría engadir que tamén os que chamabamos poderes “facticos”- teñen dereito absoluto sobre os seus fillos e fillas pretextando que os coidarán mellor. Os problemas dalgúns tabús é que, a medida que crecen as súas distancias co que a Natureza demanda, son insostenibles e, a miúdo, terminan en violencia, dominio e hexemonía impoñendo poder. Sabemos como se constitúen as subxectividades e como a supostamente masculina exprésase con frecuencia en violencia contra as mulleres e os seus fillos; sabemos como foi a invisibilidade histórica destas e como foi a instauración cultural do poder patriarcal desde a Prehistoria; e sabemos dos múltiples xeitos en que se pode seguir ocultando a violencia androcéntrica, encubridora do sometemento e os xeitos de exercelo inferiorizando ás mulleres. Sabemos ata do valor simbólico de todo iso e as gravísimas violencias que pode inducir na vida cotiá, pero parece que se tratase de saberes para especialistas, pero inaccesibles á maioría da cidadanía.

Bruno Latour recomendaba hai pouco que, para orientarse sobre onde aterrar se se quere romper a frecha do tempo cultural en que andamos inmersos, as nosas redefinicións do humano e do que é civilización han de mostrar que nos van niso intereses máis importantes que os dos vellos xeitos socioeconómicos de reprodución: “os novos conflitos non substitúen os antigos, despréganos doutros xeitos e, sobre todo, vólvenos ao fin identificables”.

TEMAS: Violencia de xénero.- Violencia sexual.- Violencia contra a infancia e a adolescencia.- Convivencia.- Educación integral.

 

Manuel Menor Currás

Madrid, 13.06.2021

Os cambios cualitativos non os mide ben a cronoloxía anual

Para comparar se 2019 será máis avanzado que o ano pasado, haberá que sobreentender que nin os cambios nin os hábitos sociais son mecánicos.

A poucos días do comezo de 2019, xa temos razóns para pasar, da orde máxica que supoñen os periódicos desexos de felicidade de fin de ano, á orde máis racional en que adoitamos analizar, sopesar e concluír respecto do que nos sucede. Dá igual a posición en que se poña o observador, ben como suxeito indiferente aos acontecementos que se queiran analizar, ben como pensante que trate de ver como lle poida afectar o que está sucedendo. Nun ou noutro caso, será difícil en que está sendo diferente 2019. Só os fados saberán que vai ser dos propósitos, desexos e felicitacións que difundamos con boa intención.

Os historiadores falan de tempos longos ou puramente evenemenciais, para apreciar mellor lentitudes e aceleracións. A que non distingue é a nosa memoria, suxeita a imperativos diversos, dos que a propaganda non é menor. Ás veces, a confusión entre o acontecido e o que está sucedendo, entre o onírico e o racionalizar, é tal que todo parece un soño que leve camiño de perpetuarse. Custa recoñecer, con todo, que, non porque a cronoloxía avance un ano no calendario -ou porque teñamos dispoñible unha aplicación electrónica máis-, xa o mundo cambiou. A complexidade de estratos que compoñen a suposta realidade é tal que nin o esquematismo ideolóxico é suficiente para explicala nin a consistencia de canto construímos para protexernos da intemperie é tal que non poidamos fraxilizala máis. Unha proba desta estúpida capacidade daraa o modo en que afrontemos as tensións con que empezou 2019. Continúan as de 2018, pero tan significativas son que parecemos pegados a elas por costume, o que fará máis difícil a urxencia de cambialas.

