Fatiga democrática

A amnesia non é método apropiado para a dignidade democrática. Tampouco o é para pasar páxina ao presente que estamos a vivir.

En Palestina sobrepasan os 30.000 mortos e é agora cando o “lado humanitario da guerra”, visto desde EEUU, decide soltar 36.000 paquetes desde o aire para os 2.000.000 de persoas residuais que tratan de resistir entre os bombardeos e a fame. Mr. Marshall non deixará de entregar, con todo, armas aos sedicentes elixidos pola divindade, e A ONU segue incapaz de arranxar algo. Parece acabarse o ciclo da posguerra mundial e que xa preparemos a III GM. A supostamente pacífica Europa, seducida pola OTAN, está cansada de simulacros desde1945; cada vez  hai máis europeos aburridos da paz, aos que o de Rusia e Ucraína os anima a espabilar a chegada da ansiada apocalipse. Pola súa banda, os aliados americanos expóñense as seguintes eleccións nesa perspectiva e non sería raro que o amnésico Biden dese un golpe de efecto á súa xestión desde a Casa Branca e se mostrase máis atractivo que o seu seguro adversario, o desbordante Trump.

 No plano internacional, é un consolo que, en vésperas do Día da Muller Traballadora, os franceses se espabilasen  en protexer o dereito ao aborto incluíndoo na súa Constitución. Dalgún modo, seguen dando exemplo de civismo laico: mesmo o seu sector ultra sumouse ao evento. Parecen acordes en protexer ao máximo nivel lexislativo unha das conquistas sociais máis significativas.  Noutras latitudes, como a española, a simple proposta de facelo sería, con moita probabilidade, motivo de rifa parlamentaria e rueira, unha máis na longa lista de interferencias do confesional –un  asunto particular- no que é de todos. De pouco valeu o suposto “aconfesionalismo” da CE78; non pasa día que non haxa algún asunto en educación, servizos, patrimonio cultural e, por suposto, a ampliación dalgún dereito para a maioría social; algunha das máis de 3.000 denominacións supostamente distintas -pero ben conxuntadas na defensa de intereses  confesionais-, poñerá pegas con simulacros “independentes”. O aborto -e moitos outros asuntos- deixaron nas hemerotecas un amplísimo catálogo de reaccións deste cariz.

Distopías morais

No canto de mellorar asuntos deste tipo, de complicada conversación democrática, os parlamentarios e as súas terminal mediáticas dedícanse intensamente ao espectáculo nominalista da “amnistía”. Danlles a razón as distintas opinións dos expertos, en que agora tamén contan os da Comisión de Venecia. Ben é verdade que quen máis espectáculo dan son os supostos intérpretes da verdade xurídica que non ven con bos ollos que poida saír adiante esta lei. Quítalles o sono que alguén dubide de que eles son quen sostén o fiel da balanza de Némesis, deusa da Xustiza. Calquera día, coa vista atrás, verán que acumulan excesivos quebros argumentativos nos seus currículos profesionais.

Neste momento, está a quedar fóra de foco este asunto, porque volveu á preocupación moral dos parlamentarios españois polos asuntos humanitarios. Con todo, os que desde o 25.11.2019 estiveron á vista de todos nos modos de xestionar a saúde pública, tal como están a ser mostrados, non son en grao sumo estimulante para levantar o ánimo. É verdade que a COVID-19 estimulou os mellores xestos nalgúns servidores públicos, e volveu  á memoria o bo proceder de moitos profesionais do mundo médico e educativo, sen cuxo proceder o desastre sería moito maior. Pero o que está a ser obxecto de atención  é, ante todo,  o lado escuro de quen, en competencia por “axudar aos españois”, con rancia teima de lucro incesante -e nula empatía con quen máis problemas tiñan-  achegaban máscaras e promovían evasivas maneiras de atender aos maiores nas súas residencias. O desagradable aspecto ético de l a “estafa” ou “trama corrupta” que estes días emerxe fai terribles as explicacións de quen pon por diante unha “liberdade” deshumanizada. O “total ían morrer igual”, que volveu á Asemblea da Comunidad de Madrid , afectou nada menos que a 7.291 persoas que, como dixo Carmen López, representante de ADEMAF (Asociación polos Dereitos dos Maiores e os seus Familiares), morreron “abandonadas nas propias residencias sen atención sanitaria, sen paliativos “sen atención médica no peor da pandemia”. Contundente, engadiu: “Todas as vítimas non morrerían igual; todas as vítimas non morrerían e tampouco morrerían o mesmo nunha residencia que nun hospital”. Non arranxa nada, pero estrágao máis, que acusasen a esta persoa de dicir estas cousas “por desquite”, ou tamén, que quen reclamaba responsabilidades, “retorcían a dor”.  

Os feitos deste calibre moral aconteceron hai catro anos e é importante expolos para analizar o cuestionable e reformular como deber ser o presente e futuro. Con todo, os xogos de maiorías non deixan que as interpelacións e comisións de investigación se desenvolvan sanamente. Unha vez máis -e en tempo actual- hai medo a que o pasado interrompa o marabilloso presente que moitos políticos pretenden vender, e quen non os crea non pinta nada nesta sociedade supostamente avanzada. Con este talante, non dispoñen de tempo para que a conversación democrática verse sobre as abundantes cuestións que seguen pendentes.

Antes de que saia adiante algunha que mereza a pena, os seus oíntes han de aguantar estes días formulacións e razoamentos impertinentes e mal educados, en que o único que parece importar é o holliganismo intenso, e alternante segundo vaia o monólogo. A este ritmo, tal como vai o panorama internacional, o voo galiñáceo de moitos parlamentarios conduce á desafección política; a súa exemplaridade é perversa. Este parlamentarismo é horrible como espectáculo: o guión prescrito que algúns len -e outros moitos recitan- é de mala serie televisiva, e o monólogo absolutista que transmiten soa moi arcaico. Moitos cidadáns sufrírono máis de corenta anos, e non concorda con canto supostamente quixo ser o pacto constitucional en 1978.

TEMAS: Amnistía.- Corrupción.- COVID-19.- Parlamentarismo.- Saúde pública.

MMC (05.03.2024).

O campo semántico dos desacordos en educación segue vivo

O discurso de “a calidade educativa” volveu; sen vacacións e coa COVID-19 de fondo, está onde estivo desde os anos noventa.

