Para non perderse nas repeticións, hai que avogar pola lectura e os bos mestres

Na equívoca provisionalidade do presente, o único modo de non perder o tempo e o seu sentido é escorrentar a ignorancia e a superstición: ter bos mestres e lelos.

Aínda hoxe, os que non leron a tempo Rayuela (en 1963), séntense sorprendidos polas instrucións que dá Julio Cortázar sobre como seguir lendo a partir do capítulo 56. Os que se tomen a molestia de seguir tan detallado número de orde, concluirán con benevolencia que -salvo o que prescriban sabios hermeneutas- esta canónica secuencia é tan atrabiliaria como calquera outra, propicia sempre á confusión. En total, son 175 capítulos, e cando o autor trata de orientar o lector no seu labirinto, vaise máis ou menos pola metade das súas páxinas.

Provisionalidade

Cincuenta e tres anos máis tarde, con máis pasado que futuro -e con máis memoria que proxectos-, o impasse postelectoral que nos tocou, logo de seis meses de parsimoniosa provisionalidade gobernamental, non gaña en claridade de indicadores. A indecisa realidade só achega múltiples repeticións, pistas que despistan, volta a empezar de Penélope á roca, sen que se adiviñe un sentido direccional orientador. Coma se alguén barallase mal os días, volvemos ter diante revisións do devandito, consignas insolventes e mensaxes xa oídas que nada nos din ou descolocadas á mantenta. Cursamos xa todo isto moitas veces, aumentou a nosa desmemoria e, sen desentrañar o misterio do que sucede, temos a tentación de reescribilo como profecía sen incurrer en tautoloxía.

É verán e podemos non crelo, pero a incredulidade desaparece con só revisar unas cantas primeiras páxinas de prensa. A infraestructura, a estrutura e a superestructura do que acontece andan descabaladas, como nun bosque desanimado e carente de carreiro a ningunha parte: nin se sabe se imos moi apresa ou moi amodo, como nos atascos de autopista. O movemento é incerto, como de tartaruga detémonos e arrincamos bruscamente para volver ao momento morto e volver frear. Tantas veces o fixemos xa que é imposible levar a conta do que vai e vén, desde cando non votabamos porque non dabamos a talla e eramos “democracia orgánica”. Ata agora, que tan maduras nos din estar as institucións, que aguantan todas as fechorías e o retorcimiento das súas palabras máis fermosas.

O labirinto

Mira que é mala pata que haxa unha crise e todo pareza sen xeito nin modo. Agora que iamos tan ben, que o PIB, o crecemento e o emprego parecía que se disparaban, o medo tivo que volver para que non se despistase o rebaño. E fíxoo ben, case perfecto, coma se unha vontade de Deus salvadora houbese sobrevenido. Pero deixou outra vez a sensación de provisionalidad, de que non se sabe ben en que momento estamos e xa o cronolóxico non coincide co vivido, como empezan a supoñer ospensionistas.

É momento multiforme, como cabe sospeitar da ambigua mensaxe da OCDE, sempre tan atenta a contentar a tirios e troianos polo si ou polo non. Case podemos discernir os tranquilos avances do cansazo e a corrupción que non cesan. Imos postergando o postergable e o presente vólvese outra vez ingobernable, de tan nídio que pode aparecer a cantos tratan de ver ben o que se mira , escoitar mellor o que se oe e non perder a memoria ninguneada. Razóns vitais poderosas impiden manter como definitiva a inquietude do medo: non somos illas, compartimos un mesmo espazo e, con todas as dificultades que se queira, unha sa convivencia enriquece a todos. É complicado, claro, e por iso parece que todo segue igual, sen saber a que páxina e capítulo vaiamos parar.

Bibliotecas e mestres

Todo volveu ao seu ser labiríntico, calquera combinación é posible e ninguén parece levar a conta do que suceda. O que temos non está para moitos trotes e son demasiadas cousas e persoas as que están con respiración asistida: Obama felicita a Rajoy. As máscaras da suxestión e a esperanza, da imposición e a impostura, seguiranse superpoñendo e xa volven noticias do que sucede e non sucedía antes de votar o 26-X. De novo haberá, ata, quen teña tentación de modificar o pasado, aínda que xa non sexa tan dócil nin plástico como foi. Non é difícil: un amplo conxunto cidadán propende a esquecer con facilidade e encoméndase ao azar impredicible. É verán, e meterse nunha biblioteca ou nun museo é unha aventura improbable para sete de cada dez españois. 

Pola súa banda, ensinar con mínima dignidade e proveito para todos seguirá sendo asignatura pendente: non sexa que mestres e profesores se envicien. No verán, moitos se metamorfosean en aves migratorias. Probablemente, cara a ese limbo onde dá igual o post quem e o propter quem, a confusión da ximnasia coa magnesia, as churras coas merinas ou a velocidade co touciño. Non fai moito estaba de moda que recordasen aos seus pupilos: “a ver se os vosos pais me veñen pagar” e xa apeitugan coa docencia estacional, reflexo evidente do nivel comparativo no escalafón do marabilloso aprezo polo seu traballo. Mentres non hai consenso en se un profesor ha de acentuar o seu perfil de peón ou as súas competencias profesionais, este adianto de futuro segue combinándose harmoniosamente con opinólogos que non desvíen a ninguén da recta doutrina nin da orde debida. Se non queremos perdernos no intrincado labirinto e perdernos, non esquezamos estes detalles.

TEMAS: Eleccións 26-X. Ambiente postelectoral. Incerteza. Medo. Pensións. OCDE. Obama. Docencia estacional. Bibliotecas e Museos. Índices de lectura. “Rayuela”.

Manuel Menor Currás

Madrid, 11/07/2016

Pensárono moitos votantes do 26-X?... E se non fose así?

As expectativas de Goberno reafirman os proxectos organizativos prefigurados na LOMCE. A ansiedade por controlar a dirección dos centros educativos, sen contar co profesorado, o exemplifica.

Menos mal que a selección española desapareceu da competición europea o día 27. De ser o 25, a depresión colectiva sería maior e a abofé que habería unha variación do voto aínda máis forte respecto do presaxiado polas enquisas. A apocalipse da demoscopia neglixente habería ter lugar de xeito máis expeditivo, pero non teriamos esta risoña expectación de se Rajoy se dá présa ou non en formar novo Goberno ou se fai os deberes como lle esixen Merkel e Bruxelas. Sánchez, Iglesias e Rivera desaparecerían do mapa o 26-X sen ter que buscar razóns incómodas para o voto perdido coas súas candidaturas. Sen pena nin gloria, Del Bosque e Casillas desaparecerían antes e asegurariamos con maior contundencia a tan anceiada tranquilidade que moitos españois habían ter medo a perder.

Nada impide, de todos os xeitos, que esta parsimonia sobrevida en boa hora para 7,8 millóns de votantes -o 33% do electorado-, estea reclamando “o dereito de gobernar e ser útiles aos españois”. Antes de que o asesoramento de TMG e os seus expertos en redes sociais guiasen decisivamente o sentido do voto, unha paralela estratexia de laboreo intensivo preparara, desde hai tempo, o alumeamento dun novo “diálogo con todos” en que parecese que outras tendencias ían ser oídas para que continuasen fóra de xogo por bastante tempo. Como un adianto de “recuperación”, a única présa era meter man no Fondo de Reserva da Seguridade Social. Continuidade, ante todo. E aí conta decisivamente a incesante preocupación de moitas Comunidades -detentadoras da responsabilidade principal en Educación e Sanidade- por proseguir tanta mellora impune como estiveron facendo. A relativa maioría que terán no Congreso as posicións de centro dereita producirá a tranquilidade -sorpresiva para eles mesmos- de que nada pase.

A prolongación do ollo panóptico

O que vén sucedendo coa dirección dos centros educativos é un un bo símbolo dunha metódica colonización de longo alcance á que o vento a favor destas eleccións animará moito: dirixir, controlar, vixiar, redimir, castigar, gardan estreitas relacións a pouco que se desexe con educar, como ben nos ensinou a socioloxía crítica. A boa nova melloradora da educación española pola que avogan as altas instancias de FAES, Xerarquía católica e IBEX-35, baixo o ollo panóptico da OCDE, requiría como cobertura normativa a LOMCE. A unicidade de criterio dos máis selectos impoñería os seus foros aínda que deixase ao carón as pretensións de igualdade de todos. Logrado este obxectivo, tras denodados esforzos anteriores, impoñíase agora o desenvolvemento dunha estratexia, con varios ámbitos de acción coordinada. Coma se o final deste impas de seis meses estivese previsto e as dubitacións que suscitaban as enquisas non pasasen de lixeiro sarabullo, aí continuou o ubicuo J.A. Marina, animado desde a Universidade Antonio Nebrija a lograr adeptos ao seu plan redentor do profesorado. E mérito ten a constancia mostrada pola Comunidade de Madrid, ocupada en dar exemplo desde fai moitos anos.

Esa tradición, que Aguirre traballou con desenvoltura desde o “tamayazo”, converteu a Madrid en faro adiantado do resto de Comunidades. A LOMCE experimentouse nesta desde antes de 2013, pero facía falta bastante máis para granar o froito. A estas alturas -logo de 115 anos-, non é arriscado dicir que deron co xeito de facer realidade o que Romanones lamentara nun Decreto de 18/06/1901: “Serán infrutuosas todas cantas reformas se intenten no ensino se ao mesmo tempo non se efectúa a renovación do persoal que ha de realizar a modificación proxectada”. Ao fin, contando con xente adestrada no Opus, cielinos e similares, máis algúns arrepentidos de “progresías” dos anos setenta e oitenta, deron coas claves para logralo. Os conversos aos hábitos de “os bos” -que dicía Rajoy na campaña pasada-, trazaron as tácticas para desarbolar calquera iniciativa obstruccionista, centradas primordialmente na Inspección e as direccións dos centros educativos públicos. As gravacións do Ministerio do Interior son un símil perfecto de como se puido tramar o golpe definitivo aos profesores descontentadizos con que a obediencia debida ás pautas emanadas da Consellería puidese ser imposta por inútil que fose.

