En situacións
problemáticas, os consellos máis prudentes e optimistas non están exentos de
tópicos como o de que non se pode “perder a esperanza”.
É habitual invocalo ante
un mal grolo, unha enfermidade ou un contratempo desagradable da vida e a
posible dor que cause: Os máis próximos tratan de animar ao sufridor, para que
esqueza pronto e siga adiante. Suponse que esa palabra –“esperanza”- é un prezado
talismán , capaz de remover un malfadado destino que se interpuxo
entre as promesas de benestar e unha realidade desgraciada. Con todo, adoita
soar tan baleira como cando, no cemiterio, algunhas persoas saúdan aos deudos
do defunto dicindo: “síntoo”, sen que conste que sintan algo, cando a miúdo houbo
indiferenza ou inimizade. Tamén forma parte das “formas sociais” -non
recoñecidas- que o tópico da “esperanza” equivale, en moito ocasións, a dicir a
alguén: “amólate”, “telo ben merecido”, o teu “non ten arranxo” ou polo menos “non
contes comigo” para arranxalo. “Isto é o que hai” e lindezas similares é o que,
no Congreso e arredores, tamén se oíu estes días e, sobre todo, na
manifestación do “sábado 23 de maio contra Pedro Sánchez en Madrid”, á que o
auto xudicial contra Zapatero deu un aire especial.
En 1599, Shakespeare contaba
en Julio César, á propósito da súa morte nas escaleiras do Senado
o 15.03.44 a.C., que desatendera a agoiros dos fatídicos idus de marzo; por non
gardarse deles, morrera a mans do seu protexido Bruto, ao que, segundo William,
dixera: “Ti tamén, fillo meu?”. Entre os feitos e ditos dos humanos, hai
repetidas escenas similares, en que “a esperanza” non ten lugar nin tempo para
o seu cultivo. Virxilio, que tiña fama de prudente e tranquilo pola paixón pola
vida bucólica que verte nas Églogas -talvez porque nunca fora labrego- ,
o do fatum (o destino), tiña máis peso na vida que a protección das divindades do Olimpo.
Segundo mostra na Eneida, dependía das decisións que os humanos toman
de contino sobre o que fan e, tamén, sobre o que rexeitan permitir que suceda.
Esa era a esperanza para coidar a diario para que o futuro fose máis
certeramente esperanzado. Non é probable que este poeta lese o Xénese
bíblico, aínda que fose escrito case 600 anos antes que el. Non coñecería, por
tanto, a narración do “Sacrificio de Abraham” (Xene. 22, 1-19), en que
Yahvé manda un anxo para que, despois de inducirlle a que sacrificase ao seu
fillo, desistise do intento. Os humanos non adoitan ter tanta sorte
esperanzadora; habitualmente, móvense sen rede, como os equilibristas de
circo, sen posibilidade de emendar accións que proveñen de decisións repetidas
incesantemente.
A longa duración carencial
Nos hábitos da política
española posteriores á Transición, non todo foron emendas e cambios profundos.
A perspectiva da “longa duración” -de que falaban os fundadores da escola
histórica dos Annales- é que non poucos quedaron máis ou menos
soterrados. Se acontecementos desesperadores como a Folga de Vitoria en
1976, a Matanza dos avogados de Atocha en xaneiro de 1978, a longa
supervivencia de ETA, ou o 23F 1981, puxeron en risco a Transición e fixeron
que os corazóns de moita xente estivesen en albis repetidas veces, non é menos
certo que aquelas tensións, á parte de frear moitos impulsos de cambio non
acometido, lograron que estilos do pasado seguisen impregnando moito decisións
cun habitus sempre inquietante, que oculta prismas escuros desta
democracia. Alguén lembraba estes días o que dixo J. Mª. Ansón o
17.02.1998 no País: “Para terminar con González, rozouse a estabilidade
do Estado”. Era o mesmo estilo de que seguen dando fe bastantes causas
xudiciais abertas estes últimos anos e é o que cumpre o “caso Zapatero”. Os
seus parámetros, seguen os costumes rituais de procedementos que viñan de moi
atrás; aproveitan ambigüidades interpretativas do ben e do mal, non ben
tipificados nos estatutos que rexen a vida dos expresidentes, pero escribas da
Xustiza poden interpretalas pro domo sua, se “convén”, sen contradicir o
rigor da “técnica xurídica”. Tantas veces ocorreu, e con tan diversa gradación,
nunha gradación do micro e o macrodemocrático, que agora, reforza a idea de que
é “natural”. Falar, pois de “esperanza” a cidadáns e cidadás que, o 20N1975
roldaban os 30 anos… é fantasioso. Só indica que, cando xa pasan o 80, han de
seguir confiando no inamovible,
Ao lado de certo
confesionalismo, inclinado a arranxar a vida pública cal lobby soterrado,
sen someterse ao voto, a súa esperanza é invitación á paciencia de que todo
siga como estaba. Os lectores de Peter Brown saben que, desde o platonismo ao
que Agustín de Hipona adscribiuse ao redor do ano 386 d. C., despois de estar
adscrito a un maniqueísmo propicio a que o ben era pasivo, mentres o mal e as
sucidades materiais reinaban, a súa doutrina do ben deulle pé para escribir a Cidade
de Deus; terminara o seu periplo de dúbidas e a súa “sabedoría” legou á
Igrexa católica unha intransixente doutrina en que a combinación da “graza de
Dios e o “libre albedrío” dotaban ao Populus Dei – translación da civitas
romana, tan relevante como a do everxetismo e o patronazgo que conlevaba a
“caridade” nun mundo perigoso como o da Antigüedad tardía. Esa armazón
estrutural serviu á Igrexa para acabar con “o paganismo” e reclamar a súa
cultura de cristiandade. As cartas e pastorais de Gomá -recompiladas en 1939,
no libro Por Deus e a Patria- reiteran este lado político da doutrina
agustiniana que, proposta por influentes sectores neoconservadores a todo
crente -ou non crente- ao que lle inquiete que as cousas non vaian como debesen
ir. Xustifica a súa posibilidade de intervir desde onde poida para cambiar o
seu rumbo e de imitar a Franco , que tivo ese libro na súa biblioteca de Meirás
, asinado “con moito afecto”.
A pesar de oportunismos
e trampas suspicaces,, hai asuntos que cambian. Mark Twain, bo observador de
canto acontecía ao seu ao redor, nas súas Cartas desde a Terra deixou
escrito como, ante a aceptación de avances recoñecidos pola sociedade, “o primeiro que fai
o púlpito, xubiloso, é proclamalo obra de Dios e exhortar ao pobo para caer de
xeonllos e profesar o seu agradecemento”. Esta esperanza -tan presente na
algarabía de eventos multitudinaria-, segue tan viva que pode arramplar con canto
na Transición albiscouse con optimismo.
M- Menor 25.05.2026
No hay comentarios:
Publicar un comentario