Co pretexto dos borradores de ensinanzas mínimas de Educación Primaria, a oposición gobernamental decidiu que, ao derrogarse as propostas que fixeran no R.D. 126/2014, tiña un pretexto para invalidar a LOMLOE. Ao urxir que desde todas as áreas de coñecemento (art. 6.3) -incluídas as matemáticas-, se aproveitase a actividade educadora para o desenvolvemento dos valores cívicos (art. 8.2), cren atopar un argumento demostrativo dun presunto afán adoutrinante, estraño ao que debe ser a educación de todos. Nin a pensar se pararon no que foron sempre as súas propostas, nin menos tampouco que signifique levar a Constitución ao quefacer diario do aula; non reparan na “Lei Wert" nin nas súas contribucións precedentes, visibles nos libros de lecturas ou de Historia que nos impuxeron e, ata, nos exercicios de Aritmética con que inundaban as mentes infantís con mesturas de líquidos e áridos en que sempre saía ben parado o tendeiro, a fin de que o seu rudimentario “emprendemento” se deitase cara á cobiza no balance de caixa.

Coincidentes desacordos

Coincide este falso debate con outros de maior enxundia significativa como o prezo da enerxía eléctrica en máximos descoñecidos desde antes das sucesivas privatizacións do principal sistema enerxético das familias, outro asunto en que as colisións entre “o social” e a liberdade absoluta do mercado andan tan á greña que, en declaracións do 10 de agosto, á portavoz do PP, a Ana Pastor, véuselle pronto á boca a recriminación a estes gobernantes da Moncloa por deixar atrás aos máis necesitados; proseguía o tirar a pedra e esconder a man con que tantas leccións continuadas deron como responsables da normativa en que se basean estes prezos, e culpables dos continuados recortes ás prestaciones dos máis débiles onde queira que gobernan. Sabido é, por exemplo, que en Galicia -repetindo actuacións en Madrid e noutras Comunidades-, Feijóo pechou 138 centros educativos públicos (aproximadamente un de cada dez), mentres incrementou a presenza do ensino concertado e privado, aumentándose este ano 16 respecto de anos anteriores, en prexuízo, sobre todo, das zonas do rural, como foi o caso de Begonte (en Lugo).

Non é menos relevante que, neste fin de verán, o novo curso se inicie baixo dúas situacións coxunturais altamente inquedantes. Por unha banda, que a quinta onda non acabe resolvéndose de xeito acorde coas expectativas depositadas na súa evolución: nin está claro que pase coa cobertura real das vacinas, nin menos o que poida suceder coas mutacións da Covid-19; termina o verán e, aínda que o sector do turismo parece haberse recuperado bastante non alcanza plena satisfacción nin augura que, ao renovarse a presenza de alumnos nos centros educativos, desaparezan os riscos, especialmente onde se activaron recortes de docentes. Doutra banda, os acontecementos últimos de Afganistán, por moi loubados que sexan os servizos humanitarios dos nosos militares, deixan aberto o clamor por vinte anos de presenza non desexada nun área tan diferente á das nosas burbullas occidentais; no aire quedou a sensación de que hai intereses superiores aos que levaron aos socios implicados en tan prolongada operación xeopolítica, que aconsellaron a súa retirada sen que a zona sexa agora máis segura, nin Occidente estea exento de percances como o que serviu de pretexto.

O BOE reformador

Nese contexto, a nova ministra Pilar Alegría parece querer rebaixar algo máis as medidas da LOMLOE. Os partidarios de pactos que non son tales estaranlle agradecidos, pero gañaría credibilidade se repasase erros e incongruencias do pasado para que, polo menos, non se degradara máis este servizo público fundamental. Desde que os reformismos educativos proliferaron tanto que uns e outros gobernos da restaurada democracia os adoptaron como símbolo de cambios señeros, non cesamos de entonar himnos alternativos sen que mellorase o sistema en asuntos relevantes, que seguen aí. É moi recomendable, por iso, reler as irónicas, rigorosas e sistemáticas análises que respecto diso foi facendo José Gimeno-Sacristán desde os anos oitenta, que agora se reeditan baixo o título Ideas que perviven. Aqueles artigos seus en Cadernos de Pedagogía seguen actuais e imos camiño de repetir por oitava vez logo da CE78 a vella crenza de que coa publicación dos currícula da LOMLOE no BOE cambiará en firme a realidade educativa nas aulas. As disposicións derrogatorias de normas anteriores que adoitan incluír estas leis orgánicas ignoran que existen “culturas escolares” moi asentadas de tempo atrás, contrarias a ir máis aló de novas formalidades, pero inconsistentes para superar os desaxustes continuados que nas aulas viven docentes e alumnado.

En aras da verdade -como se ve tamén coa Covid-19-, segue sendo excesiva a confianza que tales disposicións mostran en que as neolinguaxes que propoñen para referirse á docencia nas aulas sexan suficientes. E máis que sospeitoso é que os seus grandes criterios orientadores se cifren nas “competencias” que, desde fai anos, deban perseguir os traballadores do ensino, mentres non se ve similar persistencia das Administracións en ocuparse das condicións reais das aulas e os centros, as ratios de alumnado ou a cualificación profesional dun profesorado, cansado de que gran parte da eficiencia do seu quefacer dependa da estrita voluntariedade do seu empeño persoal. A miúdo, con todo, o de moitos expertos e responsables das políticas educativas, unha vez feitos estes documentos para os seus boletíns oficiais, parece ser o descanso: non lles preocupa o que pase a continuación, nin as desigualdades de trato que -como repite esta nova lei- sosteña o sistema entre uns e outros alumnos.

A estas alturas da secuencia pandémica, incerta en tantos aspectos, o que se aveciña para o comezo de curso inmediato é que, pese a tanta lei educativa como subimos ao BOE, unha parte destemplada da cidadanía seguirá cos seus liberais chíos pro domo sua, mentres outra máis ampla volverá a demandar a básica calidade democrática para un sistema educativo de todos; para empezar, este día catro de setembro reclamará en Madrid “unha volta segura ás aulas” e un “Plan de rescate para a Educación Pública”.

TEMAS: Covid-19.- Comezo de Curso 2021-22.- Currícula LOMLOE.- Pactos educativos.- Neoli nguaxes reformadoras.

Manuel Menor Currás

Taboadela (Ourense), 27.08.2021

Os bizantinismos, aínda que sexan xurídicos, non xogan ao solitario

O trasfondo que encerran adoita conectar con situacións e intereses de sectores que queren impoñer a súa distinción.