A metodoloxía utilizada aínda recorda, en demasiados aspectos, o sistemático afán que percorreu España nos tempos en que se pugnaba por que o Estudo Xeral de Navarra, elevado en 1960 ao rango de Universidade, dese cuantiosos froitos de todo tipo e Antonio Fontán trataba de refutar aquela “lenda das cátedras” (Los católicos en laUniversidade española actual, Rialp, 1961). Desde entón, modificouse levemente a terminoloxía, importada da xestión empresarial americana globalizada. Pero os “indicadores de logro”, en que agora se centra para dirimir aleatoriamente os proxectos educativos -e a súa consiguiente interiorización- seguen practicamente idénticos.

A elección de director

Ten particular interese nesta utopía ?agora ?neocon?- o que viñeron facendo coa cúpula dos centros escolares públicos. A tradición electoral, a cargo do claustro de profesores, non é moi antiga; a tradición democrática xeral de España tampouco o é. Foi nos primeiros anos oitenta do PSOE, cando os compañeiros profesores empezaron a ter presenza neste asunto principal para a boa marcha destes centros escolares. Nos privados-concertados é outra película, particular, claro, moi controlada de sempre. Non vén ao caso directamente, pero debuxa, con moitas outras cousas, o pintoresco contraste das redes do noso sistema educativo, financiadas ou subvencionadas con diñeiro público directo ou indirectamente.

Viña sucedendo desde 2006 sobre todo, pero últimamente acelerouse o proceso polo que a Administración autonómica entrou a ser parte resolutiva na elección dos directores. Teoricamente, os profesores seguen participando, pero agora máis ben a título consultivo. A aritmética que a Consellería impón no protocolo de selección correspondente, fúrtalles a decisión. Minorizados en canto ao relevante -e condicionadas as obediencias dos elixidos-, as comunidades educativas de moitos centros viron de todo nos dez anos últimos: destitucións inxustificadas; directores novos que chegaban coa súa parella a un centro para que lles axudase ou asistise no labor; directores/as, en fin, cuxo “liderado” tiña que ser rendible para a Consellería correspondente á marxe de como resultase ao profesorado e ao alumnado na parte que a cada cal corresponde nos procesos educativos.

A repercusión no microcosmos duns centros de traballo con ampla diversidad profesional e intensa relación humana, non se fixo esperar. Non é a menor a do cómputo de profesores/as que decidiron adiantar a data da súa xubilación a causa do celo manifesto destes directores/as da nova fornada comprometidos na fidelidade a un burocratismo excelso que lles están impoñendo inspectores -tamén de novo cuño- que se prestan a ese papel de capataces sen autonomía para exercitar o seu papel. As tradicións de colaboración mutua crébanse e abundan xa os casos de centros en que o que prima en situacións complicadas con adolescentes, é que a dirección non se pille os dedos e quede ben ante a Consellería. As estatísticas serven para focalizar os problemas, pero rapaces e rapazas circulan por esta fría escolarización obrigatoria acompañados de múltiples informes burocráticos, que, a miúdo, nada teñen que ver co posible arranxo dos problemas que poidan arrastrar.

Hai case trinta anos púxose de moda o psicoloxismo para pasar das historias destes rapaces. Con suposta ciencia podíase determinar que razón ou sinsentido poderían ter as súas vidas, sen preocuparse de máis. Agora, os novos tecnócratas seguen determinando como o protocolo establecido, cun cúmulo máis amplo de papeis e os seus códigos de barras, conduce inevitablemente á papeleira. Mellor é, xa que logo -din os profesores máis conscientes e sen hipotecas-, saírse deste traballo de selección a ningunha parte, que, ademais, crea mala conciencia. E moitos que deixaron a pel neste duro traballo de educar, ao ver que o seu esforzo é baldío con estes novos directores que lles coartan -e os fartan- de contino, se teñen os anos precisos, anticipan a xubilación aínda que lles vaian penalizar. Non era destes de quen falaba Romanones no decreto citado, pero aos emprendedores asesores de Consellerías educativas como a de Madrid, dálles igual. O arquitecto Chueca Goitia sostiña que os conservadores non saben conservar e poñía como exemplo a historia do urbanismo madrileño, que coñecía moi ben. A cidade, os edificios nobres, a educación ou o que sexa, dálles igual. Todo o miran como negocio contable e, ante todo, particular.

Estes avatares que semellan pequenos golpes de Estado xa non son pura anécdota. Desde hai oito ou nove anos xa son categoría. O campo de proba experimental que foi Madrid irase estendendo a todas as Autonomías contando cos case oito millóns de votantes destas eleccións. As pautas que están na LOMCE como norma a seguir, están en fase de aplicación e desenvolvemento. Sabemos a onde van desde bastante antes de que Marina e os seus compinches viñesen simular diálogo inexistente. A proba última de que esa liña de actuación -pese ao rexeitamento de moitos- xa entrou en vigor sen pausa nin control das comunidades educativas concernidas, é que as últimas noticias insisten na “imposición de directores a dedo” ou “Dedocracia”. Os twiters que están circulando na Rede son abundantes nese sentido.

Cantidade de directores son destituídos para que ocupen o seu lugar os que saiban transmitir mellor os designios salvadores duns poucos -os que agora teñen case todas as bazas de Goberno- para a escola de todos. Prolongan un despotismo ilustrador de tranquilidade fronte ao medo, a inconsciencia, ou ambas cousas á vez. A moitos cidadáns que se abstiveron ou lles votaron, non lles importou que, en 4 anos, manexen os orzamentos ao seu antollo, ou que eleven a modelo de xestión ao estilo Rato, Gürtel, Bárcenas e moitos outros dos que, segundo vaian saíndo as vistas xudiciais, avergoñarémonos tanto que as subvencións de Aguirre ao benévolo entramado de Ausbanc serán pecata minuta. É probable que lles gustase como reorientaron a mellora da escolarización. Pode, ata, que moitos ambicionaran que os seus fillos nacesen cara a 1970, antes da aceleración posterior dos cambios neste país. De ser certa esta hipótese, é que considerarían un estímulo para a nosa boa educación colectiva obrigar aos discrepantes a que aprendesen a comulgar con rodas de muíño. Nin advertirían o desafecto correlativo que todo iso poida carrexar. Na España aparente hai tradicións antropolóxicas persistentes.

Esperando a ancianidade

Choveu moito desde que, en 1972, Nino Bravo cantaba aquilo de “Ten vinte anos e xa está cansado de soñar”! E parece non ser suficiente: só entre 2008 e 2013, emigrasen de España 300.000 mozos ben formados, unha sangría que non cesou nunha España que se despoboa rapidamente. A ancestral obsesión que sempre ha ter a nosa dereita coa educación e as súas formas -tan diversas como desiguais para unha suposta “unidade nacional”- centrouse nos últimos anos na disciplina do emprendemento competitivo. A este idealismo aparente dedican os seus lemas máis pegañentos. Todo o demais é desvarío. De aí as súas invectivas incesantes fronte á pedagogía, especialmente a que propicie a comprensividade e igualdade. Toda mención a tales términos entra para eles no campo do fantasioso. Empeñados están en demostrarnos, por demais, que o tempo non existe e que a memoria é un perigo retardatario: o hoxe é indefinido, o futuro non está e o pasado non conta: para qué se é irrecuperable. E en canto ao espazo, tampouco hai que preocuparse moito. Stephen Hawking móstrase radicalmente descrido de que a humanidade poida sobrevivir neste planeta máis de mil anos. A súa particular Filosofía “perenne” e a súa tradución en dereito “natural” nada cambia e a vida segue igual. Non parou de dicilo, desde 1969, Julio Iglesias. Como signo de razón, aí están as 137 actas logradas nas últimas eleccións -14 máis que nas do 20-D. Se superou ampliamente ao PSOE e ás outras instancias políticas , “O PP merece un respecto”.

O que está sucedendo en Educación fai previsible nun 90% o que ocorrerá na Lexislatura. O denunciado nos últimos anos como retorto, rañicas, segregador, ou ata ilegal para as normas seguidas en moitas actuacións, seguirá acontecendo en gran medida. Os xeitos de solapalo baixo aparencias de “modernidade”, “calidade”, “progreso” e similares, tamén, sobre todo se hai quen llo crea, que é do que se trata. O noso sistema educativo está deseñado para que só uns poucos -os menos posible- saiban distinguir ben de que vai realmente a cuestión. Bertolt Brecht describiuno en 1932, na súa Balada do consentimento a este mundo. Moitos só se decatarán da acidez desa aprendizaxe na ancianidade, cando a cohorte demográfica a que se pertence poida ser cautiva de que o leven a votar.

Entretéñanse

Preocupados están moitos profesores: vailles niso a profesionalidade do seu labor. No Estatuto que agora se aveciña -que quedou previsto por Wert nunha proposición de lei en abril de 2013, antes de que a propia LOMCE remarcase ben que se esperaba deles- poderemos apostar ata onde deba chegar que se subordinen a canto queiran impoñerlles. A liberdade na educación volve ser pouco compatible coa liberdade de pensamento e de opinión, por non dicir “liberdade de cátedra”, pola que se pugnou duramente no último terzo do século XIX. Máis aló da chamada “liberdade de elección de centro” que se confire a algúns pais, “liberdade” seguirá sendo a gran palabra denostada no tempo que se aveciña, polas connotacións igualitarias que, desde a caída do Antigo Réxime, sempre encerra.

Todo isto entreterá moito a profesores e mestres. Pero teñan presente que caerán en distracción grave se non advirten que, namentres, unha parte importante da poboación escolar coa que deben traballar con medios limitados non estará suficientemente atendida; sobre todo, a que máis necesidade ten de boa educación. Augurios hai, ademais, de que crecerá o espazo para os voluntaristas entregados á causa: escasean as vocacións pola vella e, en sinalados momentos, facilitará que se gaben os seus “esforzos”. Esta literatura afagadora non curará os males endémicos do sistema, pero axudará a transixir cun abaratamento tantas veces denunciado.

