Volver empezar

 En setembro, a mirada bifronte ao que se deixa atrás e ao que hai no presente-futuro tende a reafirmar a circularidade do tempo.

Desde pouco antes do Neolítico, a repetición estacional foi motivo de sabias aprendizaxes como o da agricultura, coas súas derivacións no desenvolvemento da historia humana e múltiples fixacións de rutinas  culturais que, despois de trece mil anos, persisten. As condicións que delimitan a maior parte das tarefas produtivas dos urbanitas actuais transcorren entre pautas repetitivas que fan parecer natural a secuencia alternante de tempos como o vacacional.

 

Vellez do presente

Ano tras ano, a eses escasos días segue inevitablemente un multitudinario éxodo de regreso á cotiandade, e o soño de que ían ser días distintos case sempre  atopa á volta a consabida reiteración de hábitos e arrastra ao aburrimento estresante. Anos hai en que a intensidade do monótono aumenta e, a contrafío  do calendario, o anterior e o posterior ás vacacións forma un continuum prolongado tal que, no canto de constituír un acontecemento de renovación, non pasa de inacabable tránsito entre pousadas e estridentes costumes.

 

A cuestión de fondo é se, no transcurso das vidas humanas, cambia algo ou se todo segue máis ou menos igual, como cantaba Julio Iglesias en 1969. Tampouco nisto vale dicir que a mona non o é porque se lle cambiou o vestido; asuntos hai en que, a pesar das aparencias, non mutaron a súa natureza. Foi noticia este verán nas  Rías Baixas o apelativo “fodechinchos”, con que os do lugar denominaban os turistas cuxa suposta superioridade, altanera e mesmo odiosa, xeraba rexeitamento. O turista, ademais de recursos económicos, produce conflitos variables cando usa bens públicos e comunitarios; sempre deixou tras súa relatos e impresións tendentes á distancia desprezativa, como xa puxo en evidencia hai anos o libro de Jean-Didier Urbain: O idiota que viaxa (Madrid: Endymion, 1992). Neste sentido, a denominación viralizada este verán non é senón un episodio máis; a proba é que o suposto neoloxismo xa levaba máis de 31 anos funcionando na contorna viguesa, como anotara Javier Torrente en 1993. Doutra banda, os sinónimos e refráns que os comportamentos maleducados, displicentes e excluíntes suscitaron ao longo da historia é innumerable. Sono máis se se advirte que Carlos Marx, nun plano directamente político, falou de “loita  de clases” desde 1948, e como abundaron quen a encubría co eufemismo de “A cuestión social”. A cantidade medra exponencialmente se se toman en conta os avisos sobre modais no trato, advertidos por Erasmo de Róterdan no seu libro: Da urbanidade nas maneiras dos nenos (1530), repetidos ata a saciedade posteriormente, e os libros de moral que rexían o oficio de confesar nos templos católicos.

Volta a empezar

Ao regreso das vacacións deste verán, aspectos necios como os implicados no apelativo “fodechinchos” -coas súas derivacións no entorpecimento da convivencia colectiva-, pouca novidade arrastran. Con todo, a súa semellanza con moitos outros tingue de colorismo comportamentos incívicos que gravitan sobre o curso que inicia os seus primeiros pasos; aínda que a cronoloxía é nova, seguen aí pese ao transcurso do tempo. Dito doutro xeito, que se decidísemos extrapolar o emprego do “fodechinchos” galego máis aló dos excesos da turistificación en Cangas e arredores, neste ano teremos moitos momentos axeitados para iso. As dificultades colectivas que collerán voo xa se están espolvoreando nos medios, igual que a cerrazón para afrontalas. No dial da radio e nas canles da TV o único que cambiou  é a cantidade de damnificados. En Gaza e Cisxordania, xa superan os 50.000 mortos. En Ucraína e os seus lindes con Rusia, as desfeitas e mortos son crecentes aínda que ninguén leve unha contabilidade precisa. En gran parte do Oriente Medio, os desastres a conta de Dereitos Humanos son conculcados á vista de todos, e os riscos de que se produza algún maior non cesan, sen contar canto sucede ás mulleres, algo máis da metade da poboación; consideralas inexistentes e, en Afganistán, punto máis extremo neste aspecto, cantas soñaron que poderían vivir máis libremente teñen moi complicado equipararse ás doutras partes. E para que nada falte, as eleccións rexionais en Alemaña mostran que, en zonas democráticas como Saxonia, a tendencia é que predominen os “fodechinchos” máis ultras.

