Era visto...importa a instrución non a educación.

Estes días de pre-campaña andan conselleiros e ata ministros buscando unha foto nos medios...Que se un paseíño pola escola rural (que non pecharon porque os pais se mobilizaron e buscaron matrícula mesmo traendo xentes de fóra) que se un planciño para retellar as goteiras da catedral, que se me poño na foto das empresas que andan "dinamizando" la lengua etc. O noso conselleiro e candidato número un pola provincia de Ourense non perde a ocasión de buscar os obxectivos das cámaras e é quen de poñerse nas fotos máis insospeitadas; igual aparece comendo pemenos na Arnoia, que bebendo viño na feira de Ribadavia ou na festa da Istoria, que no "Reperkusión" ou a homenaxe ao padre Silva. Quitada a excepción do comezo do curso -no que non quixo "retratarse" como o ano pasado-, no resto, non perdeu ocasión  de "chupar" cámara.

Lástima que os feitos sexan tan teimudos e veñan a "emporcallar" unha vez máis as bonitas fotos que se vén facendo o conselleiro día tras día. Agora o ministro Wert, coa súa recentemente presentada reforma educativa, (que segue ao pé da letra as liñas de austeridade iniciadas na Xunta), acaba de restarlle algúns puntos ao noso "brillante" conselleiro. (Por certo, os actos propagandísticos institucionais deben estar prohibidos pola Xunta Electoral dende que se convocan eleccións, non si?). O ministro Wert coa súa reforma quere facer un sistema educativo que non adoutrine (ha, ha), que non discrimine ( ha, ha...o das reválidas tráenos un saborciño do máis rancio...) e sobre todo que UNIFORMICE (por certo, dámoslles cartos aos centros que ademais de lles poñer garabata os nenos e saia as nenas os separan en aulas diferentes -non sexa o demo-, seguindo o criterio do ministro -e tamén do noso conselleiro- "las niñas con las niñas, los niños con los niños" mesmo en contra da sentenza do Tribunal Supremo).

Agora vemos nesta reforma a eliminación do Bacharelato das Artes Escénicas, Música e Danza...

ERA VISTO! Estabamos condenados. Con este goberno todo o que se saía do cerril esquema cuadriculado da súa miope visión da educación hai que eliminalo. Elimínase a atención á diversidade, elimínanse apoios, elimínanse profesores para programas de apoio, péchanse escolas no rural, péchanse programas como os de preescolar na casa, etc... Todo o que saia dunha educación uniformadora, elitista e segregadora debe ser debilitado, perseguido e, a poder ser, eliminado.

Non somos profetas, pero isto víase vir. Cando pecharon o noso centro, O IES PORTOVELLO, fixemos a predición de que o Bacharelato das Artes corría un serio perigo. O tempo vén dándonos a razón. Non interesa potenciar os talentos e as capacidades duns alumnos que son "excepcionais", interesa que os alumnos sexan normais, a ser posible, pouco críticos...que estean instruídos, -a ser posible todos por igual, estandarizados- pero non que estean educados, e moito menos educados na liberdade e no pensamento crítico. Interesa a instrución, non a educación.

Xubilacións sen xúbilo

Manuel Menor Currás 

Antes de que se inicie o inverno, con toda probabilidade estarei xubilado. Non sinto, con todo, o xúbilo que sería de rigor. Nin por deixar atrás as molestias dun longo traballo na aula con adolescentes nin, tampouco, porque considere especialmente relaxada a seguinte etapa de vida. Embárgame, en cambio, certa tristeza: non creo que logre pasar ao esquecemento a deterioración que están producindo moitas políticas nos esforzos destes últimos corenta anos por mellorar a educación recibida. Teño a sensación de abandonar un barco xusto nun momento de máxima inquietude, cando máis falta fariamos todos, pero tamén exactamente cando o crecente malestar laboral que me tocou vivir nos últimos anos, máis me inclina a pensar que me vou porque me botan que porque a perentoriedade dos anos se me impoña. 

Sinceramente, non hai nada que celebrar. Un afíxose á “apertura”. Xa saben, o pouco que, aos poucos, foramos logrando desde finais dos sesenta. E, de súpeto -por mor da crise, pero sen que ela teña nada que ver-, queren devolvernos aos anos da “fechadura”. Todo o tempo intermedio -o que abarca integramente a miña vida laboral- é coma se non existise. Xa é unha etapa extraviada que se quere suprimir do relato -nunha elipse do aprendido-, para aforrar complexidades e retomar o fío narrativo do tempo anterior á democracia. Ata as palabras que nos guiaron nese tránsito están sendo sepultadas ou terxiversadas para impor de novo un vocabulario que criamos arrombado. Xa que logo, neste momento -en que pronto deixarei as clases de Secundaria- non vexo que teña nada que celebrar. Síntome como o inminente emigrante ao que Celso Emilio Ferreiro dicía: 

 Mentras o tempo da patria non chega

 mentras non pasa o tempo que denigra

 deixa ise escuro afán que te atafega 

¡Fuco Buxán, emigra! 

No xogo da oca que se nos antolla ser o percorrido de educadores e educandos por estes anos, a volta inminente ás casas de partida xa está decidida. Non é froito do azar e vén precedida por unha detallada guía de viaxe por onde se quere que transcorra nos próximos anos e, se é posible, de xeito definitivo, “a mellora” do sistema educativo. Como máis dun cento de veces sucedeu na superlexislada educación española desde os seus inicios, a clave do arranxo dos problemas volve encomendarse a unha nova lei que, como primeira reacción inmediata en moitos cidadáns, suscita xa antes de nacer a necesidade urxente doutra nova lei: verémolo no trámite parlamentario, por conciso e rápido que este sexa. Provisional de partida, só é unha gran perda de tempo, e máis nunha época de escaseza de medios como esta, ao continuar esa inútil tendencia de moitos gobernantes á grandilocuencia vacua. Poida que o Sr. Wert crea que co seu proxecto lexislativo arranxará algo e, ademais, democraticamente. Pero de sobras saben os que historiaron as reviravoltas das nosas sucesivas “guerras escolares”, que ao único que conducen os tancredismos neste terreo é a prorrogar o desencontro social e a soster a hexemonía oligárquica duns poucos. E tamén é sabido que nesta, como en moitas outras facetas sensibles da vida colectiva, o que non é diálogo é mera imposición e dominio abusivo. No noso sistema educativo, a pesar do logrado en todos estes anos anteriores -desde antes da Transición-, temos importantes problemas. Claro que si: en que non os temos? A cuestión é que, mentres para as súas alternantes predecesores destes anos no MEC, a educación nunca tivo unha atención sostida como debese, para a xente a quen di representar este Ministro a educación pública é algo subsidiario -doutra categoría e nada igualitaria- respecto da clientela do ensino privado, á que non se dubida en consentir. En realidade, repite en educación o que os seus colegas fan coa débeda soberana: ao socializar perdas e privatizar servizos sabemos case sempre de antemán quen gana e quen perde. E estas posicións de partida non se arranxan cunha lei, por moi orgánica que queira ser. A pesar do cal, sempre -pero máis en tempos como os que corren-, sería máis eficiente para unha substantiva mellora do que nos falta por percorrer en educación -e indirectamente, para o funcionamento real da nosa democracia-, o traballo serio, paciente e constante por conxuntar vontades no diagnóstico certeiro dos problemas e na procura pactada de solucións. Todos os informes empíricos o demostran, incluído o da OCDE último sobre equidade dos sistemas educativos.