O reto

Imaxínanse que en vez do sistema de seguridade social volvésemos ás políticas de caridade e beneficencia do século XIX e anteriores? Pois aí proseguimos en virtude do 33% dos votantes do 26-X. As entidades complementarias -e non tan complementarias- dunha suposta solidariedade xa empezaron a florecer neste terreo, en que a obra visible dos detentadores da próxima maioría relativa no Congreso é fácilmente enumerable. Na inminente lexislatura volverán, desde o BOE, á súa ideoloxía favorita: a educación é asunto individual, voluntario das familias e voluntarista en aspectos claves da súa execución. O deplorable sería que o outro 66% de votantes se limitase a calarse ante o entusiasmo vulgar dos quen tenden a deixar de lado un dereito instituído para que toda a cidadanía teña plena conciencia de selo. Para os ensinantes, ese é o reto neurálxico do seu oficio. Como o xuramento de Hipócrates para os médicos, o seu é que non esquezan a quen serven co seu traballo, a imaxe e semellanza de qué ten sentido.

TEMAS: Eleccións 26-X. PP. Electores/Escanos. Perspectivas e programas de Goberno. LOMCE. Estatuto da Función Pública Docente. Solidariedade. Igualdade. O dereito educativo. Liberdade de educación.

Manuel Menor Currás

Madrid, 04/07/2016

Tamén hai que aproveitar este verán: non nos rendemos, volvemos empezar

Saia o Goberno que saia, nada se adiantará en Educación con mediocridade conceptual e maltrato á profesionalidade docente. Será precisa maior lealdade e altura de miras.

137 escanos no Congreso, -14 máis que o día 20-D de 2015- son unha tentación para dar por bo o realizado en catro anos de Goberno. Aínda que non acaden a maioría absoluta, case oito millóns de votantes -un de cada tres se se prefire- así parecen recoñecelo e dan ao PP moitas bazas para que poida proseguir co seu modelo de reformas “polo noso ben”.

Brexit, enquisas e outras cousas

Todo ten as súas razóns, pero que nos cremos as enquisas cando tanto fallan e tan instrumentalizadas adoitan estar, non deixa de ser un castigo dos deuses, expertos en cegar aos máis crédulos -e máis a cantos se deixaron levar pola desmesura ou “hybris” grega-, pois non permiten que se gaben da súa condición (Herodoto: Historia VIII, 10). En xeral, todos nos quedamos nas pavías por facerlles caso: a gran divisoria que vaticinaban non se produciu e o sorpaso, tan temido por uns como anhelado por outros, quedou ad kalendas graecas.

Se en decembro pasado un 25 % dos votantes decidiu o seu voto nos días anteriores ao 20-D e un 10% esperou ao último día para decidirse, non é desdeñable pensar que boa parte do sucedido este 26-X estea mediatizado pola celebración do referendo inglés tres días antes e, sobre todo, polas reaccións de medo que suscitou. Moitas das mensaxes que a campaña puxera en circulación puideron verse amplificados, particularmente os do PP coa súa incitación ao “voto útil” e a súa apelación constante á seguridade, “estabilidade” e un presunto saber facer. O recurso omnipresente á brocha gorda dos datos económicos compasouno todo de tempo atrás, sen entrar nos matices do “crecemento” económico e de emprego contrapostas a unhas desastrosas “herdanzas” sen conto. O contrario, é dicir, o que vaticinaban -interesadamente?- todas as enquisas para os partidos emerxentes, só xeraría “incerteza” e regresión para unha suposta “boa senda da recuperación”.

Continuará a desmesura?

O primeiro gran risco, logo deste baño inesperado de realismo, sería atribuír sen máis o logro destes 137 escanos a unha suposta moderación e acerto nas formas gobernamentais da lexislatura que empezara o 13/11/2011 e que, agora, habería que completar. A síndrome do vencedor, a impiedade e a vaidade andan por medio en demasía para validar cantas políticas se fixeron nestes catro longos anos de aumento da desigualdade social e desapego profundo cara ás políticas sociais, xusto as que permiten adozar as asperezas da vida colectiva. A Reforma laboral, a Lei de Educación, a “Lei Mordaza”, a xestión da Sanidade e dos dependentes son fitos principais dunha traxectoria de conceptuosas reformas que poden ser moi aplaudidas pola prensa económica internacional e coreadas por palmeiros moi interesados, pero nunca poderán ser invocadas como boas decisións a seguir profundando, para afondar máis nos desequilibrios e distancias crónicas existentes.

Se xa é lamentable a falta de moderación e humildade exhibida ata aquí nos recortes e normas executadas, sería desatinado orgullo que seguise sendo o modelo de xustiza coa parte máis débil da sociedade, tan abundante entre nós como recordan de continuo UNICEF, Cáritas ou Save the Children. E sería tráxico que a ebria desmesura que lles puidesen infundir os resultados do 26-X aos seus máis directos beneficiarios, fixese unha lectura compracente. Na realidade subxacente seguen vivos os desfalcos e corrupcións de diverso calado que afectaron a sectores completos da administración. A retorcida administración dos fondos públicos coma se dun botín se tratase, pode ser irrelevante para moitos votantes. Sería, con todo, pura cegueira non invocar a sobriedade, equilibrio e sostenibilidad que debe rexer a xestión dos asuntos de todos, pois volverán saír á praza pública os Gürtel, Génova, Granados, Bárcenas, Baltar -e unha incesante lista de invitados- para reclamar o restableceminto da orde moral debida. Moitos destes comportamentos antidemocráticos reaparecerán nesta XII Lexislatura. Aínda que neste momento pareza que non pasen factura, ampliarán o espectro de desafectos á democracia.

Por máis que os medios hexemónicos nos queiran mentir con milagrosa lealdade, ningún resultado electoral arranxa os desaguisados morais e non vén mal recordar o que lle pasou a Nixon co Watergate, pese a gañar as eleccións presidenciais americanas o 07/11/1972 co 60,67% dos votos, é dicir, máis de 47 millóns de votos populares. Dous anos máis tarde, o 08/08/1974, antes de terminar o proceso que se lle iniciou na Cámara de Representantes para revogar os seus poderes, tivo que presentar a súa dimisión. Os abusos de autoridade e os dereitos da xustiza volveron polas súas razóns e a vella sentenza do res clamat dominum logrou abrirse camiño. Xa na mitoloxía grega, os exemplarmente castigados polo seu “hybris” foron moitos, desde Agamenón a Casandra, Héctor ou Ícaro, ata Orestes, Prometeo, Tiresias ou Sísifo. E tamén na narrativa bíblica, particularmente na veterotestamentaria, son ben perceptibles os casos vitandos de Adán e Eva, expulsados do Paraíso; o dos construtores da Torre de babel, castigados coa confusión lingüística; ou o do propio Moisés, a quen Yahvé só deixaría avistar a Terra prometida (Num. 20, 1-13). Nin este Deus único nin o olimpo gregos permitía a soberbia ou a desmesura. Por iso Solón, á procura da “eunomía” fronte aos abusos, sentenciou que “a riqueza que buscan os homes por mor da súa insolencia non vén con orde, senón que, obedecendo ás obras inxustas, sen querer ségueas e rápidamente mestúrase coa desgraza” (Elexía ás musas, 560 a.C.)

Os riscos da desmemoria

Evidencia principal destas eleccións é que a corrupción sae gratis en España. Sexa por mala táctica, por personalismos desorbitados ou por razóns técnicas que algúns din estar en proceso de pescudar, certo é igualmente que a desmemoria colectiva segue xogando un relevante papel nas decisións persoais do voto. Desmemoria unida, neste caso, a un sentimento de supostos medos a perder unha comodidade tranquila, propia do apracible individualismo aburguesado. É esta unha cultura labrada a conciencia desde os tempos do antagonismo civil no primeiro terzo do século XX. Todos os medios ao alcance do réxime nacionalcatólico trataron de insuflar na poboación abundantes dose de tópicos interpretativos da historia española, moitos dos cales seguen primando na conversación ordinaria, en non poucas supostas interpretacións intelectuais e na maior parte da novelística dosúltimos anos. Os máis frecuentes séguense repetindo, ademais, nas aulas coma se de algo irrelevante se tratase: é puro voluntarismo dalgúns mestres e profesores o contravir este hábito, como evidencia o recente libro de Fernando Hernández, El bulldozernegro del General Franco (Pasado&Presente, 2016)

O título deste incitante ensaio é cita textual dunha ameaza profética que Vázquez Montalbán deixou impresa en 1992, nunha apócrifa autobiografía de Franco. Á desmemoria instituida desde a súa vitoria, séguense sumando capas de esquecemento e desmemoria sobre canto sexa pensamento, palabra e acción proclives á democratización da convivencia neste país ao longo de case un século. Desde antes da LOXSE (1990), pero con evidencia neste momento, a ignorancia que os nosos estudantes universitarios mostran, en xeral, sobre o realmente sucedido na nosa Historia contemporánea é supina. O grave non é só que sexan os libros de texto os que se encargaron de propagar ambigüidades ou falsidades alleas ao coñecemento histórico contrastado, senón que nunha proporción alarmante, os profesores que han ter nas etapas escolares non estean á altura. Segundo Hernández (páx. 187), “só o 21,5% dos seus profesores abordaron os temas con detenimiento e profundidade fronte a un 28,4% que o fixo rápido e superficialmente con pretextos como refuxir a polémica política ou a proximidade aos feitos ( case 80 anos despois da guerra e 40 da morte do dictador!)?. E do resto mellor non falar, porque dan a entender que estas cousas son absolutamente opinables. Imaxínanse que sucedese o mesmo, por exemplo, respecto á análise das causas do cancro, a utilidade das vacinas ou a estrutura do átomo? Non ten isto nada que ver co que cada cidadán teña que saber para votar con mínima consciencia cando vota ou se abstén de votar?

