De Pedralbes á vida cotiá hai moitos parecidos.

Unha Conferencia de presidentes autonómicos, como a do pasado día seis, fai revivir múltiples rémoras para un presente esperanzador.

 

O evento viña precedido por distintos niveis de tensión, coidadosamente preparados para que ninguén se despistase coa posibilidade dun encontro dialogante sobre vías de solución a problemas agudos nos distintos territorios desta España das Autonomías. As liñas do guión para seguir pola maioría conservadora alí presente xa foran anunciados con tempo polo líder máximo desa sección do espectro político. É maioría neste segmento executivo da burocracia política e podía facer oír a súa decisión de forzar que os espectadores entendesen as súas ganas de que os actuais ocupantes do Gobierno central lles cedesen o temón. Debían aparvar o máis posible, pois previsto estaba que, dous días despois, o seu clamor se estendese polas rúas unha vez máis, ao ritmo que, periodicamente, marcan Alberto Feijóo&Abascal. Desde que substituíu a Casado en 2022, non cesa en pedir novas eleccións, e a iso vén gran parte do aparato que sincroniza con outras manobras no Parlamento, en sede xudicial e en medios afíns. Como en todo guión con ganas de suscitar o like, cada pouco se necesita un clímax, e Pedralbes era unha ocasión tentadora para que non faltasen tampouco quen dese a nota. Aí estivo a baronesa madrileña, amiga de modular a voz coa cerveciña e con que os usuarios de residencias da terceira idade non cesen de ver se alguén atende as súas demandas sobre o acontecido aos seus familiares no tránsito da Covid-19. Tampouco faltou outro inmenso actor do esperpéntico, o barón valenciano do escaqueo cando o cambio climático causou un desastre en cantos andaban preto de os barrancos da Horta Sur.

 

  "Morgengesand". Museo Essen

O teatriño representado nun lugar tan espléndido como o Palacio de Pedralbes reflicte bastante ben, como o fixera Luces de Bohemia fai cento un anos, a colectividade cidadá en 2025. Os personaxes a que alude Valle-Inclán e as súas actitudes nada teñen que  envexar aos que con frivolidade, egoísmo e charlatanaría puideron verse en escena. É de ver, sobre todo, o conxunto de insultos á intelixencia da maioría de voces que, infestadas de adxectivos descualificadores, indicaban que todo diálogo cara a unha unidade de criterio en cuestións apenas debatidas estaba moi atrincheirado en intereses que dominaban a escena. Igual que na obra de Valle, deixaron ao público espectador material sobrado para unha crítica colectiva e, como pretendía o escritor de Cambados, a súa coherencia perceptiva –como potenciais votantes nas eleccións ansiadas por Feijóo - debese virar cara a unha  solidariedade corresponsable. Ante o que acontece neste momento histórico, e o que se sospeita que poida ocorrer en situación tan cambiante, facer outra cousa sería un disparate. Sen esa decisión ética, nesta España de poses tan agresivas non caben todos os seus cidadáns, falar ou non castelán. Por adiantado, os xestos dalgúns participantes mostraron que os doutras linguas cooficiais, prohibidas durante anos, seguen sen contar na pluralidade participativa. Que eses poucos decidan por eles é fórmula que non implica xustiza distributiva nin, sequera, unha suposta caridade sociolóxica.

 

Como en Luces de Bohemia?

As palabras tamén xogan un papel potente na comparación con Luces de Bohemia, onde a linguaxe popular alcanzou gran categoría ao dar voz á fala cotiá de múltiples persoas da armazón social. En contraste, no substancialmente empregado no teatriño político do aristocrático Pedralbes, apenas tivo acollida a vida real. O que ocorre coa vivenda –de tan complicado custo-, na educación e a sanidade pública –tan limitadas por intereses comerciais-, e o que aconteza aos inmigrantes, mostra a anonimia en que han de transitar cantos por necesidades migratorias chegaron a moitos puntos de España, ademais de Canarias, á beira de cantos non alcanzan o percentil adecuado de renda para vivir con dignidade. Estas cuestións , principais na vida cidadá, non están encomendadas á esperanza dunha conversación democrática, senón ás ariscas rutinas dunha politicastria apta para a gresca ampulosa.