 Os destinatarios de moitas reformas adoitan ser, ante todo, os medios de comunicación, que teñen aí un magnífico campo de negocio: o apaixonamento, máis que a información, facilita a liberdade de mercado. A continuación -ou en perfecto ensamblaxe transversal-, o Ministro e os seus asesores encheranse de gloria e parabéns dos seus. Sen gastar un peso -pois segue a tradición de que case ningunha das nosas leis educativas importantes foi acompañada de compromiso económico para executala con dignidade-, tamén nesta ocasión pasaranse unha tempada no “candelabro” tras o máxico pretexto de “mellorar” o sistema. En terceiro lugar, virán os sufridores-executores do proxecto cando este alcance o parabén formal de pasar ao BOE. Alcanzado ese Olimpo, o Ministro deixará o escenario e, aos poucos, reaparecerá a túzara realidade con todo tipo de interrogantes non contestados a tempo; a cantos manterá esta nova Lei no privilexiado limbo onde sempre estiveron? A que alumnos e alumnas llescambiará a vida, perturbaralla profundamente ou os deixará fóra de xogo? Cantos e que profesores se implicarán de verdade nas novidades que arrastre o seu novo deseño organizativo e curricular? Canto custarían as medidas que necesariamente implican diñeiro? Que eficacia de resultados desenvolverá, en que liñas e á conta de quen? Canto tempo de vida, en fin, se lle, poderá auspiciar? A quen se lle reclamarán os moi probables desaguisados que provoque?... 

Todo indica, no entanto, que esta non-nata Lei Orgánica introducirá medidas de gran calado no sistema educativo español. Circula desde o verán unha detallada guía das correccións que imprimirá a canto, segundo entende, vai mal ?(Cfr.: Proposta para o anteproxecto de Lei Orgánica para a mellora da calidade educativa, MCDE, 09/07/12). O Consello de Ministros do pasado 21 de setembro confirmounas e todo suxire que o “órgánico” da mesma está moi próximo a determinadas connotacións do sistema franquista. Pouco importa que ese adxectivo denote o segundo rango lexislativo no noso sistema constitucional. En puridad esa formalidade debe corresponderse cunha consistencia que non vai ter. Non pasará de ser algo provisional, sobre todo porque pretende evitar unha rica experiencia educadora acumulada no transcurso de todos estes anos e, ademais, por non ter en conta -como se de reinventar a educación ex novo se tratase- o amplo arsenal de conceptos e boas prácticas que ten validado o mundo científico máis implicado nos asuntos educativos. Poderán ser dubidosas algunhas conclusións de canto os máis recoñecidos investigadores neste ámbito dan por valioso, pero o que non é de recibo é tratar de coar por imposición lexislativa o que é mero pre-xuízo persoal ou grupal, cando non ignorancia atrevida. Cando, ademais, o que se propón e quere sacar adiante resulta un grave prexuízo -chámese preterición, esquecemento ou desprezo- dunha parte sensible dos destinatarios desta proposición de Lei, non resulte estraño que de inmediato xurdan graves discrepancias, sen que se avanzase nada en resolver de verdade os problemas reais que temos. Como engado de distracción, talvez induza á perplexidade aos xa avisados do absurda que pode ser a estupidez humana.

Este peculiarísimo modo de arranxar o país, e a súa mimética tradución na prosa con que o conta o anteproxecto de Lei, prolongada nun amplísimo espectro de medios. Esta sétima Lei Orgánica desde a Transición, ademais de pillar a moita xente queimada, emprega unha linguaxe en que o que di e como se di, sumado ao deixe dos que falan polo seu conduto, produce cansazo. Xa tomarían nota do que significan “recortes” e “tarteiras”. Sumen o que levan, agora decididamente, “pública-privada”, “reválidas”, “itinerarios temperáns”, “selección”, “segregación”, “discriminación de alumnos” -e alumnas-, valoración e condicións do “profesorado”, “dirección administrativa dos centros” -os residuais que queden-, papel “consultivo” de “pais” –“uns” e “outros pais”- no desenvolvemento dos centros e do sistema, “recentralización curricular” -máis potente aínda que a “autonómica”-, “intolerancia cognitiva”, “metodoloxías” periclitadas..., tempos e medios máis atentos ás formalidades que lle veñen ben á “produtividade económica” que a cantas traten de desenvolver o “crecemento” persoal e “cívico”. Nestes tempos de confusión , en que o que manda é, segundo Juan Carlos Monedero, El gobierno de las palabras (FCE, 2009), estean atentos ás retóricas aparencias de “mellora” e “excelencia” que se lle vén encima ao renqueante sistema educativo que temos e a como se confirma como clásica a tradicional dicotomía do “estudas ou traballas”. Non son o único de cantos optaron por xubilarse con austeridade e sen xúbilo, como non sexa o de non ter que aplicarnos con afán á nova xerga dominante que, por imperativo legal, se nos impón. Volveremos reler -para decatarnos mellor- os libros e traballos de prensa con que, naqueles anos, nos ilustraron Máximo, Forges, o Perich, Summers, Ops-O Roto, e ata Peridis, porque contan -milagrosamente ben- o que está pasando agora mesmo.

 Madrid, 22/ 09/ 2012

Escola expandida: un concepto diferente...

A transferencia de coñecemento non sempre se ten que producir dunha maneira lineal vertical. Todas as persoas teñen algo  que ensinar e todos...todos temos moito que aprender...

O documental narra a experiencia vivida no IES  Antonio Domínguez Ortiz (situado no barrio das Tres Mil Vivendas de Sevilla) durante o desenvolvemento dun obradoiro de intercambio de coñecementos. Unha mirada crítica e desafiante ao interior del sistema educativo tradicional, unha pregunta formulada en forma de resposta: a educación pode suceder en calquera momento, en calquera lugar.

UN OUTONO RECESIVO: Entre a realidade e a felicidade

Manuel Menor Currás

Estabamos reiniciando o traballo post-estival cando o noso Presidente aparentou empezar a saber de que ía “a realidade”. O portugués mellor pagado de Madrid aseguraba namentres que non era “feliz”. Na Autónoma, a dura realidade arrincaba agres expresións, xusto no momento en que se pretendía cumprir o ritual pacífico da inauguración de curso, con infeliz asombro dos que esperaban un acto-académico- máis aséptico. Pola Rede circulaban, desde había tempo, convocatorias de protesta masiva. Entre a desesperanza e a urxencia de facer algo que puidese cambiar a imperturbable secuencia da “realidade”, ninguén apostaba por un outono tranquilo. De entrada, o inicio de setembro presentábase renqueante e contraditorio.