Credulidades inducidas

O risco da ignorancia e os medos propagados á súa costa é tanto que quedaron agora moi abertas as posibilidades de proseguir políticas erradas. Tamén, que poidan estimularse consensos falsos que deixen fóra a amplos grupos de cidadáns, cuxos dereitos poden ser arbitrariamente soslaiados ou sometidos a intereses primordialmente mercantilistas. A atrevida desmemoria induciría deste xeito decisións difícilmente compatibles coa xustiza distributiva e, de rebote, unha convivencia colectiva crecentemente difícil, non exenta de riscos. sucedeu na nosa Historia e nada impide que non poida volver suceder.

Os deuses confabuláronse para cegarnos ou iso parece. Segundo o que din os medios non hai moito espazo para o optimismo. Seguimos peor se, por exemplo, lemos que 14.483 nenos non foron admitidos no centro públicosolicitado, mentres hai prazas en concertados próximos, sostidos polo orzamento comunitario madrileño.

Outro exemplo destes días ten maior percorrido. Se a saúde democrática require que sexa ben coñecida a historia da maioría que perdeu a guerra e foi brutalmente reprimida. Ou se é deprimente que aínda hoxe, o que os nosos adolescentes estudan nos seus centros “con libros distintos da mesma editorial, ata, segundo se trate de centros privados ou públicos- sexa a historia dunha España profundamente conservadora, allea aos valores democráticos polos que moitos arriscaron as súas vidas..., non pode ser, ademais, que moitos dirixentes sigan reproducindo esta visión, profundamente opresora das clases populares, como as defendidas estes días no Concello de Madrid. Quen siga a breve historia da Comisión de Memoria Histórica municipal entenderá pouco os reproches do PP á decisión de retirar os honores concedidos noutras épocas a personalidades do franquismo, por exemplo, Carlos Arias Navarro. Prefírese o ruído e a masa entontecida, como no pop dos cincuenta.

Ninguén debería supoñer que os votantes españois, sexa cal sexa a súa opción, sexan persoas exasperadas, inxenuas ou idiotas. Pero tampouco os elixidos deberían presupoñer que os cidadáns, sexamos como sexamos, crémos o primeiro que nos queiran contar para ir saíndo do paso estraño en que lles colocamos o 26-X. Todos demos en crer que o azar nos deparou un ámbito mesquiño e que podería ser máis glorioso; todo resulta, en todo caso, bastante anacrónico. De que “diálogo” falan, pois, cando falan de diálogo? Que “consenso educativo” se suxire, cando -coma se nada existise do pasado anterior-, alégase que o partido que agora ten todas as bazas para ser opción de Goberno só ha ter un ano para a súa LOMCE -unha lei que estiman moi boa- e esquecen todos os recortes e obstruccións que, desde 1990, impuxeron nas comunidades onde gobernaron, a máis diso as decisións que foron tomando en Educación con Aguirre, Rajoy e Pilar del Castillo, antes de que en 2011 entrase Wert nese Ministerio? É perturbador empezar por aclaralo? Falamos dunha especie, un modo de proceder neste asunto, e non de individuos illados. Van ser capaces de non estrañar o sistemático recurso ao rodillo como fórmula de “diálogo”? E, por outra banda, cando a vaidade palabreira abunda tanto en política, creen -uns e outros- que os grandes problemas poden arranxarse con mera metodoloxía tecnocrática, sen variar para nada o concepto de Educación que se quere nin o do tipo de profesionais requirido para lograla?

Que non fagan máis dano

É unha mágoa que se morrese Bud Spencer, o gran experto en mocadas a fantoches e “pantasmas”. Cando falamos de Educación, sempre estamos discutindo doutra cousa: vanse sucedendo reformas e contrarreformas para “mellorala” e co tempo o fomos tratando de entender. Sexa o que sexa o inminente acordo de Goberno que se aveciña, que ninguén faga máis dano a un dos escasos bens que fomos capaces de conquistar para todos. A tentación do fácil e irresponsable adoita ser moi socorrida, pero non deberían esquecer que a Educación, como a Sanidade e outros dereitos e liberdades democráticas ninguén nolas regalou. E que moita xente disposta a proseguir esa tarefa inconclusa, xa está dicindo como o apicultor de Lars Gustafsson: “Empezamos de novo. Non nos rendemos”.

TEMAS: Eleccións 26-X. Resaca electoral. Inminente Goberno. Compromisos e Dereitos educativos da cidadanía. Novas reformas. Futuro da LOMCE. Historia da educación. Historia non ensinada.

Manuel Menor Currás

Madrid, 30/06/2016.

Carta de un director de Educación Primaria....

Publicada no blog Desde mi azotea

por Miguel Rosa Castejón

o 1 de xullo de 2016.

 Estimadas familias, estimados profesores y maestros, permitidme que os dirija unas palabras:

Acaba el curso 2015/2016 , un año mágico y lleno de vida en nuestro centro , a pesar de haber contado con menos recursos materiales y humanos, un curso donde se han trabajado muchísimas horas para paliar las carencias que teníamos; los profesionales docentes somos capaces de reinventarnos y crear donde es casi imposible soñar, somos profesionales y nos guía el cumplimiento del deber con nuestra comunidad ante todo.

Esto lo sabe la administración y cada año ha dado  un giro más a la tuerca de los recortes porque cuenta con la complicidad (involuntaria) de quienes lo dan todo ,y mucho más, día a día en sus centros.  En tan solo tres años nos han  reducido los gastos de funcionamiento en más de un 30% , nuestro colegio, de dos lineas ( dos primeros, dos segundos….) disponía hace tres cursos de 14.000€ , este curso sólo hemos recibido  10.000€. Además nos han eliminado a 2 profesores: Uno de refuerzos y apoyo y otro que cubría las horas de las reducciones horarias al profesorado mayor de 55 años. A pesar de todo esto hemos conseguido  sobrevivir a duras penas,  aún no nos  habían atacado la línea de flotación de los centros, la que va paralela a la ilusión. Pero la administración ha decidido que ya ha llegado el momento de dar el corte final, de eliminar unidades sumando lo que no se debe ni puede sumar sin tener en cuenta ningún tipo de necesidades para el funcionamiento de los centros ni los intereses adquiridos de un gran número de profesores que han visto suprimidos sus puestos.

Estamos asistiendo , por desgracia, al desmantelamiento de la educación primaria, ¿En qué cabeza cabe que un alumno de primero de primaria tenga , al menos, 6 profesores diferentes: Tutor, especialista de inglés, de E.Física, Música, bilingüe primera lengua, bilingüe segunda lengua, religión o alternativa…?

Ya está bien, hasta aquí hemos llegado,  !!No podemos más!!

Para el curso 2016/1017 en nuestro centro solo contaremos con el profesorado justo para atender a las tutorías, nos han quitado a un profesor más , lo que significa que el director será tutor de una clase con 27 alumnos y 10 horas de (imposible) atención educativa, además deberá organizar el Plan de Apertura (aula matinal, comedor y actividades), será el coordinador TIC y asistirá a decenas de reuniones (inútiles casi todas)  de inspección y  diferentes servicios.

Definitivamente, las bajas no podrán ser atendidas , no hay módulos horarios , lo que obligará a juntar clases, repartir niños o, en el peor de los casos, llevarlos al patio.

No se podrán atender apoyos y refuerzos, lo que obligará a cambiar metodologías y a olvidar la posibilidad de trabajar la inclusión y le equidad por mucho que nos duela. No podremos educar, solo podremos instruir.

El clima escolar empezará a deteriorarse, queramos o no, somos seres humanos y ya se han sobrepasado todos los límites .

Y por supuesto ni siquiera podremos pensar en hacer una educación de calidad.

Estimados padres, estimados profes, a largo plazo este modo de actuar saldrá en las estadísticas en formato de abandono y fracaso escolar, delincuencia, pobreza de todo tipo, escasez cultural … Perpetuando la sensación de sociedad tercermundista que vivimos en algunas zonas de Andalucía, !!Qué pena!!

Está claro, no hace falta un pacto por la Educación, necesitamos dirigentes políticos, estadistas, que vean más allá de una papeleta, de un voto.

Decía Winston Churchill : “El problema de nuestra época consiste en que los hombres no quieren ser útiles sino importantes”. Pasan los años y esta sentencia cobra vida con fuerza.

También decía el estadista británico:”El éxito es la capacidad de ir de fracaso en fracaso sin perder el entusiasmo.”  Muchos ya estamos , incluso, perdiendo el entusiasmo.

La única salida coherente es olvidar la dirección, presentar la dimisión, pero los compañeros , las familias ,no aceptan que me vaya, que abandone la tarea y, ciertamente ,me duele abandonarlos, cerrar un proyecto que ha ilusionado y cambiado la vida de cientos de niños y niñas, que ha facilitado el entendimiento y el éxito de muchos de ellos , !!!pero es tan duro seguir siendo cómplice de quién no cree en nuestros sueños!!!!

Si eres Director o Directora, ánimo y suerte!! Si eres profe preocúpate y si eres madre o padre es el momento de poneros al lado de los maestros y defender una Educación auténtica para vuestros hijos.

Si eres administración , si ya sé que todos somos parte de la administración, habla con los docentes, pregunta cuáles son sus necesidades, es tan necesario conocer la realidad…

Te recuerdo, Amanda

Rosa Enríquez

Publicado en La Región o 30 de xuño de 2016

Sinxela, en efecto, mais estremecedora. Amanda ficou no imaxinario colectivo daquela xuventude vibrante dos setenta, habitada por ese impulso necesario para a loita. Ás veces, a melancolía é inevitábel. Sabemos que as comparacións son odiosas. Temos claro que non é aconsellábel facelo, porque o contexto político-social era diferente e aquela xente nova tiña unha inocencia, que, a día de hoxe, apenas existe. Ou si existe e comeza a espertar? Recuperar a devandita inocencia é, certamente, un proceso lento, mais revolucionario para unha sociedade acomodaticia e aburguesada. Seremos capaces de vibrar novamente con tanta paixón? Podería ser. “Nunca es tarde, me dice ella -reza outra das cancións de Víctor Jara, e continúa- la paloma volará”. Ogallá que si, aínda que, cos resultados electorais, caer no desánimo é moi fácil.