 

En agosto, o panorama español tampouco cambiou. Reencontramos de novo “a amnistía” e Cataluña no punto en que se estaban, coa “singularidade” da xestión de impostos por medio. As apelacións á Xustiza para arranxar o que a Política se ve incapaz de facer crecen e ameazan con graves conflitos entre tribunais e descrédito institucional de excesivos xuíces. A “violencia de xénero” non cesa e crúzanse , ademais, os inmigrantes, os “menas” en particular, e os febles modos de asilo e atención que se lles prestan, coa  regularidade e irregularidade administrativa por medio e unha escasa solidariedade das comunidades á hora de acollelos, Todo son pretextos para acusacións e reproches mutuos, ruidosos e agresivos, mentres a mestura produce pouca claridade concordante. Quen pretenda entendela democraticamente topa coa crecente distorsión dos espellos do Canellón do Gato (en Madrid), de que botou man Valle-Inclán en Luces de Bohemia.

Esta deformación de setembro marca os problemas dos  meses vindeiros e obriga a lembrar  Longa noite de pedra  de Celso Emilio Ferreiro, en 1962: “Se dixese que si,/ que todo está moi ben,/ que o mundo está moi ben/…,/ entón sería ou momento de falar seriamente”.   Ante tanta persistencia contraria, haberá seguidores de D.  Miguel de Unamuno “perorando aos crentes no progreso e na civilidad e na xustiza, e para convencerme a min mesmo das súas excelencias” como cando, a finais de 1924 escribía en París A agonía do cristianismo (aparecería en español en 1938, en Bos Aires). Lars Gustafsson, que tamén cría nestes valores, fixo que os sucesivos fracasos do protagonista de A morte dun apicultor (1978) non lle amedrentasen para “volver empezar”. Dada a inveterada desatención ao traballo social que desempeñan profesores e mestres, este mantra ten particular valor. Sen esa resiliencia , incluso os máis fascinados por desenvolver a empatía entre os escolares terán dificultade para erradicar a animosidade multidireccional de cantos chegan á aula con mentalidade cultural de “fodechincho”.

TEMAS: “Fodechinchos”.- Empatía.- Resiliencia.- Convivencia social.- Circularidade histórica.

 

MMC (Madrid,  02.09.2024)

Oportunismos

É época de excesivas néboas, moi aptas para que uns obcecados en salvarse a si mesmos, pretendan guiar a tanto invidente.

No plano rudimentario do día a día, despois do turismo de Semana Santa, a de Pascua trouxo novidades tan vellas como a humanidade. A relación entre oportunidade e oportunismo, tan presente está na evolución humana,  que se desbordou con casos como o da exculpación xudicial de Mónica  Oltra en Valencia –despois do oportunismo acusica do conservadurismo valenciano contra Compromís e o pacto do Botánic- ou a morte –“non intencionada” despois de 200 cooperantes mortos- de varios voluntarios da ONG do chef José Andrés en Gaza.

Outros actores asiduos dos telexornais e Redes emprenderon a procura do seu oco de noticia facendo gala de oportunismo. En moitas escenas lembran a novela de Martin Amis: Zona de interese (2014), un tramo de vida cotiá pegado ao mesmo campo de Auschwitz en que, a pesar dos berros, disparos, ruídos e fume continuos que xera o Holocausto, un grupo de persoas, executores administrativos daquel horror parecen satisfeitas co seu traballo, a súa obediencia xerárquica, a suposta grandeza do seu líder e, sobre todo, porque esa eficiente estrutura proporciónalles benestar material, unha casa espléndida, servidume fácil e expectativas dun futuro superior ao que sempre soñaron. A película homónima de Jonathan Glazer, en 2023 recreou ese ambiente en que o ben dalgúns, esquecendo o pesadelo dos que estaba morrendo por milleiros, admite que a insensibilidade e a inhumanidade convivan coa monstruosidade. Nubrada toda piedade, viven risoños porque lle sacan proveito á desgraza doutros. Salvo que se optou pola actitude fría e indiferente que, ante ese pano de fondo bárbaro, adoptan as personaxes centrais de Zona de interese, as súas actitudes suscitan moitas cuestións sobre a especie humana e, en especial, sobre quen, presumindo de que saben mellor que ninguén cañ é a verdade, eríxense nos seus paladíns e deixan detrás inquiedantes dúbidas sobre si mesmos,  os seus actos e consecuencias.  

