NON AO PECHE DO IES PORTOVELLO: Agora que se está case indo o papa,é hora de facer balance?

11 jun 2026

Agora que se está case indo o papa,é hora de facer balance?

Dentro dunha gran diversidade de opinións, cabe dicir que este evento, de tan densa cobertura mediática, terá dubidosos efectos.

Segundo o preceptivo neoescolasticismo que se ensinaba non fai moito, quidquid recipitur, ad modum recipientis recipitur, é dicir, que o amoblamento mental que teña alguén é fundamental para entender. O segundo implica recoñecer que a vella sentenza do Roma locuta, causa finita (Falou Roma e acabouse o debate) é doutra época, o cal, á súa vez, remite a que cantos visen o despregamento ao redor da recente visita papal non necesariamente estarán de acordo no xuízo que lles mereza. En todo caso, si deberán coincidir en que a dimensión que o propio León XIV quere dar a unha “Igrexa en camiño na historia da humanidade” (cap. 1 da Magnifica humanitas), parece clara para o seus pero, como líder dunha institución hierócrática, é moi ambigua para unha sociedade democrática. Ás veces, pareceu apoiar unha formulación política similar ao da democracia cristiá que, cos códigos da tradición eclesiástica, non se amoldaba aos rituais democráticos. Ademais, a súa estraña presenza no Congreso de Deputados non elevou as esixencias da racionalidade democrática na procura do “ben común”.

Aos sete minutos de aplausos, o discurso de León XIV -como bispo de Roma e xefe de Estado- logrou que cada oínte confirmase prexuizadas conviccións e, tamén, que tivese material para fustigar aos seus adversarios en asuntos como emigración, paz ou “dignidade da vida”. A “polaridade” das controversias políticas -que tanto fustigóu en prol de “a unidade”-, autorizou silencios e reproches irresponsables na procura do “ben común”. Distraer aos deputados das súas rutinas non parece, con todo, que fóra pretensión principal de quen elaborou o cronograma desta visita, pero procurar non ferir moito a ninguén e deixar colgando mensaxes tradicionais nunha envoltura moderna, si parece froito de calculada diplomacia. A presenza supostamente “aconfesional” que a Igrexa sostén nas entretelas da vida española, a pesar de a míngua dos seus fieis practicantes, apenas a tocou en público: necesita non ser posta en dúbida, e León XIV brindou aos seus bispos novas formas de motivala e actualizala.

"Site avec triste personnages". Jean Duuffet, 1974

A ambigüidade proseguiu noutros momentos e, case a última hora do programa papal en Madrid, incluíu un encontro na Nunciatura con seis vítimas de abusos. Seleccionadas entre as 400.000 que apunta o Informe do Defensor do Pobo, o xesto recoñecía -despois de anos de silencios e reticencias do episcopado- que os victimarios pertencían ao ámbito clerical e que actuaran en centros e espazos da súa propiedade. Despois dunha hora, e sen corrixir a dimensión das secuelas dos malos tratos, quedou pendente -ad kalendas graecas- a fonte central destes abusos sexuais sobre menores indefensos: o celibato regulamentario de cregos e relixiosos. De igual modo, non quedou constancia de contrición e propósito de emenda respecto a outros abusos de poder en educación como, por exemplo, o estilo docente, dogmático, que entidades relixiosas difundiron -desde antes da Guerra- propugnando unha verdade única a saber recitar, unha metodoloxía que, acompañada a miúdo de violencias humillantes. Abusos similares, violentando a conciencia moral dos educandos cara á obediencia cega, lembrounos Luís Mateo en 2013: Vidas de insectos (recompilado en: A cabeza en chamas). Tamén os estudou Alice Miller en Por o teu propio ben (1980), e os españois e españolas que viviron os efectos destas pedagoxías non entenden que o paraugas de espiritualidade da Igrexa siga dándolle un poder sobre o sistema educativo que dificilmente contribuirá á “ casa común” a que se refire León XIV. Sen que dea un xiro sistémico ás traxectorias que o pasado nacionalcatólico deixou na vida escolar, tampouco desaparecerán os desacordos que acompañan a súa xestión política. Despois do artg. 27 da CE78, seguen afectando á equidade educativa.

Hipotecas predemocráticas

As mesmas hipotecas exhiben os Acordos de 1979 noutros ámbitos da vida cidadá como o exercicio de “a acción social” ou o da cultura. Que Cáritas queira ser a cara benefactora da Igrexa non se compadece ben con que a proporcionalidade máis alta do seu financiamento sexa a conta da casa 106 do IRPF: a de “solidariedade”. A visita de León XIV ao barrio de Luceiro non entrou neste nin noutros aspectos do que demandan os veciños dese barrio madrileño e o significado real da virtude cardinal volveu quedar ambiguo. O das súas belas palabras na Encíclica, e na visita á parroquia barcelonesa de San Agustín, no Rabal, non pode substituír -na pelexa de intereses que se opoñen ao crecemento do “ben común”- as loitas sociais pola xustiza.

Respecto ao cultural, a Igrexa -o maior posuidor de propiedade privada en España -, é titular do 80% do patrimonio histórico-artístico nacional. No seu coidado, conservación e museización, o estraño é que, si está ao servizo do “pobo de Deus”, pero o Estado sufraga a maior parte deses gastos, cobren visitas e servizos como calquera outra entidade privada. Esta inversión de sentido foi a que mutou o “everxetismo” romano -que dulcificaba con dons a desigualdade social- en “caridade cristiá”; ela enriqueceu á Igrexa desde o século IV con recursos que, administrados entre “os seus pobres”, vigorizaron as súas redes clientelares. Desde 1789, e tras unha moi longa serie de contradicións en que “a caridade” serviu de oposición a “a xustiza distributiva”, en pleno século XXI o xusto é que o privado non erosione o público do Estado de benestar.

Esta viaxe papal, imitando a ética das grandes corporacións cun deseño masivo e sensacionalista, axuda provisionalmente a tapar discrepancias internas da Igrexa, mentres os problemas de sempre seguirán en espera. Poida que afiance a súa imaxe respecto a outras espiritualidades en alza, pero ler esta viaxe en clave case monopolística de “o católico” -e obviando normativa como a da Lei Sherman, unha lei “antitrust” que, en 1890, quixo evitar en EEUU o abuso de prácticas comerciais que limitasen “a liberdade”-, non ha de considerar irrelevante que este termo, tan usado en España como lema contra a “educación común” -e tan asociado a políticas neoliberais-, sexa o que os tecnoplutócratas da IA impoñen en EEUU e en América latina. Por tanto, se na súa nova estratexia o Vaticano quere contribuír a “a casa común” que precisa a humanidade, debería concordar co que esixe Mt. 7, 16, respecto ao valor diferencial das palabras e os froitos. Doutra banda, se non renuncia, de entrada, a que a súa crenza, privada, sexa subvencionada co orzamento público, de nada serviu o que asinou no punto cinco do Acordo entre o Estado español e a Santa Sede sobre Asuntos Económicos (BOE/BOE de 29.12.1978): “a Igrexa católica declara o seu propósito de lograr por si mesma os recursos suficientes para a atención das súas necesidades”.