É de agradecer que se pida boa educación no Congreso

A exemplaridade dos deputados é primordial para que unha democracia que se precie de tal sexa imitada polos cidadáns

Ante todo, agradecer á Sra. Batet as súas palabras firmes en demanda de cordura, sensatez e ata dureza na defensa das ideas de cada cal, pero sen faltar ao respecto aos discrepantes. É o que reclamaba Aristóteles como distinción entre os humanos e os animais; na súa Política deixou escrito que unha cousa é “a palabra” -propia daqueles- e outra “as voces”, máis propia destes.

Palabras e voces

A discrepancia é normal entre os humanos; non o é a uniformidade de perspectiva para resolver os asuntos que nos son comúns e nos incumben a todos. O uso da palabra, para resolver as discrepancias, ha de basearse en argumentos, coñecemento, saber e capacidade de convencer aos outros, non no insulto persoal nin en descualificacións que non teñen nada que ver co que se trata, senón máis ben con prexuízos e intereses tan particulares que sirvan de escusa para ter a exclusiva. A falta de respecto aos argumentos do outro, e o insulto manifesto -como o que fai uns días se puido oír, dirixido a unha ministra nese pazo da palabra razoable que é o Congreso- non só descualifica a quen o fai, senón que nos agrede a todos porque desvirtúa, erosiona e pon en risco a democracia; con sentirse tan superior e diferente do resto se arroga o dereito de acalar aos demais ou, polo menos, intentalo.

Cando non hai que dicir e pásase aos insultos, o seguinte paso, moi leve, son os puños e a pelexa, tan do gusto dos xeitos despóticas de que nos deixou gran mostra gráfica Goya nos seus múltiples cadernos de debuxos e en non poucas das súas obras máis coñecidas. Volver ao século XIX, cando tantos problemas urxentes nos abouran é, como mínimo, un xeito extraordinariamente fértil para que estas urxencias non se falen para tratar de acharlles solución; fai tan só que nos quedemos na pura epiderme, abafados polos prexuízos, malicia, cortedade ou ignorancia -que de todo hai- dos que parecen querer mostrar que teñen a exclusiva da verdade, da moral e de canto poida molestar a súa cómoda cerrazón etnocéntrica. Poida que iso lles axude a ter seguidores nalgúns sectores sociais que, por razóns variopintas, quedaron a gozar de como sofre a maioría, pero han de comprender que non poden ser un adolescente freo constante a que os dereitos e liberdades de todos se desenvolvan axeitadamente, para unha convivencia sa de adultos en igualdade.

Inquisidores e díxome-díxomes

De nada vale neste asunto ese xogo melifluo de estar en misa e repicando ao mesmo tempo, como escenificaron os compañeiros do alcalde madrileño e os seus socios -e o alcalde mesmo como primeiro actor da comedia-, dicindo por unha banda unha cousa e pola outra votando o contrario cando de defender os dereitos das mulleres a abortar se tratou onte: razoable parece que o que a lei lles permite en situación tan grave como difícil, non se lles aumenten as de seu complicadas decisións ata serlles imposible unha seguridade e asistencia cualificada porque grupos de intención retorta traten de intimidalas con mil infamias. É perverso co amor á vida que din querer defender, non arranxan nada e, ao final, quédanse en xestos de hipócrita conciencia a maioría das veces.

A falta de respecto ás opcións dos demais que exercen as persoas e grupos que din ter máis verdade que ninguén, e que parecen dicirnos que teñen toda a verdade defendendo algún ben que necesitase ser defendido, é herdeira dunha longa tradición de inquisidores e díxome-dixomes que, no noso país e cos mesmos pretextos -incluído que adoitaban dicir que Deus estaba con eles-, non deixaron de ser, no transcurso do pasado español, o freode toda modernización do coñecemento, do saber e de que unha educación consistente e sólida, respectuosa co saber e a ciencia, atenta ás necesidades dos cidadáns -no plano persoal e social- puidese axudar ás súas vidas. Esta posición retardataria, trufada de elementos continuistas do que houbo aquí antes da CE78, é a que aínda transmiten non poucos elementos do sistema educativo que temos, de modo que non estivese ao alcance de todos unha educación como cómpre.