O Tribunal Constitucional ditaminou o día 13 de xullo que o Goberno actuara ilegalmente ao impoñer o estado de alarma na primavera de 2020. As circunstancias coxunturais en que se emitiu esta sentenza, entre as que non é menor a relación que cabe establecer coas que atravesa o Consello do Sistema Xudicial e o Tribunal de Contas, a máis diso deteriorar gravemente unha das institucións principais do sistema democrático, pon en cuestión a xestión do Goberno, coma se fose función do TC exercer de oposición. O don da oportunidade non parece que rexa cando, en plena quinta onda, pídese responsabilidade aos máis novos e cada Comunidade vai ao seu aire.

Neoplatonismo

Tratar de dirimir nunha sentenza unha cuestión teórica de índole xurídica é indicio que parece inapropiado para terciar nunha cuestión que, de xeito evidente viña sendo obxecto de litixio, pese a que os agora satisfeitos con esta sentenza facilitaran a opción seguida polo Goberno ao demandar o estado de alarma e non o estado de sitio ou excepción, unha figura xurídica que sería máis complicado e máis lento xestionar cando tanta urxencia había e que, ademais, non engadiría nada ás posibilidades executivas. Os estudosos da influencia neoplatónica nas decisións dogmáticas que adoptou a Igrexa entre os séculos IV e VI d. de. C. saben ben da importancia, nada espiritual, que tiña inclinarse por uns ou outros conceptos que naqueles anos pasaron a ser de rigorosa crenza.

Cando os xuíces exercen o seu oficio, non só mostran a “técnica xurídica” como garantía de imparcialidade. Se fose así, non teriamos tantos sesgos en moitísimas sentenzas en que a calidade do avogado defensor xoga un papel principal para deitalas dun lado ou doutro; a súa preparación e capacidade son vitais para manobrar coas variacións semánticas dun término. Independentemente do custo dun bo bufete, no campo xurídico sempre aparece por medio un fondo de subxectividade interpretativa trala presunta imparcialidade obxectiva da xustiza existente; pódese constatar entón a súa similitude co que adoita ser frecuente en Historia, Ciencias sociais, e non digamos Xornalismo, en que á inevitable subxectividade, engádese con máis frecuencia do desexable unha deliberada inclinación para mirar de modo nada veraz e imparcial.

En casos como o que estes días é obxecto de asombro, á parcialidade estanlle sobrevindo xa problemas inducidos, o que engade unha serie de despropósitos que incidirán directa e indirectamente no creto institucional e na diminución do valor da democracia, cando pola súa fraxilidad é algo que debériamos coidar ao máximo. O primeiro que aparece é que, detrás destas actitudes traslócense moitas outras cuestións ligadas a prevalencias ou, se se quere , diferenzas e desigualdades duns e outros cidadáns. É coma se algúns aproveitasen a súa nada indiferente presenza nesa sensible carreira administrativa para impoñer ao resto as súas particulares crenzas, opinións ou xeitos de mirar o mundo. O cal concorda con que o acceso ás altas maxistraturas e a continuidade de sagas familiares nalgúns deses postos, con demasiada frecuencia sexan percibidas sociolóxicamente aparelladas. Non adoita ser raro, por demais, que a parafernalia profesional deste colectivo sexa invocada a miúdo baixo o hipotético paraugas da “vocación”, un construto baixo o que se encobren interpretacións gremiais do seu activismo, que non se desexa ao alcance dos outros mortais para exame ou xuízo crítico.

O desacordo como sistema

Tralo acontecido no TC, a COVID-19 evidenciou outras cuestións. A principal, que, pese á difícil coxuntura pandémica e as crises que lle carrexou aos cidadáns, hai persoas e grupos que non aproveitan a excepcionalidade para facilitarlles a vida aos demais, senón para aumentar o enfado e o desacordo. Pedagóxicamente, é unha actitude mortal para calquera ansia de convivencia que se poida albergar; fai perigar os pactos principais e propicia o mal exemplo a cantos, na súa vida cotiá, o teñen complicado para saír adiante. Os bizantinismos -por moi puros que poidan parecer- tamén sementan o odio: Steiner menciona o "odium philologicum" que algúns intelectuais despregan contra cantos discrepan das súas disquisicións; os filólogos adoitan ser moi escrupulosos -e de aí o apelativo- , pero a pouco que se revisen notas ao pé de páxina de moitos libros, revistas académicas e críticas literarias, non é difícil advertir que é unha actitude demasiado frecuente.

Non é exactamente unha novidade desta pandemia, pero parece estarse impoñendo nestes tempos como fórmula de acción política e, en moitas ocasións pode seguirse perfectamente nos medios, coma se o relevante fose soster no ambiente unha tensión sen a cal os seus promotores non serían ninguén. Administran a liorta permanente, certa violencia ambiental e unha moda máis ou menos retadora ante os demais; é peléxana ao estilo das películas do Oeste ou dalgunhas en que un futuro distópico se impuxo e habería que tratar de sobrevivir a conta do que sexa, coma se en pleno individualismo cada cal tivese cancha para impoñer as súas regras e cambialas ao seu libre albedrío.

 

Subsidiarios

É vergonzoso que a Covid-19 estea sendo ocasión para enfrontar os intereses particulares de cada Comunidade ou contra o Goberno central; e é mágoa que polos posibles custos políticos, esteamos creando unha selva inexcrutable de decisións, como o é que normas supostamente pensadas para tratar de unir en igualdade a uns e outros, sexan retocadas para que a desunión se fortaleza. De toda esa bagaxe amarela crecente, propicia para o desencontro, pode servir como estrela luminosa a blindaxe que a Comunidade de Madrid acaba de adoptar para preservar a suposta “liberdade de elección de centro” para dar cancha libre aos colexios privados. É que o ensino e a sanidade pública han de seguir sendo subsidiarias? Resulta, con todo, que non era este o sentido dunha sociedade agrupada en torno a uns valores a compartir. Velaquí, ademais, que o sistema educativo nacera como dereito universal para expandir aqueles principios valiosos para todos.

TEMAS: Covid-19.- Tribunal Constitucional.- Poderes do Estado.- Liberdade.- Igualdade democrática.

Outras máscaras trala COVID-19

O esforzo dos docentes e sanitarios nos meses de pandemia volverá a ningunearse con decisións que propicien a súa precariedade?.

