23F22: crise do PP?

 

O acontecido é grave para a evolución democrática de España

O que está sucedendo estes días no partido conservador de España pode ser unha pura ficción novelesca, unha secuencia máis da súa historia, ou unha mixtura de ambos mundos. Debe determinalo quen escriba o guión orixinal, pero mentres non se dilucida a enleada, será proveitoso non dalo por resolto. Que estivese atento a ver a súa evolución, inaudita ata parecer froito da nosa imaxinación, ben faría non dalo por resolto; non sabemos que parte de todo iso é verdade e, menos, que problemas reais causou. A suposta novela está sendo moi eficaz, ata en difuminar o seu verdadeiro argumento.

A serie

A primeira advertencia para decatarnos é tratar de ser conscientes de que somos espectadores de algo que era difícil de imaxinar. A segunda é tratar de adoptar a posición de observador axeitada partindo de que, ante transformistas e xentes de circo, han de adoptarse precaucións ante o que parece que vemos e non é exactamente o que sucede, non sexa que nos despistemos indebidamente.

Como nun conto, érase unha vez un partido político en que parecía, ao fin -logo dun longo serial de episodios turbios, en que ata a propia sé social era produto de trampas-, que se quería aclarar se un membro eminente de agora era ou non corrupto; é dicir, se proseguía a tradición das mordidas para xestionar recursos públicos. Sería exemplarizante para outros á vez que proveitoso para mandar máis, pero cos penitentes de teatreiros vitimismos nunca se sabe. A sorpresa forte estaba por chegar, porque despois de que os implicados se dixesen en público canto quixeron dicirse das mascarillas obxecto da lea, a comisión propiamente tal, e a coartada excepcional da urxencia, o argumento desta serie cambiou bruscamente. Como nunha traxedia de Shakespeare, A acusada converteuse en acusadora, mentres o acusador sufriu un revolcón a conta dos seus. Maltreito este da pelexa, protagonizóu unha despedida solemne ante a audiencia -entre a que se podían advertir traidores-, un último xesto que deixou a serie no seu máximo clímax. O que veña a continuación inicia unha curva de desinterese, aínda que a recado que os seus gromos darán para outra tempada espectacular, e recambio de actores e actrices.

Difuminación

Das moitas exéxese que admite a primeira tempada da serie que acabamos de ver, hai capítulos que non se deberían escapar da retina sen prestarlle especial atención, non tanto como goce, canto como aprendizaxe. De entrada, a constancia de que espectáculos como este son un descalabro para todos; logo de case corenta anos ansiando que houbese democracia, non parece que nos corenta e catro últimos aprendamos moito a practicala lealmente: non é ningunha alegría, pois, que, cada pouco, unha vez uns e outra vez outros -por referirnos aos dous principais partidos que han protagonizado a alternancia desde 1978- estean dando a nota do quítate ti que me poño eu; neste caso medre o malestar porque o protagonista que acaba de perder a partida foi o único que, na historia do seu grupo, non foi elixido a dedo para dirixilo. Nunha segunda observación, complementaria desta, é inquedante que sexan os varóns do partido -versión real da grafía “baróns”- os que decidan o destino do guión a seguir en diante: é raro que non se advirtan máis explícitas as “baronesas”, que habelas hainas e con peso acreditado nesta historia.

Pero entre tanta difuminación do realmente sucedido, o máis dramático é que entre as razóns que, nunha consideración democrática da vida política cabería considerar, de todas as de cariz relevante ningunha apareza como causante de este folión. Non xurdiu porque o defenestrado non sexa capaz de frear o bo funcionamento -polo menos nos prazos constitucionais establecidos- de institucións como o Consello Xeral do Poder Xudicial e ralentizar os doutros altos tribunais, ou o da alta dirección de RTVE. Ninguén lle pode botar en cara tampouco que non faga o posible, coas súas votacións e co seu verbo máis florido, por que o Goberno actual de España quedase como ilegal, non só ante o resto de españois, senón tamén ante os socios da UE, por razón da xestión dos recursos procedentes de Bruxelas. Poucos poderán argumentar que non estea brillante en satisfacer as aspiracións dos pais transmisores da antorcha desta formación política en canto a dar cancha ao seu lado máis dereitista, achegándose aos egresados ultras. E moi eficaz foi este modo de ocultar, coa súa autoinmolación, o problema inicial da crise: as supostas comisións que a lexislación da Comunidade de Madrid prohibe expresamente.

Mal agoiro

Quedámonos con todo, coa dúbida de se sabería desenvolver o lado auténticamente centrista que autodefine á súa formación. O seu programa preferiu non buscar un diálogo leal coa esquerda, poñer pegas a conquistas sociais en principio xa en marcha, non votar unha reforma laboral que só emendou levemente a do seu propio partido, non estar ao quite de problemas como o da vivenda, non facer propostas propias que desen algunha esperanza á xente necesitada, non tomar a todos por españois, palabra exclusiva para uns poucos. No canto de enquistarse nun legado que quedou como pelexa de egos persoais, gañase moito en liderado se advertise á súa competidora en cuestións como “a liberdade á madrileña”. Esa pelota deixouna no aire para que siga facendo o que lle veña en gana como, por exemplo, aumentar o orzamento para o ensino privado e profundar as limitacións do ensino público. Xusto nestes días de pelexa, acaba de arrebatarlle os poucos centros que tiña de Educación Infantil de 0 a 6 anos, que foron referencia de bo facer didáctico.

Todo conto ten a súa conclusión práctica. En este, é posible que do mago que poñan de recambio en Génova -ou onde toque- os galegos saiban moito, aínda que, como é sabido, por unha banda xá ve e por outro que quere que lle diga. Sexa quen sexa, se segue xogando a escamotearlle á cidadanía os seus dereitos, estará dando sinais de inutilidade para unha suposta vocación de servizo á “liberdade dos españois”; neste 23F todos son hoxe máis incrédulos e calquera día preferirán un salvador máis orixinal.

TEMAS: Partidos.- Política democrática.- Corrupción.- Transparencia.- Publico e privado.

Manuel Menor (Madrid, 23.02.2022)

Bloqueo á marxe dos problemas

As últimas eleccións en Castela-León amosan que os asuntos da política poden ter pouco que ver cos que aburan á educación

Nunha entrevista de 1994 para Cuadernos de Pedagogía, José Gimeno Sacristán propugnaba como fundamental “rescatar o valor cultural da Educación”, e non perder de vista o discurso ilustrado que fundamentou a escolarización universal. Pasaron case trinta anos, e segue sendo válido o que entón –ao pouco de publicada a LOXSE- dicía sobre da escola que se universalizaba en España como obrigatoria ata os 16 anos, pero que cumpría mal as funcións asignadas de igualación social, cultura básica para todos, preparación para un futuro externo a si mesma, desenvolvemento persoal e aprendizaxe da democracia. A súa eficacia era maior, con todo, en canto a unha socialización diferenciada, selectiva e xerarquizada, confirmando as distancias sociais preexistentes desde antes de que o alumnado chegase a selo, fomento da pasividade e outras rémoras. A esa deficiencia, engadíanse novas esixencias do exterior á escola: educación ecolóxica, para a paz, sexual, tecnolóxica -cando as TIC iniciaban a súa engalaxe-, a máis diso prevención de todo tipo de lacras sociais. Por entón, xa estaba de moda que non houbese comunicador nin político a quen non se lle ocorrese que é competencia da escola atender preventivamente todo tipo de problemas e laretar diso alegremente. Non reparan na gran contradición de que os medios e as condicións que xestionan para o ensino non medren nin melloren á medida das esixencias. Menos atenden a cambiar de modo significativo as prácticas ou hábitos que teñen consistencia na vida interna dos centros, deixando que se encoren vellos problemas inatendidos.