Seguimos vendo ao noso ao redor ese afán de segmentar o sistema e que os cidadáns entendan que o privado é mellor que o público; vimos como, desde 1851 ata hoxe, os poderes do Estado inclináronse maiormente a favor desta idea, protexela e salvagardala. Non se lle escapa a calquera que colla ese fío histórico que, ata nesta LOMLOE de agora, a substancia desta tendencia segue incólume; ademais de que unha parte substantiva dos recursos presupostarios seguen orientados a sostela, non só asuntos tan particulares como a relixión se manteñen no currículum, senón que se seguen poñendo pegas para unha racionalidade coherente de todo o sistema. Mentres unha “Educación para a cidadanía” ha ter mil dificultades para ter algunha presenza, agora mesmo o último borrador de Educación Infantil segue reticente a que unha educación razonablemente aberta ás opcións de todos sexa posible. Ata agora -en pleno século XXI- hai asuntos que aparecen gobernados por esa “MALA EDUCACIÓN” en que sobrevivimos ás topadas nun pasado que non se ha ir.

A disputa pola “boa educación”

Na disputa polo espazo simbólico desa Educación, a resolución -provisional, pero efectiva- séguese deitando do mesmo lado que sempre; o que digan os estratos máis conservadores e ata ultras deste país é o que vai a misa. Antes facíano porque tiñan moito poder efectivo, e hoxe que en aparencia llo diminuíu un sistema de relacións económicas moito máis global, tratan de seguilo mostrando, cando poden, co mesmo deixe de chulería herdeiro daquel panorama intrínsecamente clasista. Poida que lles sirva de inspiración o chamado Reino Unido, exemplo pragmático, doutra banda, do camiño que seguen os herdeiros do Imperialismo victoriano xa desaparecido; creron que poderían estar máis acordes consigo mesmo saíndose da Unión Europea, e as mentiras e mantras que manexaron para que o BREXIT saíse adiante están arrastrando consecuencias visibles na disponibilidad de bens tan necesarios como a alimentación ou a gasolina. Con mentiras e “mala educación” como a que provocadoramente exhiben algúns deputados no Palacio de San Jerónimo, o que nos espera é peor aínda. Convén a todos que “a boa educación” -máis aló dos sempre agradables bos modales que os manuais de Urbanidade prescriben desde Erasmo- impere ata na nosa vida diaria, por suposto; vivir en constante pugna por ver quen di de modo máis excitante e twiteiro o que máis poida epatar á propia cofradía, nin sequera nas flamantes terrazas tan en boga é sostenible sen risco de integridade.

TEMAS: Boa educación.- Política e politiquería.- Congreso de Deputados.- Convivencia social.- Dereitos cívicos.

Manuel Menor Currás

Madrid, 29.09.2021

A "boa eduación" e a mala política

A “boa educación” non depende só das escolas e colexios. Pero a mala educación é síntoma de serios problemas de convivencia.

Baldoví, na súa intervención no Congreso o pasado día sete, mereceu un nutrido aplauso -dun sector do hemiciclo- porque botaba en falta algo que, en principio, dan as escolas: educación. Ao seu parecer, a moitos dos que alí estaban faltoulles “boa educación”. Sen dúbida, referíase ás pautas de comportamento, respecto e modais mostrados por moitos parlamentarios, máis ben de “mala educación”. E nas súas palabras non había ningunha ironía ao estilo das de Mark Twain, cando puxo en solfa as historietas sobre O neno malo e o neno bo, senón enfado.

Actores de boa educación

Todos estamos de contino sometidos á variable vara de medir con que os que nos ven e nos oen consideran boa ou mala a nosa conduta. Con máis razón os que falan e se expresan publicamente na Cámara dos Deputados. Queiran ou non, transmiten a súa boa ou mala educación, esa cobertura que fai que xestos, palabras e discurso reforcen ineludiblemente mensaxes de empatía, proximidade, serenidade, razoamento, intelixencia, comprensión ou, pola contra, indiferenza, agresividade, intransixencia, egoísmo, cerrazón, falsidade rancor e ata odio. Ese plus da “boa educación” amortece, ata, o que a rudeza de xeitos adoita mostrar máis a miúdo: ignorancia e prexuízo, máis manifestos cando o que se expresa faino de oídas, mecanicamente, como un monicreque sen pensamento propio.

Como na vida mesma, nesta sociedade do espectáculo os variados especímenes existentes nos parlamentos confiren a algúns personaxes maior teatralidade para atraer á prensa de diverso modo. Independentemente do moito ou nulo coñecemento que mostren sobre os asuntos, moitos non se senten obrigados polas normas dos bos modais cos seus adversarios. Sorprende o facilmente que esquecen o que, nos seus selectos colexios lle fixeron ler do escrito respecto diso -entre outros- por Erasmo, Parravicini, Saturnino Calleja, D´Amicis, Pilar Sinués, Fernando Beltrán de Lis, Pilar Pascual ou Alfonso Ussía.