Non é estraño que moitas destas persoas traten de impedir, por todos os medios, a memoria de cantos se senten incapaces de esquecer as múltiples feridas que os oportunismos grandilocuentes de todas as guerras deixaron detrás. Acaba de pasar en Valencia cunha imposible “Lei da Concordia”, que imita a de Aragón. Nesta rexión, a memoria das vítimas do Holocausto, que o 27 de xaneiro celebra todos os anos a ONU, viña tendo reflexo en actos conmemorativos en que o coñecemento do pasado era ferramenta de cambio e a educación un valor democrático para a convivencia plural. O 15 de febreiro, o actual Goberno desa Comunidade promulgou a Lei 1/2024, “de derogación da Ley14/2018, do 8 de novembro que  regulaba a memoria democrática de Aragón”. Alegan que a “memoria é algo subxectivo e persoal e non debe ser obxecto de desenvolvemento lexislativo”; segundo a actual maioría  gobernante, este tipo de iniciativas, impoñen unha “visión partidista da historia” . En consecuencia, coa nova norma derrogan todo o actuado nos últimos seis anos e suprimen o censo de memoria democrática de Aragón , o rexistro das entidades dese ámbito e as actuacións que a lei anterior prevía no ámbito educativo.

A zona de interese desta nova lei aragonesa é o cultivo do esquecemento: nese anaco de Península Ibérica, nunca pasou nada que non teña a ben dicir esta autoridade autonómica, que prescribe aos docentes cancelar ou  substituír as actividades específicas que tivesen en curso por “actuacións sobre a historia de Aragón e a relevancia da Declaración Universal dos Dereitos Humanos na Constitución española para os aragoneses” (sic). Moito terán que ignorar ou esquecer estes ensinantes se queren arrombar a Historia do século XX de modo que lles resulte agradable a estes supostos defensores da “liberdade” de saber. Será de ver como logran que as pílulas de catequese histórica que impartan en diante sexan asépticas e non molesten a ninguén. Nin sequera volvendo impoñer a Enciclopedia Álvarez de 2.º grao lograrán volver á unidade patriótica que impoñía o “Prólogo” da  Lei de Ensino Medio de 1938.  Doutra parte, esta coalición gobernamental fía á oportunidade de ter maioría na Asemblea aragonesa o dispoñer de tanta verdade do coñecemento histórico que se permiten suprimir canto de investigación historiográfica se produciu desde antes de a CE78 e, ademais, ditaminan con gran alborozo impoñer que verdade hase de predicar nos centros de ensino. Por moito que –reencarnando un patriótico neodespotismo ilustrado- pensen no ben dos aragoneses, coartan a liberdade, a educación e a modernización científica que os cidadáns merecen.

Hai moitas doses de narcisismo e mal ambiente detrás de decisións deste cariz, e demasiado oportunismo populista. Silenciando o pasado pretenden embarrar o seu coñecemento á vez que, culpando á República e á esquerda democrática dos anos 30, alongan o vituperio das súas ideas democráticas ata o presente. A esta actitude negacionista pode chamárselle de moitas maneiras pexorativas, pero non lles importa. Un fiel destes estilos, o Sr./Sr. Tellado, acaba de usar a palabra “ultimato” absolutamente oportunista e sen vir a conto. En todo caso, o realmente importante é que os devotos da hipérbole dramática pro domo sua amargan a vida dos cidadáns e énchena de arbitrariedades. Só se acougan cando os ven obedientes e sumisos; falándolles de “liberdade” néganlla, impídenlles ter coñecemento do que ocorre, restrínxenlles a igualdade de oportunidades e, en situacións duras,  fanos sentirse fráxiles. Estudar a Historia de Aragón, a de España ou a de calquera grupo humano non é repetir o que escribira algún mandarín, senón tratar de entender por que non avanzamos máis como sociedade: non todo pode ser oportunismo dos máis listos. Esa é a verdadeira zona de interese da Historia que só unha boa escola de todos pode proporcionar, como moi ben sabía un gran aragonés, viaxeiro impenitente, profesor de Historia e cantor da liberdade: José Antonio Labordeta.