“A realidade” de Rajoy amaga con ser unha entelequia descoñecida, en fase de descubrimento, ante a que se mostra ignorante e irresponsable. O primeiro, porque necesitou nove meses para decatarse: en ningunha das súas promesas electorais figuraba tal coñecemento, como pode deducirse do que logo deu en facer con rudo materialismo conceptual e ningunha mira espiritual. O segundo é patente porque, de paso que parece estarse decatando dos limitados perfís que ten o exercicio de gobernar desde a máis encumbrada posición executiva do Estado -e sen pedir desculpas de nada-, quere transmitirnos que “a realidade” é ingobernable ou que, polo menos, el ben quixera facer as cousas doutro xeito pero que non pode, porque se lle impoñen imponderables cos que non contaba.
Razóns hai, en todo caso, para entender que isto da “realidade” non é un mero recurso retórico, por máis que se trate dun personaxe afeito a saírse pola tanxente en situacións de particular dificultade. Recorden, sen furgar demasiado na hemeroteca, aqueles “finos hilillos de plastilina” cando o Prestige derramaba cru nas costas galegas-, ou como ata hai nada se veu escudando na “herdanza recibida”. Agora que aquela nena modélica con que soñaba ante os seus electores de anos atrás e o da “herdanza” propiamente dita xa non dá para nada -pois xa fai moitos anos que somos un país intervido en moitas das súas decisións fundamentais-, do que se trataría sería de que puidésemos valorar os pretendidos coñecementos e oportunidades que ía xerar a súa mera presenza á fronte do Executivo. Resulta, con todo, que co que nos topamos é con que “a realidade” é un impedimento de difícil ou imposible superación. E aos cidadáns, votantes ou non da súa candidatura, resúltalles altamente insatisfactoria esta oca explicación: nin sequera intenta dicir que sexa nin parece que vaia encomendalo aos filósofos do Partido. Non debe estrañarse, pois, de que o seu Goberno estea perdendo cada día un pouco máis o aprecio cidadán.
As consecuencias desta desafección -extensivas á leal oposición- traspasan os xogos semánticos. Moitos dan en pensar que o que trasloce este repentino apego á “realidade” é que, impotentes para ocultar a radical debilidade de ser uns mandados, só se atreven a aparentar ser fortes ante a débil cidadanía. Como en todo réxime colonial e sen soberanía real para decidir, só quedaría por ver ata onde poden aturar que lles marquen o ritmo das súas decisións de goberno. Este é o xogo real en que estamos metidos. Co agravante de que se o capitán alega descoñecemento, só aumenta a confusión e desesperanza dos pasaxeiros da nave que di tripular.

“A realidade” da xente do común -durísima para unha gran parte de cidadáns- é, namentres, que as aprendizaxes de Rajoy e a súa tripulación non teñen nada de metafísico. Os seus descubrimentos sobre do “principio de realidade” tradúcense, día a día, en interminables recortes ás prestacións que o Estado lles debe e en aumento das cargas impositivas. En demasiados casos, resulta xa insostible a combinación de medidas que afectan á educación dos seus fillos, á atención sanitaria que puidesen necesitar, ás circunstancias que o paro ou a limitadora vellez lles impón. Sumado todo iso á continuada subida do IRPF, do IVE, das taxas diversas e variadas, dos impostos indirectos ou das subas de carburantes, enerxía e transportes -entre outras moitas que non nos ían a subir-, resulta unha combinación conducente a unha crecente depresión non só económica senón, ademais, de todo tipo de vida comunitaria, co consecuente enrarecemiento da vida colectiva.
Esta é a outra “realidade” -absolutamente contraditoria co prometido- que nos están creando. Ás veces, ata parece que gozasen con iso, pois non se entenden as reiteradas expresións impropias de moitos destes gobernantes cando nos están cambiando ou suprimindo as institucións de protección social que tiñamos. Tan sumidos parecen  na súa “alta responsabilidade” de mirar para o seu privilexiado embigo, que non se decatan de que lles pagamos para que nos representen, non para que nos insulten coa súa falta de empatía cara ás nosas adversidades ou diversidades. E menos cando, por ignorancia ou por prexuizados fundamentalismos crédulos, queren  cambiarnos “a realidade” coas súas teimas de perspectiva. Deberían saber que, cos seus modos de falar, co discurso que esgrimen como un credo, e cos seus xeitos explícitos de lexislar -sen dialogar, debater, parlamentar, propor ou pactar se fixese falta-, non só escachan as fráxiles tolerancias mutuas que entre todos fomos construíndo, senón que parecen gozar cos enfrontamentos intolerantes.
No mundo educativo coñecemos ben como moitas decisións se tomaron para dividir, segregar, fragmentar e enfrontar, pensando máis no ventaxismo de clase que na posibilidade de avanzar desde a igualdade como utopía. Examinen amodo os case trinta decretos que, sen case coñecemento do Parlamento, levamos xa enriba nesta lexislatura e verán de que vai a cousa -sen que teña nada que ver niso a vixilancia dos “homes de negro” últimos ou a xa famosa “prima de risco”. Poderanse  ver en bastantes deles, a doutros homes de negro, cuxa compañía parece secularmente imprescindible desde Teodosio. Avalíen, en fin, de que vai a nova TVE, os seus informativos e programas. Comparen co que estimen máis adecuado para a honesta información e a convivencia e deduzan as conclusións pertinentes. Seguro que algo poderán dicir entón que dea fe sobre  “a realidade”.