Leis mestras?

Acaban de se celebrar as eleccións de Castela e León e as mencións á educación foron practicamente inexistentes. O día trece puxo de manifesto, con todo, outro tipo de urxencias que, en boa medida acabarán atrasando, cando non taponando, solucións atinadas para necesidades endémicas se se quere que o sistema educativo cumpra as súas funcións democráticas. O que agora quedou pendente é si haberá un bloqueo absoluto a que poida formarse un Goberno estable. Todos xogan ao póker estes días e non se descarta que, de saír adiante una das posibles alianzas, haxa sensibles retrocesos en cuestións curriculares que afecten á igualdade de xénero, á memoria histórica e á sa convivencia cidadá. A comunidade castelá ha ter ata o presente, dentro do mellorable, unha aceptable traxectoria para a educación publica, ata na Castela “baleirada”, e corre o risco do retroceso.

 

Os problemas que se suscitan neste momento nesa Comunidade non lle son exclusivos. Na de Madrid, acaba de saír adiante unha Lei “Mestra” que pretende parar as leves modificacións que quere imprimir a LOMLOE aos excesos interpretativos do art. 27CE78 respecto da “liberdade de elección de centro”. Moi pronto saberemos se os que se encarguen das políticas educativas do día a día nesas Comunidades son quen de mellorar as desidias do longo pasado ou van reiterar, e ata empeorar, a vella normalidade, tan “normal” que parece que o seu deterioro crecente sexa “o natural”. Das dificultades da “cogobernanza” xa tivemos sobrada constancia nos meses de pandemia, e é raro que, nas sesións do Congreso de Deputados -especialmente os mércores-, non causen rubor as descalificacións, desplantes e palabras grosas que se oen. Non cesa esa dinámica da confrontación en que as políticas educativas son sempre un gran motivo de enfrontamento gratuíto, para tratar de resolver vellas disputas, e tampouco mellora a mala pedagoxía social que fan, indiferente a que a política educa á cidadanía, queiran ou non os políticos pendentes de gañarse o favor de posibles votantes.

Valores reais e aparencias

É moi pouco exemplar e moi desagradable que, unha vez máis, se repíta o discurso retórico de alabanzas aos mestres e profesores como centro imprescindible do sistema, mentres na vida real das súas aulas, no deseño da calidade do seu traballo e na valoración real da súa profesionalidade, se lles deixa á súa sorte. Dos moitas xeitos en que volverá repetirse o de sempre, é dicir, non facer nada, temos sobrados antecedentes; se os repiten, por moita “calidade” que digan vai ter o sistema en diante, seguiremos nunha neglixencia ineficiente, mírese por onde se mire.

Cando tanto se volve a falar de posibles acordos e se añoran pactos imaxinarios, máis parece querer aliviarse a responsabilidade de non facer nada que a de tratar de facer algo que mereza a pena na liña de eliminar desigualdades latentes. É obviar a necesidade dun acordo básico, pero tamén o é a consideración obxectiva de que non todo vale nin, ademais, merece a pena nunha sociedade civil plural, en que a cuestión non é tanto a pluralidade en si, senón o valor do público no conxunto dos intereses e perspectivas existentes no xogo social. En Educación, son moi encontrados e máis desde que as posicións conservadoras nunca deixaron de estar en combate contra canto poida alterarse. Desde 2003, incrementaron o seu posicionamiento supostamente irredutible dunha interpretación do art. 27 promovendo un tipo de cultura diferenciada, e impoñendo á escola uns contidos instrumentais acordes co seu esquema social, e aí seguen en plan crecentemente belixerante.

As perspectivas dun equidistante centrismo cultural poden facerlles a onda, con máis motivo que no que se xoga estes días en Castela-León, e indirectamente en toda España, cabe que se repitan, unha vez máis, os xogos florais daquela Comisión parlamentaria do ministro Méndez de Vigo en 2017, en que se calaba máis que o que se dicía e eran tantos os que voceaban, que apenas se oía nada que non favorecese a desidia reinante. Sería unha mágoa deixar pasar unha vez máis a ocasión de dar coherencia á intermediación da escola na elevación da cultura como algo valioso a compartir por todos; só así o valor do espazo e o tempo escolar de nenos/as e adolescentes merecerá a pena, e non será algo rutineiro, anodino e aburrido por norma. Entre os moitas xeitos de degradar a democracia educativa, a do finximento é moi eficaz: aparentar que os problemas existentes demandan un mesías redentor que se ocupará seriamente deles, conduce pronto ao fascismo.

TEMAS: Democracia educativa.- Desigualdades.- Confrontación política.- Leis mestras.- Pluralismo social.

MMC.- Madrid, 16.02.2022

Comisións sobre pederastia e hipocrisía

 Entre tantas formas como xorden agora para saber a verdade, pouco variará o problema sen a renuncia aos privilexios que ceden os Acordos.

Hai días en que parece que o que oímos vén cargado de sentido e quérenos dicir algo serio; é como unha revelación. Outras veces, a mesma monserga, refrán ou tópico non nos di nada e, de súpeto, unha palabra ou un ton de voz dotan de sentido o que tantas e tantas veces pasou inadvertido. Sucedeu onte, ao oír a un burócrata dunha curia diocesana que, preguntado sobre unha posible comisión que investigase os ilícitos de pederastia cometidos en contornas relixiosas, respondeu que vale, pero que habería que estendela fóra dese ámbito: “Sería hipócrita -dixo- se se céntrase nos abusos da igrexa católica”; “é un escándalo e dóenos moito”. E engadiu que podería “haber outras motivacións políticas detrás”, que fixeron o que puideron, e que a ver “agora o resto que fai”. Segundo este glosador deste tipo de percances, o dereito canónico, trala reforma última do Vaticano nestes asuntos, é máis duro que o dereito penal español. Oílo e ver que o Antigo Réxime, o de antes de 1789, seguía vivo foi todo un, cun estamento lucindo os seus privilexios de hai máis de douscentos anos.

Unha ética común?

Querendo ou sen querer, a desculpa deste curial deixa demasiados cabos sen atar. O primeiro é que, se se trata dun asunto tan xeneralizado na sociedade, e ao mesmo tempo tan problemático para o desenvolvemento persoal das vítimas, en democracia non se entende por que ten que medirse e xulgarse con arranxo a dous códigos de conduta diferentes, o eclesiástico e o civil. Na sintaxe constitucional normal non encaixa que estes asuntos non sexan vistos directamente ante xuíces civís. Tampouco se entende qué pinta o sostemento dun “aconfesionalismo” fundado nuns Acordos que privilexian actitudes e recursos económicos a unha institución -dependente do Vaticano- que só responde ante si mesma, sen ganas de someterse á ética común de todos os cidadáns. E, namentres, logo de anos de escuridade, que sigan sen pasar a primeiro plano os dereitos das vítimas á verdade e á reparación de presuntos delitos, coma se a escusa de que lles doe moito, saldase a conta de responsabilidades e de restitución correspondente. Ata desde o punto de vista da moral que debe saber calquera confesor católico, esta disposición non alcanza a reunir o grado básico de “atrición” ou dor mínima para o perdón.