Cando só brilla o oportunismo, fallan bastantes claves da convivencia. Ao israelí Netanyahu non lle importou levar por diante a 14.000 nenos, entre os máis de 32.000 palestinos que, ao seu parecer, naceron coa síndrome do mal. A varios monifates que estes días desfilarán polas comisións de investigación abertas no Congreso e o Senado, tampouco lles afectou o pánico da COVID-19. Como Defoe ao final da súa novela: Diario do ano da peste, din: morreron miles de persoas, “pero eu sobrevivo!”

TEMAS.- Oportunismo político.- Memoria histórica.- Ensino da Historia. Convivencia social.- Democracia.

Entre desolacións e mudanzas

O futuro da educación como dereito fundamental será curto se non xera ao redor de si mesma reflexión crítica.

Ignacio de Loyola deixou escrito nos seus Exercicios espirituais que, en “tempo de desolación, non facer mudanza, senón estar firme e constante na determinación que se estaba”. Nun contexto de máxima atención ás pautas culturais dun réxime de “cristiandade”, inducía a non deixarse inclinar por doutrinas relixiosas que non fosen as canónicas. As variacións do paso do tempo, e unha maior secularización da mirada, fixeron que, mudada “desolación” en “tribulación”, a exhortación ignaciana pasase a formar parte dos tópicos que adoitan oírse cando, ante zozobras diversas, preténdese unha prudencia ante todo inmóbil e conservadora.

Isto segundo é o que suxire cando se oe entre as “tribulacións” a que nos levan as noticias facéndonos ver, cada día máis preto, as limitacións da Natureza á acción humana. Os graos de temperatura ambiental que acusan máis de dous terzos do territorio español deberían servir de advertencia; medra a secuencia de anualidades con adianto do verán, diminución da primavera e alongamento dos días de seca. Ao mesmo tempo, seguen sendo habituais os episodios de humanos resistentes a “mudar” as súas preferencias, esa “cultura” inculcada desde os anos cincuenta entre baremos de “crecemento económico”, “desenvolvemento” e “progreso”, vinculados a unha “competitividade” feroz. Tomado hoxe o consello ignaciano como guía para orientarse dentro dun sistema en que subsiste a ansiedade desreguladora dos bens do común ou de todos, “non facer mudanza” é expoñerse a riscos maiores. O medo para ser o último e facer o ridículo no medio do turbillón economicista, fai que seguir actuando coma se nada cambiase, e proseguir na depredación de recursos limitados, sexa resignarse a perecer estupidamente.

José Gimeno Sacristán

Non hai marcha atrás nestas contradicións, aínda que quen ten o púlpito político e mediático propaguen que non pasa nada; nas súas solucións –en vésperas electorais- “non hai mudanza”. Por iso é noticia que, no campo educativo, haxa docentes e cidadáns que se preguntan polo sentido que ten “ensinar”, onde debe dirixirse a educación e cales deben ser as súas prioridades ante os retos reais do presente. A Pedagoxía, é disciplina que adoita servir a cuantos entenden que a súa reflexión pode incordiar para que, manténdoa no limbo, sexa un xoguete “inútil” sobre o que proxectan as frustracións ou “fracasos” obxectivos do sistema educativo. Non é este, con todo, o pensar de máis dunha centena de expertos en saberes didácticos e pedagóxicos, que se reuniron o pasado día 26 na Nau, o centro cultural da Universidade de Valencia, para reflexionar sobre estas cuestións e recoñecer como referente a un profesor e mestre de profesores, José Gimeno Sacristán. Turolense de nacemento e valenciano polo desempeño da Cátedra de Didáctica desde 1981 -despois de exercer na Complutense de Madrid e en Salamanca-, as súas abundantes reflexións en público sobre os obxectivos e tarefas prioritarias que debía asumir o traballo de ensinar, orientaron a responsabilidade laboral de moitos docentes, e deixaron ás cidadáns pautas de acción para que o exercicio deste dereito fundamental sexa corresponsable. Nun momento de tribulación como este, Gimeno é, de xeito evidente, un humanista merecedor de recoñecemento como guía; o seu intenso traballo durante máis de corenta anos enriqueceu a conciencia sobre as virtualidades do sistema educativo para crear unha cultura valiosa de cara ao presente e futuro.