Merece a pena prestar atención a este trastorno, pois unha sociedade cuxos representantes políticos xogan falazmente coa incoherencia das palabras e as cousas, corre o risco de que se cumpra o conto do flautista de Hamelin ; seguindo soniquetes graciosos, acaba mal. É nestas coxunturas cando máis éxito teñen os que expanden solucións arbitristas, ás que, se outrora puxeron obstáculos, por variadas razón, agora parécenlles valiosas. Sucedeu xa en tempos de Felipe III, en pleno século XVII. Estes ficcionais descubrimentos do Mediterráneo, de aparencia modernizadora, arrastran tal grao de melancolía que impide que todos participen solidariamente no agora urxente. Reducido o saber ao escaso destes promotores autárquicos, os seus queixumes do pasado non fan nin deixan facer, as urxencias do presente quedan sen resolución, e ao pouco tempo, cansados das descontinuidades do seu propio baleiro, propician a nada.

Tamén prosperan, en tales momentos, os que caladamente sorrín. Estes eternos cucañistas e pretendentes, que tanto deostaba Machado, non arriscan nada e, sen expoñer coñecemento ou ignorancia, o seu silencio facúltaos para posicionarse ante quen fose proclamados polos votos ou a fama, como vencedores. Non lles importa a realidade nin a coherencia verbal para dicila, explicala e decidir; unicamente aprecian a tranquilidade de estar ao lado gañador. A verdade –a súa verdade- non é a concordancia entre a sintaxe gramatical e as cousas, senón a máis conveniente “ao amo” da situación (como dicía Humpty-Dumpty en Alicia ). En situacións como a desta Conferencia de Presidentes, constátase, unha vez máis, que hai pouca xente disposta a recoñecer verdades existenciais anteriores e exteriores a todo xuízo razoable. Non é moi alentador comprobar, ademais, a súa propensión para dar por válidas falsidades de diverso calibre. Se lles convén, no canto de dubidar, pescudar e tratar de entender, prefiren asentir a negacionismos  diversos, parte dos cales quedaron evidenciados por Francis Bacon en 1620, no seu Novum Organum.

Toda esta xente transmite a súa opción pola estúpida ignorancia cando fala da educación pública; prefire seguir dando credulidade a códigos tácitos en que os usos e costumes de quen ten poder, ademais de impoñer venerabilidad ao que sucede, controlan o relato do que acontece e a prestixiosa percepción que os demais teñan diso. Se este decorado e a súa inutilidade manifesta fose o que se hubiera evidenciado tras o acontecido entre os formalismos de Pedralbes, algún proveito produciría. Lanza moita luz sobre este presente. 

TEMAS:  Falsidade/verdade.- Conveniencia política.- Negacionismos sociais e políticos.- Conversación democrática.- Educación social.

MMC (Madrid, 08.06.2025)

 

Hai verdulerías de nenos ben que poden acabar mal

A quen vivise voceríos bocaláns, as voces de moitos parlamentarios parécenlles impostadas, incribles e perigosas.

Nas prazas de abastos dos anos cincuenta e sesenta, unha das súas máis prezadas peculiaridades eran as verduras e froitas de proximidade, que os propios labregos da periferia urbana levaban ao mercado. Nalgunhas zonas de Galicia, ese era o rianxo que, case sempre mulleres, as rianxeiras, levaban para vendelo temperán.

