A dureza clasista do ensino segue afectando a moito educandos e crece no trato aos educadores.
Mendicar vén do esmoleo dos pobres, que invocaban a Deus para que o seu recordo -nunha cultura de “cristiandade” - provocase compaixón nos viandantes e abrisen a faltriquera. O pobre gozara de prestixio entre a xente piadosa, ata que se aburguesou a conta dos crecentes hábitos comerciais nas cidades, onde os receos suscitaron, mesmo nas mentes máis humanistas de Luís Vives ou Erasmo de Róterdan, atención indiscriminada ás esmolas, e a prohibición da mendicidade. A cuestión motivou unha seria controversia no século XVI entre expertos en teoloxía política como o dominico Domingo de Soto -partidario de seguir exercendo a caritativa esmola tradicional- e Juan de Robles, que falaba de “os falsos pobres” e “estranxeiros” esixindo regular a mendicidade. A maneira tradicional de protexer os dereitos individuais chocaba cun secularizado control social, que iría en aumento. En realidade, xa empezara na Baixa Idade Media, como reflicten os vitrais e altorelevos góticos, onde a asistencia piadosa -simbolizada en San Martíño de Tours partindo a súa capa cun esmoleiro- convivía co papel subordinado que cumpría o pobre como instrumento piadoso, axeonllado sempre fronte aos poderosos da cidade.
Aquel longo debate sobre
a pobreza segue vivo. Entre o século XVIII e XIX o seu motivo central proviña
das condicións en que traballaba o proletariado, unha vez que se suprimiron leis
protectoras dos pobres onde persistían. Os seus intentos para reclamar atención
sobre as condicións en que traballaban provocaron abusos defensivos da “orde
social” e tratar de “asegurala” era “a cuestión” que acabaría tratando de
paliar, case sempre con lentitude, o “Estado social” con leis e institucións.
Foi entón cando León XIII -citado outras veces aquí- tratou en 1891 de
recuperar presenza para a Igrexa con “a caridade”. Para entón, o pordioseo e as
súas miserias facía moito que estaba en crise, e a forma de liquidar as
contradicións do capitalismo industrial cunha xustiza distributiva que dese
igualdade legal ás relacións laborais, foi unha pelexa longa, moi variable
segundo países, e en case todos dramática para os traballadores, como novelou o
realismo literario do século XIX -e en particular Víctor Hugo e Zola- logrou
algunha satisfacción na época que, en Francia, chamouse “os trinta
gloriosos”. Durou de 1945 a 1973, en que a crise do petróleo iniciou a
decadencia do “Estado de Benestar”. Nesta data, entre recomendacións da OCDE,
España andaba cun “desenvolvemento” que non incluía democracia e, en 1978,
os máis de dous millóns de emigrantes que -sen contar ilegais- foran a
Europa a causa da pobreza, comprobaron que aquelas políticas sociais chegaban
tarde e mediatizadas sabendo, ademais, de que fora a súa “distinción” e
“esforzo” como man de obra barata.
Mendicantes de hoxe
Agora que León XIV
volveu a Roma, a pobreza recuperou protagonismo na “a España que vai ben”. Nas súas mensaxes
sobre emigración, as alusións á “dignidade da vida humana” -á beira dos variados
asuntos dos seus 23 discursos desde o día 6 ao 12 de xuño-, inclúen a igualdade
de dereitos de todos e que, “máis aló do asistencialismo”, o amor aos
outros é o vehículo pertinente para que a humanidade estea en harmonía consigo
mesma. León XIV, obrigado con Bergoglio a reclamar unha Igrexa que estivese no
que debía estar para ser portadora do Evanxeo, falou con sinxeleza e firmeza. da
pobreza e, en particular, da de cantos chegan aos portos canarios na
estatística dos afogados, xusto cando empezaba a rexer o novo “sistema de
acollida europeo”, máis restritivo e aleatorio. O aviso de León XIV sobre
esta e outras pobrezas que ameazan a convivencia humana -incluída a IA-, é consciente
da súa función como líder espiritual dun catolicismo complexo e pouco
exemplar en aspectos que, na xerga interna, podería dicirse que “penca”,
segundo os estándares principais do Evanxeo.
Entre tanto aplauso
satisfactorio polo ben que -particularmente na voz do alcalde de Madrid -
transcorrese o periplo papal, Isabel Ayuso -antes do besamáns ritual- referírase
aos inmigrantes como xentes que “teñen móbil aínda que sexan extremadamente
pobres”, e á regularización do Gobierno central acusaraa de “importar pobreza
masiva” a España. O seu discurso segue a tendencia masiva de españois -e
non españois- a quen dóureselles a pílula coa súa pertenza a “ a clase media”. Non
queren lembrar o recente pasado eminentemente rural, nin unha economía de pura
subsistencia en moito casos. Incluso quen fala da “España baleira” adoitan
mostrala como algo estático e propicio para a melancolía, unha perspectiva que
crece nas súas mencións ás migracións da maioría daquelas familias a periferias
urbanas, onde, sobre todo en Madrid, Barcelona e Bilbao, orixinaron barriadas
de chabolas, moi aptas para o Tempo de silencio de Martín-Santos en
1962.
As historias gráficas de
Jaime Martín, como Sangue de barrio en 1989, películas como O 47
(2024), ou as escavacións de González Ruibal en País en ruínas
(2026), volveron sobre esa contorna da pobreza de recursos neses espazos marxinados.
Nalgúns deles, sen dignificalos, mesmo se lles quixo torcer a memoria colectiva.
Se se seguise o percorrido acontecido na realidade sociolóxica, advertiríase que
a falsa benevolencia de entón aínda é visible. Por exemplo, en casas onde
a entrada do “servizo” era unha e a dos propietarios en ascenso social outra, salvo
o día en que poñían un pobre á súa mesa. Gamoneda lembraba en Un armario
de sombra (2020), como tamén no seu colexio en León, dúas portas diferenciaban
aos bolseiros pobres como pouco dignos para o trato que os relixiosos daban
aos mozos de boa familia, e máis de media España pasou, ademais, polo que Juan
Cruz contou no País, o pasado día 11, sintetizando o que escribira en Mil
douscentos pasos (2022). Moitos non superaron as súas dificultades por
nacer pobres, ou por non ter nin posto escolar: el tivo a “oportunidade” de
que unha bolsa lle dese acceso a poder contar a chulería dos
prepotentes. A pesar de iso, o distante rancor social persiste e, en sitios
como a Asemblea de Madrid, transmíteo unha maioría absoluta de escanos que
acirra as políticas escolares ou sanitarias de Isabel Ayuso. As folgas
docentes -e a miseria en que se moven para ensinar- non a desvían da súa “misión”
de facer brillar a súa “liberdade á madrileña”. Este faro apagaríase
tratando con dignidade a supostos “mendicantes” e é probable que, sen mostras
de “conversión”, dificultase o seu coloquio con León XIV. Está por ver se
converteu ao episcopado.
TEMAS: Folgas
docentes.- Pobreza emigrante.- Migracións actuais.- Insolidariedade e
caridade.- Dereitos humanos.
MMC: Madrid: 13.06.2026.
No hay comentarios:
Publicar un comentario