Hai moito inútil en como contamos o que sucede

Filosofía volve ao Bacharelato, para que as palabras con que dicimos a realidade sexan quen de curar as feridas que nos causamos de contino.

Dos usos que adoitamos facer da linguaxe e de como a manipulamos para que a nosa cor de mirada se impoña é moi responsable o absolutismo da educación dogmática. Na nosa sociedade, como nas que nos precederon, segue moi vixente o principio da unicidade da verdade e, por conseguinte, a lexitimidade e obrigación moral de pelexar por impoñer credos particulares. De aí á exclusividade e, polo tanto, á persecución, ocultación e desprestixio doutros modos de ver o que acontece, independente do noso control, non hai máis que un paso. E, para facilitalo, a terxiversación do campo semántico das palabras, a propaganda ambigua e a multiplicación omnímoda do noso discurso, son claves.

Imperialismos
Todas as guerras de relixión -como as de calquera outra índole- han ter de fondo esta linaxe e contaron con heraldos, primeiro, e relatores axeitados despois, que difundiron a triunfal vitoria sobre perdedores incautos. Detrás, deixaron heterodoxos e ortodoxos, reformas e contrarreformas, fundamentalismos e progresismos de variado sectarismo. Todos os imperialismos contaron, igualmente, con auscultadores de posibles desatinos evolutivos, merecedores de doma e castigo a cargo de colonizadores e relatores do suposto  triunfo da civilización fronte a cantos quedaron atrasados do suposto progreso. Branco e occidental foi o paradigma de humanidade adecuada, de mentes ata moi ilustradas. E valorar trazos compartidos, dentro das diversidades de cor, sexo e calquera outra condición, segue sendo un reto cotián nas nosas sociedades que reclama a ONU coa carta dos Dereitos Humanos na man.

Se o xornalista Jamal Khasoghi morreu ou non a mans de enviados especiais dun príncipe árabe case é indiferente. O modo de contalo oficial variou en apenas dous días e, de paso, no de recepción nas chancelerías occidentais, Washington, sobre todo. Unha vez máis, a diplomacia está tratando de encubrir o evidente contándoo do modo máis proclive para que non se danen os vizosos negocios de armas e petróleo, nos que nin as cifras cadran. A golpe de repetición de que este home meteuse nunha liorta, pronto a vilipendiada moral subxacente será esquecida, para que o diñeiro siga fluíndo polas canles amistosas de sempre.

Reservados
Nos últimos meses, aínda que a pederastia dentro de espazos eclesiásticos vén sendo noticia importante noutras latitudes do Occidente católico, cobrou forza en España a súa mención. Como prolongación do cortalumes que este Papa trata de opoñer a estes comportamentos, tamén en España -malia que non sexan notorios tantos casos como os denunciados en EEUU, Australia, Chile, Alemania, Irlanda ou Escocia- suscítase agora que unha Comisión “reservada”os atalle. Con todo, significativo é desta “reserva” o expresado por dous dos responsables deste mecanismo, máis preocupados pola publicidade que polo rigor da xustiza en igualdade. Se o presidente do episcopado alega que hai que actualizar os protocolos de actuación, e que sexa a Igrexa un “espazo seguro” para os que lle confían os seus fillos e fillas, confesaba indirectamente a deixación inquiedante ocorrida. E ao bispo de Astorga, a quen se lle encargou a citada comisión, cústalle entender que o procedente non é que o agraviado acuda á xustiza, senón que sexa a institución que silenciou tantos abusos a que os leve aos tribunais e, en caso necesario, pague as indemnizacións correspondentes. Ser “sociedade perfecta” no dereito canónico, non debe ser eximente ante os códigos civís e penais dos países con quen, como en España, se teñan asinados privilexiados acordos eximentes.
Pola súa banda, no plano máis estritamente político, estes días foron pródigos en mensaxes cruzadas. Os lanzados polo TribunalSupremo respecto ao exceso de celo dos bancos cos impostos dashipotecas, son dos que deixan tremendo todo o sistema democrático. Os dos líderes políticos á propósito de España e os españois con motivo dos PXE (Orzamentos xerais do Estado), para pillar de paso todo tipo de votos desafectos, son máis desatados, moi propicios para a indiferenza cívica. Non fai falta escoitar aos de Vox, Democracia Cidadá e similares. Abonda ver e oír que din os do PP -Tejerina estivo solemne coa educación primaria en Andalucía, e Dolors Montserrat moi pasada de teatralidade- , con Casado tentando facerlle a cambadela a  Sánchez ante Merkel, ou con Cidadáns procurando que non se note o que é.