En segundo lugar, é que resulta obsceno que, invoque neste litixio un mal de todos como artiluxio para evadir a responsabilidade institucional e a de persoas concretas que, mentres non foron pilladas en renuncio, estiveron invocando a exemplaridade moral como razón da súa presenza activa en asuntos sociais, educativos e doutros servizos. Certo que é un problema que existe tamén fóra dos círculos eclesiásticos, como puxo de manifesto os informes da Fundación Anar desde 1970, ou, máis recentemente, o Ditame 1/1919 CES (Consello Económico e Social) sobre o Anteproxecto de Lei Orgánica de Protección integral á infancia e a adolescencia fronte á violencia (do 20.02.2019). Certo. Pero tamén o é que os delitos desta índole cometidos por persoas supostamente consagradas á educación baixo un ideario se dicente relixioso, teñen especiais connotacións. Por unha banda, o aproveitamento desa circunstancia tan especial para a comisión do delito e, por outro, o abuso da confianza depositada por pais, nais e nenos en que esa connotación do culto relixioso ofrece condicións de seguridade excepcional. E, doutra banda, engádese que, en moitos casos, os nenos ou adolescentes violentados proceden de ambientes sociais que, por carencias de capital cultural ou económico, entenderon que o espazo relixioso ofrécelles máis garantías que ningún outro; e este amplo grupo de afectados especialmente vulnerables, foi dobremente burlado, entre outras cousas, porque ninguén desa contorna familiar estaría disposto a admitir que, en caso de queixa ou advertencia, os seus fillos ou fillas puidesen ter razón.

En terceiro lugar, esta desculpa deixa fóra de xogo -coma se non fóra coa institución e os seus traballadores- a responsabilidade de todos os ilícitos anteriores a esta reforma última instigada polo Papa Francisco no Libro VI do Código de Dereito Canónico, en xuño de 2021. Para saber que pasou antes desa data tan próxima, non fai falta remitirse aos abusos de tempos de Maricastaña (insinuados repetidas veces en sucesivos cánones conciliares, sinodais diocesanas e recomendacións nas visitas dos bispos ad limina) , senón aos ocorridos desde o Concordato de 1953, en que era habitual o que nestes últimas datas foi descuberto de Ratzinger na súa época de Munich, igual ao que facían moitos bispos trasladando ao abusador a outros destinos do taboleiro diocesano, coma se estivesen xogando á oca, para ocultar o problema sen remedialo. É esta una máis das contradicións que desbordan cando de sexualidade e afectividade humana se trata, un tabú co que non se atreven. Trátese de curas, monxas, seminaristas ou laicos, cada cal que se apañe con doutrina baseada en glosas doutras glosas de tradicións inamovibles, pero coas que non teñen engorro mental en suscitar a restrición mental e outros inventos da dialéctica sofista como subterfuxio para salvar ás súas canonistas de incurrer en informalidade técnica co seu Código particular.

Lucas 17, 2 e o silencio

Desta historia longa, en que o principal sempre é a “imaxe institucional”, por encima das queixas das persoas -adolescentes, nenos, mulleres, curas ou monxas-, é da que pretenden fuxir cantos se senten implicados nesta zafiedade. Non entenden que hai danos a reparar, talvez por crerse distintos e superiores ao resto do xénero humano, privilexiados por ter a Verdade á súa disposición. Non vai con eles que, entre os centos de miles de nenos e nenas que pasaron polas súas institucións confesionais -particularmente polos seus seminarios, conventos e colexios-, poida haber moitos ou poucos danados no máis íntimo da súa personalidade, aos que se lles puido derramar a vida. Como a institución á que din servir é sagrada, inviolable e “sociedade perfecta”, non é responsable, e eles tampouco por estar ao seu servizo. Nin parece importarlles que, con actitudes como a que deu a entender este experto en Dereito Canónico, condenen ás vítimas a prolongar o seu silencio.

Nunha historia de tantos xoguetes rotos -co pretexto de Deus-, se non por coherencia co que o Evanxeo de Lucas 17, 2 di respecto ao escándalo dos máis inocentes, polo menos deberían estar advertidos do que os que, como Alice Miller, estudan a violencia na infancia, din: “O cadro dos malos tratos sufridos na infancia non aparece todo dun golpe, senón como un longo proceso no curso do cal novos aspectos emerxen aos poucos coa conciencia. Soamente chega a ser perceptible cando se é adulto, xa que o neno non tivo outra elección que a de sufrir durante anos en silencio”. É dicir, se non adoptan outra actitude máis democrática, as falcatruadas feitas no pasado non fixeron senón empezar a chamar á súa porta, porque, igual que lle sucedeu a Marlow, o arrepiado protagonista de O corazón das tebras de Conrad, deixaron detrás moito que contar, e terán que afrontalo nas comisións que, dun ou doutro modo, sacarán ao aire, non só as miserias, senón os fariseísmos con que tratan de tapar a hipocrisía que esconden tras fórmulas privilexiadas de trato legal.

TEMAS: Acordos España-Vaticano.- Imaxe institucional.- Violencia coa infancia.- Dereito Canónico-Dereito Civil.- Aconfesionalismo.

MMC (Madrid, 02.02.2022)

Non pode ser doutro xeito?

O recoñecemento por parte da Conferencia Episcopal dun erro nas inmatriculacións que fixeron desde 1998 quédase curto.

Desde os tempos de Manuel Fraga, é dicir desde a Lei 14/1966, de 18 de marzo de 1966-cos seus múltiples xeitos de limitar a liberdade de expresión- empezou a facerse retrouso habitual da suposta normalidade en moitos asuntos, para non recoñecer que a solución establecida era evidentemente curta. -Como non pode ser doutro xeito... case sempre veu querer dicir que fora máis doado deixalo todo como estaba e deixarse ir coa rutina establecida.

Acordos

A recente conversación, acordo ou pacto entre o presidente do Goberno e o da Conferencia Episcopal, é deses feitos mediáticos. Pero as súas fotografías, subidas graficamente ás redes sociais e difundidas nos medios convencionais, parecen destinadas a que lle deamos a volta á reiterativa expresión de Fraga e preguntemos: É que non pode ser doutro xeito? E se non, por que non pode selo? Esta é a cuestión que deixaron pendente os dous xefes, neste momento, de dúas institucións principais. No que saltou aos medios, dá a impresión de que, despois do recoñecemento dun “erro” –case mil veces repetido- na posta ao seu nome de propiedades que non lle pertencían, o asunto quedaba resolto para a CEE, mentres o xefe de Goberno dábase por enteirado e estaba contento pola fluidez cooperadora entre ambas institucións. En realidade, actuaría como unha especie de confesor laico decidido a non
ser rigorista ao advertir algún pesar no penitente e contentouse
coa devolución duns bens erroneamente postos a nome da Igrexa. O xesto daríalle fama e ata poida que animase a algúns outros a pasar polo seu confesionario na Moncloa. Nada que obxectar respecto diso, salvo que eses bens non son do presidente do Goberno nin do seu partido, quedan pendentes moitos outros e non hai información fiable de que pensa facer respecto diso como presidente e, xa que logo, responsable de que este episodio teña a consistencia que corresponde a un Estado democrático. En efecto, non basta con desculparse; a lesión do dereito de propiedade, a inxuria in specie que conleva a acción inmatriculadora indebida e a restitución propiamente tal non se saldan tan simplemente, polo menos iso dicía o libro de Teoloxía Moral do P. Arregui in illo tempore, que non contradi o artigo 48 do Código de Dereito Civil. Por outra banda, a desculpa do “ben común”, que se referiu o presidente da CEE, non pasa de escusa que chove sobre mollado; as confesións relixiosas póñena sempre por medio para xustificar as súas actividades. Adicionalmente, no caso da Igrexa Católica, nos moitos séculos que leva nisto deixou abundante documentación -desde a época constantiniana, sobre todo- da que se pode tirar con facilidade para mostrar exactamente o contrario e que, ante un posible conflito de intereses (confusamente temporais e espirituais), non dubidou en defender, preferentemente, o seu interese particular no lado máis temporal, aínda que o pretexto narrativo que empregue máis tarde sexa o da súa nobre misión espiritual ou, ata, “martirial”. A Historia de Europa, e a de España en particular, teñen múltiples acontecementos -dramáticos moitos deles- en que se pode ver esta confrontación do “ben común”. Moitos “cristiáns de base” foron testemuñas, a cotío, destas predileccións, sobre todo desde mediados dos anos sesenta.