De Granada

A historia da “Toma de Granada”, trala reiterada celebración do dous de xaneiro, xa ten connotacións plenamente implicadas neste presente. Tinguida de referentes actuais, foise complexizando para dotar aos principais factores do mesmo -PP e VOX- dun oco máis amplo nun panorama en que a terxiversación a favor dun interesado presentismo ten longo percorrido revisionista. A Historia de España como instrumento ideolóxico -que Don Marcelino Menéndez e Pelayo pregoou- tivo ferventes seguidores e asiduos defensores nos libros de texto electura obrigatorios durante máis de 40 anos. E aí seguen. Baste recordar que Isabel de Castela foi na etapa franquista símbolo mitificado dun tradicionalismo reducionista, como estudou Elena Maza en 2004. O seu nome foi imposto a moitas institucións docentes -escolas e institutos, como o antigo “Instituto-Escola: Sección de Retiro”, en Madrid (BOE, 15.04.1939)- segundo avanzaba a guerra civil; a Sección Feminina de Pilar Primo de Rivera invocouno reiteradamente -co faz e as frechas do seu escudo-; e na listaxe homónima de recoñecementos honoríficos da época pode advertirse o significado que se lle atribuíu a esta raíña castelá. En este festexo, igual sucede con outros ingredientes como “Musulmáns”, “España” ou “Reconquista”, en axitado puzzle a conmenencia e a cidadanía quédase, unha vez máis, sen saber que sucedeu en Granada en 1492. A Toma da rúa por 4.000 bandeiras españolas e as súas consignas predominou e, sobre todo, con que mimbres partidistas se prefire construír o imaxinario do que se queira sexa a convivencia hoxe. Aquí non é o re-coñecemento o que progresa senón a volta a un pasado de valores non necesariamente exemplar e integrador.

De “Acordos”

Que a Historia presta unha boa urdidura en que ganduxar calquera discurso é fácil de ver, logo de 40 anos da sinatura dos Acordos -ratificados no Vaticano o tres de xaneiro de 1979-, desde a situación da laicidade do Estado. Entre os moitos ingredientes desta especie de Concordato, o elemento vertebral é que os pagos anuais a conta non decaeron malia a “a crise”, pero as súas implicacións nas políticas educativas do Estado e as súas autonomías é en grao sumo rechamante. O estudo do cumprimento do art. 27 da Constitución vixente non só permite advertir a distancia que media entre o noso panorama lexislativo en educación e o dos nosos veciños franceses desde 1905, senón ademais a cantidade de problemas de diversa índole que xerou ese articulado constitucional. Entre outros, como a liberdade de elección de centro e unha presunta “demanda social”, amparadas na diferenza relixiosa pretenden ser prioritarias fronte ás urxencias da escola pública; ou como a Relixión, como catequesis, segue tendo privilexiado tratamento educativo na LOMCE. Que sexa a pretendida igualdade, lexislativa, económica e organizativa do sistema educativo español -coa práctica diferencial que implica isto nuns ou outros centros, nos currículos e libros de texto, ou na dinámica de formación que deba preparar para o exercicio profesional docente-, está lonxe de acontecer aínda. Ineludible é, así mesmo non ver estes días, trala actitude do prior benedictino do Val dos Caídos, a persistente ambigüidade da xerarquía eclesiástica nun asunto de tanto relevo cívico como a exhumación dos restos de Franco.

De violencias

No canto de cambio histórico, naturalización de pautas establecidas é o que parece volver primar en 2019. Coma se dunha estrutura antropolóxica se tratase, non só custa cambiar, senón que se reivindica a perduración do dominio duns respecto doutros. O espertar de VOX con opción de decidir no panorama político -e non só en Andalucía-, está servindo para mostrar que o patriarcalismo machista e as súas derivacións violentas é máis amplo do que indican as cifras estatísticas. Ao non concordante cómputo de falecidas, únese un non menos interesado modo de mirar este trato violento e mortífero, non tanto como cuestión de xénero, canto como diluído modo“doméstico”. Coma se se quixese negar a realidade de odiosos tratos desiguais e vexatorios, a miúdo soportados nunha mala educación, que aos mozos se lles inculcaron desde a súa infancia unha suposta superioridade en todo; tanta que, cando os tempos deron un envorco a esta percepción, aí continúa empobrecendo as relacións e facendo difícil a concordia en moitos casos. Este ano empezou apelando, outra vez, ao vello costume da brutalidade neste terreo. Ata cando? O tacticismo do PP e de CS a onde conducirá a que alguén como Damares Alves, do Brasil de Bolsonaro, festexe pronto aquí que os nenos vistan de azul e as nenas de rosa?

