Non interesa tanto que sexan intelixentes ou persoas con criterio moral elevado, senón caer ben aos votantes
Palabras importantes como “democracia” ou “liberdade” cambian de significado e xa non soa raro dicir que o desembarco dos americanos de Trump en Irán é semellante ao comandado por Eisenhower en Normandía en xuño de 1944: se aquel axudara a reinstaurar a democracia en Europa, este faino no territorio do antigo imperio persa. Así mesmo, é frecuente que a “liberdade” que algúns líderes e lideresas invocan teña pouco que ver coas proclamas de dereitos entre 1789 e 1948; moito custou logralas, pero nada importa se aluden á gloriosa cuestión de pasar o intre e beber nunha xocosa terraza de bar.
Nin é unha moda pasaxeira á que se deu pábulo de modo coxuntural, nin cabe imaxinar que moitos dos políticos que lideran as decisións políticas nos seus países son parvos e propensos á estupidez por canto din e insinúan. O fenómeno exhibe personaxes moi activos e todo propicia que outros candidatos se lles sumen no acceso a cargos do poder executivo –e do lexislativo e xudicial-, moi cualificados para aplicarlles con propiedade estes termos, tan similares, por outra banda, aos que alguén reuniu, a partir do escrito por Schopenhauer, como A arte de insultar. Son moitos os que se delatan pola asiduidade en usar esta antoloxía, e o certo é que os seus espécimes crecen. Entre os últimos xestos, palabras e ratificacións nesgadas, moi cargadas de parcialidade e conservadurismo neoliberal -e ata ultra-, e o recente agasallo postinero á venezolana María Corina Machado ofreceu unha gran mostra expositiva. A coreografía que a seguiu desde a rúa Xénova á Porta do Sol, as palabras con que a piropearon, os seus xestos modosos na recepción da chave de ouro da cidade -e da medalla de ouro da Comunidade-, viraron ao redor da “liberdade e a democracia”, palabras cuxo alcance limitou a candidata á presidencia de Venezuela advertindo que departir cos xestores actuais do Palacio da Moncloa “era inoportuno” para o seu “regreso a casa”. Segundo dixo, este camiño empezaba o sábado e os corifeos que a acompañaron neste paseo, especialmente dedicado aos compatriotas que compran o mellor do urbanismo madrileño -e impoñen nel o seu propio estilo de civilidad-, confirmaron que o que os líderes de España, Brasil, México, Bolivia e outras personalidades trataban naquel momento en Barcelona uns “xestores de países sumidos na pobreza” era unha reunión de “narcoestados” e “guateque do comunismo”. Segundo Isabel Ayuso, por exemplo, “non podemos coquetear con países que non respectan as eleccións libres, o labor sindical ou a liberdade de prensa”, mentres que a súa foto con Corina representaba a reunión “do mundo libre”.
Crece a degradación semántica das palabras máis prezadas e, á luz dos xestos teatrais de Trump e Netanyahu, sobre todo, historias como a da vitoria de Peter Magyar o pasado día 12 en Hungría, fronte a Viktor Orbán, parecen unha gran vitoria democrática cando só foi un mal menor, é dicir, que “a democracia” no seu sentido pleno segue lonxe daquel país. E en España, parece afastarse. Inmersos como estamos nunha secuencia de eleccións autonómicas, en Estremadura aplauden que acaba de culminarse un pacto entre PP e VOX tras catro meses de supostas conversacións, polo que María Guardiola volverá gobernar. A conta de que cumpra 74 medidas sobre servizos sociais que ha de recortar, en sectores como a fiscalidade, a enerxía, a sanidade, a familia e a agricultura, rebaixada sensiblemente a súa calidade, os inmigrantes –nun territorio onde a xente se vai-, as mulleres e a educación verán que os seus dereitos adquiridos e os que quedan por adquirir limítanse, e unha diminución democrática en tales asuntos restrinxirá de inmediato a convivencia plural.
Unha hipótese explicativa
A descrición destes líderes, tan adictos a rebaixar a autenticidade do mellor sentido das palabras cruciais do vocabulario democrático –e de conceptos moi conexos como “educación común”- propicia, en todo caso, a relevancia de como entenden e enténdense coa xente que lles interesa. Coñecen as características dos votantes pendentes do seu individualismo nunha sociedade propicia á competitividade dos seus intereses, e tratan de gañarse a súa simpatía con palabras e relatos que masaxeen convenientemente os seus oídos. Para propiciar a adición ao seu discurso, usan compulsivamente as formas modernas da mercadotecnia e as técnicas repetitivas de Goebbels , unidas á arte de ter sempre razón cuxos principios desenvolveu tamén Schopenhauer, e fan da “dialéctica erística”, -infestada de sofismas, trolas e mediatizados significados-, un gran instrumento. Cantos traballan en medios, equipos e estratexias de comunicación alleas a toda ética non pragmática, coñécenos ben. Son os primeiros en saber que non é indispensable que un líder sexa persoa ilustrada, culta ou de probada moralidade; só precisan a súa dispoñibilidade cara a quen lles provea os medios económicos: a IA e as súas redes traballan a favor de quen pague os seus algoritmos. E os seus donos están de ordinario polo labor se lles axudan a diminuír as esixencias dunha democracia de calidade. Mentres, os “emprendedores”, ansiosos de ascenso social ante posibles competidores, aplauden a privatización monopolística dos recursos públicos.
O aburguesamento que trouxo a moitos estratos sociais o benestar económico, é indiferente aos problemas que xurdan e á calidade democrática, se non é como pretexto para o xogo das propostas neoliberais. Este oportunismo foi máis sistemático desde os tempos de Thatcher e Reagan; a impulsos do crecemento do IPC coas crises, a inflación acelerou a ansiedade do consumo e, a medida que diminuíu a cantidade e calidade da cesta da compra, tamén a democracia –e a educación- foron un produto máis a comprar aos vendedores de palabras baleiras. Segundo o ensaísta sobre ayusismo, David Fernández (Entresijos y gallinejas, 2026), poida que MAR (Miguel Ángel Rodríguez), o titor imprescindible da lideresa do PP en Madrid –experta en blogs de supostas biografías de animais simbólicos-, fose un gran deseñador de que o que importa en política é “que che entenda a xente”: en 1998 , xa deixou escrito na súa novela El candidato muerto se “valería todo para conseguir o poder”. Cando estes perfís políticos controlan os orzamentos do erario común, procuran que o Ensino de todos non mereza a pena: non sexa que a xente se decate do desvergonzado sobo e reclame.
TEMAS: Democracia.- Populismo.- Aburguesamento.- Ayusismo.- Semianalfabetismo.
MMC (19.04.2026)
No hay comentarios:
Publicar un comentario