Presente-Pasado

A relación da Igrexa co “ben común” suscita múltiples interrogantes. Cantos crentes teñen anos suficientes para vivir os anos anteriores a 1975, saben como era de parcial e se movía hábilmente pro domo sua. Metidos en aclarar a relación que tivo naqueles anos, a xerarquía católica talvez se debería poñer en coñecemento dos cidadáns o vizosos que foron diversos pactos e Convenios con aquel Estado Novo en 1941 e 1948 -anos de moita fame neste país, en que se fixeron cun gran patrimonio de seminarios e templos, entre outros bens-, ou como o Concordato de 1953 repetiu outro de 1851 no que, entre tranquilidades coas desamortizacións que viña tendo desde Carlos III, quedou en mans da Igrexa a “liberdade de ensino” e condicionou a que ía ser a primeira lei xeral de ensino dos españois, a Lei Moyano de 1857. Máis cerca nese longo pasado, desde a Lei Hipotecaria de 1948 tiveron tempo de inmatricular ao seu nome outros preto de 100.000 bens que non entraron nesta lista do acordo de hai tres días. Queda pendente, logo deste xesto último, saber que pasa coa Mezquita de Córdoba e outros bens do Patrimonio cultural de todos -non recoñecidos nese “erro” contable- , e se multitude de bens que non son lugares de culto, por pertencer á Igrexa, seguirán sen pagar IBI.

Neste territorio dun pasado que segue vivo neste presente, nesta conversación amistosa nada parece que se falou tampouco dos bens que afectan ao sistema educativo. En todos os anos que abarca a presenza oficial do nacionalcatolicismo, as sucesivas leis educativas desde 1938, 1945, 1953, 1957, 1965 ou 1970, recreceron o seu patrimonio escolar mediante continuadas subvencións aos seus colexios; o pretexto de “a súa función social” librábaos de impostos e facilitáballes créditos de todo tipo. Era polo “ben común” escolar? Que patrimonio escolar -e urbano- extraeron as diversas asociacións, institucións e agrupacións relixiosas dependentes da xurisdicción eclesiástica de toda esa amplísima normativa monotemática e, nalgúns momentos case monopolística? Que beneficio sacou con esa “función social” o ensino público, a de todos?

E o futuro? 

Está moi ben que o presidente do Goberno, -como non debe ser doutro xeito-, sentiuse a gusto na sé da CEE testemuñando unhas “cordiais relación” coa Igrexa: ninguén desexa outra cousa. Pero debería explicar con claridade a postura do seu partido respecto dos Acordos co Vaticano subscritos entre 1976 e 1979. Sen remitirnos aos cambios de postura que desde aquelas datas sostivo, e sen mencionar como a LODE, a LOXSE e LÓEA os confirmaron, ou como aumentaron os seus beneficios con Zapatero a través do IRPF, desde 2013 vén dando un recital de adaptacións semánticas respecto de estes Acordos, ata coa LOMLOE non se entende o apoio de miles de millóns de euros anuais a eses colexios, concertados desde 1985, e á presenza “fundamental” da Relixión no sistema escolar. O “ben común” agradecería que a autoridade dun Goberno -se dicente como mínimo socialdemócrata-, explicase por que, en nome dun suposto “aconfesionalismo”, unha confesión particular ha de nutrirse dos orzamentos dun Estado democrático, tendo en conta que é habitual que a súa ética confesional discrepe da de moitos cidadáns, aos que limita a súa liberdade de conciencia. Todo indica, por demais, que esta institución, ao recoñecer unha “malicia” con estas inmatriculacións “erróneas” non amosa propósito da emenda, como esixe unha verdadeira contrición, nin tampouco o vello principio romano: res clamat domino suo.

TEMAS: Inmatriculacións.- Acordos co Vaticano.- Ben común.-Aconfesionalismo.- Liberdade de conciencia.

MMC (Madrid, 26.01.2022).

No que facemos e dicimos non todo vale

A ética colectiva, o sentido social da propiedade ou a protección dos menores non poden ser cuestionados sen escurecer a convivencia.

Os ruídos do ano que acaba de empezar parecen ir na liña de que non se perda a tradición ben asentada de repetir o mesmo de sempre, con máis intención de que se conserve, que con ansia de enmendar algo nas desgrazas deste presente. No que incumbe ao que en público ocupa aos medios, o que traslocen moitos asuntos que nos incumben a todos, e que afectan ao sentido da convivencia, é unha vontade reiterada.

O fin e os medios

Púidose ver á propósito do protagonismo do tenis nos días previos ao torneo de Australia. puidemos facernos unha idea do desaxuste que pode haber entre ter gran popularidade, fama e diñeiro, cos comportamentos que corresponde observar ao común dos mortais. En xeral, salvo os moi forofos do raro patriotismo deste mozo servio de nacemento, e monegasco para o que lle convén, á xente do montón gustoulle a reacción do Goberno australiano dispoñendo que estaba obrigado, como calquera que quixese moverse libremente polo país, a cumprir as normas protectoras fronte ao coronavirus. O curioso, rechamante e provocador veu a continuación a conta do alcalde de Madrid quen, aproveitando o boom suscitado na prensa polo servio-monegasco, intentou levar a auga ao seu muiño sen obxección moral ningunha; a fin de facer crecer a “liberdade á madrileña”, viríalle ben a presenza deste tenista nun evento abrileño para atraer a atención mundial. Desde a Idade Media, era vox populi, a partir do comportamento dalgúns frades cos seus campesiños á hora de cobrar as rendas do feudo, que “todo era bo para o convento”. Esta consigna é a que, igualmente, parecen adoptar algúns irresponsables ao cuestionar, partidistamente, como se está xestionando a protección de menores á marxe de se se fai ben ou mal.