En canto á felicidade do dianteiro madridista, chama a atención o amplo eco mediático que suscitou, con máis motivo que as nosas enfraquecidas páxinas de prensa non deixan de cubrir amplamente as nimiedades futbolísticas con todo tipo de detalles. Coma se nestas realidades virtuais  nos fose a vida ao resto dos españois. Desproporcionado parece, en todo caso, este foco de descoido nacional, tal como pintan as circunstancias en tantos outros asuntos.
Hai, de todos os xeitos, nisto da “felicidade” como argumento ou como horizonte de vida, un “topos” reiterado ao longo de case toda a historia da humanidade. Raro é o filósofo que non lle prestou atención, especialmente cando tocou a ética ou a moral. Cantos sexan ou foron lectores de contos advertirían que é motivo recorrente, cando non principal, da gran maioría; e que dicir do cine e os seus clásicos happy End. Nos últimos tempos, nin a economía lle é allea nin, menos aínda, a publicidade e propaganda. Como atractivo estímulo de fácil instrumentación, presente está en todo folleto de autoaxuda e nos medios de adoutrinamiento de todo xénero de grupos sectarios de variadas pelames. E tras todo iso, sen dúbida, hai e houbo sempre tamén, determinados modos de entender, con certo afán de harmonía ou pacto social por medio, as relacións e transaccións políticas entre os cidadáns -ou os súbditos no seu caso- e os seus gobernantes. Os reis autoritarios, e os absolutistas, xa falaban da “felicidade dos seus súbditos” con gran desenvoltura e ningún compromiso. A nosa Constitución de Cádiz, facéndose eco das ideas ilustradas do XVIII, tamén expuxo “a felicidade cidadá” como obxectivo político. Antes, xa o fixo a de EEUU, pero ao que aquí interesa, conveniente é recordar algo que descubriu Anna Arendt ao estudar a documentación que lle dera cobertura: tan só se trataba da conservadora individualidade burguesa, non dunha liberación igualitaria.
O dianteiro portugués fala de “a súa felicidade” -sen que saibamos ben de que vai. O noso Presidente, cando nos di que non contaba con “a realidade” e decreta compulsivamente como combatela, emprázanos para un “futuro feliz” sen que saibamos tampouco se chegará, quen a gozará ou, se resultase ser un novo conto da leiteira, se ía ser por fin consecuente. Xa que logo, máis que distraerrnos discutindo o sentido de palabra tan equívoca e polivalente -sen norma fixa de referencia e con tantas cabezas como sentenzas para interpretala-, máis ben debésemos esixirlle ao Sr. Rajoy -e á comitiva de gobernantes, parlamentarios e representantes do noso sistema político- que nos explicase de que vai a súa xustiza distributiva e en que se traduce para todos os efectos para o común da cidadanía. Sirva de exemplo o que está facendo ou consentindo que se faga co noso ensino público: é un bo baremo para xulgar con obxectividade o seu concepto de “felicidade” e, como non, a correlación que ela teña con “a realidade” e o modo político de enfrontala. O outono tamén vale para isto; non só para a recesión depresiva que parece invadirnos.

Madrid, 05/ 09/ 2012

Manuel Rivas tamén denuncia o peche de programas críticos...

No seu artigo publicado no País do 2 de setembro, M. Rivas denuncia o que está a pasar co proceso de "substitución" de programas nos medios públicos. Velaquí o texto do seu artigo ( a tradución é nosa)...

Nos últimos meses, nun país do Occidente máis próximo, liquidouse unha experiencia neutral e independente de medios de comunicación públicos. Un país onde o Goberno fulminou ese modelo de pluralismo e rigor, tan laboriosamente conseguido, e fíxoo utilizando un procedemento de excepción, por decreto-lei, para rebentar un dos cimentos da confianza básica que sostén unha democracia. Esa alteración foi seguida de inmediato dunha cadea de cesamentos e nomeamentos baseada na política de amigo/inimigo, tan cara aos patróns autoritarios.

Se nos atemos á precisión histórica, o que se produciu é un proceso de purgas e de apropiación sectaria da televisión e radio públicas. Non falo da Venezuela de Chávez. Nin da Hungría de Orbán. Falo da España do Como Dios Manda. Este foi un verán de incendios forestais. Pero tamén se queimou parte da mellor madeira do xornalismo español: Ana Pastor, Juan Ramón Lucas, Xavier Fortes e os editores e presentadores do equipo que dirixía Fran Llorente.

O cinismo imperante pretende facernos crer que hai unha lóxica interna nas substitucións de RTVE despois do cambio político. Pero os cesados non son políticos. Son xornalistas cun balance inapelable. Con menos medios que en tempos pasados, colocaron a RTVE no seu mellor momento. Nunca os informativos estatais foran tan fiables, nin tampouco, desde que existe pluralidade de cadeas, mantivéronse tanto tempo á cabeza de audiencia.

Por dicilo ao xeito olímpico, tan do gusto de Rajoy, despídeselles logo de gañar unha medalla. Non, non é unha substitución. É unha caza de bruxas. As purgas fóronse producindo sen apenas resposta na opinión que se reclama liberal, nun escandaloso silencio de vacacións morais. Que vergoña. Hai quen vai todo isto como parte da paisaxe natural. O que o partido vencedor, ademais por maioría absoluta, actúe sempre como unha facción de intereses. Síntoo, pero non me afago a este triunfo da dopaxe ideolóxica. A esta pulsión cainita. Ademais de inxusto, todo isto é absurdo.

Os conservadores gañaron as eleccións co defenestrado modelo público. E antes perdéronas por causa do servizo de manipulación, que agora está de volta. Hai días en que se retrocede séculos. Non aconsellaría ás dúas mozas punkies do grupo Pussy Riot, fuxidas de Rusia, achegarse por aquí. ¡O último programa intelixente devorado, en Radio 3, chámase Carne cruda!

Derradeiro programa: Lo llevamos crudo.

Comentarios do director e presentador do programa: Ni vencéis ni convencéis

Como lograr unha "muller auténtica"?

Rosa María Artal
(Traducido do seu blog "El Periscopio")
http://rosamariaartal.com/2012/08/22/como-logar-una-mujer-autentica/

O obxectivo é o exposto por Gallardón, unha muller auténtica é a que ten fillos. Contra vento e marea, aínda que logo ninguén lle axude a darlles para comer. Non importa o que queira ou opine, a misión da muller na vida é procrear. E as grandes tarefas ideolóxicas (como as que ten en marcha este goberno) empézanse desde a infancia. O titular dun ministerio que aínda se chama educación, José Ignacio Wert, acaba de mostrarse contrario a dous pronunciamientos do Tribunal Supremo rexeitando que os colexios que segregan a nenos e nenas polo seu sexo sexan financiados con fondos públicos. 

Non hai diñeiro para comedores, nin para que vire dous minutos o microondas e quente a que se trae de casa, pero é prioritario "educar" aos nenos cos nenos e ás nenas coas nenas. Á conta dos impostos de todos, ademais. A causa "última" que se evitan "perigos" e que supón máis doado o adoutrinamiento. En 2008 escribín os meus argumentos sobre As raíces da desigualdade entre mulleres e homes, as razóns da violencia machista, tamén, nunha Tribuna do País. E quero destacar estes parágrafos. O problema está no fondo, e hai que cambiar os esquemas. No colexio, en casa, na sociedade que ás veces presta un tácito apoio «comprendendo» estas situacións, nas doutrinas morais que, sen rubor, cualifican aos malos tratos como «froito amargo da revolución sexual». Así o fixeron os bispos españois. 

 A educación é clave porque aínda segue sendo o escollo. Habería que aclarar nos libros de texto que as mulleres foron na Historia algo máis que Raíñas. Os colexios que separan a nenos e nenas asisten a un xordo auxe. Argumentan que cerebros, maduración e actitude son distintos nun e outro sexo. Certo. Non existe a uniformidade (nin entre os membros do mesmo). Pero deixemos que uns e outras asuman as súas hormonas porque o premio non ten prezo: coñecerse, saber que a nena que alborota as entrañas, ri, chora, se empéñas e preocúpas coma el.? cambiamos os esquemas, si, pero ao revés, cara atrás. O problema -común a outras relixións moi atrasadas- está no ollo que mira. O ollo sucio só ve porcallada alá onde o dirixa.