E Filosofía

Alguén no Ministerio de Educación, próximo a Isabel Celáa, ha ter a prudencia de que a Filosofía recobre en Bacharelato un espazo que perdera con Wert. Poida que nos axude a ter máis sensatez para saber oír o que estorbe ou axude á sa convivencia. Para quen esa área de coñecemento sexa un estorbo ou perda de tempo, seralles de interese volver ler a Nuccio Ordine e o seu recente  Clasicos para a vida (Acantilado, 2017) no que continúa reflexionando sobre A utilidade do inútil (2013), resaltando a importancia dos saberes humanistas que nos legou o pasado, fronte a quen só dan valor ao diñeiro e a ganancia.

Engadan na cesta de lectura  ao americano  Michael J. Sandel, filósofo de éxito en Harvard e recente premio Princesa de Asturias pola exemplaridade pedagóxica dos seus traballos “sobre os fundamentos normativos da democracia liberal e a defensa tanto das virtudes públicas como do pluralismo de concepcións do ben nas nosas sociedades”.

Temas: Imperialismo. Colonialismo. Manipulación da linguaxe. Control social. Privilexios e igualdade. Filosofía. Educación cívica.

Manuel Menor Currás

Madrid, 21.10.2018.

Importa máis a obediencia aos números que o deterioro das palabras e da alegría de vivir

Arrólannos con palabras. Pero xa somos “máis pagadores que cidadáns”: a única liberdade, -por imperativo legal-, está sendo “a das mercadorías”.

A verdade agachábase

diariamente entre as liñas do xornal

e a esperanza furgaba

inutilmente polos vertedoiros

Todo era gris, dun gris tirando a negro... (Jesús Munárriz: Cuarentena, 1977 trad.)

Esta síntese do que foi o franquismo ultimátum volve resoar nas palabras que, gratuitamente se ceibaron logo da celebración do 1-0. Cando xa van seis anos de procés, agora resulta que o que trae e leva o vento -con son estereofónico, estridente para un mínimo diálogo- é un ultimátum rupturista. Complícaselle un pouco máis a este Goberno dos 84 a posibilidade de ampliar o seu paso pola Moncloa sen pasar por unhas eleccións: ao mal perder do PP/Cs parece querer unirse agora o dereitoso independentismo de Torra/Puigdemont. E neste proceloso mar de fondo, desde Italia soan tamén ventos de fronda que poden complicar aínda máis os problemas que incumben á Unión Europea.

Incribles

Palabras incribles para tapar buracos e gris escuro é o que nos seguen transmitindo intensamente os xornais. As de Isabel Celáa nun recente congreso en Madrid de Interculturas, a ONG dos xesuitas, onde recordou o moito que faltaba por facer en España en cuestións educativas cando un 18,3% do alumnado abandonaba os estudos de maneira temperá. Viña indicar o desexo de que os obxectivos que Europa fixara en Lisboa para 2020 a ver se lograban cumprirse nos ODS (Obxectivos de Desenvolvemento Sostenible) da Axenda 2030 da ONU. Somos o segundo país en Europa en canto a este problema que, sen contar o relacionado co “fracaso escolar”, medrou estes anos. O da igualdade é un reto, para o sistema educativo español, se de emancipar aos cidadáns da pobreza se trata, pero á vontade do Goberno -que creou un Alto Comisionado para o cumprimento destes obxectivos globais- fáltalle credibilidade por parte dos seus destinatarios. Ás manifestacións que entre os días 24 e 27 deste mes terán lugar, convocadas por unha pluralidade de organizacións, engádese agora a folga convocada polo Sindicato de Estudantes para o14 de novembro. Co pretexto do machismo expresan o malestar de que o Goberno de Sánchez “mire para outro lado”: non se trataría dunha “folga contra o Goberno, senón unha folga para que o Goberno faga cousas, que deixe de falar e pase das palabras aos feitos”.