Noutro lance non menos glorioso, xa non con motivo das granxas e os seus tamaños, producións e problemas ambientais -que aínda nos fará ver máis fotografías de prometedores representantes públicos ante unha vaca-, senón tras outra cuestión de importancia como a vivenda, volveuse a ver, despois do informe supostamente “neutral” do Consello Xeral do Poder Xudicial, como algúns destes políticos volveron mencionar que se atentaba contra a propiedade privada. Invocar o “sesgo ideolóxico” para referirse como un absoluto sacralizado á privacidad dos bens, é regresar directamente ao século XIX, a antes da primeira lei de expropiación, primeiro gran atentado dos tempos contemporáneos contra a intanxibilidade que entón revestía este construto, como preceptuaba a Economía clásica. Dá a impresión, ao oílo ou lelo -sen meterse nos intríngulis da semántica que nestes asuntos adoitan esgrimir algúns ilustres representantes do ámbito xudicial-, que lles gustaría retrotraer cara á primeira metade dese século a evolución democrática; non lles importaría deixar atrás as primeiras leis e institucións sociais -as que deron forza ao Estado Social-, como garantía e motor destas políticas cívicas; tampouco as de máis tarde, logo de 1945, que configuraron en Europa o Estado de Benestar, que tanta protección proporcionou ás clases asalariadas en xeral. É dicir, cando sentencian e tratan de sentar doutrina, pastorean a un amplo sector de votantes para que presione aos seus representantes no Congreso de Deputados e traten de impoñer un criterio contrario ao que foi o avance social dos europeos, e dos españois en particular. Parece que lles encante ter un Estado diminuído como non sexa para zugar del vizosas ganancias.

Función social da propiedade

Nin sequera na Idade Media, en pleno século XIII, terían cabida algúns destes eminentes instigadores da vida política. Nin Santo Tomás de Aquino llelo torela; na súa tese sobre o “uso das cousas” (Summa Theologiae. IIª. IIae,. Q. 32, a.6) dicía que a ninguén se lle manda socorrer aos demais co necesario para os seus usos persoais ou dos seus; nin sequera a dar a outro o que el mesmo necesita , “pero cando se atendeu suficientemente a necesidade e o decoro, é un deber socorrer aos indixentes co que sobra”, son estes deberes de xustiza?.

Para enmendar o seu afán, deberían relembrar que, cando o káiser Guillermo I anunciou o 17 de novembro de 1881 o pionero programa alemán “de seguridade social” -que enseguida tivo eco nos demais países europeos- tratábase de grantir non soamente “o ben positivo dos obreiros”, senón, ante todo, a orde social colectivo-; non era unha cuestión estritamente de clase, senón proveitosa para todos, que o Estado se implicase -en detrimento da absolutización das ganancias privadas- na asistencia sanitaria, accidentes laborais, innvalidez e pensións: a paz e “seguridade social” ía niso. Este proteccionismo fronte aos perigos do mercado autorregulador, ata tivo eco  Cánovas del Castillo ideoloxicamente máis avanzado que moitos dos que, proclamándose herdeiros seus, falan alto en institucións actuais. Algunha vez máis apareceu neste artigo isto que dixo na inauguración do curso 1890-91, do Ateneo madrileño: “O sentimento da caridade e os seus similares non son xa suficientes por si sos para atender as esixencias do día. Necesitan, polo menos, unha organización supletoria da iniciativa individual que emane dos grandes poderes sociais”. Cánovas viña consensuar a necesidade de que a Política económica estivese atenta ao que hai máis aló da propiedade individual axudando a xerala.

Quen lea o Informe FOESSA-22, recentemente publicado, ten a man unha acreditada enquisa realizada entre sete mil familias con necesidades, moi ben coñecidas polo trato que con elas teñen os asistentes sociais de Cáritas. Unha lectura coidadosa fará ver ver ata que punto estas voces ruidosas que exaltan o egoísmo individual teñen algo meritorio que dicir para que coidemos o imprescindible egoísmo colectivo. De como sexamos capaces de atender aos que máis o necesitan, máis dependerá que mereza a pena o suposto pacto común que representa a CE78, a cal ten, por certo, entre os seus dereitos cidadáns os propios dun Estado Social, e no art. 33.2 deixou establecido que atendésemos “a función social” do dereito de propiedade.

TEMAS: Xustiza distrbutiva.- Estado Social.- Estado de Benestar.- Función social da propiedade.- Ética colectiva.

Madrid, 19.01.2022

Manolo Menor.

O novo ano empezou ruidoso

Haberá que distinguir o po da palla, a falsidade e o coñecemento; salvo que creamos que todo é boa música e non se vexa a diferenza.

Iniciamos un ano, novo na cronoloxía e vello nos xeitos. Agora, ata as vacas, polos e ovellas andan en danza para non ser maltratadas; convertéronse nunha parte do argumentario neste teatriño recentemente estreado, con libreto avellentado e cansino. De querer andar este 2022 con bo pé, tampouco virán mal advertencias antigas.

Hai tendencias nas relacións humanas que xa existían moito antes de nacer as xeracións actuais, e que Twiter, Facebook, Instagram e demais trampolíns para o conto difundisen información axustada á cortedade do que parece querer reiterarse: non me amolen, que o sei todo e a min non me move ninguén do que non sei; non pode ser que as cousas sexan doutro xeito do que eu penso. Todo iso xa existía antes. En realidade, pouco máis pode dicirse se, das aproximadamente trescentas mil palabras que ten o idioma español, gran parte da poboación adicta a estas Redes apenas excede as trescentas, das que moitas son groseiras, outras falsas, e todas se acompañan de moitos emoticons. O tipo de conversación, capacidade comprensiva e crítica do que sucede ao redor é deducible, confire gran emoción narcisista, e pouca intelixibilidade ás conversacións e perspectivas dos supervivintes neste recentemente estreado 2022. Respecto dos díxome díxomes de antes, só engade rapidez e multitude de oíntes.

Narcisismo público

Tampouco é novo que os que están nas táboas do público, que din representarnos, dálles presenza nos medios e, dalgún modo, failles aparecer como exemplo cívico a seguir e votar, non adoiten brillar pola súa capacidade de facernos ver que pasa e cales son os problemas reais que temos que afrontar para saír adiante do mellor modo posible. Non. Seguen esforzándose moito -cos seus equipos de comunicadores- en coidar a súa imaxe diferencial respecto de posibles competidores; o problema ou os problemas que teña “a realidade” axústanos á imaxe que queren proxectar e que, segundo os aconsellan, mellor lle poden valer para facerlles as beiras a posibles seguidores. Coinciden cos medios no obxectivo de facer medrar a audiencia, máis que en proporcionar coñecemento do que din: o medio (ou o posto político) é a “masaxe” e non tanto a mensaxe (segundo anunciaba Mc Luhan en 1967).

O momento actual, con tantos problemas axexando as vidas incertas da poboación, é propicio para seguir con este xogo. Dá igual cal sexa o asunto subxacente; pode ser a produción cárnica española, como pode selo o uso das máscaras, a inflación ou a reforma laboral. É o mesmo; a tendencia dominante non é a de afondar no asunto, ver os elementos que o fan desasosegante e como se podería emendar a súa parte problemática. Iso é perda de tempo; aprovéitase a ocasión para ver que partido se lle pode sacar ao que di ou non di, e debía dicir o adversario, restarlle credibilidade e, no momento oportuno, con todo tipo de artes intermedias, substituírlo e tomar as rendas desde unha óptica supostamente máis aberta aos que puidesen resultar prexudicados coas palabras do outro.

A arte de ter sempre razón

Pódese ir máis atrás, ata Sócrates e a súa época, e quen o prefira, ao prato de lentellas bíblico que fixo que Esaú perdese os seus dereitos de Morgado a favor de Xacob. Nestas alternancias de poder, habituais nas empresas e corporacións, nos debates do Congreso de Deputados, e particularmente nos mítines propagandísticos -que estes días collen forza de novo para boa parte do ano-, non está mal acordarse das trinta e oito manganchas que o brillante filósofo alemán Arthur Schopenhauer deixou recompiladas para saír ben en calquera debate. A arte de ter sempre razón é o seu libro póstumo, publicado en 1864, pero un bo manual que aínda seguen moitos dos que aconsellan aos prohomes de empresa, da política e ata do confesionalismo, nas batallas dialécticas cos seus oponentes e, indirectamente, con cada cidadán, na medida en que os medios trasladan moitas das súas tomaduras de pelo, para que circulen como gran iniciativa de cambio e mellora do mundo.