En todo caso, volvamos a Amanda, a Víctor Jara. A Manuel. Creo que, a pesar do paso dos anos, esa canción pervive na memoria de moitas persoas, ata tal punto que, sen medo a esaxerar, Amanda se materializa nas nosas cabezas. Vémola polas rúas enxoitas, á procura do abrazo de Manuel. Sentimos a enerxía dese abrazo e pensamos no voo da pomba. E voará?-, preguntámonos. En palabras do cantautor chileno, si. “La paloma volará”. No entanto, non confíamos plenamente niso. Se cadra porque o pesimismo nos atrapa na súa arañeira e non conseguimos saír. Igual somos como a pomba do poema de Alberti e erramos a nosa traxectoria... “Se equivocó la paloma./ Se equivocaba./ Por ir al norte, fue al sur./ Creyó que el trigo era agua./ Se equivocaba”.

Co paso do tempo saberemos máis ao respecto do que aquí sucede. Mentres, pensaremos en Amanda e Manuel. Na forza dese abrazo. En Jara. É bo distanciarse un pouco, por aquilo de coller perspectiva. Daquela, lembrar as torturas que sufriu o cantautor chileno, previas ao seu asasinato -ordenado polo exmilitar Pedro Barrientos, condenado por un tribunal de Orlando nestes días-, nos facilite este labor tan difícil de introspección. Até que punto nos deixamos contaminar polo cinismo e entramos nese absurdo xogo de tronos? E non será que esquecemos iso de que a revolución non vai ser televisada? A Víctor Jara, despois de 43 anos de espera. En homenaxe a súa inocencia. A Amanda. A Manuel.

.

Portovello e Conservatorio 2016: a loita continúa...

Sobre a situación dalgunhas ensinanzas aquí en Ourense pola que estamos loitando todas as OOSS que estamos na Xunta de Persoal de Ourense.

No CIFP Portovello elimínanse definitivamente a educación presencial de persoas adultas nos ciclos de ATENCIÓN A PERSOAS EN SITUACIÓN DE DEPENDENCIA, ciclo superior de EDUCACIÓN INFANTIL, e ciclo superior de ADMINISTRACIÓN E FINANZAS.

O curso pasado a consellería xa intentara eliminar as ditas ensinazas pero logo das mobilizacións de alumnado, comunidade escolar e apoiadas por amplos sectores da provincia a consellería dera marcha atrás e os  ciclos seguiron ofertándose na nosa provincia.  Este curso a consellería volve á carga e os eliminan definitavamente. Como agravante está o feito do desequilibrio territorial pois OURENSE sería a única provincia sen unha oferta completa nestas tres modalidades. Como consecuencia das mobilizacións que se levan efectuado neste final de curso comprometéronse a estudar "o tema" (moito nos tememos que se estea aproveitando o inicio do verán para intentar a desmobilización -estratexia repetida da consellería-).

No  Conservatorio de Música Superior dende hai dez anos a demanda de prazas  o conservatorio de Ourense non se está a cubrir (este ano hai 120 prazas de demanda e a oferta son 33 ), era só cuestión de tempo que a iniciativa privada aproveitase o nicho de negocio. Neste mes a Consellería de Educación dá permiso para que se abra un conservatorio privado nas instalacións de Maristas con 280 prazas. Como sabedes a LOMCE abre a posibilidade de que por interese social se concerten ensinanzas non obrigatorias, moito nos tememos que nos próximos cursos camiñemos na nosa cidade cara a concertación deste conservatorio e a adxudicación a esta entidade do Bacharelato Artístico pola rama musical xa que terían profesorado que o podería dar. Nesta última semana as OOSS levamos traballando da man para pedir a consellería que cando menos a demanda do conservatorio  público se cubra con prazas no ensino público. Seguimos na loita e para iso propoñemos dúas inicitivas:

1.  Asinar este change.org que abriron as nais e pais do alumnado afectado:          https://www.change.org/p/xunta-de-galicia-conseller%C3%ADa-de-educaci%C3%B3n-e-ordenaci%C3%B3n-universitaria-mais-prazas-para-o-conservatorio-de-m%C3%BAsica-de-ourense 
2.   Acudir, as persoas que poidades,  á concentración que terá lugar na porta da Delegación o luns 27 á unha da tarde xa que a dirección do centro vai ter unha reunión coa XT a esa hora e nos piden que os apoiemos acudindo ás portas da delegación.

Como vedes, seguen os recortes e a progresiva privatización do ensino.

Un saúdo.
STEG Ourense

Unha serodia apelación á dicotomía de bos e malos

Se non fose polo acumulado desde a infancia, talvez nos convenceran. Agora, esta clasificación, tardía para seducir o voto adulto, soa inmoral e incívica.

Cando un político -ou calquera- divide o mundo entre bos e malos, é evidente que se inclúe a si mesmo ao lado máis agradable. Apela ao subconsciente dos seus oíntes, alimentado por películas do Oeste, Supermán e todos os heroes inventados para protexernos do mal sempre espretante. Fai aflorar, así mesmo, o pensamento relixioso apreso na infancia con intensidade variable. En contextos de crises, estas lexitimacións da orde establecida evitan dar conta de serios problemas de credibilidade e fomentan na audiencia afáns censores e de caza de bruxas que nada teñen que ver coa Filosofía ou a Teoloxía moral, por máis que haxa xerarcas eclesiásticos que se apuntan a este bombardeo.

No cálculo entra que os estudiosos máis serios destas materias son poucos e con pouca incidencia nas enquisas de opinión. A estas alturas, estas xa deben ter descontado toda consideración de si, á marxe de todo rigorismo, o que se vende como distinción moral coincide ou non con criterios consistentes e obrigatorios para todo o mundo. A corrupción e a miseria moral abundaron tanto, e as formas de goberno estiveron tan trufadas en tantos ámbitos administrativos de artimañas dificilmente conciliables coa xustiza que debe presidir a xestión pública, que estas alegacións ao ben e ao mal, evidentemente comparativas, non só resultan endebles senón que resultan intromisións en xardíns estraños.

É unha mágoa, en todo caso, que, en campaña electoral, a semántica se retorza con maior facilidade e entre directamente no fantástico, que non marabilloso. Volven os especialistas en disparates mendaces, aspiración á que os asuntos educativos poden resultar especialmente propicios. Tanto parece significar “educación” e tan amplos son os contidos, aspiracións, demandas e frustracións experienciais que acumula, que adoita circular rodeada dun amplo espectro de case todo e case nada: Quen non ten algo que opinar, dicir, aconsellar, suscitar e esixir neste ámbito? Quen se atreve a ser un pouco ignorante ou ter algunha dúbida sobre o particular? A simplicidade que impón a mercadotecnia electoral fai que os candidatos, no canto de explicar intelixiblemente que se propoñen, fagan incompatible a complicidade dos oíntes e unha mínima coherencia. Está pasando co “ingles vehicular” do que alardean algúns, sen interesarse polos desmńss en chamar a atención con tales ocorrencias. A técnica empregada para atraer o voto non difire moito da dos vendedores de coches. Hai casos, con todo, en que si se lle segue un pouco máis a pista ao falante, a interpretación complícase pola reincidencia no despropósito.

É raro que en cada partido non haxa algún portavoz exemplar digno de ser estudado coa analítica entomológica. Entre os que agora nos falan de bos e malos, destaca particularmente o propio Rajoy. Desde as súas famosas interpretacións sociais no Faro de Vigo, á calor daquel crepúsculo das ideoloxías do que se embargou en 1983 e 84, configurou un abundante florilexio, moi apto para interpretar sen erro a súa prodixiosa dicotomía última de bos e malos. Dispútase xa sobre de se o gran Dicionario Biográfico Español da RAH non debería incluír un apéndice documental á entrada correspondente. Outros famosos do seu partido, como Fátima Báñez, Esperanza Aguirre e outros moitos, seguramente competirían en orixinalidade. Pero aí debería estar como bastión irreductible Rafael Hernando. O pasado 19 de xuño, botou man de todos os tópicos do pasado antigo e recente do seu partido para adoutrinarnos no que debemos saber: a “liberdade da educación”, os “dramáticos resultados” das políticas dos seus opositores, “o adoutrinamiento” que estes levaron sempre por diante da “calidade” e como isto se paga. Como resultado, aí levaba este prohome os “índices de desemprego xuvenil superiores ao cincuenta por cento”. Unha dialéctica á que se lle facían inintelixibles as protestas e os “recursos de inconstitucionalidade como recurso ao patuxeo” ou, cando coas políticas que executaran só cambiaran as cousas para mellor. E aí están, tan bos como son,, dispostos a “debater e discutir”, porque “esa foi sempre a política do partido”. Á beira de Hernando, e en labores similares “de comunicación”, apunta xeitos non moito máis finos outro unxido para facer proselitismo, Pablo Casado: non se lle move un músculo da cara cando mostra as súas gráficas coma se dun xoguiño se tratase. Se seguen aí uns días máis, a nómina de candidatos a cubrirse de gloria seguirá crecendo exponencialmente: entre outros, o crédulo encargado de vixiar a lei mordaza, Fernández Díaz. ou a nada sutil Cifuentes, atenta á palla en ollo alleo, ou ás mans de Sánchez.

Se se nos considerase como cidadáns conscientes e responsables antes de entrar en taxonomías expeditivas de bos ou malos, non nos obrigarían a fantasear tanto. Se lles nubra e nos nubran o bo entendemento con tales categorías. A realidade, e a realidade política en particular, ten sempre demasiados buracos para o surrealismo, como demostran non só todas estas xesticulacións, senón tamén as que, queiran ou non, acumulamos indefectiblemente desde que nos era obrigado o NO-DO, aquel des-informativo que, sumado ao “parte”, sumiunos para sempre na dúbida sistémica. Por iso demos en seguir un criterio alternativo, de menor consistencia metafísica pero de incuestionable peso físico, consistente en deixarse guiar polo materialismo. Seguirlle a pista ao diñeiro faculta para deixarse de elucubracións que lle atolden a un a mente antes de exercer o dereito de voto. Que se fixo del, e que se pensa facer en diante, fala mellor que nada da bondade e a maldade, da hipocrisía e de non poucos desatinos.