O solsticio de verán é unha posición do Hemisferio Norte respecto ao Sol na que proliferan os rituais festivos, as fogueiras de San Xoán e o recordo de tradicións milenarias que tratan de reconciliarnos cunha harmonía da Natureza que non controlamos. Este ano, en moitos lugares esta tradición ha ter restriccións por mor da pandemia, por máis que acaba de cesar a obrigatoriedade das máscaras en espazos exteriores e a cifra de vacinados supera os 15 millóns. Por fortuna, o descontrol da Natureza fixo que invocásemos máis á Ciencia; o que “inventen eles” parecía reivindicar como propia a contemplación, pero este ano reclamouse un investimento sistemático para depender menos dos inventos que a ignorancia non remedia; as vacinas da Covid-19 evidenciárono.

Este San Xoán evidenciou tamén un gran desaxuste co pacto constitucional que viña rexendo a convivencia. De facer caso ao declarado polos indultados do procés, é moi probable que sirva de pouco a xenerosidade deste Goberno para un “diálogo” froitífero e tranquilo. E de atender aos tres sectores de dereitas que se sintan no Congreso, ás queixas ante os tribunais, á prensa amarela, e ao número que montan os que alegan sentirse humillados e ofendidos, parece que o panorama político se inclina cara á frustración. A este amplo grupo de supostos afectados, non lles vale que a cúpula empresarial, a prensa internacional máis influíente ou a Comisión Episcopal, bendigan o expectante cambio que podería derivarse destes indultos. Séntense -din- traizoados por un Goberno que non tería outra aspiración que vivir na Moncloa, e igual que os “acusicas”, que á mínima se “chivan” ao mestre para preservar a súa intanxibilidade, han ir a Bruxelas a dicir que estes mozos que gobernan en España son tramposos de orixe e merecen ser castigados non dándolles, por exemplo, o diñeiro da recuperación pospandémica.

Non se acordan da leña que botaron ao lume e fanse os indignados sen recoñecer que non teñen alternativa para un conflito tan serio. É curioso, doutra banda, que para pintalo, tanto os benevolentes como os indignados recorreron á linguaxe relixiosa. Estes días voan polo aire palabras de perdón, “acto de fe”, “indulxencia plenaria”, caridade cristiá, diálogo ou concordia, e Iceta dixo no Congreso preferir o Novo Testamento, o do perdón. Esta recreación simbólica da cultura hexemónica na confesionalidade proporciona un marco recorrente para explicarse, aínda que de pouco valerá se a súa antropoloxía subxacente non avanza máis aló; argumentos para o anatema e para o perdón non faltan nese círculo do relixioso, onde sempre houbo de todo, ata nalgunhas das parábolas neotestamentarias. Non debería esquecerse que, seguindo a dureza veterotestamentaria, xudeus chegados a Palestina en 1947 non cesaron na intolerancia nese área; e tampouco, que canto menos entendemento mostraron os nosos antepasados, máis tivo que debuxar Castelao a Atila paseándose por Galicia nos anos 30 do século xx, igual que Goya a comezos do século XIX, nun suposto panorama de menor secularidade que o actual.

Café para todos

Parece, pois, que haxa que espabilar e non quedarse no inmobilismo das metáforas; a interpretación da “unidade de España” require para a súa “utilidade pública” unha flexibilidade que non ten o nominalismo a que a quere reducir. Haberá que modernizar, en lealdade co entendemento colectivo, ese bagaxe sentimental, tan apto para non entendernos, empezando por recoñecer que, ata para os mínimos acordados na CE78, houbo fortes desavinzas e que, entre o que máis guerra deu, estivo o “café para todos” de Manuel Clavero Arévalo, cunha descentralización administrativa da territorialidade peninsular, pretextada na igualdade e a solidariedade, dúas actitudes difíciles de aprender.

Aqueles tempos da Transición non foron unánimes, pero foron vitais para unha evolución acorde coas necesidades da convivencia e a modernidade. Desde 1978 temos un modelo de Estado descentralizado que reparte os recursos para exercer competencias en ámbitos de gran importancia para os cidadáns, entre que sobresaen a Sanidade, a Educación ou a atención a uns servizos en que ten crecente relevancia a Dependencia dos maiores. O exercicio diferencial de prestacións rexe desde entón, pero unha interpretación ríxida do Título VIII, sobre “a organización territorial do Estado”, propicia o conflito comparativo, que non é seguro que poida evitarse do todo con fórmulas máis federais, confederais ou como queiran denominarse.

En Educación, en particular, tampouco foi fácil o intento de harmonizar un café homologable para todos; pesan as tensións sociais, non todas de igual dimensión en cada territorio, como tamén o fai o influxo diferencial dos interesados nunha educación democrática e democratizadora. As competencias educativas que, desde os anos noventa, se foron estendendo a todas as Comunidades son formalmente as mesmas, pero o seu desenvolvemento é moi distinto nunhas ou outras, ademais de que tampouco coa descentralización teñen todos necesariamente a educación que se lles debe en dereito. A simetría formal tradúcese a miúdo en resolucións e resultados moi diferentes en canto a equidade de atención aos nenos e nenas; ao final, desde o valor que os cidadáns atribúen á teórica proximidade dun servizo fundamental para o seu benestar, poden estarse fortaleciendo as fendas da desigualdade: desiguais recursos, desigual atención ás necesidades reais, desigual eficiencia, e desiguais valores convivenciais a desenvolver nos centros.

O legal e o xusto

Se o exercicio competencial non é homologable en equidade, de pouco nos vale que -contando soamente os dez últimos anos- consigamos que a expresión “plan de estudos” apareza 54.231 veces no BOE, ou que “interese público” sexa mencionado 8.374 veces; non imos a ningún lado se nese afán administrativista polo “dominio público” e as “concesións”, os elásticos decretos-lei non coidan os mimbres do ben común e a verdadeira utilidade de canto concerne a todos. Un signo de que a precariedade democrática pode ser -como está mostrando a Covid-19- tanta ou máis solapada que nas vellas políticas centralistas, é que as actuais non sexan homologables en equidade, como mostran reiteradamente todos os informes educativos, as reclamaciones dos sindicatos e as das ANPAS. Unha vez descuberto coa Covid-19 que a fortaleza que teñamos para superar os seus graves problemas dependeu dun Estado reconvertido ao keynesianismo, mal vai casar que, en nome da liberdade, volvamos a políticas obsesionadas polos recortes e privatizacións, como xa se aventura nalgunhas comunidades para o curso entrante. Se o exemplo dado por docentes e sanitarios nestes meses pasados se volve a ningunear con precariedade para os máis pobres, moi grave se porá a cohesión unitaria.