Como indica este filósofo -de quen alguén recompilou tamén un precioso manual da Arte de insultar, último recurso para tratar de derrotar a un oponente con independencia da verdade-, o fundamento da dialéctica non son as realidades, senón os conceptos, xuízos e conclusións con que formalmente nos referimos a elas. A trampa está en levar a pensar ao oínte a que se esas formalidades, e as relacións que poidan establecerse entre elas, son erróneas, a perspectiva de análise da realidade que ten o outro o é tamén. Non se trata xa que logo, de facer comprender mellor que pasa, por que pasa e como se fai para que cambie a como deba ser unha determinada cousa ou asunto, senón de pillar ao contrario en renuncio. O experto en dialéctica ou herística deste tipo viu que, habitualmente, en canto dicimos adoita haber problemas de acoplamento total de sentido entre o todo e a parte, o principal e o secundario, o esencial e o colateral, entre as causas e os efectos, unha calidade ou a súa contraria, a posesión ou a perda de algo máis ou menos prezada, aspectos todos que sempre entran dalgún modo en todo xuízo ou apreciación. É máis, moitas palabras que usamos nunca expresan do todo as cousas a que nos referimos, como xa estudou Foucault. E, ademais, segundo que as opinións, teses ou xuízos, que emitimos sexan propicios aos intereses e afectos dun dos contrincantes, propician que poidan ser considerados de inmediato equivocados ou falsos respecto dunha suposta verdade da que o outro se sente egrexio defensor.

Tendencias naturais

Unha das diferenzas principais entre democracia e ditadura consiste en que a verdade sexa única ou poida ser plural en como se miren as cousas. Pero, para que ao cidadán lle mereza a pena a pluralidade ha de ser quen de non confundir a verdade coa súa aparencia. En toda controversia, o que adoita estar en xogo, formalmente, son as relacións entre as palabras que usamos, independentemente do que suceda na realidade; e en moitas das que ocupan o tempo mediático e político, a realidade é o que de ordinario trátase de evitar: falar do que realmente sucede adoita ser o de menos en demasiados casos. Doutra banda, cando se advirten estes xogos malabares, non é para escandalizarse demasiado; son estrataxemas que usamos a diario; cando nos vemos acurralados, adoitamos refuxiarnos en verdades máis ou menos xenéricas que valen para case todo, por diversos que sexan os asuntos por separado. Segundo Schopenhauer, “o home ten ata de forma natural a tendencia, cando está en mala posición nunha controversia, a refuxiarse detrás de calquera tópico xeral”; segundo el, sería esta unha lei da natureza tendente a economizar esforzos e, talvez, por iso, en refráns prácticos que tanto valen para un roto como para un descosido. Outra lei que tampouco se debería esquecer é que cando a maioría dos nosos políticos aprecian tan pouco o ensino de calidade para todos os cidadáns, é que lles sae máis barato apontoalos na conciencia que todo irá mellor se lles votan a eles.

TEMAS: Sofismas políticos.- Verdade e mentira.- Dialéctica e apoloxía.- As palabras e as cousas.

Madrid, 12.01.2021

Que teñan un bo solsticio!

O día 21, ás 15,59 hs., a posición do Sol respecto ao ecuador inicia o inverno. Que pasa coa distancia que hai entre o legal e o xusto?

A reclamación dunha familia en Canet de mar polo tratamento do castelán na escola do seu fillo levou ao líder da oposición a dicir que o Goberno está desobedecendo a sentenza xudicial favorable a unha protección máis estrita ao ensino deste idioma en Cataluña; podería acusarlo de varios delitos, por vulnerar o art. 3 e 27 da Constitución, ademais do art. 27 da Carta Europea dos Dereitos Humanos.

Pola súa banda, un fiscal de Xenebra veu establecer, logo de descartar unha misión rogatoria a Arabia Saudita para coñecer a orixe de 65 millóns de dólares de Juan Carlos I, que este non era encausable por un suposto delito de branqueo de cartos. Arquivada a investigación, a inviolabilidade de cando era rei en 2.008 xoga a favor da súa impunidade legal e, xa que logo, deixa para cada cal o xuízo moral que este asunto lle mereza, xunto coa exemplaridade da institución de que foi peza importante o emérito.

Noutra orde institucional, na “comisión Kitchen” que o Congreso de Deputados ten aberta para pescudar presuntas responsabilidades do partido que lidera actualmente a oposición no uso de fondos de xeito legal ou ilegal -e os “pufos” correspondentes- , o que se puideron ver e escoitar son habilidades de enquisadores e Rajoy para que, entre mil estrataxemas, quedase de manifesto a habilidade de manexar o silencio e que ninguén se decatase de nada, nin sequera de se eran ficción ou realidade os implicados e tres sentenzas xudiciais.

Desentendementos

Cada un destes asuntos ten detrás un conxunto de referentes lexislativos que, segundo sexa o xuíz, poden ter un veredicto xurídico ou outro, ambos perfectamente legais se a técnica xurídica é impecable. Estamos afeitos  a velo nun asunto que, como a prevención pública da pandemia, toca aínda máis directamente a protección da vida dos cidadáns, con diverxentes sentenzas nunhas ou outras Comunidades autónomas. Logo de corenta e tres anos da última restauración democrática, en 1978, temos encomendados ao desentendemento xudicial bastantes discordancias políticas ás que o sistema xudicial tampouco poñerá arranxo. Por iso seguiremos discrepando no que é xusto e o que é legal, amparados en que a lei é a democracia e que sen lei onde iriamos parar.

Adoita ser penoso, por tal motivo, seguir un debate parlamentario en que saian a relucir cuestións xudiciais duns ou outros partidos; por moi encumiadas que estean as institucións de que falan, cando din que son os alicerces do sistema é difícil non acordarse de Sansón e os alicerces do templo e que non se afaste a valoración relevante que deba asignarse á CE78. Entre outras cuestións pendentes, nos últimos tres anos volvéronse especialmente lamentables as decisións que afectaron a órganos principais do sistema xudicial, e aos desacordos vixentes respecto ao órgano central da xudicatura.

Aínda que cada cal poida pensar o que queira, nalgunhas instancias é dado advertir que prosegue a melancolía. Antes de 1789, cando o poder era incuestionablemente absoluto, os reis tiñan o seu “peto secreto” para xestionar asuntos que estimaban arriscados se se facían públicos ante os súbditos; non fosen decatarse de que non xustificaban a fidelidade que debían á misión que polo menos teoricamente tiñan encomendada de atender á súa “felicidade”. Xa empezara a ser arriscado xogar coa falta de seriedade nese campo cando no horizonte se empezaban a albiscar os “dereitos de xentes” e, con eles os primeiros indicios do que no último terzo do século XVIII ían ser “os dereitos do home e do cidadán”. Polo si ou polo non, os libros de educación de príncipes xa se encargaban de corrixirlles posibles caprichos.