Na Web de Fe-CCOO-Ensino, acaban de colgar as táboas e datos relativos a como se distribuíu o financiamento educativo e como evolucionou o investimento desde 2009 ata 2013. Velaquí que, segundo as contas oficiais, descendeu 11.000 millóns de euros, é dicir, ao redor do 25% ou, o que é o mesmo, un euro de cada catro dos que había na data inicial deixou de investirse. Explicable pola crise? Pola bondade da xestión? Para velo máis claro, este Informe dá conta das proporcións cos países da nosa área cultural e económica, ou as diferenzas dunhas a outras comunidades. Pero permite ver, adicionalmente -e sen que nos metamos cos diñeiros de fraudes e chapuzas tralos que anda a policía e os tribunais-, os modos de executarse estes orzamentos, con fortes desigualdades adicionais en canto á utilización dos orzamentos públicos para subvencionar ao ensino privado e axudar a privatizar servizos ou a universidade, en detrimento da pública e do profesorado encargado de educar. Estas cifras falan con tanta frecuencia de desigualdade no trato aos cidadáns, que a bondade e a maldade duns ou outros se traduce en cuantificable categoría social diferenciada se non oposta. A moitos lectores, isto non lles resulta novo. Moitos son os artigos periódicos nesta columna que trataron de contalo, xunto a moitísimos outros en múltiples webs, especialmente intensos desde que se anunciou a LOMCE. Un bo resumo de Ana I. Bernal resúmeo: Cuatro años después del Gobierno del PP. Educación: más cara, menos becas y profesores bajo presión.

Tres cuartas partes dos quen teñen dereito a voto deberían tomar nota desta instituida maneira “bondadosa” de repartir o de todos e de como está afectando aos seus fillos. O certo é que, con estes criterios lexislativos e executivos, estiveron reivindicando como centro organizador da convivencia democrática a excelencia aristocrática dun de cada tres españois. Unha preeminencia que nin sequera é xustificable pola cita de Mateo: “A todo o que teña daráselle e sobraralle, pero ao que non teña, aínda se lle quitará o que teña”(Math. 25,29): o poder e a pobreza non se compadecen ben nesa documentación evanxélica.

Outra confirmación dese criterio discriminatorio de bondades ou maldades pode verse nas liñas de pensamento e acción, de atención -ou desatención- que Isabel Pérez denunciou co que chama “a infancia invisible”. Polo que conta, ben distintas son as recomendacións dos organismos intenacionais, e de boa parte da nosa lexislación, co que detecta o propio observatorio da infancia do Ministerio de Sanidade, Seguridade Social e Igualdade no sentido de que, na atención a menores tutelados polo Estado, máis dun terzo se atopen en acollemento residencial, medida que os expertos -e a propia lei de 28 de xullo de 1815- considera que debe ser subsidiaria, en detrimento da máis recomendable alternativa de acollemento familiar. En doce anos, non se fixo nada por mellorar a situación desta infancia invisible e, ao parecer, a única explicación posible é que constitúe un nicho de negocio nada despreciable para as entidades colaboradoras. Segundo datos de 2013, o 62,5% pertencen a entidades privadas. A desigualdade a que se ven sometidos, no trato psicolóxico e na súa situación educativa non deixa de ter connotacións co mercantilismo burdo que nos fixo percibir o Oliver Twist de Charles Dickens (1837).

O ben e o mal conforman o fondo cultural sobre o que se construíu boa parte da nosa educación sentimental, política e toda a boa educación no distingo de bos e malos, as catro recantos ten a miña cama, o anxo de garda e os reis magos.. A golpe de vara, nos inculcaron na escola de entón, por exemplo, que falar galego podía ser obxecto de multa ou castigo se te pillaban. Esa condicional poñía en solfa todo o demais. Máis ou menos o mesmo que cando a garda civil colle a un pisando liña continua. É o condicional do “depende”, polo que os criterios morais non parecen ter correspondencia política para moitos: se se é taimado e calculador, pódese ser patriota moi honorable e ata que lle votaron a un pode ser un eximente. Pero o vello refrán latino é expeditivo: corruptio optimi pessima. Poida que sexa tarde para Fernández Díaz e o propio Rajoy. Deberían telo sabido fai bastante tempo, no canto de xogar cos cidadáns coma se fosen párvulos.

Entre el BREXIT inglés y las dos "ciudades" educativas españolas

La “mediocridad” horaciana es lo que corresponde a la democracia, sin privilegios propicios para el desafecto fundamentalista. Paradójicamente, eso es lo que también precisa el sistema educativo público.

Puede que sea el destino o que sea producto de la naturaleza humana, empeñada en repetir, por miedo, ignorancia o cualquier otra razón incrustada en las neuronas, los problemáticos itinerarios  del pasado. Pero aquí estamos ante una coincidencia nada astral que, según nos repiten con abusiva imprecisión, es “histórica”.  Con leves días de diferencia, se han juntado el referéndum inglés de este próximo jueves y la reiteración, en tierra española, de una jornada electoral imprecisa el 26-J. En común tienen que, con tres días de diferencia, se intentará decidir una inconclusa posición de los ciudadanos respecto a cómo les vayan a gobernar.  

El brexit y las dos ciudades

Si triunfara el brexit puede que pronto salga a relucir Felipe II y su “armada invencible”, pero lo que hace relacionables las dos fechas de este mes de junio es mucho más inmediato para cuantos vivimos en 2016. Ambas tienen más que ver entre sí de lo que parece. Con la decisión que adopten los ingleses se irá reduciendo la mitificación que un día hicimos, también los españoles, de la pertenencia a esta Unión Europea, el antiguo Mercado Común que envidiábamos en los años sesenta. Con lo que decidamos nosotros el 26-J, pueden cambiar bastante o quedar todavía más confusas pautas de nuestra vida colectiva que, desde hace bastante tiempo, acusan necesidad de reestructuración profunda. En muchos españoles crece el interés por el referéndum del brexit. Lo ven atractivo pese a los muchos inconvenientes que pueda tener porque, al menos,  daría la oportunidad de que se airearan sus problemas de armonía social.

Más allá de la insularidad y sus connotaciones, la veta más inteligente de la tradición política inglesa ha sido siempre reacia a cierta esclerosis con “lo que hay”. Podrían recordarse las sucesivas reformas para ampliar la capacidad de voto. Les costó lo suyo, pero les trajo la ventaja de no haber sufrido guerra civil alguna en más de doscientos años. Tuvieron los problemas de “las dos ciudades”, contradictorias en estilos y perspectivas de vida, pero pronto trataron de conciliarlas, y el propio primer ministro Disraeli las describió en su muy divulgada novela, Sybil (1845). No quiere decirse que en España esta perspectiva no haya sido puesta en evidencia más de una vez. Ahí está Galdós y, en especial su novela Misericordia (1897) –que tanto admiró María Zambrano-, para mostrar un esquema  similar de estructura social. Con la diferencia de que el paso de los años la mostraba más duradera, reacia a la sana modernización y, de añadido, que derivaría en conflictos mucho más  dramáticos que los que en Inglaterra hayan tenido lugar en el mismo período. Esa distancia entre los dos países en cuanto a presteza o  lentitud para limitar las diferencia y en promover, por tanto, las leyes e instituciones sociales que pudieran corregirla, ha seguido muy presente, aunque se haya reducido en estos últimos años. La propia posibilidad de este referéndum inglés, marca una diferencia muy notable  en cuanto a cultura democrática. No se tenga en cuenta, por supuesto, el feroz fundamentalismo del lunático asesino de la diputada Jo Cox, que aquí ha proliferado tanto.

Asimetría o convergencia

Lo que suceda a partir de nuestra abstención o nuestro voto el  próximo 26-J no será inmune a lo que se haya decidido tres días antes en Inglaterra. Sería muy interesante, por ello, que, antes de votar o no votar, se tuviera en cuenta que una de las cuestiones principales que se ventilan es si nuestras “dos ciudades”  de ahora mismo confirman o no –a partir del 27 de junio- que siga creciendo la legalidad de su asimetría o si se retoma el camino de una mayor convergencia.  El encaje de posiciones al respecto, es primordial. Múltiples formas de despiste, de renovados miedos o estratagemas tratan de que así sea, y la propia cuestión del brexit inglés ya está sirviendo de pretexto para inducir el voto conservador. Cuando las cotizaciones de Bolsa de estos días han mostrado zozobra, las transmisiones de esta información económica han implicado desconfianza acentuada, sin que nadie nos contara cómo era posible esta especie de capacidad divina de las altas finanzas para la actio indistans. o cómo nuestra individual inclinación votante podría corregir, aunque sólo fuera un poco, las desgracias que empezaron a profetizarse. Lo que nos nos querían decir –aunque lo digan de manera explícita, aparentemente descontextualizda- es: si no nos votáis a nosotros no sabéis en lo que os estáis metiendo, os vais a enterar.

En el plano de los asuntos educativos –siempre tan expresivos de las otras políticas-, el panorama de lo que está pasando es plenamente coherente con esta perspectiva del miedo y la confusión deseada como presión que nos acompañe de fondo mientras pensamos si votamos y repasamos a quién. Por si acaso, de manera genérica ahí están, entre variadas templanzas, tácticas y predilecciones, las noticias  del Banco de España reafirmando la hoja de ruta a tener en cuenta, poniendo en primer plano la demografía como algo estrictamente natural y ajeno a la ideología, pero determinante de la economía. Ahí está Podemos, poniendo en primer plano, por contra, el sentido patriótico de sus programas, supuestamente para restarle radicalidad democrática. Ahí está Ciudadanos reclamando por enésima vez una ”regeneración” que les muestre como “una cosa normal” pero dentro de la órbita de los intereses del Ivex-35, el Banco de Sabadell y las juventudes del PP. Y ahí está también el PSOE, perdiendo según las encuestas perdiendo con la ciudadanía que ha sufrido más con los sucesivos recortes que ellos mismos iniciaron, lo que motivaría que se esté hablando de eclipse mientras tratan de reubicarse no se sabe bien dónde.