Verdulerías

A venda tamén a facían máis habitualmente mulleres; había homes, pero probablemente por ser as súas voces de reclamo máis desinhibidas ante as compradoras da cidade, na praza apenas se oía dicir rianxeiro. Á súa vez, as clientas, de modais supostamente máis finos, cando tiñan unha liorta cunha veciña adoitaban recorrer para insultala, en castelán, ao apelativo “verdulera”; lercha, en galego, era máis raro. Esa translación do apelativo á vida dos/as urbanícolas -variable no bilingüismo galaico- fixo que a RAE o anotase, en masculino e feminino,  como propio de “persoas mal faladas”, que tamén había en Castela; as prazas de abastos eran entón, ante todo, un espazo de fronteira entre a cultura rural e a urbana. Mentres non houbo sistemas de refrixeración industrial, e medios de transporte menos primitivos, os intercambios relacionados co cotián condumio de produtos perecedoiros eran escasos a distancias superiores a 100 kms. O balbordo, os berros e proclamas nestes mercados eran un modo de chamar a atención sobre os que había, normalmente de tempada; algunhas veces, mudábanse en agrestes discusións que as señoras de cidade miraban con desdén superior, coma se non fose con elas.

Desde hai algún tempo, no Parlamento español a pelexa verduleira de outrora sobrepasa os decibelios aconsellables cando tratan cuestións que, en definitiva, son cousas para comer, pero que necesitan máis prudencia e temperanza. Estar ou non estar no Goberno, propoñendo a axenda do que se parlamenta e en parte os seus termos, non é o mesmo que estar na oposición tratando de ver como meter baza no que anda en xogo, e que non dane os seus intereses. Hai Señorías que, como as compradoras daquelas prazas de abastos, sen mirar a mercadoría, trataban ás vendedoras coma se adiviñasen algo que obxectar, para pasar enseguida a un repertorio de tachas e defectos que rebaixasen o prezo, pero os anos dera ás mellores vendedoras resistencia ante aquel palabrerío: as “regateiras defendían o seu e non se deixaban confundir.”

 Caprichosos desinhibidos

 O problema desta metáfora é que o Parlamento, aínda que en definitiva trate das cousas primordiais de todos, non é o mesmo e moitos parlamentarios non están á altura da diferenza. Esgrimen caprichosamente falta de educación e respecto e, por moito que queiran chamar a atención, buscan a liorta e desprestixíanse; independentemente da mercadoría con que anden, ao berrarr ou insultar non indican máis intelixencia ou valentía, senón desprezo e distancia arrogante. Tamén este formato de esgrima irracional podíase ver nas prazas de abastos, pero as “regateiras” adoitaban ter bo ollo para catar aos seus clientes; case sen que falasen, cando polas formas e maneiras advertían un mal pagador ou alguén que quixese estafalas, de nada lle valía a súa moita verborrea.

En todo caso, os que máis berran nesta Lexislatura desde hai tres anos non parece que estean, a pesar de que finxan ser bos xestores, polo labor de traer un bo produto entre mans, senón tan só vendo se sacan vantaxe dunha situación endiañada en tantos frontes. Precédelles a súa fama de pasar por colexios selectos, pero non aprenderon nada; se non acudisen a eles e a outros sitios como as prazas de abastos como simples turistas, talvez interiorizaran outros modais e rexeitarían os métodos logreros. As burradas que din estes días a berros, con ansiedade de vender aos seus votantes eleccións anticipadas, non se oíron na restaurada democracia. Este modo de arrogarse lexitimidade a destempo e en exclusiva, descualificando á outra metade do Parlamento con cada palabra que din -sen mirarse a viga que teñen no seu propio ollo-, produce asombro, e fan ridículo, ademais, co seu modo barriobaixeiro de desgañitarse. Nin Feijóo, nin Arrimadas, por moito voluntarismo de aprendices que poñan, son capaces de usar con graza as “verdulerías” con que queren parecer intrépidos defensores do ben. Quen se lles pague para que fagan este papel de Mater Dolorosa, denota moita présa e non conta con que non lles pega o papel. Máis adestrados parecen Ayuso e os seus comparsas, pero o seu contratempo é que o programador dos seus gags roza a ignorancia e pásase en esixirlles, cada día que pasa, máis crispante cara dura; como o mester do bo xornalismo sabe, o púlpito mediático non pode buscar que as mensaxes farten ao persoal.