Na Historia, as achegas dos que hoxe chamamos profesores, mestres ou pedagogos, movéronse sempre entre dúas tendencias. Houbo quen tratou de preservar o que había, un patrimonio xa constituído do saber, que os educandos debían reproducir como os discos antigos daquela “voz do seu amo”, sen máis. E tamén houbo -e hai- outros para quen só a curiosidade de saber máis e os modos diversos de facelo achegan valor ao aprendido na escola. O dilema segue vivo, pero as urxencias son tan graves que, se predomina a mirada nostálxica ao pasado educativo, acelérase un sentido do ensino que, se pretende ser “publica”, é cada día que pasa máis incoherente. Pretender seguir con versións de coidados desiguais aos educandos, será mortal para toda esperanza de cambiar a banalidade que acumula o sistema.

Pedagoxía crítica

Segundo os reunidos en Valencia, a Pedagoxía e o ensino polas que merece a pena apostar, nun momento tan difícil, obrigan a contrastar de continuo -como ensinou sempre Gimeno- a linguaxe con que expresamos o idealismo dunha sociedade mellor co que en realidade facemos. Hai moito trampantoxo neste terreo educativo, en que tantas voces invocan, para orientarse, o que “é natural”. O máis natural de toda actuación humana desde o Pleistoceno foi atender a que a vida humana fose posible fronte ás limitacións, e así crearon unha “cultura” capaz de afrontar dificultades. Neste momento, en que son máis perentorias, no cómputo dos problemas acumulados polo sistema educativo no últimos oitenta anos, deberían estar -para empezar a falar en serio- os puramente epistemológicos dos termos que empregamos para falar disto; tras esa nebulosa, ocúltase mellor o que un “ensino de todos e para todos” debe tratar de atender e solucionar. En todo caso, sería un erro grave que o quefacer de máis de 800.000 docentes escolares fose o do cego guiando a outro cego, cando as análises de Gimeno son capaces de orientar a mirada de cantos queiran unha sociedade que, entre tanta “tribulación” existente, mereza a pena. Insistir en que todos os adolescentes están escolarizados non quere dicir que estean ben educados; e o que a todos lles sexa posible acceder hoxe a un centro escolar debería servir para que o valor deste non se limite á súa capacidade de “seleccionalos” para o mercado do traballo. Só unha tarefa crítica sobre a mediación que exerce o sistema educativo no logro de cidadáns capaces de entenderse entre as dificultades, fará que o que fai mereza a pena; cando os grandes monopolios do coñecemento e as súas Redes sociais son os seus grandes competidores, se a escola non é, ante todo, un espazo para crear convivencia, cega o seu futuro.

 

TEMAS: Educación pública.- Igualdade educativa.- Dereito á Educación.- Convivencia social.- Debate democrático sobre o sistema educativo.
MMC (27.04.2023).

Non se cansen, que é peor

O final da Covid-19 debería dispoñernos a situar a atención no que importa e non nas ocorrencias oportunistas.

Agora que a Covid-19 parece estar remitindo, a fin de semana longa do Pilar mostra que, entre feiróns varios, estamos bastante cansos e, ás veces, ata parece que perdamos o Norte. Viuse nas preguntas e respostas ao Goberno deste mércores día 13 no Congreso, onde o respecto mutuo, a agudeza no debate e o contacto co que de verdade sucede na rúa andan polos cerros de Úbeda. Nin parece que fose onte o día máis axeitado para apupos ao Goberno, nin hoxe o momento máis idóneo para non recriminalos.

