Cabe preguntarse se nos encamiñamos cara ao silencio total do seu valor semántico.
Son ben
coñecidas as limitacións de termos que falan da “liberdade” escolar ou os da
súa “universalidade”, núcleo central do artg. 27 da CE78. En abril de 2018,
a reflexión sobre o que dera de si a súa conxunción significativa nos
alternantes Gobernos que o aplicaran, deu lugar a un Caderno de Queixas (Ed.
Morata) que, tras a crise de 2007-2013, imitaba o da Francia anterior a
1789, expresivo dun descontento colectivo. A distancia existente entre a
linguaxe sobre a escola e a realidade das súas aulas é certificada por
abundante bibliografía académica, artigos de prensa, e, sobre todo, táboas
reivindicativas de sindicatos, AMPAS e plataformas diversas, un conxunto
documental que evidencia os moitos tópicos que se empregan para acalar
desatinos no emprego dos recursos públicos. A serie que Jesús Rogero e Daniel
Turienzo recolleron en Educafakes (Capitán Swing, 2024) tratou de
dilucidar moitos destas trampas visuais verbais, ás veces maliciosos.
Na
escola actual, mellor que a doutras épocas, o que é non debe confundirse coa
melancolía do que cada cal sevimaxina. Cando na conversación democrática
fálase de asuntos escolares, é frecuente que, ben sexa por esquecemento ou por
intereses privados, os interlocutores tendan a expresar unha parte de verdade e
moito da paremia recollida por Tomás de Iriarte: “aínda que a mona se vista de
seda mona queda”. A complexidade conceptual que encerra “educar” pode esquecer
moitas “ruínas”, o termo que o arqueólogo González Ruibal emprega para dar
conta de múltiples Historias enterradas da España franquista (Crítica:
2026) A incesante repetición de monerías á que se presta a comunicación
instantánea das Redes sociais facilita distorzas da educación a que todos/as
teñen dereito. É máis, hai situacións en que para xustificar o presente -en
ocasións moi malo- as grandes palabras en narrativas nada axustadas á
realidade non pasan de renuente sofisma en que se pretende que todo siga
fluíndo segundo fixan quen controla o guión.
Só mirando con
irónica distancia esa magnificencia verbal -mesmo revestida ás veces de motivos
transhistóricos-, percíbese o miolo do que está en xogo e non se quere dicir
tras as palabras. Unha sociedade en que quen ten voz para expresarse non son
os que sofren a realidade adoita esconder posibles razóns subversivas.
Ademais de clasista, pode ser hostil á convivencia democrática, de modo que o que
a escola pode transmitir a moitos/as é que, dentro dun razoable posibilismo, a
que hai fala, fronte á que debería haber, de infidelidades á igualdade de
dereitos. Ademais, desde hai un tempo, desconfía das retóricas neolinguaxes
que unicamente entreteñen aos dereitohabentes a unha educación valiosa. Cando a
universalidade do artg. 27CE se converte en lema incapaz de alcanzar a todos en
igualdade, case todo o aparello sintáctico sobre a importancia da escola se
desnaturaliza.
Cara a un
discurso inútil…?
Unha vez máis,
nesta coxuntura volven repetirse barbaries salvaxes, que enterran restos
cuxo estudo arqueolóxico fala, como o das dúas centurias últimas, da ferocidade
dos seus colonialismos e guerras devastadoras, que tanto danaron a ecoloxía
terráquea e a convivencia humana. Aquela tardanza en recoñecer dereitos iguais
na Declaración de París, en 1947 -apenas terminada a IIGM, cando aquí a
posguerra nin os cheiraba- fai presenza de novo en caprichosas decisións de
personaxes que poboan aparellos de poder fóra e dentro de España. Para non caer
no escepticismo, este retroceso infantiloide obriga a pensar sobre o seu exhibicionismo,
estraño ao descuberto en Auschwitz-Birkenau o 07.01.1945, e alleo a que Teodoro
Adorno sinalase, catro anos máis tarde, ao seu regreso do exilio, que "escribir
poesía despois de Auschwitz é un acto de barbarie". O sufrimento e a
dor dos perdedores volve a non ser recoñecido e ignórase inútil, aínda que
cause situacións como as que detallou Primo Levi Nisto non é un home. 80 anos despois, a verdade do que sucede
volve ser tan caprichosa que nin o xornalismo responsable nin a Historia ben
documentada son un valor. Case nunca pintaron algo en conmemoracións e aniversarios que, como na visita de Ayuso a
Méjico -engreída en “a esperanza e alegría” da “mestizaxe” de que fose portador
Cortés-, pretenden pintar un pasado idílico dunha realidade contraditoria.
Nunca é a que cobizan que sexa quen, obsesos por lucir o seu ego, pretenden l
poder absoluto sobre a mirada dos outros.
Joan M. Serrat acaba de contar, aos seus 82 anos, como os maiores -os da terceira idade ou como
se chamen- pintan pouco nesta historia. Con todo, a súa soidade silenciosa é moi
apropiada para repensar o que viviron e concretar que papel corresponde ao
tempo escolar se se quere significativo. Nesta sociedade dixitalizada, son
moitas as carencias para corrixir para que, de verdade, sexa valioso. Se só vai
ser algo a comprar, para ocupar preferencia na clasificación do persoal, aquela
dúbida da película O pianista de Varsovia sobre a capacidade
humanizadora de quen tiña sensibilidade musical. Que lesen a Goethe ou soubesen
tocar unha Nocturnos e Baladas de Chopin , non bastaba. Moitos
figuróns de agora pouco máis parecen ler que os twits dos seus cortesáns,
pero, encanallada a súa linguaxe, a
cuestión crucial da escola -cando sofre unha deterioración sistémica- segue
sendo se o seu discurso fáctico serve para algo ou volveuse inútil.Hase
de sobreentender, como intrínseca, a precariedade para o entendemento que Ludwig
Wittgenstein atribuía ás palabras na súa Tractatus, ou ha de seguirse esperando
a que as decisións dos principais xestores
dos recursos provean á escola de expresividade igual para para todos? Usque
tandem,Catilina…?
TEMAS: Educación de todos e para todos.- Segregación educativa/segregación social.- Política e educación.- Crise política, social e educativa.- Educafakes.
MMC: Madrid, 06.05.2026
No hay comentarios:
Publicar un comentario