Este modo traxicómico de facer política non conduce senón ao crecemento do rancor, a rabia e o malo leite. Despois da pandemia, os cidadáns teñen os nervios a flor de pel e non admiten facilmente a impaciencia e a impostura. Se se engade a todo iso o que acaba de denunciar Esteban Ibarra e o seu Movemento contra a Intolerancia, sobre como “está a crecer a xenofobia e o odio ideolóxico, con máis de 200 crimes desde a CE78 e 627 grupos violentos”, a torpeza propositiva dalgúns parlamentarios empeza a ser determinante de que o encrespamento social vaia a máis. Quen contemple como nun teatriño de risas esta representación de incompetencia, debería entender que, coa súa incapacidade de autoregular a súa “liberdade de expresión”, a suposta  “boa educación” que recibiron váiselles ao garete ao dar a entender que os demais non teñen dereito ningún. No canto de buscar inspiración nos métodos trumpistas para aumentar os recursos de insultar, viríalles ben unha acougada lectura de Juan de Mairena: Antonio Machado xa dicía en 1935 que “as cabezas que embisten poden ser útiles…, porque perigan as cabezas que pensan, que son as máis necesarias. En política e en todo o demais”. Atentos!

TEMAS: Educación política.- Parlamentarismo.- Constitucionalismo democrático.-Educación social.- Intolerancia.

MMC (14.12.2022)

A Covid-19 é mestra de mundos paralelos ao real

Comportamentos e procesos que Daniel Defoe narrou en 1722 parecen os dunha testemuña dos que estamos vivindo desde marzo de 2020.

A segunda onda da Covid-19 propicia que as malas aprendizaxes da primeira aumenten os riscos nunha sociedade que, en boa medida, segue tendo un alto grao de desconcerto. Grande parte do que está sucedendo xa o narrou Daniel Defoe en 1722, referido á peste bubónica de Londres sete anos antes. Suprimidos ou modificados elementos coxunturais da narración, O diario do ano da peste ten moitos paralelismos coa que estamos sufrindo.

Ata, o que aconteceu cando afrouxou a primeira onda, que “o carácter precipitado” das xentes, ao difundirse que afrouxara o perigo, “adquiriron un valor tan temerario que se volveron descoidados de si mesmos e do perigo de contaxio”… “As audaces criaturas estaban tan posuídas da primeira alegría que eran incapaces de sentir terrores novos, e o tratar de convencelas era como clamar no deserto; abrían as súas tendas, deambulaban por todas partes, resolvían negocios, charlaban con calquera que se cruzase no seu camiño…”

O dilema

Como agora, naqueles días do século XVII  rumoreouse que aparecería unha orde do Goberno para poñer valos e barreiras nos camiños a fin de impedir que a xente viaxase; e que os pobos dos camiños non tolerarían o paso dos londinenses por medo a que levasen consigo a epidemia. Entón, moitos comezaron a pensar seriamente sobre o que facer; é dicir, se deberían decidir quedarse ou pechar a súa casa e fuxir como moitos dos seus veciños. Enfrontábanse a dúas cuestións importantes: unha delas era o manexo das súas tendas e negocios, en que estaba embarcado todo o que posuían; a outra era preservar a súa vida da calamidade tan funesta que ía caer sobre a cidade.

Os botellóns

En xeral, a xente era amable e cortés e de carácter moi servicial. Pero había un grupo horrible de individuos que frecuentaban algunhas tabernas, os cales, no medio de tanto horror, reuníanse alí todas as noites e comportábanse con todo o bulicio e as ruidosas extravagancias que tales xentes adoitan cometer en tempos normais, e de modo tan irrespetuoso que ata os donos se avergoñaban e espantábanse... Seguiron con esta perversa conduta burlándose continuamente de cantos se mostraban serios, relixiosos ou simplemente impresionados polo que estaba acontecendo, e do mesma xeito facían escarnio da boa xente que facía o que podía para apartar o risco de contaxio.