Unidade?
A suposta “unidade” -que, nunha festa nacional como a de onte debía privilexiarse- entendida como en democracia debe ser a unión fronte aos problemas reais dos cidadáns, segue nos anaqueis da retórica, mesturada con rancores que non atopan satisfacción senón sentados nos sillóns azuis. Unha pena para todos, se o que se defende ou se critica tan rudamente só ten que ver co quítate ti, que me poño eu. Por certo, que uns e outros tiñan no que onte se viu nas rúas de Madrid, razóns sobradas para estar atentos; non vaia a repetirse pronto aquí, o que están tratando en Roma tralo ataque á sé do sindicato máis importante de Italia, unha expresión que á súa vez imitaba o que sucedera de 1919 a 1922 na mesma cidade.

Polos cerros de Úbeda andou a crise da vivenda que, fai uns días, logrou a promesa dunha lei específica en que se suscitaba limitar as ganancias que poidan xerarse á súa costa; nos ambientes conservadores pareceulles de tal dislate que reaccionaron de modo case idéntico a como o fixeron en marzo de 1900, con motivo da primeira lei que limitou o traballo aos menores de dez anos. Trataríase agora de concordar os arts. 33.2 e o 47 da CE78, pero segundo un dos líderes conservadores de relumbrón, cuns salarios como os que teñen hoxe os mozos, a vivenda está ao seu alcance. Á ignorancia da súa estrutura de salarios, que segundo unha enquisa recente (no Observatorio Social, xullo 2019), apenas permite que só un 26% dos menores de 29 anos poida facerse propietario dunha vivenda, sumaba un concepto da propiedade privada situado aínda no espazo sacralizado que había ter no século XIX e, aínda que a CE78 limitou esa posición, mostraba a gran hostilidade dos seus votantes -a quen di representar- á igualdade de todos no goce dos bens sociais indispensables. Poñía de manifesto, de paso, unha peculiar concepción do constitucional Estado de Benestar en que as pegadas dos tempos preconstitucionais están presentes con case todas as súas carencias, cando os emigrantes da nosa terra, que mandaban divisas desde Europa, non se crían o que o trato que alí recibían, por exemplo, se enfermaban ou levaban aos seus fillos á escola.

É rechamante que, en Educación, cando estamos estreando xa unha oitava lei orgánica do sistema escolar, esteámoslle prestando máis atención ao relativamente secundario -como detalles do posible currículo e similares aspectos de formalidades epidérmicas-, mentres no miolo do sistema aspectos como o peso e relevancia recoñecida do ensino público no conxunto, apenas cambiaron respecto da súa situación na transición democrática. O panorama existente permite repetir, ata, o que Jimeno Sacristán observaba 1989: “máis énfase en divulgar novos conceptos, novas linguaxes, que en suscitar políticas de cambio real”; é dicir: que as reformas “ou se fan realmente nas aulas ou resolverán poucos problemas do funcionamento do sistema educativo”.

Modernizar a Educación

Como se analiza en Modernizar la Educación (Editorial Mundiediciones), a Covid-19 volveu a poñer de manifesto que, mentres a precariedade do Estado é beneficiosa para uns poucos, só a fortaleza de este é o gran amparo de todos, especialmente dos máis pobres; esta pandemia fíxonos recoñecer o gran valor que, para diminuír a desigualdade, ha ter o esforzo de sanitarios e docentes. Pero ao mesmo tempo, puidemos ver que abondou que as expectativas deste curso 21-22 auspiciaran un tempo máis bonancible para que algunhas melloras que introduciu en ratios, en traballo de colaboración, e en proximidade ao trato personalizado dos que máis o necesitan, se cuestionasen de novo como inviables nalgunhas comunidades autonómicas en nome dunha “liberdade” que determina o mercado e non un dereito fundamental de cuxo cumprimento o Estado ha de ser garante.

