A inquietude de futuro acirra as palabras que contan o presente

A memoria, gran motor que alenta a tensión narrativa, confire sentido ao que sucede no tempo.

Entre un venres e un luns -como o desta fin de semana- condénsase o recentemente acontecido no Congreso de Deputados respecto aos dous Reais Decretos últimos (que acababa de publicar o BOE/BOE), e tamén a historia dunha variable cantidade de anos vividos pola cidadanía. Quen aquel día falaron eran unha selección do pasado atesourado por millóns de cidadáns, pero o que nas súas comparecencias dixeron confirmou a baixa densidade das palabras para reflectir o sufrimento real de cantos, dun ou outro modo, teñen dificultades para sacar adiante a súa necesidade de vivenda digna. O quebracabezas de realismo social reflectido polos deputados ao redor desta cuestión é infinitamente pálido para as vívidas situacións que mostran os acampados na madrileña Porta do Sol, e noutras prazas e rúas de España, desde o pasado día dous de outubro.

É moi probable que as súas reivindicacións prosigan durante un tempo con gran intensidade, pero é seguro que antes das eleccións, o problema seguirá coleando con gran intensidade, sen que deixen de acompañalo os da Sanidade, a Educación, a atención ás persoas maiores e, coxunturalmente, a migración africana en Ceuta ou Canarias. As relativas novidades caracteriolóxicas dese conxunto, reflicten o futuro do que, durante o século XIX chamouse eufemístcamente “a cuestión social” nese mesmo palacio da Carreira de San Xerome. A eclosión que neste final de lexislatura están a ter problemas substantivos, non ben resoltos durante máis dun século, permite propoñer -como hipótese interpretativa do que sucede- que as solucións que, a partir de 1882 empezaron a propoñerse, coas iniciativas institucionais de Bismarck para unha Alemaña nacente, quedáronse curtas para este presente. Aquel “Estado Social”, inicio do que se chamaría en Europa “de Benestar” cara a 1945, e que comezaría en Francia “os 30 anos gloriosos”, ademais das serias dificultades que tivo para implantarse mediatizado en España, en todas partes tivo tropezos -desde o principio- coas restricións ao dereito de propiedade privada. Nas actas do Congreso, pódese ver a súa repercusión nas cuestións de Educación. Así o percibiu Yvonne Turin (1963) en A educación e a escola en España de 1874 a 1902 e, como analiza o recente libro de Morata: Os mestres que non tivemos, as xeracións posteriores á Guerra teñen ampla experiencia desa continuidade. Todo leva a cuestionar as limitacións que sempre tiveron as solucións propostas para liquidar os problemas xerados polas formas de pobreza social, máis aló dunha “orde” precaria de “seguridade social”, ás veces mesmo autoritaria.

A Historia de verdade

A cuestión ou cuestións sociais que están detrás dos desafiuzamentos -en sectores máis amplos que o da Vivenda- seguen vivas. O que a Historia destes últimos 144 anos mutou é a súa circunstancialidade exterior, incapaz de facer que sexan novas. E aí seguen, interpelando a un mundo en que o envoltorio tecnolóxico e mediático pretende que sexa distinto. Non cambiou o instinto depredador dos máis fortes, capaces de revestirse, mesmo, dunha suposta capacidade de redención da insegura e fráxil realidade que sofre a maioría. O feudalismo tecnolóxico e a súa cohorte de “pijerío” propicio vanse impoñendo a unha colectividade urbanizada, en que os máis ansiosos de poder protagonizan reclamos desmedidos de luxo, mentres os tentáculos mediáticos tratan asegurar a facticidade dunha nova era en que todo pareza novo, relucente e tecnocrático, sen chisco de humanidade para cambiar desde os seus áticos a estrutura dominante.

Nas voces autorizadas do Congreso, púidose ver, á parte de ignorancia en lembrar os obstáculos que o sector conservador/ultra puxo desde 2018 a toda reforma que implicase modificar o sacralizado valor da propiedade privada en asuntos e momentos diversos, como a pandemia, alugueiros e zonas tensionadas, pensións, bolsas, salarios ou xornadas laborais. Triunfantes na votación do día dous de outubro, esquecen, sobre todo, posibles reformas no relacionado con Vivenda, e tratan de burlarse do resultado negativo para a proposta que facían os dous R. Ds. Non só Feijóo, senón a súa corte de voceiras , liderada por Tellado e pola leonesa Ester Muñoz, sinalaron que Sánchez, se adianta as eleccións, “vai deixar a millóns de vulnerables na rúa”.

En certo sentido, non deixa de ser verdade. Aí seguen estando os pobres e as súas carencias. A pesar de todas as metamorfoses que a historia deparou á súa sorte, a atención que se lles teña seguirá indicando o fiel da balanza de calidade democrática dos gobernos deste país, pois en definitiva depende da amplitude de cidadáns cuxos intereses e problemas sexan capaces de atender. Isto é o que se xoga tras a evenemencialidade das demandas que, neste momento preciso, flúen da cidade efémera levantada na Porta do Sol e nas súas extensións a outras prazas e rúas de toda España. Ese clamor -o mesmo que estes mesmos días elevan os docentes de toda España coas súas folgas e manifestacións -  non o parará a traca de ranciedade  narrativa -do tipo de vén o “home do saco”- que xeran Almeida e Ayuso.

Sería gran mágoa para esta restaurada democracia que o intento, lento e complicado, da axenda político-social deste  Goberno quedase esmagado baixo as lastras das vías públicas. Mentres en Moncloa avalía as reaccións ante o acontecido no Congreso, antes de que o actual presidente de Gobierno decida adiantar as eleccións xerais, non debería esquecer que seguir “volvendo empezar” -como demandaba Lars Gustafson en Morte dun apicultor (1978), é o único modo de facer historia de verdade.

TEMAS: Dereito á Vivenda.- Dereitos á Educación e á Saúde.- Historia social.- Cuestión social e solucións políticas.- Estado Social e Estado de Benestar.

MMC (Madrid: 04.10.2026)