Restricción mental

Para previrse das pretensións de igualdade cidadá, aínda que case só fóra ante a lei -e sen entrar en detalles de como se executaban nos tribunais-, tamén florecera unha doutrina que permitía a evanescencia ao falar de asuntos en que se puidesen prexudicar os intereses do que falaba. A “restricción de conciencia” era un artefacto de honesta mentira que os confesores menos rigoristas da moral confesional -nunha sociedade de cristiandade como era Europa, e España en particular- permitían e, ás veces, aconsellaban.

Polo albiscado estes días pasados, por moito que avancemos en non se sabe ben que, por estar vivos a finais de 2021, non parece que o ritmo dos comportamentos morais colectivos, a ética común e o seu reflexo en esixencias concretas da convivencia, progresen moito. Estas esixencias adoitan ser motivo de liorta permanente, especialmente cando incumben directamente a negocios, asuntos ou cuestións en que a ganancia e o interese económico dalgúns cidadáns non tan iguais como os demais andan por medio, que é case sempre. Poida que por iso mesmo, en situacións de risco como a que está suscitando a 6ª onda da Covid-19, as institucións a que corresponda deixen á elasticidade da nosa “responsabilidade” a resposta axeitada.

Agora que se achega o Nadal e parece que todos, guiados pola cíclica nostalxia dun imaxinado paraíso perdido, se senten inclinados a desexar o ben e a paz ao seu próximo, non estaría mal que, polo menos as institucións, tratasen de corresponder coa honesta exemplaridade de quen as rexen ao que demandan os que as sosteñen.

 Bo Nadal! Bo solsticio de inverno!

TEMAS: Exemplaridade política.- Restrición de conciencia.- Dereitos cidadáns.- O legal e o xusto.- Responsabilidade cidadá.

MMC (Madrid, 16.12.2021). 

Actualizar os Acordos co Vaticano?

A nova embaixadora no Vaticano pronto poderá certificar se o sistema educativo ha de seguir como se acordou en 1979.

O nomeamento de Isabel Celáa como embaixadora no Vaticano, entre os moitos comentarios que suscita, tanto respecto de a súa preparación para o cargo, como a se se trata ou non dun premio á súa traxectoria, sen dúbida traerá a colación a oitava lei orgánica sobre educación escolar que promoveu desde o Ministerio de Educación. Son notorias nesa lei, cuxo desenvolvemento curricular está en marcha, determinadas limitacións, das cales una das máis notorias é a da relación entre Ensino Público e Ensino Privado e, detrás, os Acordos do Estado Español co Vaticano.

Desde 1851… e antes

Mencionaranse os problemas de comunicación que lle xerou o pretender poñer en claro os límites da “liberdade de elección de centro” e, sobre todo, o reparto de recursos presupostarios que prescriba o entendemento do art. 27 da Constitución de 1978. Segundo se faga, a universalidade e a liberdade educativas terán un axuste ou desaxuste máis apropiados e, por conseguinte, unha equidade democrática propia ou impropia.

Con este nomeamento veñen ao recordo, tamén, non só as personalidades dalgúns dos embaixadores anteriores no mesmo destino, con disparidades como as que representan Gonzalo Puente Ojea e Francisco Vázquez, entre os nomeados polo PSOE, e sobre todo Marcelino Oreja, o muñidor dos Acordos de 1979, na etapa de UCD, que reiteraron aos eclesiásticos unha función “fundamental” -a palabra sae varias veces no documento- no sistema educativo español. E de máis atrás, apíñanse, así mesmo, os ministros de Educación que anteriormente houbo na etapa preconstitucional e da Transición, case todos ligados a organizacións eclesiásticas en que o confesionalismo católico tivo total hexemonía nese departamento ministerial. Despois de que Sainz Rodríguez lle dese un envorco ao “Segundo Ensino” en 1938, mudando incluso o nome da etapa a “Ensino Medio”, Joaquín Ruiz Giménez, que tratou de reorganizala en febreiro de 1953 logo de acordala cos bispos, negociar desde dous anos antes o Concordato que se rubricaría en agosto; a lista destes ministros ata a o goberno de Suárez é longa e, despois, aínda houbo outros significados na mesma onda, un deles ata ex-profeso nunha das congregaciones dedicadas ao ensino.

Quere dicirse que, en non poucos aspectos, o nomeamento de Isabel Celáa, ademais de seguir á inversa o camiño de Don. Joaquín, prosegue unha marcada tradición en que a educación española está intimamente relacionada cos obxectivos da Igrexa en España. Se se repasa o século XIX, cando en 1857 o ministro Moyano sacou adiante a primeira lei xeral do sistema educativo español, xa naceu condicionada polo que dicía o Concordato de 1851. O seu art. 1, recoñecía á Igrexa católica a exclusividade confesional da nación, e o art. 2 establecía que “a instrución nas universidades, colexios, seminarios e escolas públicas ou privadas de calquera clase, será en todo conforme á doutrina da relixión católica, e a este fin non se poñerá impedimento ningún aos bispos e demais prelados diocesanos encargados polo seu ministerio de velar sobre a pureza da fe e dos costumes, e sobre a educación relixiosa da mocidade aínda nas escolas públicas”. En compensación, o Vaticano, en plena segunda Guerra carlista, xa recoñecera en 1848 á raíña Isabel II como lexítima e, doutra banda, aceptaba a situación que se creou coa desamortización de moitos bens eclesiásticos. Pronto a Lei Moyano recoñeceu que as ordes relixiosas establecidas legalmente en España poderían abrir colexios de ensino (art. 153); aquel Concordato estivo vixente ata 1953 -en que se restauraron as relacións anteriores á Constitución de 1931- e, de entón acá, vimos debatendo sobre “liberdade de elección de centro”, cuestións dubitativas do currículo e outras perplexidades que segue tendo o sistema educativo español.

Aconfesionalismo e LOMLOE

O problema é que, con tales implicacións, a cantos aspiran a vivir nun país democrático, fáiselles difícil non ver no “aconfesionalismo” estatal con que se arroupou a presenza constitucional dos intereses eclesiásticos, unha intromisión inadecuada no sistema educativo posterior a 1978. Sen contar a do PP, herdeiro da antiga AP e as súas connotacións, a historia das políticas do PSOE neste terreo foi ambigua e dependente sempre de que, segundo estea na oposición ou no goberno, é tornadiza e oportunista; el deu carta de natureza aos colexios concertados na LODE (1985) e ao aumento do donativo á Igrexa na casiña do IRPF e, en virtude da súa xestión política, desde a Transición política ata o presente, se se quitan do medio os debates en torno á Relixión e ás implicacións do confesionalismo católico nas discusións e debates, pouca modernización real ten o sistema educativo; as faltas de acordos nos tan demandados “acordos” soan cada vez máis a unha historia decimonónica.

Malia que os crentes católicos practicantes están en mínimos históricos, o partido socialdemócrata gobernante, logo de terse apuntado en febreiro de 2018 a subscribir, na Comisión de Educación do Congreso, unha proposición non de lei en que se ían a “denunciar e derogar” os Acordos, no seu recente 40º Congreso acordou tan só “actualizalos”. Esta parece que vaia a ser, polo menos en parte, a xestión encomendada a Isabel Celáa no Vaticano.

De momento, se a LOMLOE vale para interpretar o alcance da súa nova actividade, as restriccións que propón esta lei a un esaxerado modo de executar as políticas educativas da LOMCE non han ter en conta que, no segundo nivel de decisións, as autonomías de tipo conservador na xestión controlan un 70% do alumnado, e teñen agora -como todas- un 10% máis de competencias curriculares. A cuestión principal con que se atopará Celáa ante o Vaticano seguirá sendo a da medida en que poderá defender o crecemento real da equidade no sistema educativo e, xa que logo, a fortaleza dunha educación pública para todos. Pode enrocarse na súa non defensa e, proseguindo a súa subordinación á privada, lles facilite o traballo aos conservadores cando volvan ao poder no Ministerio da madrileña rúa de Alcalá.