Está trazado o camiño a percorrer e, como mostra a cuestión catalá, non vai ser doado continuar todos unidos; 2.030 veces contabilizou Eva Belmonte a palabra “indulto” no BOE, e son moitas máis as amnistías e indultos que temos que facer con canto non soubemos xestionar con máis respecto ás diferenzas nunha unidade que ha de reinventarse cada día. Non son pequenos, ademais, os inconvenientes que poñen cantos pelexan por soster distancias inaceptables, como pretende Orbán en Hungría en cuestións de homofobia e educación, ou as súas homólogas nalgunhas autonomías españolas. Educar directamente para soster a diferenza como problema nin é democrático nin intelixente: poñerse a máscara do natural para violentar a biodiversidade humana nos deshumaniza.

TEMAS: Covid-19.- Indultos.- Autonomías e Equidade.- Diálogo.- Dereitos e obrigacións.

 

Manuel Menor Currás

Madrid, 26.06.2021

Os murmurios do verán poden ser lamentables

Trala Covid-19, poden crecer e ser máis persistentes, ata amargarnos bastantes relacións.

Rebáixase a tensión da Covid-19. Os datos estatísticos parecen deitar a balanza da tensión da pandemia; reláxanse as medidas de protección, e o día 26 éntrase oficialmente nunha nova normalidade, non exenta de precaucións de signo menor se se teñen en conta os picos aestatísticos que, polo menos en tres ocasións, deron pé ao máis denso desánimo. Que se estea chegando aos 15 millóns de persoas vacinadas, ten moito que ver e, ao tempo, que en xeral haxa unha resposta relativamente sensata da maioría cidadá. Por ese lado, o rumor dominante é o da renovación pacífica das ilusións estivais, a praia, o sol, o sendeirismo ou o que sexa, para recrear a sensación de normalidade non abafada e marcar unha volta decidida a como eran as cousas

Abellas e carricantas

Noutros planos, con todo, a paisaxe sonora hexemónica seguirá polarizada por tonadas que, contraditorias como na fábula da carricanta e a abella, poden ser molestas. É a época das carricantas ou cicadidae, de son incesante nesta etapa cálida do ano e, á noitiña, moi intenso; o propio nome destes insectos nunhas ou outras rexións tende a reproducir, como onomatopea, a calidade sonora que se entende que emiten. Por seguir o símil da cigarra -a abella traballadora non pega co que publicitan os paquetes turísticos-, poida que o deste verán propicie o crecemento da xa longa serie de tribos ou especies de carricantas, chiquilichis ou lucecús que roldarán os nosos oídos.

Vai ser moi ruidoso, por exemplo, o que dean de si os indultos aos políticos cataláns. Amentar este asunto na maioría de encontros a que podamos asistir, será motivo de disensos; a ampla banda sonora que xa xera en conversacións e intercambios de Redes sociais, abarca desde a bondade do perdón, o diálogo e a convivencia, ata as máis sesudas referencias constitucionais. Estas, á súa vez, se expanden noutra gama non menos complexa que xa transmite sonoridades de moitos decibelios; dun lado, as que apelan á esencia do ser nacional -co seu campo semántico inclinado á intransigencia- e, doutra parte, as que toman a CE78 como escudo para superar o transo ás xenerosas potestades que atribúe ao Goberno. Nesta danza de culturas tan opostas engadiranse, para acrecentar o ruído, historias do pasado/presente; todos foron pródigos en indultos e, ata, en imprecisas amnistías, mentres a memoria histórica seguiu sendo unha fonte de desacordos. A amnesia histórica como argumento ten moitas bazas neste desconcerto e, en especial, unhas cantas medidas do alcalde Almeida en Madrid inspiradas por Vox. E con tal premiosidade de ilícitos e reversións de penas, a suposta placidez do verán pode agrearse; por algo as vellas normas de urbanidade dicían que era de mala educación falar de política en reunións de carácter festivo e, sobre todo, en comidas con invitados.

O nivel da AVAU

No ámbito educativo, algúns outros sons poboarán a paisaxe estival de desasosego. Nos encontros entre profesores ou mestres, e ata en moitas conversacións de aparencia anodina, o circuíto escolar deste curso tan anómalo, e en particular as probas da AVAU (Avaliación do Bacharelato para o Acceso á Universidade) cos seus baremos, farán recordar a algúns o PREU, e a bastantes máis o COU posterior a 1970. Entre os que máis ruído xerarán en tales situacións están os que non cesarán de repetir que a súa si que era unha selectividade fetén, cunha esixencia que non volveu a existir. Tanta melancolía provocará gran paixón noutra versión, que incidirá na dureza que haxa ter a selectividad da súa quinta e, sobre todo, a sufrida polos fillos ou fillas que acaben de pasar por este ritual de paso á maioría de idade.

Que sexa verdade en tales casos é aleatorio, como o era a feira para cada cal, cando existía no medio rural, e a uns lles había ir ben e a outros mal. Pero esta especie estival seguramente traerá a colación, nesta ocasión, que haxa un 96,41% de aprobados na AVAU, o que producirá o efecto daquelas votacións á búlgara, frecuentes nas Cortes franquistas e en parlamentos de igual corte. Tampouco faltarán os que, para afianzar a súa versión desta historia na mellor adaptación ao seu propios recordos, chamarán a atención sobre a decisión dalgunhas Comunidades (Valencia, Castela-A Mancha, A Rioxa, Estremadura, Baleares e Canarias) respecto dos que accederon este ano a esta proba arrastrando algún suspenso do Bacharelato; norma que soportaron no Real Decreto-lei 31/2020, de 29 de setembro, con medidas que permitían modificar as condicións de titulación do Bacharelao, requisito previo para a AVAU.

As dúas evidencias son as que máis rumores inquedantes traerán a moitas conversacións; con historias individuais detrás, e algún litixio persoal pendente, farán difícil un punto de encontro. Os que queiran atopar algún poden recordar que, cando en 1953 Joaquín Ruiz-Giménez reformou a lei que fixera Sainz Rodríguez en 1938, para convencer ás Cortes franquistas da necesidade de abrir aquel pechado plan de estudos, díxolles:”Abonda facer un lixeiro exame de conciencia para darse conta de se os alumnos de Ensino Medio saen sabendo grego…, ata que punto saben redactar, ata que punto son quen ante as leccións dun profesor de Universidade nos primeiros anos de facer unha sinopse, unha síntese, ou dar a axeitada redacción a calquera tema”.