Retórico parece, pois, que, ao tratar problemas serios, encomenden o seu arranxo á educación e o rearfirmen  en decisións lexislativas do Parlamento. Non só nas concernentes aos distintos niveis educativos -como cando suprimiron a Educación para a Convivencia ou para a Cidadanía- senón, tamén, respecto doutros campos da vida pública. O BOE educa, e educa ben, mal ou regular, segundo o que regula ou desregula, e segundo a quen coarte ou favoreza. Non é etéreo o seu carácter educador. Se se analízase a publicación oficial nunha secuencia de varios anos, permite observar a proximidade ou lonxanía, interese ou desinterese, aversión e ata repudio que uns ou outros asuntos lle suscitaron; como se consentiron ou esqueceron, como se preferiron unhas ou outras pautas a desenvolver. No BOE quedan expresadas as condutas cotiás que os nosos representantes quixeron e puideron esixir aos seus conciudadanos, conscientes dunha capacidade que a escola non adoita ter para educar.

Detrás, pódese ver como no que se propón e decide pesa, con máis frecuencia do desexable, o dar por suposto que é “natural” o que soamente é a inercia do apreso. Montaigne -un dos clásicos recordados por N. Ordine noseu último libro- dicía que “as leis da conciencia, que dicimos nacer da natureza, nacen do costume. Dado que cada cal venera no seu interior as opinións e as condutas que se aproban e admiten ó súa redor, non pode desprenderse delas sen remorso”?. Ao pretender diluír as contradicións de crenza ou de clase social ofendida, o BOE continuamente pon de manifesto como moito do que din as súas páxinas está lastrado de inautenticidade, á espera de que a historia o supere. Non é difícil, ademais, ver nas súas páxinas aos encantados e encantadas de recoñecerse a si mesmos coma se visen a Deus cando se miran ao espello. Pero ese cinismo burocrático, propicio aos monólogos, deixou plasmadas aí sete leis educativas alternantes e talvez mostre pronto a oitava.

Lexisladores de boa educación?

Cando Baldoví mencionou que era mestre e profesor de Educación física, os que se sorriron evidenciaron, ademais, a pouca estima que un sistema educativo de calidade lles merecía. Ante tal confesión, fixeron gala dunha castiza cursilería, tan falta de respecto e de ética como as ferintes palabras recordadas hai pouco por J.M. Bausset, ou como cando outro profesor, Labordeta, brindou un exabrupto soado en marzo de 2003 a uns hooligans de idéntica vaidade farisaica. O novo parece ser o hipócrita entusiasmo por machucar ao contrario e non deixarlle espazo ningún para que mostre a súa parte de razón.

Non é fácil -dentro da cultura política exixible a parlamentarios de 2020, logo dos cincuenta anos últimos- dar resposta a por que seguen cultivando falsos mitos para acalar persoas que deron sobradas mostras de contribución cordial se cadra da sociedade actual. Non poderán explicar o atractivo da pechada vida do pasado que propoñen aos españois que ven o mundo de modo plural e integrador. Talvez por iso repíteno por activa, por pasiva e ata por perifrástica desde non poucos púlpitos, por ver se a pedagoxía dos seus súas solipsistas principios convence a algún emprendedor de que son os máis ferventes demócratas.

A educación, en todo caso, non parece que vaia a ser obxectivo prioritario nos plans deste Goberno de Coalición. Na pedagoxía de comunicación que aflorou, o económico irá diante. Como sempre, quererán convencernos, con todo, de que tamén no educativo van ser “progresistas”. Reiterarano cando erradiquen algunhas marcas sementadas por Wert e Méndez de Vigo no BOE. Xa veremos en que queda a continuación, a súa capacidade e vontade de modernidade. Canto tempo teñan para mostrala e ata onde é a incógnita que pronto empezará a despexarse. De momento, Educación non ten “vicepresidencia” nesta inflado organigrama ministerial, indicativo para moitos das preferencias en ciernes, tendo en conta, ademais, que Isabel Celáa pasa a segundo plano e que, no programa ou proxecto que deron a coñecer fai uns días, poucas concrecións fanse en problemas significativos do sistema educativo; queda claro que algúns se soslaian.

Namentres, a “boa educación” que a sociedade estea aprendendo dos seus representantes políticos debería revisarse. Non debería impedir, por exemplo, que un Informe do tipo PISA sobre da pedagoxía social que exercitan a diario, cos rankings de calidade que cumpren cantos non alcanzan os estándares básicos de convivencia e de liberdade democráticas. A Lexislatura apenas está empezando e estas demostracións poden ser agobiantes para o san equilibrio social se medra moito o número de escépticos.

TEMAS: “Boa educación”. Diálogo político. Ética. Pedagoxía social. Leis educativas.

Manuel Menor