La Educación Prohibida

Unha película de obrigada visión para calquera profesional que pretenda traballar en educación. Educadores, profesores e ...por que non? tamén políticos e xestores (enténdase recortadores) que buscan a "mellor" educación...

O INDIO RAONI

Rosa Enríquez

Publicado en La Región.16-08-2012

Moito mellor me sería ter nacido peixe ou cebra, por exemplo. Así me evitaría esta sensación de vergoña constante pola prepotencia da especie á que pertenzo. O de que somos egoístas e cobizosos/as vén de moi atrás. Daquela, ben poderiamos considerar que tales características, acrecentadas pola sociedade de consumo, constitúen, en certo xeito, unha tradición, que, como tal, adoitamos conservar. Agora ben, na medida en que nos seduce a idea da modernidade, revisámola, isto é, tuneamos a propia miseria. Así, da cobiza imperialista explícita, sen sentimento de culpa, coa consecuente épica inherente ao relato posterior -eis a 'historia' de Alejandro Magno, Julio César ou Napoleón-, pasamos á invasión democratizante e necesaria -Estados Unidos en Iraq-, que amosa a nova tendencia dos espíritos belicosos: o cinismo para defender a nosa 'superioridade moral'. A día de hoxe, o horror é retransmitido de xeito instantáneo e fragmentario, aínda que nos fagan crer que o vemos 'todo'.

Esta nova característica das guerras, a moralización, permite que sigamos estendendo as nosas gadoupas en territorio alleo e disfrazar unha declaración de guerra de 'conflito'. O eufemismo sempre axuda a convivir mellor coa crueldade que exercemos sobre 'o outro'. En todo caso, cómpre ter claro que non todas as guerras teñen o mesmo grao de ocultación. Hai algunhas que, de feito, son normalizadas até tal punto que xamais, fixénse ben, xamais, serán contempladas dese modo. O caso da represa de Belo Monte é unha desas guerras fragmentarias, vividas a intervalos, cunha violencia admitida polos nosos ollos occidentais, sempre en exceso xenerosos coas propias eivas. Quen se pon no lugar das tribos indíxenas? Quen comprende a agresión que se comete, non só contra estes habitantes da Amazonía, mais do ecosistema, en prol da modernidade civilizadora e dun 'presunto' ben común para a obtención de enerxía eléctrica? Sarkozy dende logo non. Talvez por iso, se permitiu 'ningunear' o xefe indio Raoni co que se comprometera públicamente a manter unha conversa ao respecto da instalación da devandita central hidroeléctrica.

O ser humano non sabe convivir. Non respecta á natureza, xa que logo non desenvolve a súa vida nela, mais sobre ela. O xefe indio Raoni ten moita razón e dalgunha maneira pode devolvernos a confianza na nosa especie. Creo que nin Sarkozy, nin moitos outros dirixentes occidentais, merecen o privilexio de departir con este home sabio. Carecen da intelixencia suficiente.

Sucesos desinformativos

Manuel Menor Currás

Volvemos claramente onde adoitabamos. En información, hai tempo que nos vimos achegando ao pasado. Entre outros moitos, dous xornais para min significativos, como Xornal de Galicia ou Público, pecharon hai meses a súa edición en papel, e o primeiro deles tamén a electrónica. Outros, como El País, son agora unha sombra do que foron e é presumible que estean nos prolegómenos da irrelevancia. Tres ou catro grandes grupos -con abundante capital estranxeiro- controlan o que queda da prensa nacional, mentres nas autonomías sobreviven os que saben render pleitesía á voz do poder. Respecto de TV, desde a desaparición da cadea 24 hs. de Canal Plus -cuxo sinal viría ocupar “O gran Irmán”-, tamén se precipitaron os acontecementos. Ás múltiples televisións autonómicas, con pretensión de protexer peculiaridades culturais, case só lles é asignable como achega cultural servir de escaparate -obsceno, con frecuencia- ao doctrinarismo desinhibido dalgúns dirixentes políticos.

Nesta resignación estabamos cando, “polo ben da televisión pública”, nos cambiaron o organigrama de TVE e, a continuación, o que desta acadara prestixio e recoñecemento. Impera agora a sensación de que nada se move na órbita da información independente e que todo está xa ao servizo do que lles manden. É coma se sobrase o xornalismo de investigación e os enviados especiais: que fose suficiente co que transmitan as axencias -coma se estas non tivesen dono. Que non fosen rendibles os entrevistadores/as que poñen nerviosos aos entrevistados por saber que perseguen coas súas preguntas: que é mellor aterse ao que conten os voceiros oficiais e reducirse a exercer de amplificadores seus. Nada inesperado, pois, se a propia secuencia dos noticiarios se está convertendo nunha reprodución adaptada do antigo El Caso: pronto non serán outra cousa que un selecto encadenamiento de “sucesos” desxerarquizados e descontextualizados. Recordan o NO-DO? Deste xeito, vemos que, en moitos medios, xa case non quedan xornalistas como non sexan de floreiro. Noutros, nin iso: substituíronnolos a fume de carozo por axentes distractores que nos entreteñan e emboben mentres pasan cousas que, ata fai moi pouco, nin nos atreviamos a soñar. Coñecen en que consiste o xogo dos trileiros? Cara aí imos cos medios.

Só o lector avezado nos tamén vellos costumes da lectura oblicua que impuña a Lei Fraga, era capaz de ver algo de luz entre tanta trampa. Era indispensable saber ler entre liñas para chegar a descubrir algunha información relevante entre a follaxe que había que saltarse e a serie de inconvenientes que a censura dispuña como obstáculos. Poucos tiñan esta capacidade desenvolvida e a inmensa maioría dos mortais só podía facer caso -se quería aclararse un pouco-, a “radio macuto” ou á súa propia avidez de captación de mensaxes que -se tivera que emigrar ou debía viaxar moito laboralmente- tallle proporcionasen as propias cousas ou os distantes contrastes que adoitan mediar entre ditos e feitos. Tal é o motivo polo que, como entón, pronto nos vaian a dicir que viaxemos menos e vexamos máis a prensa ou a tele, non sexa que saibamos de que vai o que nos pasa.