De manera más específica, según a dónde miremos podremos ver qué nos compensa más hacer. Un buen criterio es observar las propuestas sobre políticas sociales y examinarlas con más detalle desde la justicia social que puedan conllevar. Esta perspectiva dará sentido, por ejemplo, al sonsonete de ”la recuperación” y “el crecimiento” y comparar, a la luz de lo sucedido con las inversiones en educación los peculiares matices por los que  todos los partidos la consideran crucial, entre otras cosas, para el  cambio de modelo productivo.  Tal vez veamos que aquello del punto de apoyo para la palanca, que Arquímedes demandaba para mover el mundo en el siglo III a.C. , no tenga nada que ver con el exotismo que rige muchas de las floridas declaraciones políticas sobre educación. Pueden comprobarlo con los datos que suministra el Boletín Estadístico de Empleados del Ministerio de Hacienda: en el período 2011-2016 se han destruido 44.872 plazas fijas de enseñantes, sustituidas en buena medida por empleo precario.  Se hace más claro de este modo,  de qué nos hablan ahora mismo los candidatos que dicen que estamos en la buena senda, porque “está creciendo el empleo”: vótennos que sabemos lo que hay que hacer. Otra constatación fácil consiste en retener lo que unos y otros desgranan en cuanto a “diálogo” para “consenso” o “pacto educativo”. De entrada, ya es llamativo que todos –con mucho más definidos perfiles- lo vean imprescindible ahora:  la tan mencionada como inatendida importancia de la educación encontraría, al fin, un camino decente. Pero, ¡oh paradoja de inconsistencias verbales!, de nuevo nos encontraremos con lo difícil que va a ser este anhelo preciado. Vean, si no, el análisis de Pilar Álvarez y Juan José Mateo sabrán ya que estos comicios no acercan un pacto de Estado en educación. Es decir, que “los partidos chocan en campaña por el modelo educativo, clave para los pactos”.

 En consecuencia, todo parece presagiar que, a la hora del recuento de votos que se produzca el 26-J, el debate político principal va a seguir polarizado principalmente  en torno a dos modelos principales de armonía social que urge precisar, un asunto neurálgico en que las políticas de Educación vuelven a ser símbolo primordial de la pelea electoral. En síntesis, se tratará básicamente de qué tenga preponderancia: lo que propone el PP –que nos es muy conocido por su LOMCE- o lo que  propugnan desde la órbita más o menos próxima a Unidos Podemos. Los programas de los otros partidos es posible que sólo añadan leves matices a estos dos modelos. E indudablemente, dos cuestiones principales estarán en el aire ante, de, desde, en, entre, por, según y tras estos dos modelos: si la situación privilegiada en que se han movido los colegios concertados se revisa a fondo y, por otro lado, si la laicidad de la escuela pasa a revisarse igualmente. También puede suceder que todo quede como está, aunque tocado en matices de sostenibilidad.

¿Un brexit para la educación española?

La democracia -dice un “experto en fanatismo comparado” como Amos Oz- urge a todos anularse algo a sí mismos para facilitar la realización de los demás y el bienestar de la generación que nos sigue. Sin embargo, todo está por ver. En lo que va de campaña y precampaña ya se han visto signos sobrados de miedo a que las dos cuestiones indicadas pasen claramente a primer plano en la legislatura que -con más certeza que la de las posiciones hegemónicas que salgan de las urnas- se iniciará el próximo 27 de junio. El ruido para que todo cambie sin moverse y que, a ser posible, mejore todavía más el lugar relativo de la enseñanza concertada -y la privatización creciente del sistema educativo-, no ha hecho sino empezar. Métodos como los que hemos visto de manera tan destacada en Madrid y Valencia en los últimos años, están en proceso de reelaboración no sólo publicitaria. De todos modos, la historia de la problemática relación privada/pública es ya demasiado larga como para no adivinar que irá in crescendo. En caso de que los temores de aquella a que se confirme que, cuando menos, se le exija riguroso cumplimiento de las normas reglamentadas, seguirán invocando como inamovible, que en el art. 27 de la Constitución está garantizada la “libertad de elección de centro” y “los derechos de los padres”, indiferentes a cualquier otro razonamiento. Y continuarán repitiendo una inconsistente narrativa, que no atienda a sus precedentes y no arriesgue otra lectura que la que confirme como dogma canónico la abusiva práctica que de ese artículo han hecho desde 1978 hasta el presente. Una tesitura apologética en que seguirán obviando planteamientos abiertos como el sostenido, entre otros, por el llamado Foro de Sevilla, o de manera similar, por los autores de La educación que necesitamos.

Con tales antecedentes, no es descabellado que, en caso de que, tras el 26-J  se prolongara otros cuatro años la ya alargada historia de las “dos ciudades” -o dos redes del sistema educativo- que con merma de la enseñanza pública está vigente en España, muchos afectados por discriminación afectiva dieran en imaginar como opción un brexit para los asuntos educativos, ampliable -mentalmente al menos- a muchas otras cuestiones. A imitación del que va a tener lugar en Inglaterra, determinaría la independencia de la concertada respecto a las subvenciones del Estado y que pudiera desarrollar su tan acendrada “vocación de libertad” sin ataduras. Podría así abstenerse de cumplir los reglamentos que la LODE estableció para poner orden en un paisaje que armonizara la correspondencia mutua entre estas “dos ciudades”. Siempre renegaron de ellos y si, desde entonces, han tenido amplio incumplimiento, se abriría paso otro orden menos infantilizado y sin excusas para la restricción mental. La imaginación también vuela para los minusvalorados y tal vez muchos vean preferible -como paso previo- que, para evitar este trance desabrido de un híspido referéndum, se inste a Inditex para que nos preste provisionalmente como consejera de Educación a esta baronesa laborista, economista y exmodelo que acaba de fichar. Si se comprometiera a seguir siendo “activista por la igualdad” en este terreno, podría ser una garantía de que, por fin, algo se mueve en serio en la política educativa. Claro que, adicionalmente, estos ciudadanos exigirían en primera instancia que se retiraran los sucesivos proyectos encomendados al Sr. Marina por el PP y por la Universidad Antonio Nebrija.  

La ciudad educativa de Aristóteles

En serio: procuren que, con su capacidad de voto, no se haga más daño a la educación de todos. Convénzanse: con esa excelencia que pregonan perdemos todos; a la democracia no le pega esta aristocracia señoritil dominante.  Aristóteles -como algunas veces recuerda Emilio Lledó-  ya lo dejó claro: “Puesto que el fin de toda ciudad [polis] es único, es evidente que necesariamente será una y la misma la educación de todos, y que el cuidado por ella ha de ser común y no privado…” (Política VIII, 1).

TEMAS: El Brexit inglés. Dos ciudades (Disraeli). Debate educativo. Calidades educativas.  Modelos educativos/modelos sociales. LODE. LOMCE. María Zambrano. Aristóteles. Emilio Lledó. J.A. Marina.

Manuel Menor Currás

Madrid, 17/06/2016.

A grande exposición de O Bosco no Prado, un incentivo para tratar de ver mellor

A pintura, como as outras artes, ten a profunda utilidade de axudarnos a entender mellor o que está a pasar ou, cando menos, interrogarnos sobre o que non está acontecendo e debería acontecer.

A exposición sobre O Bosco vén ben neste momento. O Prado tivo un grande acerto en celebrar ao gran pintor de Brabante no Quinto Centenario da súa morte. Mesmo os douscentos anos que como Museo cumprirá o 19/11/1819 poden quedar dalgún modo preparados con esta magnífica mostra. Unha das súas xoias centrais, O Xardín das Delicias, é en grao sumo visitado nos últimos tempos. Arroupada ata setembro por outras 64 obras, sintetiza pola súa propia traxectoria boa parte da historia do patrimonio artístico español e, asemade, a do propio museo. A esta exposición veulle ben, doutra banda, a recente polémica con Patrimonio Nacional en torno a tres ou catro pezas principais con que o penúltimo director deste ente quería enriquecer o aínda non inaugurado Museo das Coleccións Reais. Benefícialle igualmente o debate no plano das atribucións de catro pezas que investigadores holandeses debaten como non orixinais do autor homenaxeado. En ambos aspectos representa a toma de posición razoada dos responsables e especialistas do museo madrileño.

Visitando a O Bosco

Os visitantes do Prado teñen estes días ocasión perfecta para repasar os fundamentos da admiración por este pintor e por que, despois das salas da gran escola española, a zona do museo dedicada á pintura flamenca tivo sempre grande aceptación. As cuestións de posible adscripción de autorías dalgunhas obras, a moitos visitantes soaranlles máis a rexouba de expertos que a outra cousa. O laudable catálogo -similar en tamaño aos das exposicións de antes da crise- e a parafernalia de bibliografías oportunistas que, á saída da exposición poderán atopar, serviranlles non só para recordar senón para profundar e gravar mellor na memoria o que acaben de ver. Todos poderán admirar, igualmente, a disposición técnica da montaxe expositiva que contribúe a sentirse arroupado polas liñas curvas predominantes en non poucos cadros do autor homenaxeado. Non só cabe felicitar aos que tiveron ter tan feliz idea senón tamén a cantos a levaron a cabo: continente e contido compleméntanse moi acogelledoramente. Ata rodeado pola grande afluencia de ansiosos por ver de preto os mínimos detalles da inmensa caligrafía imaxinativa que malgasta o de Brabante, o visitante séntese parte de algo humano que vai decorrendo aos poucos, escrutando cadro tras cadro no seo dos recordos, ideas e símbolos con que conviviu o pintor nun duro tempo de transición cara á modernidade. Pero o máis importante a reconsiderar seguramente sexa a diferente mirada á realidade cotiá e imaxinada -ata constituír un “xardín dos soños”- que este autor do norte europeo desenvolveu, distinta da que no sur se estaba producindo na súa época.