Os erros

Era un gran erro que unha cidade tan grande tivese un só lazareto, porque se houbese varios en lugar de un.., “estou convencido -dicía Defoe- de que non morrerían tantos, senón moitos miles menos” Non houbo nada máis fatal para os habitantes, con todo, que a neglixencia imperdonable das xentes mesmas, quen durante o longo período de alerta e de coñecemento da calamidade que se aveciñaba, non fixeron preparativo ningún... e tampouco evitaron conversar cos demais

A calamidade propagábase por contaxio, é dicir, por correntes ou emanacións que os médicos chaman efluvios, pola respiración ou a transpiración, ou ben por algún outro medio que quizá estivese mesmo fóra do alcance dos médicos mesmos; afectaba aos sans que se aproximaban demasiado aos enfermos, penetrando inmediatamente nas súas partes vitais, e así estas persoas recentemente contaxiadas transmitían o mal a outros de igual xeito” E era asombroso que houbese xente que dixese que fora un golpe directo do Ceo, enviado para castigar a determinadas persoas.

As consecuencias

Entre as sorpresas que causou, estivo que non había nada disposto para auxiliar aos pobres; se estivese previsto puiderase aliviar a desgraza de moitas familias que entón se viron reducidas á penuria máis angustiosa... A maior parte dos pobres e familias que antes vivían do seu traballo ou do comercio polo miúdo, dependían agora da caridade...

Cando se soubo que a cidade sería visitada pola peste, a partir dese instante todo o comercio, salvo o de artigos de primeira necesidade, quedou totalmente paralizado., foron moitísimos os empregados que foron despedidos e abandonados sen amigos nin axuda ningunha, sen emprego... Desaparecidos todos os ramos da actividade, desaparecendo o traballo e con el, o pan dos pobres, os queixumes eran moi desgarradores.

As disensións

Con motivo dos efectos da peste moitos disidentes deixaron oír a súa voz publicamente, sen animosidade nin prexuízos. Outro ano máis de peste eliminaría estas diferenzas, o conversar de cerca coa morte apartaría o rancor dos corazóns, eliminaría a inquina e faría ver as cousas con ollos diferentes.

Pero non vexo probabilidades -continuaba Defoe, case ao final do seu relato- de que este discurso sexa eficaz; as disensións máis parecen agrandarse e tender a ser cada vez máis fondas que a diminuír. Aínda que é evidente que a morte nos  reconciliará a todos, máis aló da sepultura; seremos todos irmáns novamente... alí seremos todos da mesma opinión e teremos os mesmos principios

Universos paralelos

Naquela pandemia a confusión era moi grande, e ségueo sendo nesta. Os rumores e disensos seguen abundando como norma; renden o cansazo e a perplexidade polas variables decisións que adoptan as nosas Administracións. Todos, con todo, dicimos estar á espera de que a malignidade da epidemia cese, e de que a mortandade, contaxios, hospitais e ocupación das súas UCI baixen aos ritmos anteriores ao mes de marzo, mentres cada cal vai o seu coma se nada pasase.

Parece que esteamos nunha repetición paralela á da narración de Defoe. Sorprende que, en días como hoxe, decisivo nas eleccións de EEUU -cos avances tecnolóxicos que este país ten-, a lentitude que se dan na tarefa do reconto de votos; cun candidato que deu mostras de xogar con lume coa pandemia e, neste instante, co propio escrutinio de votos nun país fragmentado en dous. Menos pode sorprender que esta Covid-19 esperte en España, envanecidas imitacións políticas: menosprezo á moderación, gran estima polo espírito de contenda, e orgullo pola ignorancia e a difamación, coma se os cidadáns estivésemos inmunizados contra esas formas desleales e faltas de educación democrática; ben vemos que se lles pegou, como a Trump, vivir noutro mundo paralelo.

TEMAS: Covid-19.- Medicina.- Medidas políticas. Comportamentos cívicos. Educación social

Manuel Menor Currás

Madrid, 04.11.2020

A moción de censura foi clarexadora

No contexto da Covid-19 e das normas de prevención comunitaria que van propoñerse no Congreso, resulta moi educadora.

Que estreemos cambio de hora, non quere dicir que cambiemos as sinapses neuronais; pode parecer que cambie moito, cambia cando todo segue co ritmo implacable do tempo astrolóxico e, sobre todo, co que o paso do tempo histórico deixa nos comportamentos e actitudes que nutren iso que os antropólogos (non os economistas e os políticos) adoitan chamar “cultura”, un puzzle característico dos humanos cuxa sociabilidade se nutre de compoñentes tan asentados que, ás veces, resúltanos xa difícil distinguir o cultural do natural.