O que acontece aos medios ilumina o que sucede en Educación. É coherente que o ministro actualmente menos valorado polos cidadáns (segundo o último barómetro CIS, do seis de agosto, ningún supera o catro: a súa cualificación queda en 2,5) trate de aumentar -co incondicional apoio de recoñecidos/as conselleiros/as autonómicas- o “fracaso escolar”: se tanto nos costara que acadase tan só a un 32% -ou que se reducise cinco puntos nestes últimos anos tan fatídica estatística-, as medidas que nestes meses últimos se están tomando incrementarana sustantivamente. É seguro que, con menos medios e máis problemas indebidamente atendidos, a eficiencia do sistema -mírese como se mire- se resinta máis. Os levan moitos anos no ensino constatárono. Os institutos públicos dos anos oitenta, comparativamente con outros colexios privados da súa área de influencia, superábanos a miúdo en resultados académicos. Abondou, desde finais dos noventa, con aumentar os problemas que debían atender e diminuír os seus recursos, para que en moitos casos se invertesee a tendencia. Xa sei que esta aseveración encerra moitas outras consideracións, algunhas ata propicias ao debate desconforme, pero o único que quero subliñar é que xa temos unha desgraciada experiencia sobre moito do que vai suceder. Por máis que as nosas desaprensivas autoridades insistan en que non pasará nada especial, o xa certo é que están desvirtuando de tal modo o aprecio e o valor do que implican os procesos de ensino-aprendizaxe que, de modo consciente -o que sería grave- ou de modo inconsciente -o que sería gravísimo- están contribuíndo a aumentar o número de analfabetos. A conta dos recortes educativos e dos que máis os están sufrindo -os máis necesitados de medios para entender a realidade: ler e escribir é iso en definitiva-, están logrando de xeito autoritariamente activo -por decreto, orde e circular executiva, e sen rozar o parlamento como non sexa para darlle ao automático muíño absolutista- exercitar as súas obsesións sobre a igualdade-desigualdade. Se se ocupasen de que desaparecese ou se reducise a desigualdade -tamén no terreo do coñecemento-, actuarían de modo moi distinto, coherente cun concepto de calidade democrática en que escola e medios informativos compartisen garantías de accesibilidade e liberdade interna valiosas para todos. Se reducen tales condicións -esenciais en ambos os mundos-, o concepto de sociedade que lles serve de referencia é o duns poucos rexendo e determinando a vida da maioría. Coma se ansiasen que non se decatasen de nada e que así fosen máis dóciles: canto máis ignorantes sexan -con menos escola e menos información de calidade-, mellores consumidores serán.

Dinnos que todo se está facendo en nome da “liberdade de mercado”, coma se este fose un ser abstracto e aquela, un ben de fácil acceso a todos. Nada nos impide personalizar o mercado como os intereses dos máis ricos se queremos entender mellor o xogo do intervencionismo a que un conxunto de persoas locais, obedientes ao mando deses poderes coaligados, limitan aos cidadáns españois os medios indispensables para exercer a súa liberdade. Entendémolo mellor se o referimos a canto está sucedendo cos nosos aforros, os bancos, a débeda e a prima de risco..., pero, en realidade, están atrapando polo medio a liberdade de coñecemento, liberdade de información, liberdade de educación, de crenza, de expresión, de elección.... Esas cousas, as máis belas da última Constitución, son as que están en xogo cando, na nosa televisión -as televisións públicas- e nas nosas escolas -as públicas nos seus distintos niveis- se coartan caprichosamente os medios indispensables para que cumpran con dignidade a súa función democratizadora. Non nos digan -como pretendeu o noso actual presidente respecto de graves problemas económicos- que somos “soberanos” nin, menos, que máis adiante imos selo máis coa serie de medidas que non cesan. Dígannos -en coherencia co que están facendo- que están sendo o voluntarioso brazo executor de quen queren que esteamos “intervidos” ou mutilados nas nosas liberdades democráticas básicas. Joan Garcés hai tempo que estudou baixo esta perspectiva da vixilancia exterior como algo estrutural, o desenvolvemento dos nosos asuntos político-económicos: o seu libro, Soberanos e intervidos (Século XXI), vai camiño da cuarta edición. No que incumbe á información -a primordial do sistema educativo e a conxuntural dos medios-, tampouco estamos ante un mero “suceso” transicional.

Ourense /08/08/2012

A educación, primeiro

Cástor Rodríguez González - O Rosal

Publicado no Faro de Vigo. 07.08.2012

Neste momento de "totum revolutum" que nos toca vivir non estaría por demais poñer a mente a traballar na reflexión. Porque parece que andamos bastante á lixeira cando falamos, opinamos, alborotamos o problema é que cada un facemos a festa segundo a fai "Vicente". Ten moito que ver isto co que decía Ortega cando falaba do "home masa". Parece que a historia se repite.
Buscamos a solución máis particular e concreta, sin pensar máis alá, sen preocuparnos das consecuencias. O individualismo está claro, ata cando votamos caemos no concretismo para favorecer a nosa cobiza particular.
Penso que teriamos que escoitarnos a nós mesmos cando pensamos nas nosas cousas e poñer a fermentar esa "masa" da que falaba para que xuntos, coas minorías intelixentes, podamos compartir un bo pan.
Todos intentamos buscar a nosa solución ós problemas nos médicos, nos xulgados, nos políticos, nos xefes dos traballos€, e nos queixamos sempre de que moitas cousas non funcionan.
É triste ver como se xoga co diñeiro dos demais, como se manexan millóns no pago das malas xestións, e, aínda que foran boas, non hai porque pagar tanto a uns e tan pouco a outros. Os impostos se evaden para salvar a enchente pecuniaria, e só tributan ben os currantes de turno€
Memorando un pouco ó sabio Aristóteles, ten que haber unha causa primeira eficiente da solución. Eu a teño clara: a educación. Mentras este país non teña un sistema educativo que marque os camiños dos valores que nos leven a realizarnos como persoas non funcionarán as cousas. Sí, os nosos políticos que se poñan a traballar xuntos, coa axuda dos grandes filósofos e intelectuales, que os hai, e constrúan un sistema que dure adatándose ós tempos. Que a carreira docente sexa unha verdadeira enxeñería. O termo educación ven da palabra latina "duco" que significa conducir. Para conducir ben nas estradas que van desde infantil ata universidade, inclusive, hai que ter un bo carné para que se poidan evitar todos os accidentes posibles.
Un bo sistema educativo vai conseguir grandes profesionais na propia educación, na medicina, na xustiza, na función pública Por iso digo: A educación, primeiro.

O futuro deste presente

Manuel Menor Currás

Este verán, non lograremos a pacífica indolencia que, outros anos, nos alagaba. Como nun pesadelo, parece que todo se trastornou ou, segundo se mire, que todo estivese volvendo onde adoitaba. En verdade, ambas as cousas vivímolas no transcurso dun amplo periplo de características anómalas para a traxectoria da educación en España. Pero a coxuntura agudízaas e inquiétannos crecentemente.

Nacidos na postguerra, antes de que chegase a desenvolvista Lei Xeral de Educación, de 1970, xa eramos bastante adultos. Ademais de sufrir na infancia moitas das penalidades daqueles anos, tocounos vivir con plena consciencia a última etapa franquista, a difícil transición e os sucesivos gobernos que de entón acá sobreviñeron. Estamos feitos da experiencia como escolares -e profesores inexpertos- de cando daquela, e das tentativas en que, de diversos modos estivemos metidos para cambiar aquilo. Reformas e contrarreformas habidas nestes últimos 37 anos -coas súas correspondentes leis orgánicas, decretos e circulares- nutriron de sentido o noso afán. E o que estamos vivindo agora mesmo, cando tantos xa se xubilaron ou están no transo de facelo --mentres se segue fiando nunha nova lei orgánica e demais aparato lexislativo recorrente-, acima un longo proceso en que as políticas educativas se seguen contrapoñendo compulsivamente.