Toca lidar coa decepción duns tempos de liberalización dos servizos, cuxos recursos pretenden atrapar múltiples entidades privadas con perspectiva de negocio e suposta axilidade facilitada por uns moi ben adestrados sistemas estatísticos sesgados nas súas aplicacións tecnolóxicas. As evidentes necesidades de que a escola pública se modernice fan prevalecer un control de competitividade contable, sobre a renovación profunda da súa actividade interna e o sentido que deba ter como dereito. Son moitos -ata grupos de aparencia innovadora- os que revisten de “interese xeral” iniciativas parasitarias dos recursos públicos en detrimento dun sistema de ensino acorde coa xustiza distributiva. E en sintonía, se confabulan coa semántica para sementar a confusión con palabras propicias aos seus intereses particulares: a anfiboloxía e o oxímoron tamén educación son rendibles, igual que en política, no consumo e na publicidade que os acompaña. Neste campo aplícanse a rendibilizar as variedades reticulares en que está subdividido o sistema educativo desde 1857.

Tal como ha ir a educación de todos ata agora, os que se empeñen en modernizala deberán partir de que avance realmente o sistema educativo en preparar a todos para o mundo actual. Unha sociedade democrática que comparta un código ético só é posible desde un sistema educativo sólido, comprometido coa boa educación para todos. De momento, igual que Nina, o personaxe entrañable de Galdós en Misericordia, haberemos de seguir dicindo:

“Non sei se me explico, digo que non hai xustiza, e para que a haiga, soñaremos todo o que nos dea a gana e soñando, un supoñer, traeremos acá a xustiza”.

TEMAS: Estado de Benestar.- Educación Pública.- Convivencia social.- Representación parlamentaria.- Unidade política.

MMC.Madrid, 13.10.2021.

É de agradecer que se pida boa educación no Congreso

A exemplaridade dos deputados é primordial para que unha democracia que se precie de tal sexa imitada polos cidadáns

Ante todo, agradecer á Sra. Batet as súas palabras firmes en demanda de cordura, sensatez e ata dureza na defensa das ideas de cada cal, pero sen faltar ao respecto aos discrepantes. É o que reclamaba Aristóteles como distinción entre os humanos e os animais; na súa Política deixou escrito que unha cousa é “a palabra” -propia daqueles- e outra “as voces”, máis propia destes.

Palabras e voces

A discrepancia é normal entre os humanos; non o é a uniformidade de perspectiva para resolver os asuntos que nos son comúns e nos incumben a todos. O uso da palabra, para resolver as discrepancias, ha de basearse en argumentos, coñecemento, saber e capacidade de convencer aos outros, non no insulto persoal nin en descualificacións que non teñen nada que ver co que se trata, senón máis ben con prexuízos e intereses tan particulares que sirvan de escusa para ter a exclusiva. A falta de respecto aos argumentos do outro, e o insulto manifesto -como o que fai uns días se puido oír, dirixido a unha ministra nese pazo da palabra razoable que é o Congreso- non só descualifica a quen o fai, senón que nos agrede a todos porque desvirtúa, erosiona e pon en risco a democracia; con sentirse tan superior e diferente do resto se arroga o dereito de acalar aos demais ou, polo menos, intentalo.

Cando non hai que dicir e pásase aos insultos, o seguinte paso, moi leve, son os puños e a pelexa, tan do gusto dos xeitos despóticas de que nos deixou gran mostra gráfica Goya nos seus múltiples cadernos de debuxos e en non poucas das súas obras máis coñecidas. Volver ao século XIX, cando tantos problemas urxentes nos abouran é, como mínimo, un xeito extraordinariamente fértil para que estas urxencias non se falen para tratar de acharlles solución; fai tan só que nos quedemos na pura epiderme, abafados polos prexuízos, malicia, cortedade ou ignorancia -que de todo hai- dos que parecen querer mostrar que teñen a exclusiva da verdade, da moral e de canto poida molestar a súa cómoda cerrazón etnocéntrica. Poida que iso lles axude a ter seguidores nalgúns sectores sociais que, por razóns variopintas, quedaron a gozar de como sofre a maioría, pero han de comprender que non poden ser un adolescente freo constante a que os dereitos e liberdades de todos se desenvolvan axeitadamente, para unha convivencia sa de adultos en igualdade.

