O “correcto” e o “incorrecto” tamén se estende á Educación

O lado da Historia polo que camiña este aceno principal do Estado de Benestar non é indemne ao ambiente trumpista.

Non é exclusivo dos políticos acusarse, desde o punto de vista moral ou, simplemente, da “boa educación” social, do propio ou impropio das súas opinións e decisións. No campo específico das políticas e inclinacións por unhas  ou outras pedagoxías existentes en Educación, a mesma contraposición e diferenza adoita rexer o aparello conceptual que valora “o correcto”, o “incorrecto”. Durante un tempo, pareceu que un experto en mercadotecnia deseñase o emprego sistémico de “a calidade” e “o nivel” como sintagmas que acollesen esa dicotomía da bondade e maldade educativa. A partir dos anos noventa, á calor daquel “NON Á GUERRA” , desde o círculo de Esperanza Aguirre e a súa “liberdade”, educativa, os perfís neoliberais definiron mellor a causa conservadora.

Xesús entre os soldados

As políticas educativas que se incentivaron con esta  neolinguaxe e apto para a dicotomía moral quedaron plasmadas desde 1998 nos obxectivos e conceptos que se preceptuaban, e as maneiras de expresarse os menos inclinados a este sesgado sistema educativo, tamén contaminaron a súa conversación. Por máis que se vía clara a toma de partido, quen quixo dicir algo, poñer reparos ou propoñer reformas viuse envolvido progresivamente nunha polarización que, en 2013, deu luz á LOMCE e a un debate de nominalismos, no que era doado perderse e non chegar a pactos de solucións contrastadas. O de menos parecía ser como se pensaba e construía a educación, mentres as características da educación de sempre -pouco educadoras nunha ética común aínda que a escolarización alcanzase a todos- adquirían toques estruturais propicios á fuga das clases medias da súa conexión, por abaixo, coas clases populares. Esa harmonía das políticas a que tendían crecentemente as Autonomías, propiciaba os anceios de votantes cada vez máis inclinados a que a complexidade da pluralidade cidadá -maior por abaixo- non contaminase a selección do individualismo en colexios concertados e privados. Esta perspectiva de clase, encuberta tras a procura da boa ou “correcta” educación, estivo presente desde entón cada vez máis, e ata nos partidos de esquerdas, empezouse a ver asiduamente que dicían atender os intereses dos traballadores e clase media. E a poboación seguiu votando, cada vez con máis convencemento -nalgunhas Comunidades sempre- a quen apoiaba decididamente esta versión “correcta” da boa educación a que aspiraban para que os seus fillos se posicionasen do “lado correcto” da sociedade desde os seus primeiros pasos nas escolas infantís.

Nesa divisoria andan as Comunidades Autonómicas, responsables directas da xestión dos recursos orzamentarios e da súa inclinación a que os votantes soñen co cambio de standing social. A súa “corrección política” en Educación non aspira á xustiza distributiva dunha boa educación entre todos, senón a que cada votante entenda que ten o mellor. Nin as leis de inclinación socialdemócrata, como a LOE en 2006, ou a LOMLOE de 2020, lograron levar a feliz termo unha reversión da tendencia “correcta” da “calidade educativa”, ocupándose de que reducise drasticamente o individualismo desa orientación demostrativa e competitiva cos demais. Un indicador diso é que esta novena lei escolar, aínda que ofrece un marco propicio para reducir a segregación nas aulas, non logrou que as Comunidades sigan esa senda: cada Comunidade -sen molestias suficientes por parte dunha Inspección central apropiada- vai creando sistematicamente o caldo de cultivo propicio para que os intereses que primen non sexan os das clases inferiores, senón os de cantos aspiran a mostrar crecente diferenza. O resultado é que non se xeraliza unha “educación común” en contidos e maneiras educadoras, aínda que haxa magníficos profesionais en proxectos pedagóxicos de gran riqueza.

Se as perspectivas analíticas da Socioloxía crítica desde os anos vinte (do século pasado), e as dos máis voluntaristas proxectos dos Movementos de Renovación Pedagóxica desde os sesenta -coas súas reivindicacións da Escola Nova, que proxectara a CE31-, resultan atractivas, a súa presenza conceptual de “o correcto” no sistema educativo é mínima. É verdade que seguen animando a moitos e moitas a seguir pelexando porque sexa verdade a construción dunha sociedade igual desde a escola. Segue habendo, por iso, moitos mestres e profesores que reinventan día a día esa esperanza, como recompila paciente Rodrigo J. García no seu blog ‘Escolas en rede’ (en: ElPaís.educación). Pero tamén sucede que, desde a xestión educativa que anima ao sistema educativo español desde as Autonomías, prosegue unha vella dinámica que, desde a súa orixe reproduciu unha pulsión porque cada familia procure evadirse da solidariedade cos demais. Os pupitres seguen sen ser lugares para compartir experiencia de infancia e adolescencia; mellor se dividen as cohortes de quen se vaia a sentar neles e que os nenos vaian cos nenos, as nenas coas nenas, os bos e selectos cos seus iguais, e os malos e propensos ao fracaso, cos que, desde antes de nacer, teñen ese estigma.

Esta “fuga disgregadora”, propiciada agora máis que antes da CE78, atopa en 2026 mellores ingredientes para o continuísmo dun sistema educativo que, desde 1857 -en que tratou de xeralizarse con lentitude abraiante- nace segregador, incoherente coa igualdade e -salvo inxenuidade interpretativa-, propicio a propagar a submisión de moitos á prepotencia de poucos. Este xogo é o que os movementos calculados de Trump patrocinan para a súa nova orde mundial, alleo aos valores que, despois da IIGM, orixinaron a ONU, a UE e tantas organizacións que soñaban cun si á paz, que xa Kant imaxinara perpetua. En España, hai moito partidarios de que “o correcto na educación dos seus fillos” anime un sistema empresarial en que a ética e política a compartir non sexa a dun barco común en que naveguen os fillos e fillas de todos. O “lado correcto” da súa singradura é o que, guiado pola luz que emite o Cumio das Azores, orienta a Trump nunha guerra -non aprobada por ninguén, salvo a súa corte particular- contra Irán e contra toda legalidade. Como conta Saramago, grazas aos seus chanchullos, Caín conseguiu que o seu burro fose introducido na arca de Noé pola porta do cabalo, “como pasaxeiro clandestino, escapando así do afogamento xeral”, pero non puido evitar que os anxos tivesen dúbidas sobre se “os homes non acabarían caendo nos mesmos erros, nas mesmas tentacións, nos mesmos desvaríos e crimes” que Deus vira na humanidade (Saramago, J. Caín. Alfaguara: 2009, páxs.. 171-172). 

MMC (04.03.2026)