Antes ou despois desta visita -para espabilar a mirada- a todos, incluídos os adictos a influenzas e secuencias pictóricas, sentaralles ben a lectura de autores como Borges ou Cortázar. Se, por exemplo, relén Historiasde cronopios e de famas, verán que -como no Bosco- non hai moita diferenza entre a realidade e a fantasía, porque o fantástico procede sempre do cotián. É un xeito, por outra parte, de quedar mellor preparado para “abrirse paso na masa pegañenta que se chama mundo”, de modo que, cando abandonen o museo e se asomen ao exterior, saberán que enseguida “empeza a rúa, non o molde aceptado, non as cousas xa sabidas, non o hotel de en fronte”, senón a rúa, “a viva floresta onde cada instante pode botarse sobre min como unha magnolia, onde as caras van nacer cando as mire, cando avance un pouco máis...”. Especial interese ten, así mesmo, O manual de instrucións de Cortázar neste libro. Para chorar, para cantar, instrucións-exemplos sobre a forma de ter medo, para matar formigas en Roma... Gustaríanos que, cando escribiu “instrucións para entender tres pinturas famosas”, entre elas estivese por exemplo, O carro de feo, As tentacións de San Antón ou O concerto no ovo. Non foi así, pero xa estaremos preparados para ver que as cousas con que temos que toparnos todos os días non son as mesmas porque poderemos velas distintas.

Da realidade ao soño

Para percepcións como as que deparará a realidade ata setembro a cantos vaian visitar estas simbioses entre as ensoñacións e a crúa realidade, a exposición do Prado pode ser un grande incentivo. É evidente que estamos nunha época de cambio, non menos poderosa que a que lle tocou expresar a Jheronimus van Aken ou Hieronimus Bosch(1450-1516), coñecido en España como O Bosco. Na vida política que depende dos votantes, non é difícil descubrir que, se respecto de 2008, nas últimas eleccións do 20-D os partidos alternantes no poder desde a Transición perderon en torno a un 33% da cantidade de voto que concentraban -dun 84% pasaron a un 51%-, non sería estraño que nas que se aveciñan o 26-X o descenso da súa presenza á fronte das institucións centrais do Estado seguise en aumento. No crecente deterioro do que fora a historia feliz dos anos transcorridos desde a Transición conta moito a desatención ás demandas populares. Ao compás da crise e os recortes sucesivos, creceu mentres aumentaba o parecido dos idearios programáticos de populares e socialistas en puntos sensibles a preferencias distantes das súas preocupacións. Nada é igual, desde logo, cando se advirten uns poucos ganadores e un número desmesuradamente crecente de arruinados nas súas expectativas.

Aí están agora tratando de controlar un incerto panorama. Aznar alertando de que España -pese ao ocorrido logo das súas propias políticas- avanzou demasiado “polo camiño equivocado” é todo un referente do medo a perder pé. Axexan a máis mínima alusión que un dato de enquisa ou de institución vinculada a asuntos como a pobreza ou a economía internacional poida suxerir para arrimar a brasa á súa sardiña e ver de reconducir a reticencia dos votantes ao seu lado. A baixada ou subida de impostos percorre xa o escenario, á procura dos indiferentes e distraídos. E no medio, destacadas, pódense entrever as ansiedades compulsivas de fondo. Sobre todo, como os que máis defenden a propiedade privada moito máis alá do que o propio Tomás de Aquino propugnou -pois defendía a necesaria compatibilidade co ben común-, non só non queren ver que a súa riqueza vén de que se apropian do valor do traballo doutros, senón que coinciden en non entender o poder devastador da privación de recursos dos demais. Aí están, á caza de ver como se volven a rebaixar impostos, como se desregula todo máis e que o traballo non pareza unha escravitude aleatoria. Ata o Banco de España está pendente da temporalidade e adianta programas partidistas, mentres outros se xustifican -sen entrar en detalles- coa diminución do desemprego na última estatística da EPA.

E volta á realidade

No plano educativo e cultural repítese idéntico esquema. Non todo sucede desde o Goberno: os lugares do poder adoitan estar máis difusos e preferentemente na sombra e todos saben como debe ser un ensino democrático para todos, pero non todos están polo labor de interesarse de verdade niso. Isto faise máis evidente se se segue o rastro de cantos pugnan polo control privado e concertado do sistema educativo, de modo que á presenza que xa teñen -que vén de longo, coma se fose algo consustancial ao sistema educativo- se poidan agregar novos puntos estratéxicos. Se xogaron ao Monopoly -versión actualizada do antigo Palé-, entenderán mellor que controlar o taboleiro ten as súas zonas clave. Madrid especialmente, que xogou nisto un papel pionero respecto ao resto do Estado. Antes da LOMCE, e desde finais dos 90 -e máis nas etapas de Goberno de Esperanza Aguirre- ha ir experimentando as directrices de FAES e da CEOE que a Conferencia Episcopal bendiciu. Sempre, como dixera Cortázar sobre a “acefalia”, no medio de “palabras moi fermosas en si, mágoa que con certo aire de usadas, de ditas moitas veces, de gastadas a forza de soar e soar”.

A educación é valiosa porque axuda a definir a identidade, contribúe a modelar a memoria e dános instrumentos para enfrontarnos aos problemas do presente. Calidades teóricas e ambivalentes, segundo se leve por uns ou outros carreiros, a súa definición práctica foise perfilando a conveniencia dos intereses do poder adquisitivo de cada clientela. Como peculiaridade histórica as redes privada e concertada do sistema educativo español son anteriores á Lei Moyano. A súa reafirmación crecente na etapa nacionalcatólica atopou perfecto acomodo no art. 27 da Constitución e, posteriormente, na LODE. Con diñeiro público e diferenciadas da rede pública -e da escola pública-, seguen axudando baixo o pretexto dos idearios particulares de cada colexio, a revalorizar a reprodución da distinción. Similarmente ao que en xeografía urbana sucede cos procesos de xentrificación, o 35% de nenos que, en liñas xerais, son atendidos nestes centros revaloriza, a ollos dos seus pais, a súa posición de partida na vida social. E ao tempo, eses colexios constitúen un foco de negocio crecentemente atractivo para inversionistas privados e, ata, corporacións internacionais. Deste xeito, aínda que a educación, como a cultura, xogue ante todo con ingredientes de tipo inmaterial, ten cada vez máis compoñentes de poder económico, como ben saben desde o Vaticano á OCDE e os negociadores do TTIP, TISA ou demais convenios internacionais tendentes á súa maior desregulación. E como saben tamén desde a xestión neoliberal que se está impoñendo a moitos centros públicos, cuxos profesores máis comprometidos ansían abandonar para non ser considerados meros peóns de designios implantados de lonxe.

En xeral, que ao outro 65% de mozas ou mozos españois esta formulación erosionase o seu dereito a unha educación sólida, consistente e integral, e que ao ritmo que imos co déficit e os modos de paliarlo, se lles vaia a seguir recortando esa posibilidade, parece cousa feita de seguirse a tendencia acelerada desde 2011 ata rubricarse coa LOMCE e as súas normas conexas. Por isto o sucedido días pasados en Valencia á propósito da visita de Rajoy a Alfafar ou as manifestacións promovidas pola Mesa pola Educación en Liberdade e os seus asociados Colexios Católicos, é significativo do que está en xogo ante un tornadizo 26-X. De todos os xeitos, ás políticas que, en esixencia do estipulado nos convenios concertados e para salvagarda do ensino público, parece estar levando a cabo o actual equipo de goberno da Comunidade Valenciana, agárdalles un complicado cronograma, fácil por outra banda de adiviñar a pouco que se faga memoria do pasado recente e do xa algo máis afastado.

Que pintaría hoxe O Bosco?

A saber que pintaría se tivese que lidar con problemas concretos como estes, en que o mal -que tanto protagonismo tivo nos seus cadros- seguira vestindo de guapos xeitos tentadores, ou ben non soubese de certo onde refuxiarse, ou o Papa Francisco parece ir por unha banda mentres os seus bispos van por outras vereas. Talvez reinterpretaría a Extracción da pedra da tolemia. No entanto, algo avanzamos: o universo esquizofrénico dos símbolos en que estamos embarcados de cheo xa non é tan metafísico e pode ser cuantificado. Móstrao a serie de informes que vén facendo CCOO, ao que pertence o aínda recente sobre evolución dos orzamentos das universidades públicas. Estes días publica o titulado: Crise Económica e Financiamento educativo: Evolución do Investimento (2009-2013), en que aparecen ben debuxadas as pautas últimas do sistema educativo español. Se queremos fuxir do puramente etéreo e moi prexuizado, estas cuantificacións pintan con claridade a ruta de futuro que algúns desexan consolidar ao contraxeito dos intereses de solidariedade colectiva. A maior parte aparece reafirmada fai uns días no Informe da Educación en Madrid, coordinado para FIDEAS por Juanjo Raíña.

Todo votante consciente e responsable debería coñecer estes debuxos sumamente precisos e analíticos, clarificadores das contradicións políticas en que nos topamos inmersos. Antes de non votar ou votar -votar a quen-, o 26-X; antes, ata, de que o atafeguen e distraian coa leria previa previo que enseguida dará comezo, se non hai tempo para ver O Bosco sempre é posible ler as “xeografías” de Cortázar, onde explica que “Sobre o Ceo Duro cínguese xa unha polémica que non terminará pronto. Á opinión de Fry e Peterson, que ven nel unha medianera de tixolos, oponse a de Guillermo Sofovich, que presume un bidé abandonado entre leitugas”.

TEMAS: Exposición O Bosco. Museo do Prado. Xullo Cortázar. Mesa pola Educación en Liberdade. Colexios concertados. Eleccións 26-X.

Manuel Menor Currás

Madrid, 05/06/2016