A mestura continuista duns e outros costumismos está construíndo un arquimboldesco 2019, con parvos residuos doutros tempos, ensanguentados demasiadas veces, alucinados moitas outras, e prexudiciais sempre para os máis abrumados/as pola vida. Atentos ao guarismo cronolóxico deste ano incerto.

TEMAS.: Historia e memoria. Revisionismo histórico. Acordos Estado e Vaticano. Violencia de xénero. Violencia doméstica.

Manuel Menor Currás

Madrid, 06.01.2019

Derrogarase pronto a LOMCE?

É un alivio só pensalo, aínda que o que se oe e ve no Parlamento non difira moito do que pode lerse en moitos whatsaap esquizofrénicos.

Os máis atentos ao parlamentarismo español de última fornada poderían admirar o reincidente que é a especie humana respecto de como os clásicos xa previñan aos que quixesen escoitalos.

Na penumbra clásica

Recórdao Jesús Parra, filósofo atento a preguntar se é posible a política sen ética, traendo a colación, entre outros, a Aristóteles, Cicerón e Plutarco. Ao estaxirita (384-322 a.C) na súa Ética a Nicómaco, na que dicía que "non se ensina ética para saber que é a virtude, senón para ser virtuosos", non parece tivese éxito. Sobre todo, se á vez que se lles oe e se lles ve actuar, se quere entender de que nos falan actualmente os nosos parlamentarios cando, tratando de currículos escolares, esixen que trate, e moi intensamente, a “Relixión”, “os valores” ou, en plan máis laico, unha “educación para a cidadanía”, a convivencia ou outra actitude política.

Parra, coma se se dirixise aos que estivesen facendo un prácticum no parlamento en días recentes para un máster de acreditado prestixio, tamén trae a colación a Plutarco (45-127 d.C.), quen deixou dito nas súas Vidas paralelas que “o home é a máis cruel de todas as feras, cando ao poder se une o poder sen virtude”. E non esquece a Cicerón (106-43 a.C) que tanto denostara ao corrupto Verres alegando que “cando os políticos non se rexen pola ética, son como hienas á caza do poder”. Xa nesta liña, cabería amentar o pesimismo de Hobbes (1588-1679), escéptico co homo homini lupus, reclamando a necesidade dun forte para conducir a res publica. Unha secuencia nostálxica, de apelación constante á seguridade do máis brioso, que atopou nos últimos cen anos mil apelacións para traspasar o que non é democracia e que, agora, quere atopar nas Redes rancorosos destinatarios, pagados de si mesmos.

No día a día

O problema é que non reparan sequera no panorama en que nos movemos, probablemente porque os favorece. A celebración do Día Internacional da Violencia contra a Muller, o 25 de novembro, debería alertarnos de canto, a diario, se traspasa esa liña da igualdade de trato nos fogares, os lugares de traballo, os espazos de lecer e tempo libre, a publicidade gratuíta e, para que non falte nada, ata nos ámbitos da escola e dos hábitos de institucións relixiosas que, sen comprometerse coa igualdade dos Dereitos Humanos, se precian de caritativas. Espazos todos en que a violencia do máis forte, a imposición non só física senón tamén psicolóxica e simbólica, conxúganse para causar danos, irreparables moitas veces, a persoas tan dignas de vivir no mundo como calquera arrogante chulesco ou máis.

Nesta liña de quitar hábitos innecesarios para convivir, é valiosa a noticia que chega do parlamento galego suprimindo ás nenas a obrigación do uniforme de saia. Unha noticia escolar, ao fin, de alto valor social, que vén poñer no seu sitio a tanto partidario do estéril, os decimonónicos distingos entre colexios de nenos e nenas e obriga, de paso, a repensar que pasa coa suposta “liberdade” educativa ou, sobre todo, co negocio das subvencións e concertos ao circuíto privado do sistema educativo, tan protexidos nalgunhas Comunidades. Agora que en Galicia encararon que o hábito non fai ao monxe, tamén sería coherente que se abandonasen en todo o Estado que diñeiro público pague a segregación escolar -que a LOMCE aínda protexe- ampliando a negativa aos que en calquera ámbito do sistema educativo non pasan do código binario de home/muller. Que pasa coas demais modalidades de ser ou sentirse humano? Como se denigra ou posterga aos diversos do canon patriarcal? Que atención lles presta o noso sistema educativo?

