Vivenda, Educación e Democracia interrelaciónanse máis ca nunca

Este curso escolar iníciase moi pendente de que sobran e faltan demasiados ingredientes para que todos e todas vexan recoñecidos uns dereitos dignos.

Antes de que terminase o curso anterior, non faltaron anuncios de que 2026-27 podería ser caótico se non se poñían remedio a determinadas demandas, sobre todo en centros públicos. En particular, xa foron soadas algunhas folgas das profesionais das escolas infantís, etapa especialmente sensible aos malos tratos, dentro dunha cultura excesivamente xeneralizada sobre que eses anos, de 0 a 3, son de mera “gardería” e que, calquera pode ocuparse deses nenos e nenas. Este verán volveu ser noticia a odisea dos matrimonios novos para atopar aulas públicas nos seus barrios, e ter que afrontar formas de conciliación impostas por un sistema de xestión política da Educación, que os obrigaba a recorrer a negocios privados, máis interesados no negocio do ensino que nas calidades que debía ter. O imaxinario dos posibles clientes xa se enche así, desde o primeiro fillo ou filla, con cuestións que nada teñen que ver co principal. Este modelo, que se impón en cidades como Madrid, complétase co trato a quen traballa neste tipo de centros, que sofren a escaseza e inequidade de recursos en salarios e condicións dos espazos escolares, e ven minguada a calidade do seu traballo. A profesionalización e as condicións laborais non son as adecuadas e, ata as condicións físicas dos centros non son coherentes cunha  “boa educación”.

As precarias etapas de Infantil non son moi distintas das que, en xeral, ten o resto do sistema escolar, ben coñecidas desde hai moito anos e especialmente desde a crise de 2008, que repercutiu en recortes, apreciables aínda en cocientes de alumnado, salarios, horarios de traballo, especialistas dispoñibles e tratamento titorial digno, condicións que non impediron unha burocratización crecente do prestixio de ensinar. Aínda por riba, o abandono alcanzou amplamente aos ensinos universitarios, con dificultades en Facultades públicas diminuídas para atender, mesmo, ao indispensable. A situación crítica da Universidade pública acentuouse co favor crecente á liberdade comercial de múltiples instancias privadas que, case sen control ningún, gozan do amparo de moitas Comunidades, que, con todo, senten irresponsables ante expectativa cívicas inatendidas. A pesar de que as guerras do Oriente Medio e os prezos da enerxía repercuten nos vaivéns do PIB, a repartición do custo e beneficios destas políticas neoliberais -tan neoconservadoras- repercute en protestas dos sectores novos que, pertencentes aos segmentos sociais máis débiles, ven que a vía universitaria -e a dalgúns módulos de FP- escápanselles como fórmulas de mellora social.

Todo o sistema educativo, desde Infantil á Universidade está atravesado polo mesmo fenómeno, de modo que os máis privilexiados apenas se rozan co común dos mozos e mozas da súa xeración, como mostra o recente Informe da Fundación 1º de Maio: A mercantilización da Educación  (nº 180, xullo de 2026). No centro desta estrutura, a empresa privada domina crecentemente a estrutura do sistema educativo e, ademais de hipotecar o ensino público baixo pretextos diversos de carácter ideolóxico, condiciona a atención ao “ensino común” que debería ter unha cidadanía democrática. É dicir, que a educación das xeracións que non tiveron os mestres debidos atopou o modo de reproducirse despois de 90 anos.

Pobreza, consumo e poder

Gran novidade das protestas e folgas que estes días transcorren en Madrid e en España, en sintonía coas que percorren Francia e outros países, é a coincidencia con protestas respecto a incumprimentos doutros dereitos, dos que á vivenda parece concentrar unhas ansias especiais de dignidade de vida. A diferenza das múltiples crises habitacionais, que en España se viviron desde a Guerra, esta conxunción afecta especialmente a unha mocidade que ten razóns para a desesperanza cando ve que, mentres lle din que crece o PIB, os medios que necesitan para vivir independentes dos seus pais escórrenselles entre os dedos. Nunha sociedade cada vez máis pendente do crecemento persoal e do desenvolvemento dunha liberdade democrática tolerante, os salarios -se os teñen- non lles alcanzan para vivir, e as supostas prestacións do Estado de Benestar ou non lles son accesibles por escasas ou é coma se non existisen

Esta deterioración do que foi o desenvolvemento democrático da Educación desde a CE78, non foi capaz de compensar as crises de medios que lle impuxeron desde 2008. Nin se recuperaron os niveis que tiña antes dos recortes que impuxo o goberno de Rajoy, especialmente en 2012 e nas disposicións da LOMCE. O acceso de pago ao privado, con recursos familiares, conleva unha mediocridade moi publicitada, e “a calidade” do sistema -entre carencias estruturais do público-, é cada día máis aleatoria. Pretende sosterse a súa baratura a expensas de “ vocacións” voluntaristas dos ensinantes, unha fórmula económica, ligada á cultura confesional desde antes do canon 18, da sesión 23, do Concilio de Trento o 15.07.1563, pero que nin cumpre coas esixencias dun tempo democrático, nin coas dunha economía que pretenda algunha eficiencia igualitaria.

Esta actitude administrativa, constante desde a Constitución de Cádiz, pon de manifesto, unha vez máis, que a atención aos pobres e con menos recursos familiares -o baremo da equidade existente-, non parece que sexa normativa. Esa violuntariedade “vocacional” dos docentes e os apaños de aparencias que xera, é o que moito xestores da Educación queren que sexa o motor dun sistema que, sen recursos orzados e xestionados con transparencia, siga atendendo tanto “fracaso”.

A crueza con que todo parece eclosionar, a corenta días dunhas eleccións xerais ás que seguirán pronto outras autonómicas, levou a Isabel Ayuso a adiantar o que parecen ser unhas memorias do que viviu mentres os incendios arrasaban os montes do Occidente madrileño. Nin a portada do libro nin o que vaia contar da súa existencia nos días en que o ático de Martínez Campos a obsesionaba, indican o seu propósito de emenda á súa falta de empatía cívica na xestión dos orzamentos que lle corresponde. O mero anuncio do seu libro o día do Premio Planeta, en coincidencia coa súa orde de pechar a estación de Metro de Sol, para desinfectarla, indica que, no Íntimo, quedan demasiadas portas por abrir respecto aos pobres. Do 1.400.000 persoas pobres que hai en Madrid en 2026 -un dos máis altos de Europa-, a pobreza ou exclusión afecta a un 19,4%. Máis do 40% dos inquilinos da cidade que promociona Ayuso -onda un Almeida emparentado con egrexios rentistas- vive nesa situación. E como mostran as folgas, manifestacións e acampadas destes días, os veciños pódeno ver máis pronto que tarde (aínda que a esquerda da esquerda entorpeza a mirada).

TEMAS: Vivenda.- Educación.- Público e privado.- Economía política e Política económica.- Eleccións xerais de 29.11.2026.

MMC (Madrid: 17.10.2026)