Moción construtiva

Do acontecido estes días, houbo un momento propicio para que se mesturasen e confundisen ambos planos da realidade sociopolítica. A moción de censura do pasado día 21 e 22 pretendía lograr, segundo o art. 113 da CE78, unha maioría parlamentaria absoluta que cambiase ao Goberno de coalición existente. Pronto se puido advertir, con todo, na exposición de motivos dos demandantes que nin había programa a propoñer -como esixe o art. 177.1 do Regulamento do Congreso- e que o que pretendían era aproveitar dous días de atención mediática gratuíta para botarlle un pulso ao liderado conservador.

Ao Goberno nin o rozou o evento, e os votos solicitados foron estritamente os da obediente agrupación de exaltados con palabras tan cargadas da súa inspiración particular como baleiras do sentido actual que lle dá o común; doutra banda, o líder do partido conservador hexemónico mostrou máis destreza en manexar esta situación que durante os dous anos últimos, en que creu atoparía nese campo semántico a súa propia terra prometida. Ao desmarcarse da pretensión “construtiva” que os seus socios lles prestan en varias autonomías e concellos, deixou descolocado ao seu competidor sen que, en aparencia, parecese importarlle moito esa vella alianza que, desde a fundación de AP existiu con este sector político desde dentro do partido. Queda por ver ata onde alcance - se por antinatural ou por contracultural- a improbable ruptura de relacións de cooperación “constructiva” en diante.

Moción educadora

De momento, o teatro de alianzas continúa, algo máis tenso talvez, pero prosegue. Serve de orientación para sabelo o que acontece en Madrid, territorio en que tanto se pilotan as iniciativas políticas do conservadurismo para o resto de España. En detrimento da Historia verídica que debe ensinarse nos centros educativos, sen que resulte adoutrinante senón sustentante das decisións pertinentes en políticas sociais, seguen ocupados en defender -de modo similar ao escoitado no Congreso estes días- trincheiras combativas de tempos pasados e non asumidos. Por tal motivo, o discurso de Casado parece meramente táctico, e fai inquietante a posición de perfil que adoptan, tanto no Concello como na Comunidade, ante as esixencias dos seus socios.

No Concello madrileño, con cesións en asuntos de Historia que, para moita xente, están moi vivos, e máis para os que lean análises razoadas e ben documentados sen prexuízos de partida -máis aló do que contaba a Enciclopedia Álvarez-, transmiten ignorancia provocadora; Prieto, Largo Caballero e, nos últimos días, Tierno Galván, ademais de poemas de Miguel Hernández, entre outras minucias, foron atropelados polo alcalde parlante cunhas xustificacións impresentables, causantes de rubor en responsables do seu propio partido menos antolladizos co que debe unir a todos os seus representados.

Desde a presidencia da Comunidade, á súa vez, a xesticulación ao estilo que se supón tiveron os numantinos, busca físgoas defensivas dun Madrid omnicomprensivo do ser español e case bate o récord de despropósitos ao entrar en cómputos e cálculos para parar á Covid-19; todo vale con tal de que sexa distinto do que outros teñen pescudado, aínda que poña en risco a moitas máis persoas. Esta actitude, con ser grave, o é máis desde o punto de vista exemplarizante para estudantes: a invocación continua a supostos científicos parece máis á propósito para desvaríos pedantes que para dar autoridade a cantos profesores e mestres indiquen como coñecemento científico, de modo que non poida ser objetado por calquera que, para xogar un intre, pida que haxa de votarse se é non científico o que ensinan e esixen saber.