Postergación e preeminencias existen nunha boa parte da educación española, estruturada de entrada -pero non gratuitamente- en pública, concertada e propiamente privada. E de engadido, na acordada baixo o paraguas dos dereitos da familia, un xeito de impoñer criterios alleos aos dereitos do menor, alleos a que os nenos e nenas teñan unha infancia libre de presións adoutrinantes, tamén en canto a modelos de sexualidade cuxa "naturalidade" envolver en razóns moi diversas. Falaba Casado hai pouco dos inmigrantes que non se atiñan aos nosos costumes. Talvez entendese que os islámicos, por exemplo, son moi distintos dos unificados como cristiáns polos Reis Católicos no século XV. De pouco vale, con todo, ocultar que estes colexios e quen os privilexian seguen pautas similares, ancorados no dogmatismo “da verdade” de que falaba Pío XI na encíclica Divini illius Magistri (1929), e alleos a calquera outra consideración que non coincida coa súa pulcritude de criterio.

Proba evidente é que, por máis que agora falan de “diálogo”, a moitos bispos pódelles o subconsciente cando falan de varóns-varóns para o ministerio eclesiástico. Non só alleos ás mulleres -in ecclesia taceant-, senón tamén a outras variedades xenéticas do ser humano que ha ter a Igrexa católica sempre no seu seo por máis que a Biblia non estivese moi atenta. Solapar e ocultar por razóns de suposta supremacía epistemolóxica, falso prestixio ou, tamén, como pretexto para achacar delitos de pederastia a quen per se non lles corresponde, como mínimo é de hipócritas, unha especie que no Evanxeo orixinal non queda ben parada.

Derrogación LOMCE

Namentres, é de celebrar que o equipo de Celáa saque a relucir expresamente a súa intención de derrogar a LOMCE, e non tan só un tenteo con algúns aspectos “máis lesivos” dos dereitos que esta lei tan promovida desde moitos sedicentes liberais, máis carcas do que pregoan, conculcou. Non facelo sería unha ofensa a cantos nestes penosos anos resistiron -na Comunidade de Madrid algúns máis que no resto de España- os empurróns dos plaxiarios de Margaret Thatcher. Aos ollos de moitos cidadáns e cidadás actuaron contrariamente ao que en 1978 chegou a ser a Constitución de todos e todas. Non hai quorum suficiente para revisar o artigo 27CE, por exemplo, ou os Acordos tan ambiguamente constitucionais que Marcelino Oreja xestou entre 1977 e 1979 co Vaticano, pero deberíase, aínda que só fose para fortalecer os dereitos dos menores non deixándoos ao arbitrio de tanta prepotencia equívoca que non acaba de desaparecer do horizonte.

TEMAS: Parlamento. Democracia. Dereitos do menor. Igualdade. Violencia contra a Muller. Acordos co Vaticano. Artigo 27 CE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 25.11.2018

Autoenganos tralos conflitos crecentes entre ética e política

A conversación ocúpase de se son galgos ou podencos. Anda distraída das necesidades crecentes dos cidadáns, razón central da política.

Este momento é propicio para entender mellor que nunca as distincións que, por pragmatismo, adoitan borrarse entre o ético e o legal. A fraxilidade económica -e tamén a política- mostran máis descarnadamente as diferenzas cualitativas do un e o outro, e desa tensión afloran con vigor as reivindicacións de calidade democrática. A proba está, con iso, na presunta superioridade moral da esquerda, que cando, por exemplo, a corrupción de políticos da dereita desbordou as primeiras páxinas dos xornais quixo marcar este territorio do moral como propio.

A unha velocidade de vertixe estanse sucedendo as ocasións de comprobalo. Primeiro foi a cuestión dos foguetes “intelixentes” que, ao parecer, distinguirían perfectamente aos malos. Por medio, houbo que atender a variados supostos que carrexaron tres importantes dimisións. A dubidosa ética da legalidade de másteres e tese de doutoramento tamén afectou a membros do Goberno, non só todo o máis selecto do PP. E continuamos nese vaivén, onde a corrección política se debate entre a moral e o oportunismo coxuntural: a ministra de Xustiza e o de Ciencia esfollan agora a margarida de se dimitir ou esperar a ser destituídos. Ha de prevalecer o moral ou o legalmente máis comenenzudo a un Goberno ao que, en todo caso, a súa debilidade aritmética acrecéntaselle a de credibilidade?

