O valor da escolaridade de todos -como o da linguaxe e o seu uso democrático en Sanidade ou Vivenda- tamén acusa depreciación.
Nas circunstancias actuais de vulgarización do relevante, desviada a atención, redúcese e corrompe a esperanza dunha mellora firme e sostida do benestar democrático. Esta previsión, como as que fan as instancias bancarias ante os investidores, só constata a preocupación polo que acontece no sistema escolar. Neste momento da historia de España, a teoría ayusista de que a vivenda sexa “para o que a merece”, tamén xustifica políticas educativas identicamente excluíntes e, en Secundaria sobre todo, a profesionalidade docente ten difícil a posibilidade de desenvolver nas aulas procesos educativos valiosos. A CE78 tiña elementos para que o ensino común fose atendido, de maneira estable, cun firme investimento en docentes ben formados e recursos apropiados. Sen tanta iniquidade estrutural e con máis coidado que o que practican desigualmente unhas e outras Comunidades, non habería tantos ocos para que iniciativas privadas aproveitasen unha oportunidade de negocio que coarta o alcance dos logros educativos. O voluntarismo, máis ou menos “vocacional” dos docentes non basta para que desaparezan hábitos pedagóxicos desatentos aos cambios que implicou un alumnado máis plural desde 1970, e maior aínda a partir de 1990, en que a ampliación da idade obrigatoria ata os 16 anos de idade -e unha crecente inmigración- fixeron notar fortes inadaptacións.
A contribución do sistema educativo a democratizar a convivencia sería maior se os dereitos e liberdades da Carta Magna se traducisen nunha congruente organización. Se non fose segregadora, non facilitaría, por exemplo, que a agresividade da comunicación política -maior desde a Covid-19- axudase a distorcer o currículo radicalmente. O artg. 44 da Lei 20/2022 do 19 de outubro, de Memoria Democrática, promoveu maior sensibilidade cara aos efectos dunha historia contraria á civilidad, para educar na convivencia plural. Con todo, a súa recepción, moi diversa, acentuou nalgunhas Comunidades -ademais das distancias entre centros públicos e privados- un rexeitamento que rolda o 20% dun alumnado, alimentado nas bondades do franquismo. Estas añoranzas, supostamente xeracionais, reviven nas aulas modos de protesta contra disfuncións do sistema democrático, e explican que, na Facultade de Pedagoxía de León, se programasen minicréditos apropiados a un ensino “antifascista”.
Erosión interna do sistema educativo
Os desacordos que xerou este
proxecto non serían hipócritas se previsoras actuacións e recursos erradicasen,
desde hai anos, as carencias do qué e cómo ensinar. O sistema escolar abandonaría
rutinas anacrónicas e, no canto de reiterar queixumes xeremíacos, xa
revisaría ben – sen desprezar a mirada á sociedade- que males internos padece.
Escudarse nas neolinguaxes reformistas para dicir que se avanzou moito é un
sofisma tramposo despois da CE78, e nove leis orgánicas. Os seus reformismos
subiron ao BOE/BOE e ben se pode advertir que, por si mesmos, non xeraron
cambios significativos na estrutura do sistema, nin nos modos de educar a todos/as,
non só aos/as sempre ben situados/as na campá de Gauss. A modificación de
formalismos administrativos xera máis burocracia se non se acompaña de medios,
Pautas atrasadas non desapareceron; cambios que debería haber non se xeralizaron
e, na medida en que prolongan rémoras daquela España única, a “cultura” que
rexe moitos procesos de escolarización recorta e obstaculiza medidas enriquecedoras
do espazo e tempo escolar. A súa desatención á maioría social vulgariza un concepto
de escola en que a súa preceptiva universalidade baleirase de valor, e expresa
a existencia de vontades negadas a mellorar a convivencia democrática. As políticas adoptadas desde a CE78
-constantes na baratura- non adaptaron o sentido dos procesos educativos nas
aulas ás súas esixencias de igualdade.
O
estancamento investidor desde os anos 90 e unha deficiente formación dos
ensinantes -con outras reticencias- retardaron, en contraste coa evolución social, a democratización do
sentido inclusivo da escolaridade. Déficits e formas de segregación
educadora naturalizáronse, e situacións de malestar profundo prolongan unha
normalizada continuidade do ocorrido entre 1812 e 1989: lograr a
obrigatoriedade ata os 14 anos custara case 177 anos, entre guerras civís
antimodernizadoras. A última puxera gran empeño en cortar unha escolarización á
que os breves anos republicanos dedicaran máis recursos e medios que os
gobernos dos 50 anos anteriores Cando en 1977 asináronse os Pactos da
Moncloa, quedou patente a gran debilidade dun sistema estruturado durante
case corenta anos cunha gran segregación interna: os selectos en colexios
subvencionados -en gran parte segundo normas dos anos cincuenta- e a maioría
social en centros que, diminuídos en número e depurado o seu profesorado, sempre
andaron curtos de recursos .
Se a escola fala polo que fai, este presente está
feito daquel pasado. O consenso do artg. 27 da CE78 non evitou
continuados disensos para corrixir precariedades e iniquidade.
En prexuízo dunha educación común -e, sobre todo, da súa rede pública de
centros-, o reduccionismo vulgarizador do valor que debería ter a linguaxe
que emite hoxe a institución escolar discrimina, ante todo, aos que ocupan o
nivel inferior na renda per cápita e pon en risco a convivencia colectiva. A
presión dos máis poderosos -que aproveitan para facer negocio- seguen tendo voz
preferente en cantas políticas postergan o valor dunha educación digna para
todos.Que precepto democrático invocan para “merecer” distinción xustificando
créditos educativos?
TEMAS: Escolarización.- Obrigatoriedade escolar.- Segregación e iniquidade.-Vulgarización conceptual.- Linguaxes da educación escolar.
MMC: 30. 04.26