A este paso, querendo ou sen querer, parece que estean adoutrinando aos adolescentes e novos para o futuro curricular que auspician os do “Pin parental”. Nas demostracións da presidencia da Comunidade de Madrid, cadra ben que as escolas e colexios, institutos e universidades que dependan dela pronto acrediten aos negacionistas en moitos campos do saber, a terraplanistas e diversos conspiranoicos; a ironía do “que inventen eles”, que esgrimía Unamuno para esixir máis atención á Ciencia, quédase vella polo dispar que segue sendo a dotación da Ciencia e Educación públicas respecto de outros países da nosa contorna. Trazas ten este asunto de que seguirá moi parecido ao acontecido coa propia morte do reitor de Salamanca que -segundo conta un recente documental de Manuel Pachón- tan mal nola explicaron, en gran parte porque o seu desencontro con Millán Astray o 12.10.1936 foi por non querer confundir a cultura e a forza.

Sentidiño

Os guións de campaña electoral permanente aconsellan mal no que a educación cívica corresponde; ao continuar coa mesma néboa de outrora fan que sexa cada vez máis difícil vivir sen que se lle nuble a ninguén o que propugnaba Aristóteles para o uso da palabra; a medida que crecen os efectos da pandemia, deberíase insistir en non confundila coas voces distorsionadoras da racionalidade democrática. Independentemente da secuencia do pacto frentista das dereitas onde cogobernan, se quen desde a representación política -a que sexa- vocean e non falan, a desconfianza de moitos cidadáns crecerá máis; por moito que se proclame un longo “Estado de alarma”, o comunitario perde sentido e o moi privado gana adeptos.

TEMAS: COVID-19.- Moción de censura.- Estado de alarma.- Medidas comunitarias.- Educación social.

Manuel Menor Currás

Madrid, 25.10.2020

Díaz-Ayuso relaciona Cuelgamuros con iconoclasias del pasado

La mención de hechos que tanto juego publicitario dieron a quienes se levantaron  contra la II República solo tiene interés electoral.

La asociación que acaba de hacer Isabel Díaz-Ayuso  entre la exhumación de Franco en Cuelgamuros y lo acontecido con algunas iglesias y conventos, especialmente en mayo de 1931 –cinco años antes del Frente Popular-, solo documenta cómo algunos políticos, en vez de ocuparse de gobernar, alientan cierto guerracivilismo  para atraer adeptos. 

Los tiempos preelectorales son propicios a todo tipo de invenciones. En el afán de saldar cuentas con oponentes, erigirse en campeón de las sombras propicia que los votantes no analicen qué esté pasando mientras reviven estereotipos de cuando el pasado tenía quien lo contara en exclusiva. No se olvide que la Enciclopedia Álvarez entre 1954 y 1966 y, antes, aquella Historia de España contada con sencillez, de José María Pemán, o , igualmente, el Manual de Historia de España, del Instituto de España, en 1939, fueron de obligada lectura para varias generaciones. Tampoco se ha de omitir que las explicaciones de Historia española distan de ser igualmente razonables en todos los centros educativos, como ha mostrado un análisis de 2016 aquí citado otras veces: El bulldozer negro del general Franco. Aquellos libros, de tan prolífica difusión antes de la LGE en 1970, todavía siguen siendo objeto de culto  en librerías diversas.

El texto

La mención a imprecisos incendios de iglesias, conventos y similares, lo banaliza todo., no solo la Historia sino también los proyectos de arreglo de problemas urgentes de la vida política. No es notoria la existencia de grupúsculos empeñados en repetir las fórmulas de pelea incivil de las guerras carlistas, que ocuparon a los españoles durante más de 15 años del siglo XIX y alcanzaron a repetirse hasta 1936-39. Las estadísticas sobre  prácticas religiosas indican la poca pasión que suscitan ese tipo de asuntos, y cómo crece el proceso de secularización frente a las obsesiones del nacionalcatolicismo.  

 Esta situación, sin embargo, no gusta a grupos ultras de distintas configuraciones pero de credo similar, para los que, pese a lo postizo que pueda ser, el discurso sobre aquel pasado conflictivo y goyesco les sigue siendo rentable. En este plano es en el que se ha movido la Sra. Díaz-Ayuso. Plenamente consciente de lo que decía el  pasado día tres de octubre en la Asamblea de Madrid, se la vio leyendo  para no trafucarse en lo que dijo; no fuera a desagradar a sus socios de Gobierno. No mencionó, sin embargo, el desvalijamiento de patrimonio cultural de que han sido objeto esos espacios religiosos –por robo, malversación y descuido intencionado- en los años de postguerra, y no precisamente a mano de quienes, en un lapsus freudiano, relacionó la presidenta madrileña en  su aparición pública el pasado día tres.