Inquisidores e díxome-díxomes

De nada vale neste asunto ese xogo melifluo de estar en misa e repicando ao mesmo tempo, como escenificaron os compañeiros do alcalde madrileño e os seus socios -e o alcalde mesmo como primeiro actor da comedia-, dicindo por unha banda unha cousa e pola outra votando o contrario cando de defender os dereitos das mulleres a abortar se tratou onte: razoable parece que o que a lei lles permite en situación tan grave como difícil, non se lles aumenten as de seu complicadas decisións ata serlles imposible unha seguridade e asistencia cualificada porque grupos de intención retorta traten de intimidalas con mil infamias. É perverso co amor á vida que din querer defender, non arranxan nada e, ao final, quédanse en xestos de hipócrita conciencia a maioría das veces.

A falta de respecto ás opcións dos demais que exercen as persoas e grupos que din ter máis verdade que ninguén, e que parecen dicirnos que teñen toda a verdade defendendo algún ben que necesitase ser defendido, é herdeira dunha longa tradición de inquisidores e díxome-dixomes que, no noso país e cos mesmos pretextos -incluído que adoitaban dicir que Deus estaba con eles-, non deixaron de ser, no transcurso do pasado español, o freode toda modernización do coñecemento, do saber e de que unha educación consistente e sólida, respectuosa co saber e a ciencia, atenta ás necesidades dos cidadáns -no plano persoal e social- puidese axudar ás súas vidas. Esta posición retardataria, trufada de elementos continuistas do que houbo aquí antes da CE78, é a que aínda transmiten non poucos elementos do sistema educativo que temos, de modo que non estivese ao alcance de todos unha educación como cómpre.

Seguimos vendo ao noso ao redor ese afán de segmentar o sistema e que os cidadáns entendan que o privado é mellor que o público; vimos como, desde 1851 ata hoxe, os poderes do Estado inclináronse maiormente a favor desta idea, protexela e salvagardala. Non se lle escapa a calquera que colla ese fío histórico que, ata nesta LOMLOE de agora, a substancia desta tendencia segue incólume; ademais de que unha parte substantiva dos recursos presupostarios seguen orientados a sostela, non só asuntos tan particulares como a relixión se manteñen no currículum, senón que se seguen poñendo pegas para unha racionalidade coherente de todo o sistema. Mentres unha “Educación para a cidadanía” ha ter mil dificultades para ter algunha presenza, agora mesmo o último borrador de Educación Infantil segue reticente a que unha educación razonablemente aberta ás opcións de todos sexa posible. Ata agora -en pleno século XXI- hai asuntos que aparecen gobernados por esa “MALA EDUCACIÓN” en que sobrevivimos ás topadas nun pasado que non se ha ir.

A disputa pola “boa educación”

Na disputa polo espazo simbólico desa Educación, a resolución -provisional, pero efectiva- séguese deitando do mesmo lado que sempre; o que digan os estratos máis conservadores e ata ultras deste país é o que vai a misa. Antes facíano porque tiñan moito poder efectivo, e hoxe que en aparencia llo diminuíu un sistema de relacións económicas moito máis global, tratan de seguilo mostrando, cando poden, co mesmo deixe de chulería herdeiro daquel panorama intrínsecamente clasista. Poida que lles sirva de inspiración o chamado Reino Unido, exemplo pragmático, doutra banda, do camiño que seguen os herdeiros do Imperialismo victoriano xa desaparecido; creron que poderían estar máis acordes consigo mesmo saíndose da Unión Europea, e as mentiras e mantras que manexaron para que o BREXIT saíse adiante están arrastrando consecuencias visibles na disponibilidad de bens tan necesarios como a alimentación ou a gasolina. Con mentiras e “mala educación” como a que provocadoramente exhiben algúns deputados no Palacio de San Jerónimo, o que nos espera é peor aínda. Convén a todos que “a boa educación” -máis aló dos sempre agradables bos modales que os manuais de Urbanidade prescriben desde Erasmo- impere ata na nosa vida diaria, por suposto; vivir en constante pugna por ver quen di de modo máis excitante e twiteiro o que máis poida epatar á propia cofradía, nin sequera nas flamantes terrazas tan en boga é sostenible sen risco de integridade.

TEMAS: Boa educación.- Política e politiquería.- Congreso de Deputados.- Convivencia social.- Dereitos cívicos.

Manuel Menor Currás

Madrid, 29.09.2021