Unha paisaxe moral abrupta

Momentos como este son propicios tamén para as desculpas. Pero é difícilmente asumible o que está sucedendo coa aplicación do lexislado para cortar a sangría humana que implica o que, no que vai de ano, xa sexan 44 as mulleres asasinadas, ademais de varios nenos e nenas que poden entrar no cómputo da “violencia de xénero”. Sería impresentable que calquera outro colectivo social tivese estas cifras, repetidas polas estatísticas ano tras ano desde que en 2003 empezamos a contabilizalas. Con todo, case forma parte da paisaxe, só levemente alterada coas manifestacións de dó que adoitan reiterarse nos municipios onde se producen estas desgrazas.

En tan abrupta paisaxe empezan a destacar os damnificados por pederastia e por ser separados das súas familias como bebés roubados. Sobre do primeiro, o máis accidentado ata agora foi -en espazos educativos da Igrexa- danos detectados nas dioceses de Astorga e Granada, máis algúns casos noutros colexios. Polo que nalgunhas novelas de fai anos -e nalgún libro recente sobre Os internados do medo (2015)- ha ir aflorando, é moi probable que sexa un fenómeno máis amplo. Apúntano, ademais, as crecidas denuncias en EEUU, Irlanda, Australia, Chile ou Alemania, que fixeron que o Papa Francisco pedise perdón. Aquí, preventivamente, algún prelado, separadamente de repetir o do perdón -coma se bastase para non ter que resarcir en xustiza aos damnificados-, trata de remitir o problema á “responsabilidade de todos”, unha forma de escapismo que dificilmente aceptarán os que teñan que sufrir ser confiados na súa infancia a sacerdotes ou monxas incompetentes, non controlados eclesiásticamente nin na xurisdicción civil.

Do mesmo cariz é que, despois de 1936, e con variado pretexto “redentor” dos vencedores daquela contenda incivil, moitas nais fosen privadas dos seus fillos mentres a maioría dos bispos españois, admiradores de Franco durante 40 anos, o canonizaron nas súas homilías cando morreu. O recente libro de Neus Roig, Non chores, que vas serfeliz, -en que aparecen referencias a congregacións relixiosas de carácter hospitalario e a deixación do Estado en canto a facilitar que os afectados poidan atopar ás súas familias biolóxicas- é unha denuncia en toda regra

Paco Lara, mestre 

 

Podemos autoenganarnos coa epiderme da paisaxe política actual e pechar os ollos, pero nada é o que parece. As raíces da súa aparencia actual -como en todo paisaxe xeográfica- teñen o seu fundamento cuasi xeológico ben atrás. Quen viva eses anos anteriores verá que -con raras excepcións de apelación ao Evanxeo primitivo, como a do Colexio San Antonio no barrio madrileño de Tetuán-, case un terzo estrutural da educación española segue hoxe de modo moi similar a como era antes, mentres ao ensino público se lle denegan instrumentos adecuados para atender a unha poboación plural, en que, segundo Cáritas, catro millóns de persoas viven en situación de “marxinación severa”. A moral social en que navegamos políticos e cidadáns, si ten moito que ver con ese sistema, por efémera que poida ser a conxuntura política. Paco Lara -recentemente falecido- en barrios con máis problemas, ha de ser un estímulo para cantos pelexan por que a ética e a legalidade vaian da man.


TEMAS: Ética e Política. Educación Pública e concertada. Violencia machista. Marxinación. Pederastia.

Manuel Menor Currás

O duro traballo educador que, entre outros, desenvolveu

Madrid, 25.09.2018

A violencia -aínda que só sexa simbólica- fai dano

En educación, pode estar presente de moitos xeitos. O propio sistema educativo, como tal, adoita mostrala baixo represivas formas de desigualdade.