TEMAS. Acordos de 1979.- Concordato de 1953.- Concordato de 1851. Lei Moyano.- Liberdade de elección de centro.

MMC (Madrid: 09.12.2021)

Tralas COMPETENCIAS hai mundos implícitos non abordados

O problema de toda reforma educativa é a súa implementación; se non se cambian rutinas do pasado, o valor que engade ao sistema é anodino.

Tralos proxectos recentes para regular os currículos escolares da LOMLOE, non existe unha liña divisoria entre o mundo da vixilia e o dos soños. Supoñer logrados desenvolvementos que non existen nin se esperan, dá pé a non saber ben se se soña ou se está esperto.

Adoita presupoñerse que, por pasar por unha escola, un colexio ou un instituto -e non digamos se se ten acreditación universitaria-, sábese sobradamente sobre dos problemas educativos; adornado con mirada crítica cara a case todo o vivido na adolescencia, préstase a extrapolar inaxeitadamente unha experiencia. A simple distancia temporal aconsella prudencia ao tratar de entender como debera ser unha educación democrática agora mesmo; no xogo entran bastantes máis imponderables dos que o simple paso polo sistema escolar poida captar, uns de tipo institucional e outros moitos de carácter máis estrutural aínda, ata cun compoñente político ineludible, todo o cal pesa bastante máis que o rozamento individual coa escola.

Mellorar outra vez

Tampouco adoita ser moi distinto cando se oe ou le aos que, por razóns variopintas, están implicados na difusión de cada reforma. De entrada, xa é raro que, para Educar no século XXI, haxa estrañas coincidencias nas mensaxes dalgunhas editoriais e os obrigados por cargos administrativos ou políticos a difundir a boa nova que a actividade docente debe ter en conta. As razóns da mercadotecnia que ambas tramas administrativas poñen en xogo non xustifican tantas coincidencias como mostran na venda do novo produto.

Aínda por riba, os que teñan curiosidade polo pasado recente da educación española e non teñan alerxia a ler os prólogos das tropecentas reformas que houbo no ámbito escolar dos últimos cincuenta anos, sen ir máis atrás verán que os tópicos son, ademais, os mesmos de sempre e case intercambiables. Sempre son para “mellorar”, sempre porque o piden as novas circunstancias, e sempre co suposto de que haberá “recursos e materiais” para que aos docentes –“elemento central do sistema educativo”- lles resulte máis doado a nova configuración que se pretende dar á actividade na aula.

Nestes casos, a mensaxe que deixan os que falan ou escriben é a dos ventrílocuos obrigados a ser a voz do seu amo para que digan o que se debe dicir, sen que se noten as prevenciones e cautelas. É dicir, que xogan a modernizar o concepto da educación deixando que o precepto a cumprir siga practicamente idéntico a como está. Poida que esta sexa a razón pola que o sistema escolar que se pregoa agora seguirá estando toco e coxo en demasiados aspectos, porque a nova lei educativa -a oitava de rango orgánico logo da CE78- segue virando de modo excesivo en torno á repetición de vellas palabras xa existentes en vellos prólogos lexislativos. Non explica, con todo, que ingredientes principais -que todos saben fundamentais para que isto funcione-, non se toquen ou se encomenden a un futurible inespecífico, que ben pode ser un ano, unha década, corenta anos ou a eternidade.

Formación..Privada

É un xeito de proseguir coa tradición da desidia: o CAP (Certificado de Aptitude Pedagóxica) establecido para os profesores de Secundaria a Lei Xeral de Educación en 1970, estivo vigente ata que o Plan Bolonia obrigou en 2009 a transformalo, sen que gran parte de que aqueles que desde nestes doce anos tiveron obrigación de acreditar este requisito poidan certificar que atoparon a pedra filosofal para ser bos profesores. Esta última lei, ademais, xa se prevén cun ano de distancia para afrontar esta formación, e encomenda, xa que logo, ao voluntarismo de cada profesor, o éxito que poida ter na aula a súa ansiedade de reforma.

Máis aló da retórica, a ningunha das leis reformistas anteriores, preocupoulle a fondo a preparación axeitada do profesorado responsable de executalas na aula, nin se os seus excelsos obxectivos ían pasar de bonitas declaracións. A quen sempre motivaron moito, con todo, foi ás editoriais e as súas terminais operativas, que aproveitaron o fértil nicho dos cambios reformistas, para repetir o vizoso negocio da súa “colaboración privada”. Antes de que o Ministerio ou as Autonomías expliciten a súa decisión práctica de cambio, con medios reais para que os profesores e mestres xa se están implicando en sacarlle partido a esta ocasión.

As “caixas vermellas” da LOXSE, aínda que caras, saíron baratas se compara o seu custo cos recursos que houbese que mover para formar e dispoñer nos docentes suficiente masa crítica para xeneralizar en serio as implicacións que conlevaba “avaliar” no canto de “examinar”, “currículo” no canto de programa e, polo tanto, que era “educar” e non ser tan só “ensinante” ou “profesor” dunha materia ou asignatura. Agora, o emprendemento editorial xa está activando boa parte dos desexos de moitos afectados neste xogo, cando entón quedou coleando qué puidese implicar na flexibilidade interna dun centro o facer un “proxecto educativo”, traballar por “proxectos” ou, como fundamento, que cada docente dun claustro deixase de ser unha illa dun arquipélago raro, desconectado e amorfo xunto a outras illas, cada cal coa súa rutina, e ninguén se ocupe de se o que fai no aula é ou non acertado para que o valor real da súa achega colaborativa á eficacia do sistema sexa digna de ser considerada.

Competencias

Haberá dispostas xa novas burocracias que todo o mundo cumprimentará ata on-line, pero agora que se aposta por que as COMPETENCIAS polaricen as pretensións desta reforma, sen atender coherentemente aos demais ingredientes debidos, córrese o risco de repetir o pasado. Sen que quede claro cal é compensación que aos docentes lles vai a supoñer o esforzo por asumir o que deben implantar nas aulas, unha simple información como a que está empezando a circular seralles absolutamente insuficiente para implicarse. Cantos estean afeitos aos CONTIDOS da súa área de traballo -sempre os máis cruciais do sistema- e que os dos outros docentes tamén son fundamentais, seguramente entenderán que este organizador queda ao albur de imponderables aleatorios. Sen ir máis lonxe, a mercé de que encaixen ben -máis aló de novas formalidades- interrelacións as do puzzle que se pon en marcha para que o alumnado saia beneficiado. A traduións que esixe esta nova conceptualización do quefacer nas aulas, desde o Ministerio ás Autonomías darán múltiples claves de realismo; o paso seguinte, desde as versións autonómicas á implementación das súas virtualidades na vida real das aulas en cada centro, por desexable que sexa que se axuste e funcione ben, de momento non hai garantía. A situación parécese á que fixo sentir de cerca á Covid-19 nas súas distintas mutacións: Que pasaría se só tivésemos a “vocación” voluntarista dos mellores profesionais da medicina?.

TEMAS: LOMLOE.- Competencias educativas.- Formación do profesorado.- Cultura escolar.- Papel das editoriais.

MMC (Madrid: 01.12. 2021)