Visto en retrospectiva, o conxunto de cambios presuntamente acaecidos neste tempo non parece un avance continuo entre problemas a superar, senón, máis ben, unha dinámica en fase regresiva. Máis que facer pensar nunha linealidade do tempo, dotado de sentido renovador e esperanza creadora, o sucedido neste período trae á mente, ante todo, unha circularidade irremisible como a da Natureza, repetitiva de ciclos e independente de canto fagamos, pensemos ou decidamos os mortais. O prestixioso xurista Piero Calamendrei preguntábase en 1939 nun delicioso relato dos seus veráns infantís nos campos da Toscana, á propósito dos “vencementos misteriosos” que non dependen de ningún decreto: “Quen lles advirte ás crisálidas que chegou o momento de romper o capullo ou ás andoriñas que teñen que reunirse para emigrar”...? (Inventario da casa de campo, Madrid, Trotta, 2012). Igual pregunta cabe sobre moitas decisións das que nos últimos meses xa pesan sobre a escola pública. Ben expresivas do peculiar universo conceptual do “como Dios manda”, é coma se procedesen dun fatum mítico alleo á nosa vontade, cuxa repetición sobreviñese inexorable de cando en cando.

Estes zigzags evenemenciais que se producen na historia real, a vivida por cada un, permítennos redescubrir, doutra banda, que as vivencias dos nosos escolares no curso próximo, seguramente serán máis anticuadas -menos modernas, máis retrógradas e, se queren, máis reaccionarias- que as que lles tocaron a estudantes de cursos anteriores ou, ata, a momentos precisos do noso propio pasado. O certo é que non por vivir en 2013 será todo máis “guay” que nos setenta ou oitenta, por exemplo. Pode ser ata máis decimonónico. Mirando cara atrás cando xa se dulcifican os recordos, sensato parece relativizar a cronoloxía: poida que os nosos avós sexan máis modernos que nós en asuntos importantes. Todas as historias da Historia teñen as súas propias anomalías, o que non é consolo ningún.

Pertenzo ás xeracións de españois que, desde logo, non se puideron nutrir a tempo do maxisterio que poderían ter de non terse producido a guerra. A depuración de mestres, profesores e catedráticos en escolas, institutos e universidades, é hoxe bastante ben coñecida grazas a estudos como o de Francisco Morente Valero: La escuela y el Estado Nuevo: la depuración del magisterio español (1936-1943), (Valladolid, Ámbito,1997). Sumir ao investigado, entre outros, por Luís E. Otero Carvajal La destrución de la ciencia en España: Depuración universitaria durante el franquismo (Ed. Complutense, 2006)-, e entenderase que os nados entre os 40 e 60 do século pasado non tiveron a sorte de gozar dos coñecementos e saberes da que con toda razón é considerada a “Idade de prata” da ciencia e as letras de España. Os que non morreron ou foron fusilados, tiveron que exiliarse da vida pública. Estas xeracións foron as que sufriron as consecuencias primeiras daquela España rota: as reformas e innovacións educativas que se foron desenvolvendo desde 1907, á calor da JAE (Junta de Ampliación de Estudos) -como pode verse en: Revista de Educación, nº extraordinario de 2007-, non estiveron ao seu alcance. Todo iso foilles negado e, en particular, a pedagoxía, coidado, ambiente e currículo dunha das súas institucións máis beneméritas como o Instituto-Escola. Para nós, tan valiosos mestres, pensadores e científicos, e as estruturas que crearon, foron -ata moitos anos despois en que logramos redescubrirlos- institucións e xentes de “outro país”, ninguneadas e vituperadas porque foran adoptadas pola democracia da IIª República como fundamento liberador dos cidadáns.

No seu lugar, o presente educativo que tiveron de conxugar estas xeracións de concidadáns tivo coordenadas moi distintas. Que todo o anterior era anómalo e que o que se impuña era algo moi distinto -máis anómalo realmente- é ben visible na amena lectura de Andrés Sopeña, El florido pensil: Memoria de la escuela nacionalcatólica (Barcelona, Crítica,1994). Lendo na distancia que quixeron ensinar aos poucos que puideron exceder a escola primaria, constátase que tiña como destinatarios a extraterrestres doutro país e outra época. Non digamos se se penetra un no especificamente programado para a minoración das mozas en torno ao fogar como centro das súas vidas. Todo era unha clara volta atrás, cara ao que fora a escola en torno ao Concordato de 1851. Pemartín, Ibáñez Martín, Enrique Herrera Oria, Sáinz Rodríguez, moitos membros da ACNP (Asociación Católica Nacional de Propagandistas) e da AN/AP (Acción Nacional/ Acción Popular), deixaron textos moi explícitos do que querían neste terreo. Responsables dos primeiros pasos do Ministerio de Educación Nacional daquel “Estado Novo”, súas son as depuracións e decretos que -segundo pode seguirse ao detalle no BOE e no seu precedente de Burgos-, déronlle volta ao que quixera ser a educación republicana. Tamén lles debemos a supresión “triunfal” de moitas escolas e institutos públicos -(Ordes de 04/ 04/ 1939; 20/ 04/ 1939 e 05/ 08/ 1939)- e a creación do CSIC -en substitución da JAE (Lei de 24/ 11/ 1939). Entre outras razóns, para controlar a nova docencia universitaria de onde saíron os nosos ensinantes principais: “queremos unha ciencia católica. Liquidamos, xa que logo, nesta hora -dixo Ibáñez Martín ao inauguralo- todas as herexías científicas que secaron e agostaron as canles da nosa xenialidade nacional e sumíronnos na atonía e a decadencia?. As reduplicativas anomalías da nosa formación son ben visibles aínda nos libros de texto deses longos anos, como, en parte moi significativa, analizou Emilio Mito, legitimación y violencia simbólica en los manuales escolares de Historia durante el franquismo Castillejo: (1936-1975), (Madrid, UNED, 2008).