Técnicamente hablando, la gran aportación “histórica” de Isabel Díaz-Ayuso en esa fecha ha consistido en dejar bien documentada la complacencia de la Sra. Monasterio cuando asoció lo que los jueces del Supremo acababan de dirimir respecto a Cuelgamuros, con los responsables de uno los episodios que más dañaron el prestigio de la IIª República hace 88 años. Con tanto salto en el tiempo,  ni le importa lo ocurrido entretanto, ni que lo realmente acontecido entre el 10 y el 12 de mayo de 1931 haya tenido interpretaciones contrarias. Confundiendo el post quem con el propter quem, su lección de Historia ha omitido que tengan consistencia las que apunten a una reacción provocada en círculos monárquicos contra la recién proclamada II República; y ha obviado, asimismo, que la Presidencia de aquel Gobierno provisional la detentara un católico como Niceto Alcalá Zamora y que el responsable de Gobernación fuera un liberal moderado como Miguel Maura. 

Acomodándose bien a sus prejuicios sobre “rojos”, Díaz-Ayuso se dejó llevar por el afán de epatar confundiendo. Como si aquellos luctuosos acontecimientos, a casi un mes del 14.04.1931 implicaran que, per se, la República fuera culpable. O como si explicaran que la “Cruzada” de Franco y sus compinches –muchos de ellos gente de iglesia- fuera justa u obligada. Con tales sofismas como bandera puede explicarse que haya hecho carrera en un partido que tiene sub judice importantes causas de corrupción.  Pero por menos –como plagiar un texto académico-, su directora general de Educación Concertada ha visto truncado su currículo.  Tal vez podría disculparse que, a título personal, Díaz-Ayuso valorara tanto a Franco que entendiera  que con él se habría acabado la Historia y que sin él  no haya futuro. Pero, aparte de mendaz, esta beatífica teoría  es impresentable en quien pretenda representar a una sociedad plural como la madrileña.

El contexto

El “triunfo”, la “victoria” y los revisionismos torpes a los que la duda, predicción y desconfianza de esta señora se adhiere, expresan que llena sus carencias políticas con  compromisos ciegos. Después de 88 años, y sin cuidado alguno por sostener al menos una mínima equidistancia respecto a lo acontecido –lo que ya indicaría dificultad para limpiarse de prepotencia-, este género de discurso es de pésima pedagogía.  Cuando la conciencia y lealtad democrática no alcanza al relato, inútil es alardear de diálogo, hermandad y similares.

Si no hay justicia en lo que se quiere compartir, y solo se anhela que la ignorancia prosiga en bronca y camorra,  no hay Historia. Quiéralo Díaz-Ayuso o no, es necesaria  alguna Ley de Memoria Histórica que repare injusticias sufridas por los víctimas en aquella contienda o en acontecimientos similares como ha demandado la ONU. Y por mejorable que pueda ser la de 2007, su artículo uno es bien fácil de entender: “reconocer y ampliar derechos a favor de quienes padecieron persecución o violencia, por razones políticas, ideológicas, o de creencia religiosa, durante la Guerra Civil y la Dictadura”.

Nada se gana con promover el negacionismo de miles de damnificados. A la pérdida de tiempo, la extravagante mención de la presidenta madrileña a la quema de iglesias añade servilismo a las obsesiones de VOX, de similar desvergüenza a la de Ortega Smith mentando a las 13 Rosas. Los ciudadanos votantes  tienen perfecto derecho a repudiar a quien se mete en ese triste jardín de manera tan deshonesta.

TEMAS: Memoria histórica. Historia actual de España. Lealtad democrática. Pedagogía política.  Educación social.

Manuel Menor Currás

Madrid 05/10/2019