Quen non queira caer na tentación de que este ruxeruxe o torre -verbo acorde coa acción sonora das cigarras-, tamén lle será de interese un libro de dous sociólogos, Baudelot e Establet, quen en 1990 ante a rumoroloxía interesada en que todo ía a peor, publicaron un exitoso estudo titulado: El nivel educativo sube (Madrid: Morata). A moitos non os liberou das súas conviccións prexuizadas, aínda que os datos documentais eran pertinentes; tampouco adoitan mencionar unha poxa xeracional tan antiga que, xa nas taboíñas cuneiformes de Mesopotamia, carga as tintas sobre as meteduras de pata dos que veñen detrás, unha tendencia tamén moi visible nun libro didáctico da Biblia, como o Eclesiástico, cando alecciona aos pais sobre como tratar aos fillos.

TEMAS: Indultos e amnistías.- Historia e Memoria.- AVAU.- Nivel educativo.- Covid-19 e paisaxe sonora.

Manuel Menor Currás

Madrid 21/06/2021

Manter a racionalidad complícase

Cada día que pasa, a pandemia e as súas vacinas traen novas frontes de discusión e desconcerto: non estamos feitos para a ansiedade inxustificada.

Disputan algúns de qué quixo falar San Ignacio cando nos seus Exercicios espirituais deixou aconsellado que en "tempo de desolación, non facer mudanza"; era intelixible nun mundo de cristiandade e fe en Deus, en que a constancia no camiño virtuoso era orientación a soster, o único capaz de xerar paz interior: en momentos de fraqueza, mellor sería soster a determinación que se había ter. Iso non impece que, en múltiples ocasións nas que esas imaxes tiveron gran valor organizativo, o preciso dito do de Loyola xurda de novo para miradas sen a súa perspectiva trascendente, un trasvase en que as múltiples transicións secularizadoras que houbo reorientaron as linguaxes.

 Tromboembolismos

O actual é, en todo caso, momento de “turbación”, “tribulación” e, se se apuran as cousas, de gran “desolación”. Mírese como se mire, todo contribúe a que o cidadán común se sinta abandoado da man de Deus e, ao que se ve, da dos seus conciudadáns, incluídos os elixidos para que leven conta e razón dos asuntos supostamente comúns. En momentos como o do día sete de abril de 2021, conflúen case todos os ingredientes para que se acelere o sentimento de desamparo e de “noite escura” da existencia. En primeiro lugar, porque en Europa, a EMA (European Medicines Agency) dixo o que dixo dos efectos secundarios constatados na vacina que leva varios días no ollo de observación e contraste de case todos cantos teñen capacidade para observar, e mostrou gran liberalidade para administrar ese coñecemento, de modo que cada Estado verá que facer “segundo as súas circunstancias”, con máis motivo que, en liñas xerais, os beneficios da vacina en cuestión di que son “maiores” que os danos.

Do cal cabe deducir -sen cualificativos de apreciación prexuízada- unhas cantas hipóteses explicativas desta determinación nada salomónica. Por unha banda, que non todos os cidadáns europeos son iguais -cousa que xa sabiamos desde a colonización romana- ao non coincidir as capacidades económicas básicas nin as cronoloxías de supostas situacións de benestar duns e outros; máis decisivo é constatar que, xa que logo, tampouco todas as mortes e riscos de vida son iguais nuns ou outros puntos de Europa, como xa tiñan comprobado cantos andaron nos camiños da emigración dos anos sesenta e setenta.

O raseiro dos números estatísticos revela, en todo caso, a real valía obxectiva de cada cal, pois o número de casos en que poidan producirse tromboembolismos problemáticos son “inusuais” pero existen e son compensados pola estatística dos grandes números. É dicir, as posibles mortes que poidan producirse, ao ser poucas son irrelevantes; constitúen -na apreciación desta sublime xurado europeo- unha especie de sacrificio obrigado co resto daqueles a quen non lles vaia a tocar esta lotería; faltoulles determinar cal sería o número adecuado para que eses supostos “poucos casos” empecen a ser relevantes no conxunto europeo por igual. Xa sabiamos isto experimentalmente, a raíz de moitas outras situacións como, por exemplo, a existencia de curvas moi perigosas na nosa rede de estradas, determinadas desde a época das calzadas romanas e que aí seguen como atractivo arqueolóxico.

Máis ou menos de 60

Nunha segunda escala de decisións, a avidez demostrada por esta vacina, seguramente inducida por instancias económicas ansiosas de normalidade, está precipitando concordantes decisións nesas pautas, pero diversas nos distintos Estados, que están traducindo xa o suposto valor aleatorio das vidas dos seus cidadáns; no noso -determinado onte mesmo a manter a decisión adoptada sobre esta vacuna desde que empezou a ser administrada-, a volatilidade valorativa móvese agora en múltiples direccións de engadido interese. Unha, principal, é a pertinente aos segmentos de idade aos que se debe seguir aplicando este “remedio”; por máis que a súa eficiencia non estea ben contrastada, causa agora un barullo tentativo de propostas cambiantes, de modo que ser nova, adulto ou estar en fase de moitos anos vividos, cobra inusitado interese a mercé de criterios discriminatorios segundo se entre ou non nun rango variable de idade. O valor dun ou outro o determina a secuencia de vacinación e do gasto que poida supoñer á administración sanitaria nacional e autonómica adoptar as precaucións máis pertinentes ao fiable coñecemento científico existente.

Dous: en paralelo, ademais, os atribulados cidadáns están vendo con impaciencia o moito que pugnan os seus líderes autonómicos por mostrar unha alegre listeza, aventurerismo, sagacidad e coraxe no enfrontamento á pandemia, de modo que locen estrataxemas que desbordan, ás veces, en “salto mortal” -como dixo un deles- o supuestamente establecido como pauta común a seguir, tanto na posible compra de vacinas como na súa administración e, por suposto, nos límites do “estado de alarma” que rexen ata o nove de maio.

Liberdades polarizadas

E tres: neste salto mortal, en que “cobernar” é o de menos, e o que importa é que falen dun como o máis arriscadamente caprichoso e audaz, incluso as eleccións democráticas son traídas a conto, e neste momento, non hai día en que non haxa algún combate, sibilino ou trapeiro, por ver quen afunde a quen e, se é posible, pronto. Levamos algo máis dun ano de confinamiento variopinto e, cando falta case un mes para a cita do catro de maio, Madrid converteuse en síntoma inequívoco dunha enfermidade rara de voluble temeridade que, en contraste con calquera outra, pode acabar resultando case tan letal para a convivencia como o están sendo os seus indicadores non propagandísticos de atención á Covid-19 para a vida humana dos seus habitantes.