Isabel Celáa, exalumna da Universidade de Deusto, aproveitou a inauguración dese congreso para mostrar a súa admiración polo labor das escolas católicas. En xeral, sen precisar cales. Na clausura deste congreso estivo tamén Carlos Osoro, actual arzobispo de Madrid logo dun coidadoso cultivo de imaxe ao seu paso por Ourense, Oviedo e Valencia. Preocupado por “a linguaxe do noso tempo”, tratou de relacionar cinco termos que empezan por “D”: desenvolvemento, dereitos humanos, democracia, desarme e Deus para insistir na perspectiva trascendente do ser humano. Sobre esa base suscitou eliminar “a anestesia da indiferenza” ante as realidades inxustas, pero a súa elaborada mensaxe quedou tapada polo que dixo respecto de a nova tumba de Franco na cripta da Almudena: “A Igrexa acolle a todos”. Logo viría a súa petición de “que non se implique á Igrexa en disputas políticas”. O voluble tempo dirá, pero sobre a esmerado rostro deste arzobispo sobrevoa o pasado da súa institución, complice cun réxime ominoso. As súas palabras, lixeiras, non borran as autoritarias que en nome de Deus impuxeron os que o antecederon na diocese madrileña “Eijo e Garay, un dos redactores da Carta colectiva dos bispos españois en 1937 e que ofrendou a Deus a vitoria de Franco ao mes de entrar este en Madrid, Morcillo, Guerra Campos ou o propio Rouco Varela-. Sen outro respaldo, seranlle tomadas como palabras baratas e gratuítas, carentes de valor por ahistóricas.

Imperativo legal

O vento tamén trouxo estes días as palabras do Supremo, que volveu a funcionar como terceira ou cuarta cámara (lexislativa), ao rexeitar investigar o mestrado de Casado. Ao referendar por maioría o sobresemento, quedaron nas pavías os indicios de culpa que, a ollos da xuíza instrutora e do que alegaba indirectamente o propio fiscal no escrito exculpatorio, podería terse producido nos tratos do actual secretario xeral do PP e o director do Instituto de Dereito Público da URJC, Álvarez Conde, o cal segue encausado, xunto con Cifuentes neste turbio asunto de privilexios. O PP celebra a decisión, pero as contradicións acumúlanse. O que pase coas outras tres alumnas, por non estar aforadas, non parece ser da competencia do alto tribunal, como tampouco o descrédito que sufra esta Universidade -e a Pública en xeral- ao quedar exentos asuntos que, de similar cariz, proliferen. Non haberá autoridade para investigar e limpar todo ese barro logo desta decisión de non investigar a un dos seus beneficiados.

Quen queira consolarse coas supostas vantaxes propaladas polo neoliberalismo fronte ao público, aí ten o desasosegante exemplo das escusas de POVISA: en Vigo, hai 139.000 cartillas sanitarias polas que o Sergas (da Xunta de Galicia) lle paga uns 542 euros ao ano por cada unha. Os cautivos da súa ineficiencia irán tamén a ese limbo que, segundo se agoira, aumentará se se cumprea creba desta concesionaria privada.

Antonino Nieto, poetaeminente nado en Verín -de quen son os entrecomiñados que subtitulan este comentario- avisa:

Antes era Deus, ou a patria ou o sangue

agora, os números

a mesma morte en vida

o mesmo noxo enriquecendo o salón da alegría.

Ou é o mercado?

TEMAS: Tribunal Supremo. Igrexa católica. Universidade pública. Folga estudiantil.
Privilexios. Neoliberalismo. Proceso catalán.

Manuel Menor Currás

Madrid, 03.10.2018