E en novembro de 1975 sucedeu o que a natureza quixo. Outra vez volveu polos seus foros e, sen que case ninguén se acordase demasiado das querenzas da IIª República, viñeron logo a Constitución -co seu artigo 27-, e as varias transicións que nos trouxeron ata hoxe. De tal modo que, nisto da educación, aínda que algunhas cousas parecen terse asentado -a ampliación obrigatoria ata os 16 anos, talvez-, en demasiadas outras, incluído o que e o como desa ampliación gratuíta, segue sendo un espazo de violencias simbólicas. O non acordado entre todos como común e intocable, constitúe unha xeografía privilexiada para mostrar agora mesmo que quede ou non atado fai 37 anos. Nun recente curso da Complutense, entre o 23 e 27 de xullo no Escorial, Julio Aróstegui e outros especialistas puxeron de manifesto moitos aspectos “do peso do pasado: o franquismo e o antifranquismo na España constitucional”. No ámbito educativo, por máis que foron 37 anos de modificacións de diverso calado, esta crise serviu o pretexto para desmantelar ou desvirtuar moitos do logros que, ás cegas, criamos lograr. Tan voluble e sectaria é a política actual, que, coma se o construído por aquelas xeracións fose moi anómalo, impón ás nosas escolas e universidades públicas a circularidade case natural do tempo anterior. No canto dunha mellora progresiva no logrado, fai volver o sistema educativo español aos sesenta en moitos dos seus aspectos máis relevantes.

A violencia institucional que aumenta sobre a Escola pública, sobre todo desde este último curso -non se esqueza que tamén as autonomías deciden-, ten carácteres de zafio exhibicionismo naturalista na súa versión máis darwinista. De tal calibre é e tan selectivamente orientado está a danar ás clases máis humildes, que todo o que oficialmente se di -adubado de descarados simplismos populistas- é pura ficción. Soa a rancio neoconservadurismo, herdeiro neto do franquismo, absolutamente anómalo para construír un país á altura dos retos democráticos de agora mesmo. Aí están para confirmalo as leis que, de paso, están ditando oportunistamente en ámbitos tan próximos ao socioeducativo, como as vacinas de nenos ou os embarazos con malformacións. Mentres nos imos decatando das ganancias que facilitan aos colexios privados... e á sanidade privada, pretenden demostrar que a natureza é como é e que, por fortuna, aí están eles para secundala, pois din ser uns mandados. Entendida así a democracia, como esencialista sistema métrico decimal, só producen desconcerto, sobre todo, nos que teñen memoria. A sensación de estafa que tan pronto procrearon débeos levar a deixalo: sen eles, o futuro deste presente -a pesar dunha crise que amplifican- podería ser esperanzado para a xente. Pero aí seguen, como o rei espido. Para que, no medio de tan ostentosa ruína como multiplican, teñamos un verán tranquilo...

¡Atentos a agosto!
Madrid, 30/ 07/ 2012

Ruínas

Mariluz Ferreiro

Publicado en La Voz de Galicia. 25 de xullo de 2012.

No chan empedrado descansa un prato con moedas. Un neno toca o acordeón na rúa. A estampa en si e a melodía que arrastran os pequenos dedos colle a contrapié o aire festivo dos turistas, que trafegan bolsas, conversacións e sorrisos. A música é triste. E máis se soa en Grecia. Alí os músicos rueiros saben que a estas alturas de hecatombe lles é máis doado conmover que aledar. O visitante contempla ruínas de Grecia e Grecia en ruínas. Baixo a pel das rutinas, dos coches que non se deteñen, a mecánica do cambio de garda e as terrazas buliciosas latexa o rumoreo da crise. A Acrópole emerxe como unha xigantesca metáfora de principios e fins, de cimentos arrasados. Nos bancos asoman os chalecos azuis da seguridade privada, iguais aos que se pasean polas estacións. Unha ironía que ao final sexan os mesmos os que protexan unha sucursal do Royal Bank of Scotland que os que vixían a parada que conduce á praza Sintagma.

O que sucede no mapa do mundo reprodúcese agora en Europa. O Sur afúndese e o Norte vese máis alto. Certos países parece que van camiño de quedar reducidos a parques temáticos máis baratos, porque hai máis desesperación por vender, ensinar, ofrecer. As praias e monumentos low cost de Europa. «¡Que os gregos vendan as súas illas!», chegaron a pedir medios sensacionalistas alemáns. Os helenos tamén poderían reclamar dereitos pola patente dos Xogos cos que se lucran algúns olímpicamente. Uns arriba e outros abaixo, afogados. Unha paisaxe relaxante para os que van vento en popa. Pero un barco en pleno naufraxio...

Converter en mercadoría saúde, educación, pensións...

Lourenzo Fernández Prieto

 

Publicado en La Voz de Galicia . 18.07.2012

A crise actual empezou nos Estados Unidos (2008), ligada aos créditos subprime para adquisición de vivendas, imposibles de devolver. Manifestouse como crise financeira en Europa e puxo á vista os problemas do sistema. Sófrese máis onde a burbulla inmobiliaria foi o fundamento do crecemento destas décadas e o baseamento preferente dun sistema económico pouco produtivo. As reaccións fronte á crise en Europa foron demoradas en moitos países e a UE non deu atopado a forma de atallala coa definición de políticas comúns. En Estados como o español ou o italiano, cando os Gobernos de xestión ou de dereita chegan ao poder, aplican medidas cun sentido inequívoco: converter en mercadoría a educación, a saúde e os servizos sociais. Amplos sectores da actividade que o Estado do benestar deixara á marxe do mercado nun longo proceso histórico que percorre o século XX, convértese no ideal do modelo europeo na posguerra mundial e bandeira política da UE.

O ideario económico, vestido de MBA de business school, que avala esta orientación vense predicando en diferentes versións dende a escola de Chicago. Tamén en versións políticas que arraigan na revolución conservadora anglosaxona da década de 1980 con Reagan e Thatcher. As dereitas europeas continentais atoparon nesta crise a conxuntura idónea para aplicar medidas que antes non podían contar con aval social nin político nas sociedades democráticas europeas identificadas coa marca do Estado do benestar. Estas medidas adoptan en cada país características propias; no caso español, a obsesión aristocrática contra a suposta vagancia dos que non teñen traballo, o empeño recentralizador dun españolismo que nunca asumiu as autonomías ou a teima antipolítica dunha tradición antidemocrática desgraciadamente arraigada. Co alibí da austeridade, entendida como aforro «despois de gastar o que non tiñamos» e «vivir por riba das nosas posibilidades», as medidas levan a un cambio de modelo. Buscan reducir o papel do Estado como prestador de servizos porque «é un luxo que non nos podemos permitir» e abrir a opción de que sexan pagados por quen poida facelo.

A dereita económica e política confía cegamente, xaora, en que estas medidas reactiven a economía e creen emprego. Abrindo ao mercado -privatizando- estes novos campos de actividade, amplíanse as posibilidades de negocio choídas pola crise. E se non temos investidores aquí xa virán de fóra, ao xeito de Eurovegas. Unhas clases medias máis reducidas deixarán de ser atendidas polo Estado de benestar e pasarán a pagar todos os servizos ¿Que pasará cos demais?, ¿cantos non poderán pagar os bens e servizos que non prestará o Estado? Seguramente, de materializaren este cambio de modelo, a consecuencia será o empobrecemento de amplas capas, o aumento da pobreza sistémica con máis sectores fóra de cobertura social. Mais desigualdade. Un cambio de modelo pero non unha novidade: reactivaranse a caridade e as subprime.