A gratuita polarización, especialmente forte ao lado ultraconservador, está levando a situacións en que os sofismas twiteros voan polo aire acotío, contrarios a calquera entendemento real do que sucede. Xa non é raro, ata, que, ás veces -como nos nosos patios de recreo de cativos, en que disputabamos por parcelas de barrio ou de rúa ao noso alcance- vaian acompañados por bastante máis que palabras provocadoras. Entre adultos, non estaría mal algo de sensatez racionalizadora antes de que Os desastres que pintou Goya, ou o Atila en Galiza a que prestou atención Castelao, poidan desbocarse inopinadamente. A suposta “liberdade” que, segundo case todos está en xogo, non é iso; este teatriño cotián, escenificado onte en Vallecas, arrastra excesiva hipocrisía e moi dispar compromiso co benestar de todos.

TEMAS: COVID-19.- Plan de vacinación.- Polarización política.- Imprudencia moral.- Cogobernanza.

Manuel Menor Currás

Madrid, 08.04.2021

“Liberdade ou comunismo”: un lema de vellos frontismos

Ayuso empeza a súa campaña electoral facendo reverdecer enfrontamentos dos anos 30: o seu caprichoso trumpismo non repara en posibles danos.

Primeiro, foron as eleccións catalás; despois, como nalgúns xogos de sorprendentes derivacións en fervenza, os asuntos de Murcia e Madrid. Neste momento, trala conmoción sufrida polas combinacións de partidos en distintas alianzas e coalicións, toda a paisaxe política entrou en proceso de reconfiguración. O adianto das eleccións na Comunidade madrileña o próximo día catro de maio conmoveu canto pode acontecer ata o catro de maio; estes días últimos induciron a pensar que, no entreacto, non debe existir outra cousa no horizonte das preocupacións dos cidadáns, e é previsible que o resultado que mostren as urnas altere moito máis o actual panorama, igual que xa marca non poucos acontecementos no seo do propio Goberno central.

En canto aos cidadáns e os seus problemas, os líderes actuais e as súas formacións partidistas serán invocados calorosamente estes días e, como noutros rituais similares, pediranlles que reflexionen sobre quen lles convén máis. Ao parecer, se a cadea de acontecementos en que andamos metidos foi polo ben cívico, todos tratarán de contar con eles e contaranlles que son magníficos; cada un poñerá o seu mellor sorriso e quedarase á espera de que a súa cara, o seu nome e, máis lonxe -en letra pequena- o seu programa político lle soe a cada posible votante en vésperas de escoller a papeleta que decida meter na urna.

Na Comunidade de Madrid, xa levamos uns días en campaña electoral e, no propio anuncio destas eleccións anticipadas, quedou nas ondas o lema da candidata do PP: “Liberdade ou Socialismo”, que, desde que o candidato de Podemos fixo outro xesto teatral para poñerse á fronte dos seus seguidores, converteuse en “Liberdade ou Comunismo”. O tamén previsible é que, a continuación, vaian aparecendo, en diversos medios e redes sociais, as amplificacións de que queira dicirse co simplista e desacougante eslogan dos do PP nesta campaña.

A Comunidade de Madrid vai ser estes días un relevante foco de atención e de ensaio; todas as apostas son posibles neste momento e non precisamente do modo desexable para a mellora democrática. Desde hai bastantes anos, sobre todo desde 2003 en que o “tamayazo” levou a Esperanza Aguirre a esa presidencia, foi un laboratorio das políticas máis agresivamente conservadoras, ademais de propiciar moitos dos líderes e situacións que, neste momento, están entre os ilícitos penais á espera de xuízo. Nas políticas educativas e nas sanitarias, igual que nas que teñen que ver con servizos xeriátricos -os tres capítulos centrais das competencias autonómicas- sempre deron o cante polo lado das privatizacións, á vez que erosionaron crecentemente os sistemas públicos que o noso endeble Estado de Benestar lograra levantar. Concretamente, en canto ao seu sistema educativo, poucas rexións de Europa poden competir con Madrid en indicadores de privacidade e, menos aínda, se se ten en conta o breve tempo en que o lograron; e en canto ás atencións primarias do sistema sanitario, día si e día non arrecian as protestas dos seus profesionais, por riba dos cantos laudatorios oficiais.

Ninguén debería botar en saco roto, de todos os xeitos, que nada nestes asuntos adoita ser novo do todo. Cando se asinou a CE78, transixiuse co que viña de atrás: os privilexios, subvencións e demais artiluxios de “función social” a que, por exemplo, se encomendou o ensino privado -católico na súa maior parte-, e que en 1985 atoparon acomodo nunha lei de matriz socialista, a LODE, han ir a máis e deben terse en conta para entender onde estamos. O eficaz lema que o PP usou contra o ensino público, desde os anos 90, foi o de “a calidade”, os “selectos” e, sobre todo, a “liberdade de elección de centro”, coma se fose posible a cantos non están nos percentís máis altos das rendas deste país; hoxe, para moitos, é un signo de demostración social o mostrar aos seus veciños que levan aos seus vástagos a estes centros e non a un público. Igual que cando nos anos cincuenta, os nosos pais tiñan que elixir entre que fósemos “á escola” ou poñernos a “estudar”.

É de supoñer que o mesmo pase coa “liberdade” que acaban de suscitar como lema xeral, e que nos vaiamos afacendo  a pensar que só eles son quen de garantirnos ese ben tan principal. Agora, os cidadáns -e en especial os madrileños por máis inmediatamente concernidos- se anceian expresar o seu voto farán ben en aparcar as intensas emocións que xa desbordan os medios e que, inundaron a sesión de control parlamentario, a de censura na autonomía murciana e, ata, alcanzou aos parlamentarios que -como TVE ha ter amosado- suscitaron cuestións ao Sr. Bárcenas nunha comisión de investigación.

Esta época de confinamentos e desconfinamentos non é boa conselleira para a reflexión; empeza a roldar a cuarta onda, as vacinas tropezan con inconvenientes, e todo propicia o cansazo. Pero non está mal recordar que o modelo madrileño exemplifica extraordinariamente ben os derroteiros da suposta liberdade que se empeza a vender. A disxunción co Socialismo ou Comunismo é falsa, ademais de torpe e frontista -como tantos maniqueísmos históricos, inventados para estorbar toda convivencia-, pero o significado correspondente a esta “liberdade” non o é menos. Compróbeo cada cal coas políticas desta autonomía durante este ano de pandemia; á marxe de dimes e díxomes díxomes duns e outros, os datos do cinco de marzo son ilustrativos. En Madrid, vive o 14,2% da poboación española; con todo, o que o trato dos responsables desta Comunidade coa COVID-19 mostraba ese día é que tiña o 19,8% dos falecidos, o 27,8% dos hospitalizados e o 22, 7% dos ingresados en UCI e, ademais, pelexaban por que os madrileños fosen máis libres que ninguén de Comunidades veciñas na cuestión vital do ir e vir alegremente. Mellor reflexionar agora que lamentarse máis tarde, non?