Os “xestos” aos que se aludía cando, fai mes e medio, pretendeuse ningunear ao novo Goberno, teñen trazos que tocan fibras en que se debaten posicións definitorias da cor -política, cultural, semántica- de nosas interrelaciones como cidadáns dun momento histórico concreto. Ao mentalas a propia prensa, a radio e a TV -definindo as súas liñas editoriais como trincheiras-, afloran posicións máis arraigadas que as que suxire o simbolismo anecdótico.

En democracia, ademais, o diálogo ha de contemplar a sabia racionalidade para atender -entre todos- aos problemas que afectan a todos. Un carácter que non teñen, con todo, as suxestións e razonamentos baseados en imposicións ominosas do pasado, privilexiadas posicións de prepotencia ou elucubracións a partir de universais só sostibles desde prexuízos amparados en suposta superioridade de xénero, de grupo ou doutra índole cultural, social ou económica. É indubidable, pese a iso, que calquera destas especies -ou todas xuntas ás veces- ten gran número de fieis adeptos. Na historia humana sempre houbo amigos de non pensar por si mesmos, partidarios de ter sempre razón e devotos de que obediencia e pensamento sexan inseparables de canto eles dictan aos demais.

Liberar?
Con isto ten que ver a educación ao tratar, en definitiva, de liberar as mentes e axudar a que creza a responsabilidade persoal ante o que acontece, ou ao querer, máis ben, someter, controlar e reprimir canto non siga pautas preestablecidas. E a iso remiten igualmente, de modo máis ou menos consciente, as organizacións e partidos que -con diferenzas notables- queren influír nas decisións que regulan as condutas comúns. Nada que obxectar respecto diso, salvo que non todas as posicións teñen idéntica coherencia. Que, por exemplo, ao falar dunhas ou outras asignaturas do currículo escolar e do peso que teñan no cómputo das avaliacións de cada nivel educativo ou que, ao suscitar as formas organizativas das aulas, do propio sistema escolar e os seus compoñentes actuais -privada, concertada e pública-, se suscite un balbordo, ten a súa lóxica. Pero tamén ha de entrar na conversación o desfasado e pouco sensato que estea sendo fronte ás urxencias cognitivas e actitudinais que se debería atender no presente. Que se xeraron moitos beneficiados baixo o descoido oficial pode ser o motivo de que non se teña en conta. Pero coñecer os despropósitos e privilexios xerados nese caldo de cultivo fará máis intelixible a ledaíña de problemas contraditorios que xera en segmentos sociais moi amplos: desatención á infancia, abandono escolar, fracaso?. A quen prexudica unha “ética de Estado”, que trate de erradicar tanta disfuncionalidade de gasto educativo e, de paso, a manipulación da ignorancia?

Reprimir?
Igual sucede en cuestións de xénero, cando mencionar as súas determinacións na vida de moitas mulleres -non digamos ao falar de LGTB-, suscita fortes pugnas retardatarias. Baixo un tratamento de “ideoloxía” despectivo, pensar de modo contrario ás análises do feminismo ou a sociología crítica sería a santa verdade natural e inamovible. De nada vale nestes casos que, na conflitiva realidade, os cómputos estatísticos sexan tercos e levemos este ano 30 mulleres asasinadas violentamente ás que poderían sumarse outras 20 na desgraciada lista. Engádanselles os miles de casos de odio que, desde 1992 en que se leva rexistro, viñeron acontecendo e verase mellor se, cando se tocan estes asuntos -o mesmo que cando de educar en valores cívicos compartidos por todos os nosos escolares-, estase falando de algo secundariamente epidérmico ou non debésemos deixar de lado tanto prexuízo e parcialidade como se esgrime cando se quere estar en permanente roda de prensa... Na convivencia humana -e máis en tempo vacacional- todo é máis harmonioso cando cesa a violencia simbólica. Entre adultos, corrómpese gravemente coa mentira ocupada en axitar bandeiriñas no canto de afrontar responsabilidades.

TEMAS: Ideoloxía. Historia políticas educativas. Informe Raxen. Violencia de xénero. Privilexios educativos. Dereio a unha boa educación. Educación liberadora. Violencia simbólica.


Manuel Menor Currás

Madrid, 29.07.2018