TEMAS: Eleccións Comunidade de Madrid.- Crise política.- Covid-19.- Liberdade democrática.- Pacto constitucional.

Manuel Menor Currás

Madrid, 17.03.2021

    

A nosa liberdade anda en xogo estes días

Non todo o que leva tan prezado nome é digno de ser contemplado nas decisións que afectan ao ben común.

Fai un ano do confinamiento por mor da primeira onda da Covid-19, houbo outras dúas máis e case 70.000 mortos. Non é doado este tempo; o cansazo que produce e os problemas que ha ir xerando non son bos conselleiros para valorar cómo proceder. O fácil é deixarse cegar para distinguir e, que nos seduzan as ocorrencias chieiras dos máis iluminados. Algunhas non pasan de repetición interesada de vellos prexuízos.

Da liberdade parental

Entre os riscos do momento, o máis vapuleado é, unha vez máis, o da liberdade, sinal de que non está ben asentada e que pode ser tratada de modo que se nos quede en nada como dereito e deber fundamental en democracia. O cómputo de situacións en que se cuestiona é case tan longo como a mesma historia da humanidade, pero no que toca á coxuntura actual, non estará mal observar algunhas. Por exemplo, a insistencia que os de Vox en esixir o Pin parental, supuestamente para defender “a liberdade dos pais” para decidir sobre propostas educativas en que se susciten cuestións que din delicadas, como poidan ser as relacionadas coa educación sexual ou, por extensión, as que teñan que ver con problemas sociais específicos no currículum.

Por este portelo, baseado nun conxunto de tabús hexemónicos na nosa historia, ábrese outra boa fenda á facultade do Estado de organizar, do modo máis conveniente á igualdade de todos, unha educación universal que abarque os asuntos máis relevantes da aprendizaxe individual e social dos seus cidadáns. Dáse prevalencia non só aos pais, senón a que se consagre a que organizacións e institucións particulares han ter en definir os intereses xerais de todos, no ronsel marcado por Concordatos que limitaron todas as leis xerais de educación desde 1851 e que, actualmente, segue nos Acordos co Vaticano de 1979 baixo o paraguas dun oxímoron xurídico de difícil encaixe nun país democrático como da suposta “aconfesionalidade” do Estado.

A reivindicada liberdade parental non salva, de todos os xeitos, a enorme cantidade de problemas que arrastra a educación de moitas xeracións en cuestións de carácter estritamente individual como nas concernentes ao trato social. Á marxe doutras moitas carencias, os datos que proporcionan diversas institucións atentas á violencia de xénero e á sufrida por nenos e adolescentes, non deixan lugar a dúbidas. No que vai de ano, levamos xa varios crimes no primeiro destes capítulos, signo de que temos un problema coa educación de homes e mulleres en igualdade de dereitos como persoas. E en canto á segunda fronte, basta seguir o trámite inicial, de febreiro de 2019, do Anteproxecto de Lei Orgánica de Protección integral á infancia e a adolescencia fronte á violencia. Logo da CE78, España apuntouse a como na Unión Europea e en distintos tratados fixeron ao neno suxeito de dereitos; con todo, o preceptivo informe previo do CES (Consello Económico e Social) sinalou -a falta de datos globais, fiables e sistemáticos sobre a envergadura do fenómeno da violencia contra a infancia e a adolescencia-, o seu “aumento espectacular” desde 2009, e a dificultade de protexer “o dereito dos nenos e nenas á integridade física e moral”, cando hai un “problema grave e de crecentes dimensións”: os datos dispoñibles dicían que, soamente en 2017, houbera 38.433 vítimas dalgún ilícito penal dos contemplados no Anteproxecto. Este é un bo indicador de que tamén temos neste aspecto un problema -non só ligado a inaceptables comportamentos detectados en institucións de control eclesiástico, supuestamente educadoras- e que non basta con encomendalo á suposta liberdade parental; segundo indicaba o pasado 23 de febreiro a Fundación Anar, os abusos de índole sexual cuadruplicáronse entre 2017 e 2021, sendo cometidos en gran medida na contorna familiar das vítimas; fallan moitas cousas nos ambientes familiares -especialmente ao lado paterno, pero non exclusivamente- e aumentan, ademais, novas modas de agresión, como as “mandas”.

Salvar a Semana Santa?

Imos camiño da cuarta onda do coronavirus sen ter ben definidas as defensas respecto do que pasou ata agora; non parece, con todo, que aprendamos nada. Algúns con influxo mediático e político seguen abusando da liberdade de movementos; agora mesmo, entenden que hai que “salvar a semana Santa” -como quixeron salvar o Nadal e antes o verán- e, segundo transcende neste momento, farano deixando “liberdade” aos movementos dos seus cidadáns en nome do ben común, económico. De xeito evidente, a sagacidade semántica fai prevalente o duns poucos, mentres esta falsa porta da liberdade fai que quen discrepen desta turistificación da vida colectiva se expoñan, de novo, a ser declarados inimigos do pobo. Mentres este debate entrelázase co noso cansazo cotián, non estará mal repasar o que Ibsen teatralizó, en 1882, Un inimigo público. Aquel Dr. Stockmann detectara que as moi rendibles augas do balneario do pobo eran “peligrosísimas para a saúde” e convertíano en “sepulcro blanqueado”, un “crime contra a sociedade”, pero o alcalde, ante o inconveniente de que habería que tardar dous anos en facer un saneamiento adecuado e caro, ditaminou que “o benestar público require que non se saiba”. Na obra de Ibsen, facer o debido era “imprudente” e “comprometía” o benestar do pobo, ao ser os baños “o único porvir” daquela cidade: o pobo “está mellor servido coas boas ideas vellas que lle son familiares xa”. Nas nosas vidas, entre abril e xuño veremos que depara esta variable da liberdade, especialmente ás persoas maiores que, neste momento, son case a metade das falecidas ata agora. SAÚDE e SORTE: volvemos empezar…

Manuel Menor Currás

Madrid, 03.03.2021

COVID-19.- Liberdade democrática.- Intereses privados.- PIN parental.- Mobilidade turística.